Jongeren en het gebruik van (sociale) media

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jongeren en het gebruik van (sociale) media"

Transcriptie

1 Jongeren en het gebruik van (sociale) media Een publicatie van GGD Zaanstreek-Waterland Postbus GB Zaandam Telefoon (0900) Algemene site: Dit rapport is onderdeel van een tweeluik over het gebruik van sociale media door de jeugd. De titels van de twee rapporten zijn: 1: Kinderen en het gebruik van sociale media 2: Jongeren en het gebruik van sociale media Beide rapporten zijn, met bijbehorende factsheets, te vinden op Dit rapport is gebaseerd op eigen regionaal onderzoek van GGD Zaanstreek-Waterland, aangevuld met beschikbare andere, veelal landelijke, onderzoeksrapportages over het gebruik van sociale media, eind Het rapport is tot stand gekomen in samenwerking met de Onderzoekerij. Aan de totstandkoming van deze uitgave is uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaardt GGD Zaanstreek-Waterland geen aansprakelijkheid. Informatie uit dit rapport is vrij te gebruiken mits duidelijk wordt verwezen naar het rapport. Auteursrecht voorbehouden GGD Zaanstreek-Waterland, Zaandam, maart 2013

2 Inleiding Media vormen een bron van lering en vermaak, maar er zitten ook minder positieve kanten aan. Tot voor kort werd in dit verband vooral gesproken over het risico op overgewicht. Doordat jongeren te veel tijd achter de TV of computer doorbrengen, besteden ze minder tijd aan sport en bewegen. Door de komst van internet is het mediagebruik in de afgelopen jaren sterk veranderd. De ontwikkelingen op dit gebied gaan snel en met de komst van sociale media wordt steeds meer gesproken over nadelige gevolgen zoals cyberpesten, internetverslaving en online gokken. Dit rapport beschrijft het mediagebruik van jongeren in de regio Zaanstreek Waterland en brengt de mogelijke problematiek in kaart. Hiervoor is gebruik gemaakt van gegevens van het project E-MOVO (Elektronische MOnitor en VOorlichting) uit Leerlingen van klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs beantwoordden tijdens een lesuur op school via internet vragen over hun gezondheid, thuissituatie, leefstijl en vrije tijd. In totaal hebben 5361 middelbare scholieren in de leeftijd van 13 tot 17 jaar een vragenlijst ingevuld. In de vragenlijst is vooral stilgestaan bij de meer traditionele vormen van mediagebruik, namelijk TV kijken en computeren. Er zijn geen vragen opgenomen over het gebruik van sociale media en de mogelijke nadelige gevolgen hiervan. Het rapport is daarom aangevuld met informatie uit landelijk en internationaal onderzoek op dit terrein. Mediagebruik door jongeren in Zaanstreek Waterland Beeldschermtijd De tijd waarin jongeren naar TV/DVD/video kijken of achter de computer zitten, gaat ten koste van andere activiteiten. Dit heeft een ongunstige invloed op het ontwikkelen van overgewicht. Daarom wordt aanbevolen dat jongeren in hun vrije tijd maximaal twee uur per dag achter een beeldscherm zouden moeten zitten. Gemiddeld kijken de scholieren in Zaanstreek Waterland tien uur per week TV/DVD/video en zitten ze elf uur per week achter de computer (buiten schooltijd om). Dit betekent dat zij gemiddeld 21 uur per week oftewel drie uur per dag achter een beeldscherm zitten. Dit gemiddelde ligt dus ruim boven de aanbevolen norm van maximaal twee uur per dag. Twee derde van scholieren (67%) zit dan ook langer dan twee uur per dag achter een beeldscherm en één op de drie (32%) zelfs langer dan vier uur per dag. Zoals weergegeven in figuur 1, neemt het beeldschermgebruik toe met de leeftijd en besteden nietwesterse allochtone jongeren hier meer tijd aan dan jongeren van westerse herkomst. Er zijn geen opvallende verschillen tussen jongens en meisjes. Maart /14

3 Figuur 1: Mediagebruik naar achtergrondkenmerken Figuur 2 geeft het mediagebruik per schooltype weer. Hierbij is ook een onderscheid gemaakt tussen leerlingen uit de tweede klas en leerlingen uit de vierde klas. Leerlingen op het VMBO besteden meer tijd aan TV kijken of computeren dan hun leeftijdsgenoten op het HAVO/VWO. Vooral het percentage leerlingen dat meer dan vier uur per dag achter een beeldscherm zit, ligt op het VMBO in vergelijking met de HAVO/VWO hoog. Figuur 2: Mediagebruik naar schooltype en klas Ook is gekeken of er een relatie is tussen mediagebruik en de gezinssituatie van de jongeren. Dit blijkt niet het geval te zijn. Wel is er een verschil tussen de gemeenten in de regio. Jongeren in Maart /14

4 de gemeenten Beemster (23%) en Zeevang (24%) zitten minder vaak vier uur per dag achter een beeldscherm dan gemiddeld in de regio (32%). Mediagebruik en gezondheid De meeste jongeren beoordelen hun eigen gezondheid als goed tot zeer goed, één op de vijf jongeren is echter minder positief en beoordeelt de eigen gezondheid als gaat wel (17%) tot niet zo best/slecht (3%). Jongeren die meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten, beoordelen hun gezondheid vaker negatief (zie figuur 3). Om meer zicht te krijgen op het welbevinden van de jongeren is in E-MOVO een vragenlijst opgenomen die de kwaliteit van leven meet. Deze vragenlijst, de KIDSCREEN, bestaat uit 10 vragen over hoe men zich voelt in het dagelijks leven en vraagt onder andere naar gevoelens van eenzaamheid, of men zich energiek voelt en naar de sfeer thuis en op school. Drie op de tien jongeren (29%) hebben op basis van deze vragenlijst een lage kwaliteit van leven. Dit percentage ligt hoger voor jongeren die meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten(zie figuur 3). Daarnaast is in E-MOVO uitgebreid gevraagd naar de psychische en de psychosociale gezondheid. De psychische gezondheid is in E-MOVO gemeten met de Mental Health Inventory (MHI). Deze set van vijf vragen richt zich op de algemene psychische gezondheid en vraagt naar de stemming in de afgelopen vier weken. De psychosociale gezondheid is gemeten met behulp van een 25 items tellende vragenlijst, de Strenghts and Difficulties Questionnaire (SDQ,). Als de totaalscore op de SDQ verhoogd is, is dat een indicatie dat de jongere een hoog risico op psychosociale problemen heeft. Jongeren die meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten, scoren minder gunstig op zowel de algemene psychische gezondheid (MHI) als de psychosociale gezondheid (SDQ). De SDQ maakt ook onderscheid naar het soort psychosociale problemen, waaronder problemen met sociale vaardigheden. Het risico op dit probleem is relatief groter bij jongeren die meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten. Figuur 3: Relatie mediagebruik en gezondheid Maart /14

5 In aanvullende analyses is nagegaan of deze verschillen blijven bestaan wanneer rekening wordt gehouden met leeftijd. Dan blijkt dat er voor de psychosociale indicatoren alleen op jongere leeftijd (13-14-jaar) sprake is van een verband met mediagebruik. Voor de jarigen zijn er geen (significante) verschillen. De relatie tussen mediagebruik en ervaren gezondheid, is wel op alle leeftijden aanwezig. Mediagebruik en leefstijl Jongeren zouden volgens de Nederlandse Norm Gezond bewegen (NNGB) minstens één uur per dag matig intensief moeten bewegen. Op basis van de gegevens van E-MOVO voldoet slechts 15% van de jongeren in Zaanstreek Waterland aan deze norm. Omdat de norm erg streng is, is ook berekend hoeveel scholieren 7 uur per week lichamelijk actief zijn zonder de voorwaarde van dagelijks minstens één uur. Dan blijkt dat 40% van de jongeren hier niet aan voldoet. Jongeren die meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm doorbrengen, bewegen vaker onvoldoende dan jongeren die minder dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten (41% versus 33%). Zoals blijkt uit figuur 4, geldt dit zowel voor de jarigen als voor jarigen. Figuur 4: Relatie mediagebruik en beweging Jongeren die langer dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten, hebben ook ongezondere eetgewoonten: zij eten minder regelmatig groenten en fruit en slaan vaker het ontbijt over. Ook is nagegaan of jongeren die veel tijd achter een beeldscherm zitten meer genotmiddelen gebruiken dan jongeren die minder tijd besteden aan TV kijken en computeren. Er blijkt geen verschil te zijn wat betreft het percentage jongeren dat rookt. Wel blijkt dat er op jongere leeftijd (13-14-jaar) een verschil is wat betreft alcoholgebruik. Jongeren in deze leeftijdsgroep die meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten, zijn vaker dronken geweest en hebben ook wat vaker aan binge drinken (minstens 5 glazen tijdens een gelegenheid) gedaan dan jongeren die minder dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten. Maart /14

6 Online hulp Aan de jongeren is gevraagd of zij bij vragen of problemen gebruik zouden maken van online (chat of ) contact met een hulpverlener. Tien procent geeft aan dat zij dit zouden doen. De overige jongeren (64%) denken hier geen gebruik van te maken (64%) of weten dit niet (26%). Er zijn wat dit betreft geen verschillen tussen jongens en meisjes, leeftijd, etnische groepen of gemeenten. Ook is er geen relatie met het aantal uur dat jongeren achter een beeldscherm doorbrengen. Samenvatting resultaten E-MOVO Gemiddeld kijken de scholieren in Zaanstreek Waterland in hun vrije tijd tien uur per week TV/DVD/video en zitten ze elf uur per week achter de computer. Twee derde van scholieren (67%) zit langer dan twee uur per dag achter een beeldscherm en één op de drie (32%) zelfs langer dan vier uur per dag. Het mediagebruik neemt toe met de leeftijd en is relatief hoog onder niet-westerse allochtone jongeren en onder leerlingen van het VMBO. Jongeren die meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm zitten, zijn minder positief over hun gezondheid en hebben een hoger risico op psychosociale problemen. Dit geldt vooral voor jongeren in de leeftijd jaar. Jongeren die meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm doorbrengen, bewegen vaker onvoldoende en hebben ook ongezondere voedingsgewoonten. Ook drinken zij wat vaker overmatig alcohol. Dit laatste geldt vooral voor jongeren in de leeftijd jaar. Tien procent van de jongeren geeft aan gebruik te willen maken van online hulp als zij vragen of problemen zouden hebben. Maart /14

7 Literatuur over sociale media Inleiding Onder sociale media worden internettoepassingen verstaan die sociale interactie mogelijk maken, waaronder sociale netwerksites zoals Facebook en Hyves, Twitter, gaming sites en virtuele werelden zoals Habbo. De ontwikkelingen op het gebied van sociale media gaan snel. Zo heeft de opkomst van de smartphone geleid tot een verandering van het sociale mediagebruik van jongeren. In E-MOVO is niet gevraagd naar het gebruik van sociale media. Om meer zicht te krijgen is gekeken naar landelijk en internationaal onderzoek op dit gebied. In de bijlage staat een beschrijving van deze onderzoeken. In dit rapport zijn zoveel mogelijk cijfers opgenomen die betrekking hebben op een vergelijkbare leeftijdsgroep als de onderzoeksgroep van E-MOVO (13 tot en met 16 jaar). Internetgebruik Nederlandse jongeren zijn koploper als het gaat om het gebruik van sociale netwerk sites. Gemiddeld heeft 87% van de jarigen in Nederland een eigen profiel op een netwerk site, terwijl dit in Europa 77% van de jongeren betreft 1. Leerlingen uit de eerste en tweedeklas van het voortgezet onderwijs besteden gemiddeld zo n 13,5 uur per week aan internet in hun vrije tijd 2. De meeste tijd (gemiddeld meer dan 8 uur per week) wordt besteed aan instant messenger (MSN), online games, sociale netwerken en Youtube. Jongens besteden meer tijd aan online games, offline games en online pokeren, meisjes besteden meer tijd aan MSN, sociale netwerken, Twitter en forums. De ontwikkelingen rondom internet gaan snel en de populariteit van internetapplicaties verandert snel. Zo is het gebruik van Twitter onder jarigen in slechts één jaar tijd verdrievoudigd (van 8% in 2010 naar 24% in 2011) 3. Met de opkomst van de smartphone is het internetgebruik niet meer verbonden aan het gebruik van een computer en hebben veel jongeren gedurende de hele dag toegang tot het internet. Vanaf twaalf jaar heeft nagenoeg iedere jongere een mobiele telefoon 4. Twaalf jaar blijkt het omslag punt te zijn waarop kinderen overgaan van een gewone mobiel naar een smartphone en met hun mobiel toegang tot internet krijgen. Op 12-jarige leeftijd heeft al zo n 60% een smartphone, op 17-jarige leeftijd is dit percentage opgelopen tot 80%. Internetverslaving Een van de risico s van de onbeperkte toegang tot het internet, is het ontstaan van een Internetverslaving, ook wel compulsief internet gebruik genoemd. Het gaat hierbij om jongeren die de controle verliezen over hun internetgebruik en hier ook negatieve gevolgen van ondervinden. In twee recente onderzoeken werd geconstateerd dat 4% van de leerlingen op de middelbare school internetverslaafd is 2,5. Dit komt bij meisjes vaker voor dan bij jongens, vooral op 14- en 15-jarige leeftijd. Ruim zes procent van de meisjes in deze leeftijdsgroep voldoet aan de criteria voor compulsief internetgebruik tegen bijna drie procent van de jongens. Compulsief gebruik van internet lijkt relatief weinig voor te komen bij scholieren van Antilliaanse en Marokkaanse afkomst (2% en 3%) en wat meer bij scholieren van Surinaamse en overig niet- Maart /14

8 westerse afkomst (7%). De groepen zijn echter te klein om significante verschillen vast te kunnen stellen 5. Internetverslaving hangt vooral samen met het spelen van online games, maar ook het gebruik van andere internetapplicaties, zoals MSN, sociale netwerken, chatten, en Habbo is geassocieerd met internetverslaving 6. Jongeren die intensief MSN gebruiken, hebben ook een grotere kans hebben op het ontwikkelen van depressieve klachten 7. Ook in internationaal onderzoek is een verband gevonden tussen intensief gebruik van sociale media sites en depressieve klachten en er wordt ook wel gesproken van een nieuw fenomeen, namelijk Facebookdepression 8. Ook lijkt er een relatie te zijn tussen internetverslaving en genotmiddelen gebruik: roken, blowen en drinken komt relatief vaak voor onder internetverslaafde jongeren 2. Online gamen en online gokken Online game verslaving kan als een specifieke vorm van internetverslaving worden beschouwd. Circa 1,5% van de jongeren tussen de 13 en 16 jaar is verslaafd aan online gamen 2. Deze jongeren spelen gemiddeld 55 uur per week. Gebrekkige sociale competentie, onvoldoende zelfvertrouwen en eenzaamheid zijn risicofactoren voor het ontstaan van een gameverslaving onder jongeren 9. Daarnaast blijkt dat gameverslaving onder jongens een toename van agressief gedrag veroorzaakt. Gokken via het internet is in opkomst. Uit een onderzoek onder de Nederlandse bevolking van 16 jaar en ouder blijkt dat het percentage Nederlanders dat ooit wel eens heeft gegokt via internet tussen 2005 en 2011 is gestegen van 1,4% naar 3,3% 10. Er is geen onderzoek bekend waarbij is gekeken naar online gokken onder jongeren. Wel zijn er cijfers bekend over online pokeren onder middelbare scholieren. Bijna één op de tien (9%) heeft dit wel eens gedaan en 2% doet dit dagelijks, jongens (3%) doen dit vaker dan meisjes (0,4%) 5. Pesten Onder cyberpesten wordt het systematisch beledigen of intimideren van iemand verstaan waardoor iemand zich vernederd of gekwetst voelt. Internationaal onderzoek heeft aangetoond dat cyberpersten tot psychische problemen kan leiden, zoals zelfbeschadiging, gewelddadig gedrag,stress en depressieve klachten 11. Verschillende landelijke onderzoeken hebben hier aandacht aan besteed. Dit levert verschillende cijfers op. Zo blijkt uit een onderzoek onder jongeren tussen de 9-16-jaar dat 4% wel eens online is gepest 12. Volgens een ander onderzoek onder jarigen is in % digitaal gepest 3. Dit is een daling ten opzichte van 2010, destijds was 17% van de jongeren slachtoffer van digitaal pesten. In weer een ander onderzoek geeft 17% van de jarige jongeren aan dat zij minstens één keer via internet is gepest 13. Dit is nog altijd minder dan het percentage jongeren dat, volgens ditzelfde onderzoek, op school is gepest (35%). Digitaal pesten vindt over het algemeen plaats tijdens het chatten met bekenden en op sociale netwerk sites. Het pesten op internet vertoont veel gelijkenissen met traditioneel pesten. Jongeren worden op het internet beledigd, krijgen nare berichten toegestuurd, worden buitengesloten of er wordt Maart /14

9 over ze geroddeld. Maart /14

10 Financiële gevolgen Op jarige leeftijd geeft men gemiddeld 11 euro per maand uit aan de mobiele telefoon, op 15-jarige leeftijd gaat het om gemiddeld 15 euro per maand 14. Bij de helft van de jongeren wordt alles door de ouders betaald, 31% betaalt alles zelf en bij 18% worden de kosten gedeeld. Er zijn maar weinig jongeren (8-18-jarigen) die buiten het abonnement of prepaid tegoed extra geld uitgeven aan hun mobiele telefoon. Slechts 8% zegt wel eens te betalen voor een app en 6% geeft wel eens geld uit aan stemmen voor een tv programma, 4% bestelt wel eens een ringtone, wallpaper, screensaver en 3% koopt wel eens iets in een virtuele wereld (Habbo, Stardoll, GoSupermodel etc.). Het overgrote deel (84%) zegt aan geen van deze voorbeelden geld uit te geven met hun mobiele telefoon. Bijna één op de vijf jongeren (19%) zegt wel eens per ongeluk geld te hebben uitgegeven via hun mobiele telefoon. Bijvoorbeeld door onbedoeld een app te kopen of per ongeluk een abonnement af te sluiten op een ringtone, smsdienst of een spel. De meeste jongeren zeggen daar tussen de 0 en 10 euro aan te zijn kwijtgeraakt. Maar er zijn ook jongeren die zeggen meer dan 100 euro voor ongewenste diensten te hebben betaald. Risico s op seksueel gebied De toegang tot porno wordt door volwassenen vaak als een belangrijk risico gezien van het internetgebruik van jongeren. Bijna een derde van de jarige jongeren geeft aan wel eens pornografische beelden te hebben gezien op internet 12. Met name oudere pubers kunnen zulke beelden als onderdeel van hun seksuele ontwikkeling doelbewust opzoeken. De meeste jongeren die online porno zagen, raakten hierdoor niet van streek. Een ander risico betreft ongewenste seksuele toenadering. Vijftien procent van de jongeren tussen de jaar heeft wel eens seksuele berichten ontvangen via het internet 12. Van de jongeren die zulke seksueel getinte boodschappen hadden ontvangen, was 17% hierdoor van streek (3% van de 11- tot 16-jarige internetgebruikers). Eén op de vijf ouders van jarigen geeft aan dat zij ongewenste intimiteiten (toespelingen of verzoeken van onbekenden) als een risico ervaren voor hun kind en 1% geeft aan dat hun kind dit daadwerkelijk is overkomen 3. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat bepaalde groepen jongeren extra risico lopen op ongewenste seksuele toenadering 11. Dit betref jongens die homo zijn, jongeren die seksueel of fysiek misbruikt zijn en jongeren die vaak chatrooms bezoeken. Een ander potentieel risico van het gebruik van internet, is dat jongeren via het internet afspraken maken met onbekenden die mogelijk een verkeerde bedoeling hebben. Een derde van de jongeren (9-16-jaar) heeft online contacten met onbekenden en 6% van hen ontmoet deze online contacten ook in het echt 12. indien alleen gekeken wordt naar de groep jarigen ligt dit percentage iets hoger (namelijk 9%). Niet al deze ontmoetingen brengen daadwerkelijk een risico met zich mee. Van de 9-16-jarigen die zo n offline ontmoeting hebben gehad, was 7% hierdoor van streek (0,5% van alle jongeren). Maart /14

11 Een betrekkelijk nieuw fenomeen betreft Sexting. Sexting is een Engelstalige samenvoeging van de termen sex en texting (het sturen van berichten) oftewel het online uitwisselen van seksueel getinte boodschappen zoals obscene tekst of naaktfoto s die jongeren van zichzelf maken. Hoewel dit onderdeel is van de leefwereld van jongeren en in de meeste gevallen geen risico s met zich mee brengt, bestaat het gevaar dat bijvoorbeeld naaktfoto s tussen vrienden worden uitgewisseld of op sociale netwerksites worden geplaatst. Er zijn geen Nederlandse cijfers bekend over het voorkomen van Sexting. In Amerika zijn wel diverse onderzoeken op het gebied van Sexting gedaan. De cijfers uit deze studies lopen sterk uiteen, dit heeft vooral te maken met de verschillende definities van Sexting. Zo is in een onderzoek uit onder jarigen Sexting gedefinieerd als het verzenden van expliciete naaktfoto s 15. Slechts 1% van de jongeren blijkt wel eens foto s van zich zelf te hebben verspreid en 6% heeft deze wel eens ontvangen. In een ander recent onderzoek is Sexting breder gedefinieerd, namelijk ook het verspreiden of ontvangen van seksuele getinte teksten 16. Van de jarigen in dit onderzoek heeft 15% wel eens seksuele berichten of foto s van zich zelf verstuurd en zegt 54% iemand te kennen die dit wel eens heeft gedaan. Sociale media en slapen Uit een onderzoek onder jongeren tussen de 13 en 20 jaar van de Universiteit Antwerpen blijkt dat bijna de helft van de jongeren het laatste uur voor ze gaan slapen nog gebruik maakt van hun gsm, laptop of ipad. Volgens de onderzoekers heeft dit om verschillende redenen een negatieve invloed op de nachtrust. Allereerst worden de hersenen gestimuleerd door de informatie die ze krijgen en moeten verwerken. Een tweede factor zijn de emoties die zowel positief als negatief kunnen zijn. Als jongeren bijvoorbeeld minder leuke berichten binnenkrijgen via Facebook, vlak voor ze gaan slapen, zijn ze daar 's nachts mee bezig. Daarnaast heeft volgens de onderzoekers het licht dat deze apparaten uitstralen, een negatief effect op de nachtrust. Door het licht wordt de melatonine onderdrukt, de stof die zorgt dat men wil slapen als het donker wordt. Bij televisie is het effect niet zo groot, omdat men vanaf een afstand kijkt. Rol ouders en mediaopvoeding Ouders kunnen een belangrijke rol spelen om het overmatig gebruik van internet van hun kind te voorkomen. 17 Jongeren die zich op hun gemak voelen en zich begrepen voelen door hun ouders als ze over internet praten, hebben minder risico op het ontwikkelen van internetverslaving. Het hanteren van al te strikte regels, lijkt het overmatig gebruik van internet juist te bevorderen. Ouders hebben ook een belangrijke voorbeeldfunctie 3. Als zij zelf intensief gebruik maken van (sociale) media, is de kans groter dat hun kinderen ook bovenmatig (zo n 7 uur per dag) gebruik maken van (sociale) media. Ruim 80% van de ouders met kinderen tussen jaar denkt goed op de hoogte te zijn van de risico s die kinderen lopen op internet 18. De helft van de ouders controleert de tijdsbesteding op internet van hun kind en 50% controleert de veiligheid. Ruim één op de vijf ouders(22%) weet niet goed waar ze met vragen over de veiligheid van hun kind op internet terecht kunnen. Maart /14

12 Allochtone ouders hebben dezelfde vragen rond opvoeding en internetgebruik van hun kinderen als autochtone ouders 19. Ouders vragen zich af wat hun kinderen precies doen, maken zich zorgen over mogelijke pesterijen, verkeerde contacten of ongewenste informatie en porno. Hoewel de vragen hetzelfde zijn, blijkt uit gesprekken met organisaties en ouders in de wijk, dat allochtone ouders nog nauwelijks toegang hebben tot opvoedingsondersteuning op dit gebied. Samenvatting literatuur sociale media Nederlandse jongeren zijn koploper in Europa als het gaat om het gebruik van sociale netwerksites. Bijna negen op de tien jongeren hebben een eigen profiel op een netwerk site. Gemiddeld besteedt een jongere zo n 2 uur per dag aan internet in de vrije tijd. Op 17-jarige leeftijd heeft 80% van de jongeren een smartphone en heeft hiermee onbeperkt toegang tot internet. 4% van de jongeren in Nederland is internetverslaafd. Zij hebben geen controle meer over hun internet gebruik en ondervinden hier negatieve gevolgen van. Internetverslaving komt het meest voor bij jarige meisjes. Circa 1,5% van de jongeren is verslaafd aan online gamen. Drie procent van de jongens in Nederland speelt dagelijks online poker. Internationaal onderzoek heeft aangetoond dat cyberpersten tot psychische problemen kan leiden, zoals zelfbeschadiging, gewelddadig gedrag,stress en depressieve klachten. De cijfers over hoe vaak cyberpesten voorkomt onder jongeren in Nederland lopen uiteen van 4% tot 17%. Jongeren geven tussen de 10 en 15 euro uit per maand aan mobiele telefonie. Voor een groot deel wordt dit door de ouders betaald. Circa een op de vijf jongeren heeft wel eens per ongeluk geld uitgegeven via hun mobiel door een app te kopen of een abonnement af te sluiten op een sms dienst. Bijna een derde van de jarige jongeren heeft wel eens pornografische beelden gezien op internet en 15% heeft wel eens seksuele berichten ontvangen via het internet. 0,5% van de jongeren is ooit van streek geweest door een offline ontmoeting met iemand die ze via internet hadden leren kennen. Ouders vervullen een belangrijke voorbeeldfunctie als het gaat om het mediagebruik van hun kinderen. De meeste ouders denken goed op de hoogte te zijn van de risico s van het internetgebruik van hun kind. Een op de vijf ouders weet niet goed waar ze terecht kunnen met vragen over het internetgebruik van hun kind. Maart /14

13 Bijlage: beschrijving landelijke en internationale onderzoeken: Het monitoronderzoek Internet en Welbevinden 2. Voor dit onderzoek vullen jongeren op school jaarlijks vragenlijsten in over hun internetgebruik. Het eerste onderzoek vond plaats in 2006 en de meest recente beschikbare cijfers zijn afkomstig uit het EU-kidsonline onderzoek onder 9-16 jarigen: een telefonische enquête uit 2010 onder kinderen in 25 Europese landen, waaronder Nederland 12. Het onderzoek Blik op Mediawijsheid: een telefonische enquête uit 2011 onder jongeren tussen de 10 en 14 jaar en hun ouders over mediawijsheid en mediaopvoeding 3. Het Hey what s app onderzoek: een onderzoek uit 2011 onder 8-18 jarigen naar het gebruik van de mobiele telefoon en het sociale mediagebruik 4. Het peilstation onderzoek Jeugd en riskant gedrag: een vierjaarlijks terugkerend Europees onderzoek naar de gezondheid en leefstijl van jongeren op de middelbare school (12-18-jarigen). De meest recente beschikbare cijfers zijn afkomstig uit In de rapportages van deze landelijke onderzoeken zijn de gegevens vaak uitgesplitst naar leeftijdsgroepen. Maart /14

14 1 Donoso V. (2012).Towards a better internet for children. 2 van Rooij A.J., Schoemakers T.M. & van de Mheen D. (2011). Nederlandse jongeren op internet: applicaties, (overmatig) gebruik en de relatie met middelengebruik. Rotterdam: IVO 3 Gillebaard. Jager.J. (2011). lik op ediawijsheid: isicotaxatie, Opvoedstrategie n en Mediagedrag anno Utrecht: Dialogic inovatie & interactie 4 Duimel M., Pijpers R. & Borgdorff M. (2012). Hey-whats-app-8-18-jarigen-mobiele-telefoons. Leidschendam: Stichting mijn kind online. Leidschendam: Stichting Mijn Kind Online 5 Verdurmen J, Monshouwer K, van Dorsselaer S., Lokman S. Vermeulen-Smit E. Vollebergh W. (2012). Jeugd en riskant gedrag Kerngegevens uit het peilstationsonderzoek scholieren. Utrecht: Trimbosinstituut 6 Van Rooij A.J., Schoenmakers T.M., van de Eijnden R.J.M.M. & van de Mheen D (2010). Compulsive Internet Use: The Role of Online Gaming and Other Internet Applications. Journal of adolescents health;47: Van den Eijnden R.J., Meerkerk G.J., Vermulst A.A., Spijkerman R. & Engels R.C. (2008). Online communication, compulsive Internet use, and psychosocial well-being among adolescents: a longitudinal study. Dev Psychol;44: O'Keeffe G.S. & Clarke-Pearson K. (2011). The Impact of Social Media on Children, Adolescents, and Families Pediatrics;127; Lemmens J.S., Valkenburg P.M. & Peter J. (2010). Oorzaken en gevolgen van gameverslaving onder adolescenten. Tijdschrift voor Communicatiewetenschap; Bieleman S, Biesma S, Kruize A., Zimmerman C., Boendermaker M., Nijkamp R., Bak, T. (2011). Gokken in kaart: Tweede meting aard en omvang kansspelen in Nederland. Groningen/Rotterdam: Intraval. 11 Valkenburg P.M. & Peter J. (2011). Online Communication Among Adolescents: An Integrated Model of Its Attraction, Opportunities, and Risks. Journal of Adolescent Health; 48: Sonck N. &de Haan J. (2011). Kinderen en internetrisico s. EU Kidsonline onderzoek onder 9-16 jarige internetgebruikers in Nederland. Den Haag 13 Sumter, S.R. & Valkenburg, P.M. (2011). Digitaal pesten: de nieuwste feiten. CcaM Kennis, 1: 1-3. Amsterdam: Onderzoekscentrum Jeugd en Media, Universiteit van Amsterdam 14 Nibud (2011). Nibud Scholierenonderzoek : een onderzoek naar de inkomsten en uitgaven van de Nederlandse scholieren. Utrecht: Nibud. 15 Mitchell K.J., Finkelhor D., Jones L.M. & Wolak J. (2011). Prevalence and Characteristics of Youth Sexting: A National Study. 16 Rice E. Rhoades H., Winetrobe H., Sanchez M, Montoya J., Plant A. & Kordic T. (2012). Sexually Explicit Cell Phone Messaging Associated With Sexual Risk Among AdolescentsPediatrics;130; Van den Eijnden R.J.M.M, Spijkerman R., Vermulst A.A., van Rooij T.J. & Engels R.C.M.E. (2010). Compulsive Internet Use Among Adolescents: Bidirectional Parent Child Relationships. J Abnorm Child Psychol;38: Huveneers S.G. & Geers J.M.E. (2009) Perceptieonderzoek Veilig Internet: Onderzoek naar de ruimte tussen wat (on)veilig is en wat als zodanig gepercipieerd wordt. Delft: TNO Informatie en communicatietechnologie 19 Van Leeuwen M. (2012). Allochtone ouders en de digitale generatiekloof. Utrecht: Pharos Maart /14

Kinderen en het gebruik van (sociale) media

Kinderen en het gebruik van (sociale) media Kinderen en het gebruik van (sociale) media Een publicatie van GGD Zaanstreek-Waterland Postbus 2056 1500 GB Zaandam Telefoon (0900) 254 54 54 E-mail: epi@ggdzw.nl Algemene site: www.ggdzw.nl Dit rapport

Nadere informatie

Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Zeevang Het E-MOVO scholierenonderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs.

Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Zeevang Het E-MOVO scholierenonderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Zeevang Het E-MOVO scholierenonderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs. Deze factsheet beschrijft de resultaten van de scholieren

Nadere informatie

Deze factsheet beschrijft de resultaten van de scholieren die wonen in Edam-Volendam. Er is apart gekeken naar de woonkernen Edam en Volendam.

Deze factsheet beschrijft de resultaten van de scholieren die wonen in Edam-Volendam. Er is apart gekeken naar de woonkernen Edam en Volendam. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Edam-Volendam Het E-MOVO scholierenonderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs. Deze factsheet beschrijft de resultaten van de

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R VOEDING, BEWEGING EN GEWICHT K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Jeugd 2010 6 Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD

Nadere informatie

Gemeente Zaanstad en Molenwerf

Gemeente Zaanstad en Molenwerf Gemeente en Molenwerf Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Dit tabellenboek beschrijft de resultaten van Emovo 2013-2014 voor de gemeente. Achtereenvolgens treft u: De samenvatting met daarin per

Nadere informatie

FACTSHEET. Ontwikkelingen in het internetgebruik van Nederlandse Jongeren. Monitor internet en jongeren. Inleiding

FACTSHEET. Ontwikkelingen in het internetgebruik van Nederlandse Jongeren. Monitor internet en jongeren. Inleiding wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen FACTSHEET Monitor internet en jongeren Ontwikkelingen

Nadere informatie

FACTSHEET. Ontwikkelingen in het internetgebruik van Nederlandse Jongeren. Monitor internet en jongeren. Inleiding

FACTSHEET. Ontwikkelingen in het internetgebruik van Nederlandse Jongeren. Monitor internet en jongeren. Inleiding wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen FACTSHEET Monitor internet en jongeren Ontwikkelingen

Nadere informatie

Kindermonitor 2013. Gemeentelijke Factsheet. Zwolle

Kindermonitor 2013. Gemeentelijke Factsheet. Zwolle [Geef tekst op] Kindermonitor 2013 Gemeentelijke Factsheet [Geef tekst op] Kindermonitor 2013: Gemeente 420 ouders van kinderen van ½- tot twaalf jaar gaven inzicht in de gezondheid, leefstijl en opvoeding

Nadere informatie

Gemeente Zeevang. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014

Gemeente Zeevang. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Gemeente Zeevang Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Dit tabellenboek beschrijft de resultaten van Emovo 2013-2014 voor de gemeente Zeevang. Achtereenvolgens treft u: De samenvatting met daarin per

Nadere informatie

Kindermonitor 2013. Gemeentelijke Factsheet. Raalte

Kindermonitor 2013. Gemeentelijke Factsheet. Raalte [Geef tekst op] Kindermonitor 2013 Gemeentelijke Factsheet [Geef tekst op] Kindermonitor 2013: Gemeente 460 ouders van kinderen van ½- tot twaalf jaar gaven inzicht in de gezondheid, leefstijl en opvoeding

Nadere informatie

Gemeente Beemster. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014

Gemeente Beemster. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Gemeente Beemster Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Dit tabellenboek beschrijft de resultaten van Emovo 2013-2014 voor de gemeente Beemster. Achtereenvolgens treft u: De samenvatting met daarin

Nadere informatie

Kindermonitor 2013. Gemeentelijke Factsheet. Kampen

Kindermonitor 2013. Gemeentelijke Factsheet. Kampen [Geef tekst op] Kindermonitor 2013 Gemeentelijke Factsheet [Geef tekst op] Kindermonitor 2013: Gemeente 424 ouders van kinderen van ½- tot twaalf jaar gaven inzicht in de gezondheid, leefstijl en opvoeding

Nadere informatie

Compulsief Internetgebruik onder Nederlandse Jongeren

Compulsief Internetgebruik onder Nederlandse Jongeren wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen F A C T S H E E T MONITOR INTERNET EN JONGEREN:

Nadere informatie

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013 Samenvatting Losser Versie 1, oktober 2013 Lage SES, bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Losser In de gemeente Losser wonen 22.552 mensen; 11.324 mannen en 11.228 vrouwen. Als we de verschillende

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Kindermonitor 2013. Gemeentelijke Factsheet. Ommen

Kindermonitor 2013. Gemeentelijke Factsheet. Ommen [Geef tekst op] Kindermonitor 2013 Gemeentelijke Factsheet [Geef tekst op] Kindermonitor 2013: Gemeente In de gemeente gaven 478 ouders van ½- tot 12 jaar inzicht in de gezondheid, leefstijl en opvoeding

Nadere informatie

Allemaal digitaal. Allemaal digitaal?! Tijdlijn 01-10- 13. Verschil jongens en meisjes. Verschil jongens en meisjes

Allemaal digitaal. Allemaal digitaal?! Tijdlijn 01-10- 13. Verschil jongens en meisjes. Verschil jongens en meisjes Allemaal digitaal?! Allemaal digitaal Andreas College Pieter Groen Katwijk 23 september 2013 Pel van Ha?um 1. Sociale media 2. Internet privacy 3. Mobiele telefoons 4. Cyberpesten Tijdlijn Bron: Genera*e

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R PSYCHOSOCIALE GEZONDHEID Jeugd 2010 4 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Preventie Behandeling Nazorg Alcohol, roken, drugs, medicijnen, gamen, gokken Programma

Nadere informatie

FACTSHEET. Wat doen jongeren op internet en hoe verslavend is dit? Monitor Internet en Jongeren 2006-2009. Inleiding

FACTSHEET. Wat doen jongeren op internet en hoe verslavend is dit? Monitor Internet en Jongeren 2006-2009. Inleiding wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen FACTSHEET Monitor Internet en Jongeren 006-

Nadere informatie

Themarapport. Zeeuwse kinderen in de digitale wereld. Tot straks op Facebook! november 2014. Inleiding

Themarapport. Zeeuwse kinderen in de digitale wereld. Tot straks op Facebook! november 2014. Inleiding Themarapport Tot straks op Facebook! november 2014 Zeeuwse kinderen in de digitale wereld De Jeugdmonitor Zeeland is een samenwerkingsverband van de Provincie Zeeland, de 13 Zeeuwse gemeenten en verschillende

Nadere informatie

SCP-rapport (embargo tot 06/10) Nathalie Sonck & Jos de Haan

SCP-rapport (embargo tot 06/10) Nathalie Sonck & Jos de Haan SCP-rapport (embargo tot 06/10) Nathalie Sonck & Jos de Haan Mogelijkheden, maar ook risico s Internetgebruik bij jongeren (huiswerk, ontspanning, sociale contacten, informatie) online/offline leefwereld

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

OUDERVOORLICHTING Riskante Gewoontes. mijn ouders mogen trots op mij zijn. Ik ben verslaafd aan twitter, en niet aan drugs.

OUDERVOORLICHTING Riskante Gewoontes. mijn ouders mogen trots op mij zijn. Ik ben verslaafd aan twitter, en niet aan drugs. OUDERVOORLICHTING Riskante Gewoontes mijn ouders mogen trots op mij zijn. Ik ben verslaafd aan twitter, en niet aan drugs. Vroegsignalering en geïndiceerde preventie Voormalige afdeling preventie Advies,

Nadere informatie

tot 24 jaar Monitor jongeren 12

tot 24 jaar Monitor jongeren 12 Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R ROKEN EN ALCOHOLGEBRUIK Jeugd 2010 5 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen. Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012

Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen. Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012 Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012 Wat is E-MOVO q Onderzoek onder 2 e en 4 e klassers, nu 3 e keer q Vragenlijst wordt digitaal in klas ingevuld

Nadere informatie

ONLINE FACTS TIPS TESTS ADVIES

ONLINE FACTS TIPS TESTS ADVIES ONLINE FACTS TIPS TESTS ADVIES HOEVEEL TIJD ZIJN JONGEREN EIGENLIJK ONLINE? WAT DOEN ZIJ HET LIEFST OP EEN SMARTPHONE, LAPTOP OF TABLET? ZIJN ER VERSCHILLEN TUSSEN WAT MEIDEN EN JONGENS ONLINE DOEN? HIER

Nadere informatie

totaal 2011 6888 7403 7349 7065 7128 7283 14414 13719 12924 14414 Vmbo Havo/vwo Klas 2 Klas 4 Jongen Meisje

totaal 2011 6888 7403 7349 7065 7128 7283 14414 13719 12924 14414 Vmbo Havo/vwo Klas 2 Klas 4 Jongen Meisje Tabellenboek E-MOVO regio GGD, oktober 2012 Toelichting: In de eerste zeven kolommen worden de resultaten van de regio weergegeven, uitgesplitst naar onderwijsniveau, klas en geslacht, en. De laatste drie

Nadere informatie

Factsheet alcohol. Think Before You Drink

Factsheet alcohol. Think Before You Drink Factsheet alcohol Think Before You Drink Jongeren drinken te vroeg, te veel en te vaak. Ook in West-Brabant is dit het geval. Bovendien tolereren veel ouders dat hun kinderen onder de 16 jaar alcohol drinken.

Nadere informatie

Gemeente Waterland. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014

Gemeente Waterland. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Gemeente Waterland Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Dit tabellenboek beschrijft de resultaten van Emovo 2013-2014 voor de gemeente Waterland. Achtereenvolgens treft u: De samenvatting met daarin

Nadere informatie

Risicofactoren, zelfbescherming en invloed van sociale context (6 oktober 2011) Sofie Vandoninck, K.U.Leuven

Risicofactoren, zelfbescherming en invloed van sociale context (6 oktober 2011) Sofie Vandoninck, K.U.Leuven Veilig online: negatieve ervaringen bij 9-16 jarigen Risicofactoren, zelfbescherming en invloed van sociale context (6 oktober 2011) Sofie Vandoninck, K.U.Leuven EU Kids Online: achtergrond en theoretisch

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Pascal Zuid Vmbo Emovo 2013-2014

Pascal Zuid Vmbo Emovo 2013-2014 Pascal Zuid Emovo 2013-2014 Voor een goed gezondheidsbeleid is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van de van uw. GGD Zaanstreek-Waterland verzamelt deze gegevens met de Jeugdgezondheidsmonitor

Nadere informatie

JEUGDMONITOR EMOVO 2013-2014 Gemeente Heemstede

JEUGDMONITOR EMOVO 2013-2014 Gemeente Heemstede Gemeente Resultaten voor gemeente en regio Kennemerland Regio N=9.98 Ervaren gezondheid en aandoeningen Voelt zich gezond 84 83 Heeft minstens chronische aandoening, vastgesteld door arts 3 3 Heeft allergie,

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van Noaberkracht Dinkelland Tubbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Noaberkracht

Nadere informatie

JONGEREN EN INTERNETVEILIGHEID

JONGEREN EN INTERNETVEILIGHEID JONGEREN EN INTERNETVEILIGHEID Joyce Kerstens 5 maart 2015 JONGEREN - INTERNET - MEDIA Meisje uit Pijnacker pleegt zelfmoord 'om bangalijst' De Oude Klapwijkseweg in Pijnacker. FOTO STREETVIEW. UPDATE

Nadere informatie

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT IJsselland VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT Jongerenmonitor 2015 77% ontbijt dagelijks 10.3 jongeren School 13-14 jaar 15- jaar 76% een gezond gewicht 15% beweegt voldoende Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

factsheet Verslag over de Nederlandse jongeren binnen een Europees onderzoek naar risicovol en verslavend internetgebruik

factsheet Verslag over de Nederlandse jongeren binnen een Europees onderzoek naar risicovol en verslavend internetgebruik Laura van Duin, Tim M. Schoenmakers, Lydian Veldhuis, Mari Janikian* IVO januari 213 factsheet Risico s in internetgebruik door jongeren Verslag over de se jongeren binnen een Europees onderzoek naar risicovol

Nadere informatie

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Versie 1, oktober 2013 Bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Noaberkracht Dinkelland Tubbergen In Noaberkracht Dinkelland Tubbergen wonen 47.279

Nadere informatie

Overzicht. Wat zijn social media? Voorbeelden van social media. Social media in de ICT-lessen. De gevaren van social media.

Overzicht. Wat zijn social media? Voorbeelden van social media. Social media in de ICT-lessen. De gevaren van social media. Overzicht Wat zijn social media? Voorbeelden van social media. Social media in de ICT-lessen. De gevaren van social media. Mindreader Wat zijn social media? Social media is een verzamelbegrip voor online

Nadere informatie

Hoe gezond ben jij? Gezondheid en leefstijl van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Schooljaar 2014-2015

Hoe gezond ben jij? Gezondheid en leefstijl van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Schooljaar 2014-2015 Hoe gezond ben jij? Gezondheid en leefstijl van leerlingen in het voortgezet onderwijs Schooljaar 2014-2015 Hoe gezond ben jij? De gemeente Utrecht verzamelt middels de vragenlijst Hoe gezond ben jij?

Nadere informatie

Pesten op Internet en het Psychosociale Welbevinden van Jongeren

Pesten op Internet en het Psychosociale Welbevinden van Jongeren wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen F A C T S H E E T MONITOR INTERNET EN JONGEREN:

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren tot 4 jaar Jongerenmonitor In 0 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO GEMEENTE HEEMSKERK SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SCHOLIERENONDERZOEK E-movo GEMEENTE HEEMSKERK Een onderzoek naar

Nadere informatie

Uw tiener en het internet

Uw tiener en het internet Uw tiener en het internet Uw tiener en het internet Hoe gaat u om met het internetgebruik van uw kind? Herkent u deze vragen? Wat doet mijn kind eigenlijk op internet? Is het schadelijk als mijn kind veel

Nadere informatie

Het jongerenonderzoek 2013

Het jongerenonderzoek 2013 Het jongerenonderzoek 2013 Indicatoren naar leerjaar, onderwijsvorm en geslacht Bijlage bij het rapport "De Limburgse resultaten in vogelvlucht" Fysieke gezondheid en leefstijl Indicatoren naar leerjaar,

Nadere informatie

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO GEMEENTE BEVERWIJK SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SCHOLIERENONDERZOEK E-movo GEMEENTE BEVERWIJK Een onderzoek naar

Nadere informatie

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO GEMEENTE VELSEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SCHOLIERENONDERZOEK E-movo GEMEENTE VELSEN Een onderzoek naar de gezondheid,

Nadere informatie

Tabellenboek Hoe gezond ben jij?

Tabellenboek Hoe gezond ben jij? Tabellenboek Hoe gezond ben jij? Gezondheid en leefstijl van leerlingen in het voortgezet onderwijs Schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding, opzet en onderzoekspopulatie... 3 2 Lichamelijke gezondheid...

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 1 tot jaar Jongerenmonitor In 011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

1 Problematisch. gebruik van sociale media en games

1 Problematisch. gebruik van sociale media en games 1 Problematisch gebruik van sociale media en games Tony van Rooij & Tim Schoenmakers IVO & Erasmus Universiteit Rotterdam Dike van de Mheen IVO, Erasmus Universiteit Rotterdam & Universiteit Maastricht

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N PSYCHOSOCIALE GEZONDHEID V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 3 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

Monitor Internet en Jongeren 2006 en 2007

Monitor Internet en Jongeren 2006 en 2007 Reeks 54 wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen Monitor Internet en Jongeren 2006 en

Nadere informatie

Resultaten screening. Boxmeer. 9 % % heeft soms 2014-2015. klas 2 VO 2014-2015. Medische problemen. gewicht. aandachtsleerlingen. ernstig ondergewicht

Resultaten screening. Boxmeer. 9 % % heeft soms 2014-2015. klas 2 VO 2014-2015. Medische problemen. gewicht. aandachtsleerlingen. ernstig ondergewicht 214-215 onderzoek onderzoeksperiode klas 2 VO 214-215 aantal mogelijke aandachtsleerlingen aantal vragenlijsten ingevuld 14 32 Medische problemen zien horen 9 heeft soms moeite met horen 17 2 ook met gehoorapparaat

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

Beweging, voeding en. (over)gewicht

Beweging, voeding en. (over)gewicht JONGERENPEILING 2008 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Monitor Internet en Jongeren 2006 en 2007

Monitor Internet en Jongeren 2006 en 2007 Reeks 54 wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen Monitor Internet en Jongeren 2006 en

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

Jeugd in Rivierenland Resultaten van een onderzoek naar gezondheid, welzijn en leefstijl van 2e en 4e klassers van het voortgezet onderwijs

Jeugd in Rivierenland Resultaten van een onderzoek naar gezondheid, welzijn en leefstijl van 2e en 4e klassers van het voortgezet onderwijs Jeugd in Rivierenland Resultaten van een onderzoek naar gezondheid, welzijn en leefstijl van 2e en 4e klassers van het voortgezet onderwijs Elektronische Monitor en Voorlichting Onderzoek In het najaar

Nadere informatie

5) Wanneer heeft de uitvraag van de Gezondheidsmonitor Jeugd plaatsgevonden? Het onderzoek is uitgevoerd in de periode september december 2015.

5) Wanneer heeft de uitvraag van de Gezondheidsmonitor Jeugd plaatsgevonden? Het onderzoek is uitgevoerd in de periode september december 2015. Q&A Gezondheidsmonitor Jeugd 2015 versie 18 april 1) Wat is de Gezondheidsmonitor Jeugd? De Gezondheidsmonitor Jeugd is een onderzoek naar gezondheid en leefstijl van jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet

Nadere informatie

6f Hoe gaat men om met het internetgebruik van jongeren? 1

6f Hoe gaat men om met het internetgebruik van jongeren? 1 6f Hoe gaat men om met het internetgebruik van jongeren? 1 Herkent u deze vragen? Wat doet mijn jongere eigenlijk op internet? Is het schadelijk als mijn jongere veel achter de computer zit? Bestaat internetverslaving?

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft: nieuwe opzet Leefstijlmonitoring

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft: nieuwe opzet Leefstijlmonitoring > Retouradres: Postbus 20350, 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO REGIO KENNEMERLAND SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SCHOLIERENONDERZOEK E-movo REGIO KENNEMERLAND Een onderzoek naar

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?!

Dat doet mijn kind toch niet?! Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 17 maart 2016 marion.kooij@brijder.nl 088 3583 880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de

Nadere informatie

EU Kids Online onderzoek Gelijkenissen en verschillen tussen jongens en meisjes in online activiteiten en digitale vaardigheden

EU Kids Online onderzoek Gelijkenissen en verschillen tussen jongens en meisjes in online activiteiten en digitale vaardigheden EU Kids Online onderzoek Gelijkenissen en verschillen tussen jongens en meisjes in online activiteiten en digitale vaardigheden Sofie Vandoninck Studiedag Kids Online 8 februari 2012, Leuven Jongens en

Nadere informatie

Expertmeeting SCP & RMO 04/11/2011. Kinderen & internetrisico s Nathalie Sonck & Jos de Haan

Expertmeeting SCP & RMO 04/11/2011. Kinderen & internetrisico s Nathalie Sonck & Jos de Haan Expertmeeting SCP & RMO Kinderen & internetrisico s Nathalie Sonck & Jos de Haan Geringe kans op internetrisico s & negatieve ervaringen geruststellend, relativeert omvang van problemen en morele paniek

Nadere informatie

E-MOVO 2011/2012. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in gemeente Hellendoorn

E-MOVO 2011/2012. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in gemeente Hellendoorn E-MOVO 2011/2012 Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in gemeente Hellendoorn E-MOVO 2011/2012 Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in gemeente Hellendoorn GGD Twente Drs. C. Smit Drs.

Nadere informatie

11 Gezondheid en leefstijl van jongeren in de regio Gelre-IJssel. Resultaten van E-MOVO 2007

11 Gezondheid en leefstijl van jongeren in de regio Gelre-IJssel. Resultaten van E-MOVO 2007 11 Gezondheid en leefstijl van jongeren in de regio Gelre-IJssel Resultaten van E-MOVO 2007 In het kader van preventie vormt de jeugd een belangrijke doelgroep. Veel gezondheidsbeïnvloedend gedrag, zoals

Nadere informatie

E-MOVO 2011/2012. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in gemeente Enschede

E-MOVO 2011/2012. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in gemeente Enschede E-MOVO 2011/2012 Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in gemeente Enschede E-MOVO 2011/2012 Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in gemeente Enschede GGD Twente Drs. C. Smit Drs. M.

Nadere informatie

Uw tiener en het internet

Uw tiener en het internet Uw tiener en het internet Uw tiener en het internet Hoe gaat u om met het internetgebruik van uw kind? Herkent u deze vragen? Wat doet mijn kind eigenlijk op internet? Is het schadelijk als mijn kind veel

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen

Rapportage. Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen Rapportage Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen In opdracht van: Mediawijzer.net Datum: 22 november 2013 Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon Index Achtergrond van het onderzoek 3 Conclusies

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt.

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt. IJsselland GENOTMIDDELEN Jongerenmonitor 1 4% ooit alcohol gedronken.163 jongeren School Klas 13-14 jaar Klas 4 1-16 jaar 4% weleens gerookt % ooit wiet gebruikt Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Factsheet Mediagebruik. 17- tot en met 18-jarigen

Factsheet Mediagebruik. 17- tot en met 18-jarigen Factsheet Mediagebruik 17- tot en met 18-jarigen Mediagebruik kenmerkend voor jongvolwassenen van 17 en 18 jaar Gemiddeld besteden kinderen van 17 en 18 jaar zo n vijf tot zes uur per dag aan televisiekijken,

Nadere informatie

Roken, drinken en gokken. Nagegaan is hoeveel en hoe vaak jongeren uit de gemeente Groningen roken, drinken en gokken. Hierbij is een onderverdeling

Roken, drinken en gokken. Nagegaan is hoeveel en hoe vaak jongeren uit de gemeente Groningen roken, drinken en gokken. Hierbij is een onderverdeling De Jeugdpeiling is een instrument met als doel op systematische wijze ontwikkelingen en trends in riskante gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Hierbij is de aandacht gericht op gedrag met betrekking

Nadere informatie

E-MOVO 2011: gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Twente

E-MOVO 2011: gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Twente E-MOVO 2011: gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Twente GGD Twente is onderdeel van Regio Twente Internet ggdtwente.nl E-MOVO 2011: gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Twente

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N GENOTMIDDELEN V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 5 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel

Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel In onderstaande tabellen zijn cijfers weergegeven met betrekking tot de gezondheid van Friezen in de gemeente Leeuwarderadeel. Daarnaast vindt u ook

Nadere informatie

Liefde & Behang Wat is Youz? Jongerenmerk van Bouman GGZ Advies en behandeling voor jongeren met problemen op het gebied van alcohol, drugs, gokken of gamen. Youz is er ook voor ouders en de omgeving.

Nadere informatie

Resultaten van het EMOVO-onderzoek

Resultaten van het EMOVO-onderzoek Dit rapport geeft een beeld van de psychische gezondheid van schoolgaande jongeren van 12-18 18 jaar in Noord- Holland Noord. Deze resultaten komen uit het EMOVO-onderzoek dat de GGD Hollands Noorden in

Nadere informatie

ALCOHOL. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren E-MOVO 2011. regio Gelderland-Midden. www.vggm.nl

ALCOHOL. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren E-MOVO 2011. regio Gelderland-Midden. www.vggm.nl ALCOHOL Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren E-MOVO 2011 regio Gelderland-Midden www.vggm.nl FACTSHEET ALCOHOL E-MOVO 2011 ALCOHOL Jongeren zijn volop in de groei en hun hersenen, maar ook andere

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11

Inhoud. Woord vooraf 11 Inhoud Woord vooraf 11 1 Typeringen van generaties 13 1.1 Wat is een generatie? 13 1.2 Wat is het realiteitsgehalte? 14 1.3 Veteranengeneratie (70-plussers) 15 1.4 Babyboomers (50 tot 70 jaar) 16 1.5 X-generatie

Nadere informatie

Inhoud. Inhoud 3 VoorwoorD 5 Methodologie 6. Colofon 54. Inhoud

Inhoud. Inhoud 3 VoorwoorD 5 Methodologie 6. Colofon 54. Inhoud Inhoud Inhoud Inhoud 3 VoorwoorD 5 Methodologie 6 MEDIABEZIT EN -GEBRUIK 8 MOBIEL INTERNET 12 SOCIALE MEDIA 18 NIEUWS EN INFORMATIE 26 MUZIEK EN VIDEO 32 GAMING 36 MEDIA EN SEKSUALITEIT 40 DIGITALE STRESS

Nadere informatie

Jeugdmonitor Utrecht. Brugklassers en derdeklassers voortgezet onderwijs Schooljaar 2006-2007. www.utrecht.nl

Jeugdmonitor Utrecht. Brugklassers en derdeklassers voortgezet onderwijs Schooljaar 2006-2007. www.utrecht.nl Jeugdmonitor Utrecht C t en derdeklassers voortgezet onderwijs Schooljaar 2006-2007 www.utrecht.nl Voorwoord Met trots presenteer ik de Utrechtse Jeugdmonitor over het schooljaar 2006/2007. We hebben

Nadere informatie

Algemene kenmerken. Flemovo 2013/2014 Zeewolde 59% 83% 10% 10% 79% 15% 5% 38% 5% 10% Samenvatting

Algemene kenmerken. Flemovo 2013/2014 Zeewolde 59% 83% 10% 10% 79% 15% 5% 38% 5% 10% Samenvatting Flemovo 2013/2014 Zeewolde Samenvatting 59% 83% 10% 10% 79% 15% 5% 38% 5% 10% Algemene kenmerken In Zeewolde hebben in het afgelopen schooljaar (2013/2014) 237 jongeren uit klas 2 en klas 4 een digitale

Nadere informatie

HOE GEZOND IS ONZE JEUGD?

HOE GEZOND IS ONZE JEUGD? HOE GEZOND IS ONZE JEUGD? Resultaten van de Jeugdgezondheidsmonitor voor leerlingen van klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs in de regio Midden-Nederland 2011/2012 Lokale Schoolkrachtcijfers op www.ggdatlas.nl

Nadere informatie

De mediawijze adolescent

De mediawijze adolescent De mediawijze adolescent Amber Walraven, 12 november 2014 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen 1 Inhoud Wat kunnen adolescenten wel op het gebied van mediawijsheid? Wat kunnen adolescenten niet op het gebied

Nadere informatie

Opvoedstrategieën ter voorkoming van problematisch internetgebruik bij basisschoolkinderen

Opvoedstrategieën ter voorkoming van problematisch internetgebruik bij basisschoolkinderen Opvoedstrategieën ter voorkoming van problematisch internetgebruik bij basisschoolkinderen Gert-Jan Meerkerk, Gerda Rodenburg, Wouter Haverkort, Tony van Rooij & Dike van de Mheen Symposium Preventie van

Nadere informatie