Houd ze binnen door ze naar buiten te helpen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Houd ze binnen door ze naar buiten te helpen"

Transcriptie

1 SEMINARIUM VOOR ORTHOPEDAGOGIEK Onderzoek, scholing, begeleiding Houd ze binnen door ze naar buiten te helpen Randvoorwaarden voor het werken met LVG+ -leerlingen Adviesnota april 2007

2 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Typering van en visie op leerlingen die behoren tot de LVG+ -doelgroep Typering LVG+ -leerlingen en leerlingen 1.2. Typering leerlingen in huidige LVG+ -verwante groepen Pedagogische visie op de begeleiding van LVG+-leerlingen 6 2. Relatie leerling leerkracht Persoon en basishouding van de leerkracht 2.2. Professionalisering van de leerkracht Pedagogisch-didactische benadering en randvoorwaarden Relatie leerkrachten onderling Ondersteuning ten aanzien van de inhoud van het werk 3.2 Relatie met ketenpartners 3.3. Werkomstandigheden 4 Relatie leerlingen onderling Groepssamenstelling 4.2 Methodiek sociale vaardigheden/agressieregulatie Relatie school ouders/verzorgers Inrichting en gebruik van de ruimte, tijdsindeling, activiteiten Ruimte 6.2 Dagprogramma/activiteiten 7. Onderwijsprogramma, leertaken, leer/werktrajecten Uitgangspunten en fasering 7.2 Werken met arbeidstraining- en toeleiding Werken met leerlijnen ZML Werken met onderwijs zorg arrangementen Relatie school omgeving Aanbevelingen Implementatieplan Bronvermelding 30 Bijlagen Bijlage 1 RENN4 handelingsplan 31 Bijlage 2 Competentieprofiel 32 Bijlage 3 Voorbeeld leerlijn ZML schriftelijke taal 44 Bijlage 4 Overeenkomst ouders W.A.van Lieflandschool 45 Bijlage 5 Onderwijs zorg -arrangementen 46 Bijlage 6 Dagprogramma LOD van der Reeschool/Accare 51 Bijlage 7 Notitie KPC arbeidstraining en toeleiding 60 Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 2

3 Inleiding Binnen de scholen van het REC cluster 4 Noord Nederland (RENN4) en het REC cluster 3 Noord Oost Nederland (REC3 NON) is de afgelopen jaren geconstateerd dat er een groep leerlingen is die noch in het ene cluster, noch in het andere goed opgevangen kan worden. Het betreft de groep leerlingen die Licht Verstandelijk Gehandicapt is en ernstige gedragsproblematiek vertoont: LVG+ -leerlingen. Deze leerlingen vragen om een pedagogische benadering waarbij de expertise van cluster 4 én de expertise van cluster 3 nodig is. De directies van beide clusters hebben ten behoeve van deze leerlingen de intentie uitgesproken nauw samen te werken en hebben samen de verantwoordelijkheid genomen voor het LVG+ - project. De doelstelling van dit project is onder meer om te komen tot een beschrijving van de gewenste aanpak en randvoorwaarden voor het onderwijs aan LVG+-leerlingen. In deze nota zijn uitgangspunten geformuleerd ten aanzien van het pedagogische klimaat en randvoorwaarden die passend zijn voor LVG+-leerlingen. Dit stuk vormt de weerslag van een inventarisatie die gedaan is bij een aantal scholen, van een documentanalyse en van gesprekken in de Deelprojectgroep Expertise en in de Stuurgroep van het project. In een bijeenkomst met ruim 15 leerkrachten en klassenassistenten van de betrokken scholen is een deel van de inventarisatie getoetst en zijn met name randvoorwaarden voor het werken in LVG+groepen besproken. Deze nota is geordend op basis van een kadernotitie pedagogisch klimaat van RENN 4. Wij hopen met deze adviesnota bij te dragen aan de verbetering van het onderwijs aan en de begeleiding van LVG+ -leerlingen. Groningen, 5 april 2007 Deelprojectgroep Expertise Hilde Gerrits Buitenschool RENN4 Roelof Dolfijn van der Reeschool RENN4 Ineke Slager gedragsdeskundige in opleiding van der Reeschool RENN4 Aukje Hoogendorp Margaretha Hardenbergschool REC 3 NON Maran Odding W.A.W.A. van Lieflandschool Assen REC 3 NON Nynke Posthumus Thriantaschool REC 3 NON Herma Korfage Seminarium voor Orthopedagogiek (projectleiding) Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 3

4 1. Typering van en visie op leerlingen in de LVG+ -doelgroep 1.1 Typering LVG+ -leerlingen De LVG+-doelgroep is als volgt te typeren: 1. Leerlingen vanaf ca. 10 jaar met een licht verstandelijke handicap (LVG-leerlingen met een IQ van ca ) met fors probleemgedrag als gevolg van een psychiatrische stoornis en/of op basis van cumulatie van problematiek, voornamelijk een slechte pedagogische thuissituatie. Met betrekking tot het hanteren van het IQ als criterium moet de standaarddeviatie van 15 punten gehanteerd worden. 2. Gevoegd bij de leerlinggebonden factoren ten aanzien van IQ en gedragsproblematiek kunnen we als derde typeringsaspect een contextgebonden factor benoemen: de begeleiding van deze leerlingen brengt de direct verantwoordelijke medewerkers in reguliere groepen van de clusterscholen in handelingsverlegenheid. Ten aanzien van de leerlingen met een psychiatrische stoornis leert de ervaring dat het niet raadzaam is om leerlingen met ODD, ADHD en hechtingsproblematiek in één groep te plaatsen met leerlingen met een forse stoornis in het Autistisch Spectrum. Waar de eerste groep leerlingen met name gedijt in een setting waarin de groep als instrument gebruikt wordt om hun sociale competentie te versterken, is voor de tweede groep juist een veel meer individuele aanpak geëigend. Voor LVG+leerlingen met ASS-kenmerken moet zorgvuldig worden beoordeeld waar ze het beste geplaatst kunnen worden: in een reguliere groep, in een specifieke groep voor autistische leerlingen of toch in een LVG+ -groep, als er sprake is van milde ASS problematiek. Er is bewust voor gekozen om aan de bovenbeschreven typering géén nader uitgewerkte indicatoren te koppelen voor de plaatsing van leerlingen in een LVG+groep. De diversiteit binnen deze groep is groot, het is bijna ondoenlijk om uitputtend profielen van leerlingen te beschrijven. Bovendien vallen deze leerlingen door de aard en ernst van hun ontwikkelingsproblematiek én door de schotten tussen de clusters al gauw tussen wal en schip. Het LVG+-project wil er juist aan bijdragen dit te voorkomen. Geesing (2005) heeft in haar onderzoek naar LVG+-leerlingen bij RENN4 en REC 3 NON een nadere definitie van probleemgedrag bij de groep LVG+ -leerlingen gegeven. Het probleemgedrag van deze doelgroep kenmerkt zich bij beide expertisecentra door: moeilijke leerbaarheid op sociaal-emotioneel terrein; prikkelgevoeligheid; slechte concentratie; weinig inzicht in consequenties van eigen gedrag; moeite met veranderingen. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 4

5 In genoemd onderzoek wordt daarnaast binnen REC3-scholen aangegeven dat deze leerlingen agressief, opstandig gedrag vertonen, zich beter voelen dan andere ZMLleerlingen en pest- en grensoverschrijdend gedrag laten zien. Binnen REC4-scholen schetsen leerkrachten dat deze leerlingen gefrustreerd raken omdat ze niet mee kunnen met het onderwijsaanbod, moeite hebben met schoolse vaardigheden en faalangstig zijn. Het functioneren in een onderwijssituatie wordt voor deze leerlingen mede bemoeilijkt omdat zij moeilijk structuur aan kunnen brengen in de wereld om hen heen, en basale vaardigheden als stilzitten en informatie opnemen niet beheersen (Nienhuis,2002) Typering leerlingen in huidige LVG+ -verwante groepen In beide expertisecentra functioneren op dit moment groepen waarin leerlingen geplaatst zijn die in de LVG+-typering vallen. Binnen RENN4 zijn dit de MLK of zorg -groepen, binnen REC3 zijn dit de structuurgroepen of trajectgroepen. Binnen een aantal scholen is geïnventariseerd hoe de typering van deze groepen zich verhoudt tot de LVG+-typering. Binnen de relevante RENN4-groepen die in kaart gebracht zijn vallen de leerlingen voor het merendeel níet binnen de hierboven omschreven definitie van de doelgroep omdat het voornamelijk gaat om leerlingen met een hoger IQ dan 75. Deze leerlingen kernmerken zich door heftige problematiek en vertonen in reguliere klassen angstig gedrag en vluchtgedrag. Ze zijn weinig weerbaar, zelfstandig en communicatief redzaam, komen kinderlijk over en hebben in meer of mindere mate last van angsten. Binnen de in onze inventarisatie betrokken relevante REC3-groepen vallen de meeste leerlingen wél binnen de doelgroep: het IQ van deze leerlingen valt voornamelijk in de range tussen de 60 en 70 en hun gedragsproblematiek vindt zijn oorsprong veelal in een psychiatrische stoornis. Bij de LVG+-verwante groepen komen mislukkende plaatsingen voor. Omdat deze mislukte plaatsingen ons informatie kunnen geven over de grens van de hanteerbaarheid van de problematiek in LVG+-groepen is gekeken naar de reden van het beëindigen van plaatsing in de LVG+ -verwante groepen. De volgende redenen zijn genoemd: Geen ontwikkeling zichtbaar ten aanzien van omgaan met agressie en frustratie, angsten en dwanggedachten; Toenemende ernst psychiatrisch beeld, waardoor onvoldoende handvatten voor aanpak. Leerling vormt een gevaar voor zichzelf, leerkrachten en andere leerlingen. Voortdurend individuele begeleiding nodig, om gedrag te reguleren. Te hoog cognitief niveau, daardoor manipulatief binnen populatie ZMLleerlingen. Binnen de deelprojectgroep is de vraag aan de orde geweest binnen welk cluster een specifieke groep voor LVG+-leerlingen het beste gepositioneerd kan worden (even los van financieel-technische overwegingen). Bij beide is sprake van voor- en nadelen. ZML-scholen hebben in het algemeen meer rust en voorspelbaarheid als aspect in basisstructuur en klimaat. Die Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 5

6 voorspelbaarheid is een belangrijke voorwaarde in het pedagogische klimaat van deze groepen. Het nadeel van positionering van deze groep bij cluster 3-scholen is de weerstand die de leerlingen zelf ervaren tegen de handicap van (een deel van) de andere leerlingen. Daarbij komt dat de reguliere ZML-populatie niet altijd voldoende opgewassen is tegen de LVG+leerlingen. Dit vergt extra aandacht voor de interactie tussen LVG+-leerlingen en reguliere ZML-leerlingen. Positionering van een LVG+-groep in een RENN4-school vraagt specifieke aandacht ten aanzien van de benodigde rust en voorspelbaarheid en didactische differentiatie. Het verdient aanbeveling om in het volgende schooljaar LVG+-groepen te monitoren in zowel cluster 3- als cluster 4-scholen om op basis van die ervaring gefundeerde uitspraken te kunnen doen over de beste schoolomgeving voor LVG+ -groepen. 1.3 Pedagogische visie op de begeleiding van LVG+ -leerlingen Uit de notities van en gesprekken in de scholen blijken een aantal centrale doelen voor het werken met LVG+ -leerlingen: Bevorderen van de zelfredzaamheid en zelfstandigheid Versterken van het competentiegevoel Gedragsregulatie Doorbreken van de keten van faalervaringen Leren weer op gang brengen, waarmee uitdrukkelijk leren in de brede zin van het woord bedoeld wordt, niet alleen het cognitieve leren. Geesing (2005) formuleert dat het pedagogische klimaat voor deze leerlingen zich moet kenmerken door structuur, continuïteit en veiligheid. Didactisch spreekt zij van weinig klassikale instructie en veel werken met kleine stapjes zodat leerlingen succeservaringen kunnen opdoen. Randvoorwaarden zijn aangepaste methoden en veel verschillende materialen voor hetzelfde niveau. Als kenmerken voor een basisklimaat beschrijft Nienhuis (2002) voorspelbaarheid van situatie, gebeurtenissen en leerkrachtgedrag. Structuur bieden, leerlingen individueel aanspreken en het visueel ondersteunen van routines en afspraken zijn van belang. Daarnaast spreekt zij van het gebruik maken van sterke kanten en interesses van leerlingen om de zwakke ontwikkelingsgebieden te ondersteunen. In de notities van de betrokken scholen komt naar voren dat men ook overal werkt met structuur in tijd, ruimte, activiteit en interactie. Binnen de scholen is de ervaring dat een dergelijk zeer gestructureerd pedagogisch klimaat alleen in een specifieke groep mogelijk is. Tegelijkertijd gaat men er in het algemeen van uit dat plaatsing in zo n specifieke groep tijdelijk zou moeten zijn. Doel blijft dat een leerling dusdanig tot ontwikkeling komt dat (terug-)plaatsing in een reguliere REC-groep en/of een specifiek onderwijs/zorgarrangement en/of doorstroming naar een ander type onderwijs mogelijk wordt, maar de ervaring leert dat dit niet altijd haalbaar is. Bovenstaande elementen zijn onder te brengen in de ordening in het CAREBAGSmodel van Minnaert (RENN4, 2006). Dit model kan als richtsnoer dienen voor de pedagogische en didactische begeleiding van de leerlingen en leerlingen in de LVG+-groep. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 6

7 CARE staat voor: Competentie, Autonomie, Relatie en Engagement. Dit zijn vier psychologische basisbehoeften waaraan een pedagogisch klimaat tegemoet moet komen om de ontwikkeling van leerlingen te kunnen ondersteunen. Dit geldt zéker voor de LVG+ -leerlingen met hun problematische ontwikkeling. Een goed onderwijs- en zorgaanbod voor LVG+-leerlingen richt zich op: Competentie: leerlingen doen positieve ervaringen op ten aanzien van hun capaciteiten en vaardigheden en krijgen inzicht in eigen kwaliteiten; Autonomie: leerlingen krijgen keuzevrijheid binnen voor henzelf en anderen veilige kaders; Relatie: leerlingen ervaren dat ze bij de groep en de leerkracht horen, ervaren betrokkenheid van en op anderen; Engagement: leerlingen ervaren betekenis en zin in hun dagactiviteiten. BAGS staat voor: Beschermende factoren, Adaptief onderwijs, Gedragsverandering en Systematisch (samen-)werken kenmerken het onderwijskundige klimaat. De BAGS vormen dus de instrumenten die de school inzet om de CARE-aspecten bij de leerling te versterken. Beschermende factoren: onderwijs aan LVG+ -leerlingen is effectief als het de kracht van leerlingen en/of hun omgeving opspoort en er bij aansluit. Adaptief onderwijs benut het potentieel dat elk leerling in zich heeft door af te stemmen op ontwikkelings (on-)mogelijkheden Gedragsverandering is een elementair doel van het onderwijs aan LVG+ - leerlingen: het reduceren van de gedragsproblematiek door het beïnvloeden van de leerling, de omgeving en de interactie tussen die twee staat voorop. Systematisch handelen m.b.v. handelings- en groepsplannen ondersteunt het doelgericht werken met leerlingen Samenwerken met de leerling, ouders, collega s, en externe partners is noodzakelijk Uit zowel de notities van de scholen als de inventarisatie blijkt dat de CAREBAGSaspecten terug te vinden zijn in het onderwijsaanbod in de zorggroepen van RENN4 en de structuurgroepen van REC3, maar niet altijd even expliciet en zeker niet altijd systematisch. Systematisch en planmatig handelen is een voorwaarde voor een succesvolle begeleiding van de LVG+-leerlingen. Wij pleiten dan ook voor het nemen van het CAREBAGS-concept als uitgangspunt voor leerling - profielbeschrijving, groepsplannen en individuele handelingsplannen (zie bijlage 1). Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 7

8 2. Relatie leerling leerkracht 2.1 Persoon en basishouding van de leerkracht Ten aanzien van de persoon van de leerkracht en zijn/haar basishouding in de omgang met leerlingen wordt in de inventarisatie van de scholen genoemd dat deze bepalend zijn voor het functioneren van deze leerlingen in de schoolse situatie. De volgende competenties en aspecten komen uit de inventarisatie en de documentanalyse naar voren: Een consequente, geduldige, rustige en voorspelbare basishouding Autoritatieve houding: balans tussen ruimte geven en begrenzen Balans kunnen vinden tussen betrokkenheid en afstand Kritisch kunnen reflecteren op eigen handelen, eigen aandeel in conflictsituaties rondom leerlingen. Oog hebben voor individuele leerlingen en indien nodig de benaderingswijze naar leerlingen toe aan kunnen passen, kunnen fungeren als rolmodel. Oog hebben voor ontwikkelingsmogelijkheden, kansen en sterke kanten van leerlingen (dus niet willen beheersen, klein houden, koste wat kost de structuur handhaven.) Ten aanzien van autonomie en keuzevrijheid moet de leerkracht stapsgewijs blijven proberen om vrijheid te geven, naar mogelijkheden van de leerling. De leerkracht is zich er bewust van dat er een risico bestaat op een te grote leerkracht- en structuurafhankelijkheid bij de leerling. Kennis hebben van psychiatrische stoornissen en de manier waarop dit het leren en het gedrag beïnvloedt en daar adequaat op in kunnen spelen. Kennis van het sociaal- emotioneel ontwikkelingsniveau van de leerlingen. Sommige leerlingen met name in de leeftijdscategorie van jaarfunctioneren nog op jonger niveau. Het aanspreekniveau en de verwachtingen dienen hier op afgestemd te worden. Een flexibel onderwijsleerprogramma kunnen bieden, aansluitend bij het ontwikkelingsniveau en het perspectief van de verschillende leerlingen in de groep. Afwisseling tussen praktische en schoolse vaardigheden. Neutraal kunnen reageren op negatief gedrag en emoties op een neutrale manier kunnen benoemen. Duidelijkheid en structuur kunnen bieden in interactie met de leerlingen, maar ook in dagprogramma etc. Op dit gebied goed vooruit kunnen kijken en plannen. Flexibel in kunnen spelen op conflictsituaties en snel weer terug kunnen schakelen naar de dagelijkse routine. Een leerkracht met relativeringsvermogen, gevoel voor humor en hart voor zijn/haar beroep. Er tegen kunnen weinig verwachtingen te hebben, maar wel blijven koersen op kleine veranderingen. Om kunnen gaan met heftige emoties van leerlingen: stevig in je schoenen staan. Creatief zijn in probleemoplossing. Gericht zijn op samenwerking met ketenpartners (zie H. 7 en 8) Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 8

9 Ten behoeve van de inzet en begeleiding van medewerkers op LVG+-groepen is in bijlage 2 een competentieprofiel opgenomen. Dit profiel is gebaseerd op het competentieprofiel zoals dat ontwikkeld is binnen RENN4. Het is uitgewerkt en toegespitst ten aanzien van de competenties die relevant zijn voor het werken in LVG+-groepen op basis van onder meer de bovengenoemde geïnventariseerde aspecten. De taken en verantwoordelijkheden van medewerkers in LVG+ -groepen liggen op het snijvlak van onderwijs en zorg, dit betekent dat niet het hele takenpakket naadloos past in de huidige functiebeschrijving en waardering van leerkrachtfuncties. 2.2 Professionalisering van de leerkracht Het competentieprofiel kan als instrument voor leerkrachten dienen om het niveau van functioneren in kaart te brengen en individuele doelen te formuleren ten aanzien van professionele ontwikkeling. Uit de inventarisatie komen een aantal algemene aandachtspunten en wensen naar voren ten aanzien van professionalisering voor medewerkers van LVG+ -groepen Meer en diepgaander kennis van psychiatrische stoornissen Meer en diepgaander kennis van gedragstherapeutische technieken Trainingen agressiereductie en/of conflicthantering (bijvoorbeeld Onder Controle van opleidingcentrum Cello of de Training Agressie Interventie via het Seminarium voor Orthopedagogiek) of de ABC-training (van der Reeschool) Intensieve begeleiding van leerkrachten ten aanzien van hun pedagogisch handelen door middel van School Video Interactie Begeleiding en/of incidenteel een vraaggerichte observatie van een gedragsdeskundige in de groep Structurele intervisie binnen de school en/of clusteroverstijgend Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 9

10 2.3 Pedagogisch-didactische benadering en randvoorwaarden Hieronder wordt weergegeven welke uitgangspunten en werkwijzen adequaat zijn in LVG+ -groepen. De uitgangspunten zijn grotendeels gebaseerd op de notities van de scholen, en aangescherpt aan de hand van relevante theoretische concepten en de inventarisatie. Als randvoorwaarde voor een goed pedagogisch-didactisch klimaat wordt door alle betrokken scholen een maximale groepsgrootte van 6 of 7 leerlingen gehanteerd. Pedagogisch-didactische benadering Het opbouwen van een vertrouwensband met de leerlingen door een vanzelfsprekende, geruststellende, uitnodigende, bemoedigende, duidelijke, consequente en neutrale houding. Eisen stellen die passen bij de individuele leerling. Aansluiten bij de competenties/sterke kanten van de leerling. Duidelijke communicatie: korte zinnen, heldere boodschappen, visuele ondersteuning. Belonen en complimenteren daar waar het goed gaat. Emotioneel-neutraal corrigeren en controleren van gedrag. Leerlingen zelf laten nadenken over organisatie. Gevoelens van afwijzing vermijden, richten op positief bekrachtigen. Zoveel mogelijk voorkomen van pedagogische middelen als negeren, uit de groep verwijderen en gebruiken van time-out-ruimte. Pedagogisch-didactische randvoorwaarden Het bieden van structuur in tijd, ruimte en interactie met voorspelbaarheid als basis. Duidelijke groeps- en gedragsregels. Visualisering waar nodig Werken in groepjes om samenwerking te bevorderen. Werken met weektaken om zelfstandigheid te bevorderen. Zorgvuldig vaststellen van niveau waarbij aangesloten moet worden. Individuele programma s naast de groepsgerichte aanpak. Een taakverlichting toepassen op gebieden waar de leerling weinig mogelijkheden heeft: oog hebben voor de stoornis of beperking. Rustmomenten inbouwen, eventueel gebruik maken van een rustruimte. Waar nodig werken met contracten met leerlingen Hier raken we aan de kern van de noodzaak van het LVG+ -samenwerkingsproject tussen cluster 3 en cluster 4. Uit de inventarisatie blijken er duidelijke verschillen in pedagogisch-didactische benadering tussen medewerkers van de beide clusters. Dit verschil in benadering is uiteraard terug te voeren op het verschil in doelgroep waarmee gewerkt wordt en daar aan gerelateerde opgebouwde expertise. Het samengaan van de expertise van beide clusters is exact wat deze leerlingen nodig hebben qua benadering en aanbod. Zowel een specifieke aanpak ten aanzien van gedragsregulatie (cluster 4) als een gedifferentieerd aanbod ten aanzien van leer- en ontwikkelingsniveau (cluster 3) zijn bij deze leerlingen noodzakelijk. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 10

11 Daarom adviseren wij om te bezien of het financieel en praktisch haalbaar is om in LVG+ -groepen in een teamteach -model te werken: een leerkracht met cluster 3 - expertise samen met een leerkracht met cluster 4 expertise. Behalve het samengaan van de expertise biedt dit het voordeel van de samenwerking tussen twee leerkrachten. De complexiteit van de problematiek van deze leerlingen en de dynamiek in deze groepen vergt competenties van begeleiders op ten minste HBOniveau. Dit rechtvaardigt o.i. het werken met twee leerkrachten in plaats van het werken met een leerkracht en een klassen- of onderwijsassistent. Als een dergelijk model leidt tot synergie van expertise biedt dit uitstekende randvoorwaarden voor het scheppen van het voor LVG+ -leerlingen gewenste pedagogische en pedagogisch-didactische klimaat. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 11

12 3. Relatie leerkrachten onderling Binnen de inventarisatie is uitgebreid aandacht besteed aan randvoorwaarden voor medewerkers van LVG+ -groepen ten aanzien van collegiale ondersteuning, multidisciplinaire begeleiding en samenwerking. Hieronder zijn deze weergegeven. 3.1 Ondersteuning ten aanzien van de inhoud van het werk Intervisie en collegiale consultatie met en van naaste collega`s en collega`s uit het niet-eigen cluster; Begeleiding van en via gedragsdeskundige, intern begeleider, VIB, CVB, logopedie, vaktherapeuten, schoolmaatschappelijk werk, team- of schoolleiding, mede gericht op het bewaken van grenzen tussen onderwijs en hulpverlening; Steun, waardering en faciliteiten ervaren van de schoolleiding. Tijdens de aanloop naar het LVG+ -project is door vertegenwoordigers van beide clusters al voorgesteld om te komen tot een consultatieteam ten behoeve van de begeleiding van LVG+ -leerlingen. In een consultatieteam hebben deskundigen zitting die ten aanzien van een LVG+-leerling, een LVG+-groep of beleidsontwikkeling ten aanzien van LVG+-leerlingen ondersteuning kunnen bieden als de zorgstructuur binnen de school niet toereikend blijkt. (Zie verder H 9 en H 10) 3.2 Relatie met ketenpartners Uit de inventarisatie blijkt dat er vaak een structurele samenwerking is tussen school en ketenpartners. Genoemd worden: Structurele samenwerking met hulpverlenings- en welzijnsorganisaties Nauwe samenwerking met onderwijsinspectie, leerplichtambtenaren en onderwijsconsulenten. Samenwerking/overleg met kinder- en jeugdpsychiatrie, bijvoorbeeld betreffende de instelling van medicatie. Regelmatig overleg met medewerkers van eventuele woonvoorzieningen (directie, gedragsdeskundigen, leerkracht en begeleiding). Zowel ten aanzien van intensieve contacten met ketenpartners als met ouders/verzorgers (zie H 5) is het van belang te voorkomen dat leerkrachten niet teveel belast worden met het onderhouden van deze relaties. Dit voorkomt loyaliteitsproblematiek, vervaging van grenzen tussen hulpverlening en onderwijs en een te grote werklast Werkomstandigheden Altijd iemand aanwezig op school (achterwacht) die kan inspringen in het geval van crisissituaties. Overigens moet een manier van werken ten aanzien van de achterwachtfunctie nader omschreven worden. Een vaste invalleerkracht indien de groepsleerkracht niet aanwezig is. Structurele vervanging/regeling voor pauzes Om de benodigde rust te bewerkstelligen verdient het aanbeveling om met fulltime medewerkers te werken Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 12

13 Administratieve faciliteit t.b.v. benodigde registratie- en volgsystematiek Inwerk- en overdrachttijd. Uit de stukken en gesprekken komt naar voren dat de begeleiding van LVG+groepen een bovengemiddelde werkbelasting met zich meebrengt. Dit kan aanleiding zijn tot ziekteverzuim en/of tot personele mobiliteit binnen één schooljaar. Genoemde randvoorwaarden moeten bijdragen aan de juiste balans tussen draaglast en draagkracht van medewerkers. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 13

14 4 Relatie leerlingen onderling 4.1 Groepssamenstelling Het selecteren van leerlingen voor de zorg- en structuurgroepen en de samenstelling van de groep vraagt zorgvuldig beleid. Uit de inventarisatie van de van der Reeschool: De ervaring leert dat het concentreren van leerlingen in deze groepen afhankelijk van de groep zowel positief als negatief kan uitwerken. Deze leerlingen hebben over het algemeen een zwaar verleden gehad. Wanneer ze in de groep bij leerlingen komen die soortgelijke achtergrond hebben en erachter komen dat ze niet de enige zijn, zorgt dat ervoor dat ze rustiger en positiever worden. Het concentreren van leerlingen met deze problematiek kan ook een negatief effect hebben. Deze leerlingen laten zich makkelijk opjutten door anderen en geloven alles van elkaar. Wanneer de samenstelling van de groep uit balans is, is er een risico dat leerlingen elkaar negatief gaan beïnvloeden. De groepsdynamiek in LVG+ -groepen vraagt veel extra aandacht, binnen de dagelijkse activiteiten en werkzaamheden staan omgangsvormen en sociale vaardigheden voortdurend centraal. Conflictsituaties moeten worden gezien en benut als leermomenten. Het voeren van (kring-)gesprekken, onder meer om problemen in de groep te bespreken en constructief gebruik maken van de groepsdruk zijn belangrijke instrumenten. In navolging van de Margaretha Hardenbergschool formuleren we hieronder een aantal indicatoren voor plaatsing: Belasting voor het klassenmanagement. De hoeveelheid aandacht, begeleiding, ondersteuning die de leerling vraagt van de leerkracht.(de leerling vraagt meer dan gemiddelde aandacht van de leerkracht.) Belasting voor de leerling zelf. De leerling ervaart een bovengemiddelde hoeveelheid spanning in de reguliere groep en de verwachting is dat hij of zij meer tot rust zal kunnen komen in een kleinere groep, waar meer gestructureerd gewerkt wordt. Belasting voor de andere leerlingen. De andere leerlingen in de reguliere groep ondervinden hinder van het gedrag van de betreffende leerling (worden uit hun concentratie gehaald, zijn bang voor de leerling). De situatie in een reguliere groep is op grond van gedrag niet meer houdbaar door frequente escalaties. Dit heeft tot nu toe vaak tot gevolg dat de plaatsing erg adhoc is, omdat er direct een oplossing voor de uit de hand gelopen situatie gevonden moet worden. We hopen dat de ontwikkeling van LVG+methodiek en het instellen van het consultatieteam (zie H9) dit adhoc beleid helpen voorkomen. De leerling moet in staat zijn tot de mate van sociale interactie die nodig is voor de groepsgerichte benadering van de gedragsproblematiek Wij pleiten voor samenwerkingafspraken tussen de betrokken scholen ten aanzien van het vastlopen van groepsdynamiek in LVG+ -groepen. Het moet mogelijk worden om een leerling (tijdelijk) in een LVG+ -groep van een andere school op te nemen (uiteraard in samenspraak met ouders) wanneer deze leerling lijdt onder de Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 14

15 groepsdynamiek en/of hier zelf een te negatieve invloed op heeft. Overigens realiseren we ons dat dit niet alleen afspraken tussen de scholen vraagt, maar ook een regeling ten aanzien van vervoer en vervoerskosten. 4.2 Methodiek sociale vaardigheden/agressieregulatie Voor LVG+ -leerlingen is centrale aandacht voor de ontwikkeling van hun sociale competentie elementair. Dit vereist een integrale aanpak: interactie in de groep, interactie tussen leerlingen onderling en interactie tussen leerling en leerkracht zijn tegelijkertijd doel en middel in de pedagogische benadering. Bruikbare methodieken ten behoeve van het versterken van de sociale competenties van de leerlingen zijn bijvoorbeeld Emotiespel, TRAFFIC (aangepaste variant voor LVG+), Taakspel en OMA: Omgaan Met Agressie. Ondersteunend beleid in de school is voor leerkrachten voorwaardelijk, dit beleid kan bijvoorbeeld vorm krijgen in een pestprotocol een protocol fysieke, verbale en non-verbale agressie een protocol voor het gedrag geeft de leerkracht houvast bij het reguleren van specifiek probleemgedrag van een individuele leerling. (Dit is een stappenplan voor de wijze van aanspreken van de leerling in het geval van grensoverschrijdend gedrag) Het verdient aanbeveling om de integrale aanpak ten aanzien van de versterking van sociale competentieontwikkeling nader uit te werken en goed te monitoren. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 15

16 5. Relatie school ouders/verzorgers Het uitgangspunt ten aanzien van de samenwerking tussen ouders en school is ten aanzien van LVG+ -leerlingen niet anders dan voor andere leerlingen. Ouders hebben idealiter kennis van en onderschrijven de visie van de school. Het is belangrijk dat ouders en school op één lijn staan, waar het de benadering van de leerling betreft, met name voor jongere leerlingen die in hun beeldvorming vaak sterk afhankelijk zijn van hun ouders. Het streven is om ouders intensief te betrekken bij de ontwikkeling en begeleiding van de leerling, onder meer door samenwerking ten aanzien van het opstellen en vaststellen van de handelingsplannen een communicatieschrift voor mededelingen van de ouders en de leerkracht over en weer regelmatig telefonisch contact Woonvoorzieningen, gezinsvoogdij en casemanagers worden betrokken bij de school, door middel van regelmatig overleg. Ten aanzien van de reductie van agressieproblematiek bij leerlingen is een integrale aanpak geëigend: wanneer zowel leerkrachten als leerlingen als ouders (via ketenpartners) trainingen aangeboden krijgen die bij elkaar aansluiten en elkaar versterken biedt dit grotere kansen op succes. De ervaring leert dat samenwerking met de ouders in LVG+ -groepen niet altijd soepel verloopt als gevolg van problemen in de gezinssituaties en/of de competenties van ouders. Het verdient aanbeveling om structureel te werken met afspraken met ouders over de werkwijze in de groep en de wederzijdse verwachtingen en verplichtingen. Dit kan betrokkenheid versterken en conflicten en adhoc -discussies (bijv. ten aanzien van melding bij de leerplichtambtenaar) voorkomen. Dit kan in de vorm van een aparte overeenkomst (in bijlage 4 is een voorbeeld opgenomen) of geïntegreerd worden in het Individueel Handelingsplan. in het geval van forse problematiek in de thuissituatie of op school, het zorgteam en/of het schoolmaatschappelijk werk de contacten met ouders en de betrokken hulpverleningsinstanties te laten onderhouden, dit om de leerkracht zoveel mogelijk te ontlasten van deze taak. Hierdoor is het voor de leerkracht mogelijk uit de conflictsfeer te blijven en niet te overbelast te raken. In geval van intimidatie en/of bedreiging door ouders structureel samen te werken met de politie. De Thriantaschool in Emmen heeft in dit kader een convenant met de politie gesloten. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 16

17 6. Inrichting en gebruik van de ruimte, tijdsindeling, activiteiten 6.1 Ruimte Ten aanzien van de fysieke omgeving voor LVG+ -leerlingen is er grote eenduidigheid bij de geïnventariseerde scholen. De leerlingen zijn gebaat bij een rustige, zo prikkelarm mogelijke omgeving met een overzichtelijke en ordelijke inrichting en materialen op vaste plekken. Een aantal scholen werkt structureel met voor elk leerling een individuele, afgezonderde werkplek, andere scholen doen dit voor individuele leerlingen. Voor suggesties ten aanzien van de inrichting van groepslokalen verwijzen we naar de Klassenwijzer voor het onderwijs aan autistische leerlingen. Bij de scholen wordt vaak een afgewogen keuze gemaakt voor de positionering van de zorg- en structuurgroepen in de school, veelal in een rustige gang of vleugel van het gebouw. Sommige scholen spreken van een school binnen de school. Er is grote behoefte aan praktijkruimte t.b.v. trajecten voor arbeidsvoorbereiding en aan voldoende sportfaciliteiten. Een time-out-ruimte moet onder handbereik zijn. Ook zijn er goede ervaringen met een rustruimte. Ten aanzien van het gebruik van een timeout-ruimte en/of een rustruimte verdient het aanbeveling om een collegiale dialoog te voeren over visie en werkwijzen. Dagprogramma/activiteiten Naast het aanleren van de schoolse vaardigheden is er in deze groepen structureel aandacht voor het aanleren van praktische vaardigheden. Hierbij wordt aangesloten bij de belangstelling en mogelijkheden van de leerling. (Zie verder hoofdstuk 7) Zoals al genoemd staat het versterken van sociale vaardigheden centraal, dit wordt geïntegreerd in de stijl van leren en werken in de groep. Minstens eenmaal per week vindt er een specifieke sova-training plaats met de gehele groep. De generalisatie van de vaardigheden die hier worden aangeboden moet middels de integrale aanpak in de groep tot stand komen. Er is veel aandacht voor het vergroten van de zelfredzaamheid en de basisvaardigheden om in de praktijk te kunnen functioneren. Daarbij kan training in zelfbewustwording behulpzaam zijn. Starten bij lichamelijk zelfbewustzijn en dan langzamerhand uitbouwen naar omgevingsbewustzijn. Vroegtijdig beginnen met meedenken, meebeslissen, overdenken, etc., ook al op de leeftijd jaar. In LVG+ -groepen moet gewerkt worden met dag- en weekprogramma s die voorspelbaarheid en rust bieden. Zoveel mogelijk worden de verschillende activiteiten gevisualiseerd. Activiteiten worden in kleine, zichtbare stappen opgedeeld. Om de tijd voor de leerlingen concreet te maken wordt gebruik gemaakt van een kleurenklok. In het algemeen verdient het aanbeveling om pauzes gescheiden van de andere groepen plaats te laten vinden. Ook voor suggesties ten aanzien van dagprogramma en de activiteiten verwijzen we naar de Klassenwijzer onderwijs autisme. Daarnaast is in bijlage 6 een voorbeeld opgenomen van een dagprogramma van de van der Reeschool en Accare dat voorzien is van doelstellingen en uitgangspunten waar leerkrachten mee kunnen werken. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 17

18 7. Onderwijsprogramma, leertaken, leer/werktrajecten 7.1. Uitgangspunten en fasering Op basis van de inventarisatie komen we tot een aantal uitgangspunten ten aanzien van het onderwijsprogramma of traject in LVG+ - groepen. 1. Onderzoek met de leerling waar interesses en talenten liggen en sluit daar bij aan. 2. Richt je op wat de leerling wél kan. 3. Stimuleer vooral zelfredzaamheid, sociale competentie en basisvaardigheden. 4. Richt je op leren en ontwikkelen in brede zin, níet alleen op cognitie en schoolse vaardigheden: het perspectief van de leerling staat centraal, niet de schoolse situatie. 5. Zoek naar mogelijkheden voor Leren Op Locatie ten behoeve van de arbeidstraining en toeleiding: onderwijsactiviteiten buiten de school, in praktijksituaties kunnen gedragsproblematiek verminderen en leerrendement verhogen 6. Laat onderwijs en zorg hand in hand gaan: 1 leerling - 1 plan. 7. Werk vakdoorbrekende/projectmatig: theorie voorafgaand aan de praktijklessen in de klas bespreken, praktijkprojecten in de klas (hierdoor bundel je bijv. vakken als Nederlands, aardrijkskunde en creatieve vorming) uitstapjes maken, etc. Het verdient aanbeveling om het aanbod aan een leerling te faseren: 1. Instroom/observatieperiode: competenties en interesses van de leerling worden in kaart gebracht, op basis daarvan worden doelen geformuleerd en een traject uitgezet 2. Profieltraject: de leerling werkt in kleine stappen toe naar de gestelde doelen, zeker voor de oudere leerlingen deels binnen de school, deels in een praktijksituatie 3. Uitstroomfase en nazorg: met de leerling wordt stapsgewijs toegewerkt naar een nieuwe situatie, de overgang tussen de LVG+-groep en de volgende situatie moet zo geleidelijk gaan als de leerling nodig heeft. Door de Trajectgroep van de W.A. van Lieflandschool in Groningen is de suggestie ingebracht om in deze fase jongeren die met succes uitgestroomd zijn uit een LVG+-groep te betrekken bij de begeleiding van de leerlingen. Ook hier is het monitoren van eventuele experimenten aan de orde. De uitstroomperspectieven van LVG+-leerlingen zijn grofweg te verdelen in drie profielen: een arbeids- of praktijksituatie, onderwijs, een zorgomgeving. Binnen het programma voor LVG+-groepen moet het aanbod dan aansluiten bij deze uitstroomprofielen. In het programma kan voor alle profielen gewerkt worden met (onderdelen van) arbeidstraining en toeleiding, leerlijnen voor het ZML en onderwijs zorg -arrangementen. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 18

19 7.2. Werken met arbeidstraining en -toeleiding Met name als een leerling uitstroomt naar een (beschermde) arbeidsplaats kan er gewerkt worden met arbeidstrainings- en -toeleidingprogramma s. Van de betrokken scholen is hiermee vooral in de zogenaamde GOM-groep (Gedragsbeïnvloeding Op Maat) van de W.A. van Lieflandschool Groningen ervaring opgedaan. (GOMgroep 2004). Daarnaast is het de moeite waard om ten behoeve van een nadere uitwerking gebruik te maken van de ervaringen van het Knoopcollege in Leeuwarden, waar gewerkt wordt met arbeidsgerichte trajecten met leerlingen vanaf ca. 12 jaar. In de arbeidstraining werken de leerlingen aan hun algemene werkgeschiktheid en sociale vaardigheden; bovendien oriënteren ze zich in deze periode globaal op de arbeidsmarkt door hun interesses te verkennen en deze te matchen met hun vaardigheden en capaciteiten. In de fase van de arbeidstoeleiding gaat het om training die specifiek is afgestemd op de toekomstige werksituatie. Onderstaande kenmerken van de trajecten in dit uitstroomprofiel zijn ontleend aan een notitie van het KPC (KPCgroep 2005). Ervarings- en oplossingsgericht leren Het effect van leren is het grootst wanneer de leerling zelf ervaart wat werk inhoudt en wat er zoal bij komt kijken. De leerling ervaart aan den lijve wat hij moet leren. De leerstof die wordt aangeboden, helpt de leerling bij het oplossen van de werkproblemen waarmee hij op dat moment wordt geconfronteerd. In elke leeropdracht wordt de leerling gecoacht op het leren van zijn eigen ervaringen. Richtinggevend voor de activiteiten is dat de leerling uiteindelijk leert zoveel mogelijk zelfregulerend te leren. Reëel en realistisch In dit profiel staat de arbeidsrealiteit centraal. Bij aanvang neemt de leerling nog deel aan een verscheidenheid van werksoorten om zo te ontdekken wat wel en wat minder bij hem past. Onderzocht wordt dus wat de leerling wel en niet wil en wat zijn mogelijkheden op de arbeidsmarkt zijn. Intern en extern Bij aanvang van de leerweg is de training nog oriënterend en beroepsvoorbereidend van aard en vinden de opleidingsactiviteiten voornamelijk plaats binnen de schoolsituatie met korte uitstapjes naar de echte werkpraktijk in stageverband. Daarna wordt het leren meer en meer op de echte werkplek buiten de school georganiseerd. Gericht op empowerment In elke fase van de leerweg heeft de leerling de mogelijkheid om aan den lijve te ondervinden welk werk het best bij hem past. Nadrukkelijk wordt hem de mogelijkheid geboden te experimenteren met verschillende soorten werk. Mislukking bestaat niet, er wordt alleen feedback gegeven: wat wil of kan ik, wat past wel en wat past minder bij mij? Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 19

20 Casemanagement Alle begeleiding is erop gericht om de leerling in staat te stellen zelf leerontdekkingen te doen met het oog op zijn toekomstige praktijksituatie. Dat betekent dat alle bij het leertraject betrokken professionals hun handelen op elkaar afstemmen onder de regie van een leerkracht. Samen geven zij aan wat de leerling in gedrag moet laten zien om te komen waar hij zelf graag wil.. De gedragsdeskundige helpt de leerling en zijn begeleiders op zijn beurt weer om vast te stellen welke kennis, vaardigheden en houding nog nodig zijn om succesvol ingepast te kunnen worden naar werk. Transitie Bij de overgang van school naar werk zal tenslotte ook de voorbereiding op het zo zelfstandig mogelijk wonen en het zinvol invulling geven van de vrije tijd een belangrijke rol spelen. Tijdens het doorlopen van de verschillende fasen binnen de arbeidsmarktgerichte leerweg zal daarom ook hiervoor aandacht moeten zijn. In nauwe samenwerking met de leerling, zijn ouders/verzorgers en eventueel de jeugdhulpverlening worden daarom ook op het terrein van wonen en vrije tijd activiteiten gepland en uitgevoerd. Voor een beschrijving van een mogelijke fasering in deze arbeidstrainings- en toeleidingstrajecten verwijzen we naar bijlage Werken met Leerlijnen ZML Zowel ten behoeve van de vaardigheden die leerlingen zich binnen de andere profielen eigen moeten maken als wanneer een leerling uit kan stromen naar een onderwijssituatie of terug kan in een reguliere groep van één van de clusterscholen is werken met de Leerlijnen ZML geëigend. Deze leerlijnen zijn door CED Rotterdam ontwikkeld in samenwerking met een aantal ZML-scholen. De leerlijnen zijn gebaseerd op de kerndoelen voor het speciaal onderwijs en sluiten aan bij de mogelijkheden en de onmogelijkheden van ZML-leerlingen. De leerlijnen voorzien in een breed onderwijsaanbod en bereiden de leerlingen voor op de toekomst. Daarnaast kunnen de leerlijnen de leerkrachten ondersteunen bij een planmatige onderwijsaanpak. De leerlijnen zijn geënt op de SLO doelen. Op dit moment wordt binnen de Thriantaschool in Emmen gewerkt met het Seminarium voor Orthopedagogiek om het OntwikkelingsVolgModel en de CED-leerlijnen te gaan koppelen. Of deze combinatie van volgsystematiek en leerlijnen voor de beoogde LVG+ -groepen meerwaarde heeft moet nader onderzocht worden. De leerlijnen moeten deels nog uitgewerkt worden naar methoden en klassenmanagement. Ook hier ligt een samenwerkingskans voor REC3NON en RENN4, omdat ook RENN4 bezig is met leerlijnen: tussen de leerlijnen van beide clusters kan afstemming en aansluiting plaatsvinden. De afdeling Expertise van RENN4 kan en wil hieraan graag bijdragen. Seminarium voor Orthopedagogiek LVG+-project 20

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs VSO De Korenaer Stevensbeek Inhoud: pagina nummer 1) Speciaal Onderwijs 3 a) Visie b) Hoe werkt dit in de praktijk? 2) Beloning-

Nadere informatie

Bernardusschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Bernardusschool Ruijchrocklaan 340 2597 EE s Gravenhage tel. 070-324 15 56

Bernardusschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Bernardusschool Ruijchrocklaan 340 2597 EE s Gravenhage tel. 070-324 15 56 VSO SO School Ondersteunings Profiel (SOP) Bernardusschool SO VSO SO Bernardusschool Ruijchrocklaan 340 2597 EE s Gravenhage tel. 070-324 15 56 info@bernardus.lucasonderwijs.nl www.nldata.nl/bernardusschool

Nadere informatie

31 oktober 2013. Martine Joustra

31 oktober 2013. Martine Joustra 31 oktober 2013 Martine Joustra Agenda 9.30 inloop met koffie 10.00 werken met een OPP 11.00 in groepjes stimulerende en belemmerende factoren benoemen 11.30 plenaire terugkoppeling 12.00 vooruitblik op

Nadere informatie

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers Gebundelde krachten Brochure voor verwijzers 2 Schakenbosch Gebundelde krachten Schakenbosch, behandelcentrum Jeugdzorgplus LVB Voor jongeren van 12 tot 18 jaar met een lichte verstandelijke beperking

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers Gebundelde krachten Brochure voor verwijzers 2 Schakenbosch Gebundelde krachten Schakenbosch, behandelcentrum Jeugdzorgplus LVB Voor jongeren van 12 tot 18 jaar met een lichte verstandelijke beperking

Nadere informatie

Meander Nijmegen. Samen groot worden. Zorg voor jeugdigen. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen BEGELEID (KAMER) WONEN

Meander Nijmegen. Samen groot worden. Zorg voor jeugdigen. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen BEGELEID (KAMER) WONEN BEGELEID (KAMER) WONEN OPVOEDINGS- ONDERSTEUNING HULP OP MAAT LOGEERHUIS Meander Nijmegen stgmeander.nl Zorg voor jeugdigen Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen Samen groot

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel. Koningin Wilhelminaschool

Ondersteuningsprofiel. Koningin Wilhelminaschool Ondersteuningsprofiel Koningin Wilhelminaschool Datum: 22 februari 2012 Aantal leerlingen: 226 Aantal groepen: 8 Aantal leerkrachten: 16 Korte toelichting bij het profiel In dit zorgprofiel vindt u informatie

Nadere informatie

Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis. NVA Congres 2013

Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis. NVA Congres 2013 Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis NVA Congres 2013 Autisme en onderwijs NVA 4 oktober 2013 Ellen Luteijn Inhoud Hoe kan onderwijs passend zijn voor leerlingen met ASS? Passend Onderwijs

Nadere informatie

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007 Passend Perspectief een onderzoek naar de toekomstige ontwikkeling van de zorgexpertise van het regulier voortgezet onderwijs in Voorne-Putten/Rozenburg mei 2007 Samenvatting en conclusies In het najaar

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart Functie-informatie Functienaam Organisatie Letterschaal CAO Salarisschaal Werkterrein Kenmerkscores SPO-gecertificeerde Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Nadere informatie

ONDERSTEUNINGSPROFIEL VAN DE MARGRIETSCHOOL

ONDERSTEUNINGSPROFIEL VAN DE MARGRIETSCHOOL ONDERSTEUNINGSPROFIEL VAN DE MARGRIETSCHOOL april 2014 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Functie van het schoolondersteuningsprofiel 3. De basisondersteuning op de Margrietschool 4. De extra ondersteuning

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel Attendiz. Het Mozaïek SO Hengelo

Schoolondersteuningsprofiel Attendiz. Het Mozaïek SO Hengelo Schoolondersteuningsprofiel Attendiz Het Mozaïek SO Hengelo Het 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?!

Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?! Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?! Kort verslag van een OC+-initiatief rond thuiszittende leerlingen uit het primair onderwijs in de regio Eindhoven November 2012 Een publicatie

Nadere informatie

School ONDERSTEUNINGSPROFIEL

School ONDERSTEUNINGSPROFIEL School ONDERSTEUNINGSPROFIEL VAN basisschool Ondersteuningsprofiel van De Horizon Naam van de school: Basisschool De Horizon Adres: Landtong 8-10 Postcode: 1186 GP Plaats: Amstelveen Datum: juni 2015 Opgesteld

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

De leerkrachten willen de kinderen het gevoel geven van veiligheid en geborgenheid.

De leerkrachten willen de kinderen het gevoel geven van veiligheid en geborgenheid. 1. Doelen van ons onderwijs De Burchtgaarde wil bereiken dat ieder kind via een ononderbroken leer-en ontwikkelingsproces, die kennis en vaardigheden verwerft die het nodig heeft om een zelfstandig, sociaal

Nadere informatie

Definitieve versie 1 mei 2015

Definitieve versie 1 mei 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Het Spectrum Algemene gegevens School Het Spectrum BRIN 27xk Directeur Dhr. J. Ligthart Adres Robert van t Hoffstraat 10, 3059 PN Rotterdam Telefoon 010-2222842

Nadere informatie

Basisdocument Wereldbol. A. Waar staat de Wereldbol voor

Basisdocument Wereldbol. A. Waar staat de Wereldbol voor Basisdocument Wereldbol A. Waar staat de Wereldbol voor Inleiding: Dit document dient als basis voor de inrichting van de onderwijs-zorgsetting op de Wereldbol. Realisering vindt plaats door een intensieve

Nadere informatie

ONDERWIJSONDERSTEUNINGSPROFIEL SV 2.01 JUNI 2012

ONDERWIJSONDERSTEUNINGSPROFIEL SV 2.01 JUNI 2012 ONDERWIJSONDERSTEUNINGSPROFIEL SV 2.01 JUNI 2012 GOMARUS COLLEGE GRONINGEN PRAKTIJKONDERWIJS ALGEMEEN Inleiding Het Praktijkonderwijs met ongeveer 70 leerlingen is een afdeling van het Gomarus College

Nadere informatie

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL RENN4 DE ATLAS ASSEN

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL RENN4 DE ATLAS ASSEN SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL RENN4 DE ATLAS ASSEN 2015-2016 RENN4 De Atlas Vivaldilaan 46 Postbus 30017 0592 340497 Brinnummer: E-mail: 9402 VE Assen 9400 RA Assen 00zf atlas@renn4.nl www.renn4.nl 1 Inleiding

Nadere informatie

SO School De Beatrixschool Zierikzee

SO School De Beatrixschool Zierikzee SO School De Beatrixschool Zierikzee Missie & Visie De Beatrixschool geeft onderwijs aan leerlingen tussen 4 en 20 jaar. Zij hebben speciale onderwijsbehoeften vanwege een verstandelijke beperking. We

Nadere informatie

Handreiking Toeleiding naar onderwijsarrangementen 27-5-2013

Handreiking Toeleiding naar onderwijsarrangementen 27-5-2013 Handreiking Toeleiding naar onderwijsarrangementen 27-5-2013 Uitgangspunten: De toewijzing van het arrangement gebeurt op basis van de onderwijsbehoefte van de leerling. De onderwijsbehoefte van een cluster

Nadere informatie

TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS

TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS Inleiding Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht: niet het probleem van de leerling staat centraal,

Nadere informatie

Definitieve versie februari 2015

Definitieve versie februari 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Steven Stemerding Algemene gegevens School Steven Stemerding BRIN 12GJ Directeur Marloes Snel Adres Slingeplein 10 Telefoon 010-4808635 E-mail Bestuur Basisondersteuning

Nadere informatie

69 Zorgzwaartepakketten

69 Zorgzwaartepakketten DC 69 Zorgzwaartepakketten verstandelijk gehandicapten 1 Inleiding Cliënten die zorg in het kader van de Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) nodig hebben, kunnen aanspraak maken op een budget daarvoor.

Nadere informatie

ONDERWIJSPROFIELEN. VSO LVG Pastoriestraat 1

ONDERWIJSPROFIELEN. VSO LVG Pastoriestraat 1 ONDERWIJSPROFIELEN SO de Klimmer Gen. Smutslaan 9 Leerlingen van 4-12 jaar met een cognitief intellectueel profiel IQ 60 - tot (boven) gemiddeld cognitief niveau VSO Gen. Smutslaan 9 Leerlingen van 12-18

Nadere informatie

Profiel 5, SO Diplomagericht 1. Algemeen

Profiel 5, SO Diplomagericht 1. Algemeen Mytylschool Prins Johan Friso te Haren Onderwijscentrum De Springplank te Emmen 1. Algemeen Leerlingen worden, onder andere, in profiel 5 geplaatst vanwege hun cognitief niveau: IQ>75. Daarbij rekening

Nadere informatie

Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider

Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider Opbrengst-en handelingsgericht werken Ad Kappen, Gerdie Deterd Oude Weme Programma 16.00 16.15 17.30 17.45 18.30 20.30 opening Marielle lezing ogw

Nadere informatie

Competentieprofiel onderwijsassistent voor de periode 2012-2015

Competentieprofiel onderwijsassistent voor de periode 2012-2015 Competentieprofiel onderwijsassistent voor de periode 2012-2015 De volgende competentie domeinen zijn beschreven: Competentie 1: Competentie 2: Competentie 3: Competentie 4: Competentie 5: Competentie

Nadere informatie

EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL

EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL speciaal onderwijs speciaal onderwijs EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL Speciaal Onderwijs Entréa Een nieuw begin op een speciale school De meeste kinderen beginnen hun schoolcarrière op de basisschool.

Nadere informatie

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school.

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Voorwoord Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Onze visie op eigentijds, boeiend onderwijs

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING. Werkzaamheden

FUNCTIEBESCHRIJVING. Werkzaamheden Leraar basisonderwijs LA Functiewaardering: 33333 33333 33 33 Salarisschaal: LA Werkterrein: Onderwijsproces > Leraren Activiteiten: Beleids en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

Kader arrangeren en indiceren

Kader arrangeren en indiceren Kader arrangeren en indiceren Versie vastgesteld door het bestuur van SPPOH op 4 juni 2014 Inhoudsopgave 1.1 Inleiding blz. 1 1.2 Doel van het kader blz. 1 1.3 Uitgangspunten voor het kader blz. 2 2. Procedure

Nadere informatie

De Keerkring. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO & AB De Keerkring Chaplinstrook 2-4 2726 SK Zoetermeer tel. 079-341 05 36

De Keerkring. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO & AB De Keerkring Chaplinstrook 2-4 2726 SK Zoetermeer tel. 079-341 05 36 VSO SO School Ondersteunings Profiel (SOP) De Keerkring SO VSO SO & AB De Keerkring Chaplinstrook 2-4 2726 SK Zoetermeer tel. 079-341 05 36 info@keerkring.net www.keerkring.net Schoolondersteuningsprofiel

Nadere informatie

Beleid VPCO - Plusklas

Beleid VPCO - Plusklas Beleid VPCO - Plusklas Versie 24-09- 2015 07 Inleiding Beide scholen van VPCO Rhenen hebben hun eigen Beleidsplan Meerbegaafdheid. Dit document is een bijlage bij deze school-specifieke beleidsplannen

Nadere informatie

De plusvoorziening en de zorgstructuur in het MBO

De plusvoorziening en de zorgstructuur in het MBO De plusvoorziening en de zorgstructuur in het MBO Alternatieve trajecten ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten Sinds een aantal jaren staat de vermindering van het voortijdig schoolverlaten hoog

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel. Piter Jelles YnSicht 2012-2013

Ondersteuningsprofiel. Piter Jelles YnSicht 2012-2013 Ondersteuningsprofiel Piter Jelles YnSicht 2012-2013 Woord vooraf Voor u ligt het ondersteuningsprofiel 2012-2013 van Piter Jelles YnSicht. Dit profiel maakt inzichtelijk welke ondersteuning wij als school

Nadere informatie

Bijlage Programma van Eisen

Bijlage Programma van Eisen Bijlage Programma van Eisen Functie: Jeugdzorgplus voor Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie Toegangscriteria 1. Karakteristieken van het kind: De algemene karakteristieken van de cliënten

Nadere informatie

School Ondersteunings Profiel (SOP)

School Ondersteunings Profiel (SOP) School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Inspecteur S. de Vriesschool SO Inspecteur S. de Vriesschool Heliotrooplaan 35 2555 MA Den Haag tel. 070 448 31 30 administratie@inspecteurdevriesschool.nl www.inspecteurdevriesschool.nl

Nadere informatie

Arrangementen. November 2011 kenmerk: 13311

Arrangementen. November 2011 kenmerk: 13311 Licht arrangement Uitgangspunt van een licht arrangement is dat de leerling deelneemt aan het reguliere onderwijsprogramma. De ontwikkeling en herstel van communicatieve functies staat centraal in de ondersteuning

Nadere informatie

OSBO. Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep

OSBO. Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep OSBO Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep Ontwikkelingen binnen het OSBO Het uitgangspunt van ons onderwijs: Er heeft een verandering plaatsgevonden

Nadere informatie

Inleiding: Inhoudsopgave

Inleiding: Inhoudsopgave SCHOOl(SOORT)ONDERSTEUNINGSPROFIEL van de cluster 3 scholen voor zmlk/mg en school voor lg/ lzk/ mg. Daniël de Brouwerschool, Van Voorthuysenschool, Het Kroonpad Inleiding: Dit school(soort)ondersteuningsprofiel

Nadere informatie

Profiel 4, VSO Arbeid 1. Algemeen

Profiel 4, VSO Arbeid 1. Algemeen . Algemeen Mytylschool Prins Johan Friso te Haren Onderwijscentrum De Springplank te Emmen Dit onderwijs behoort tot het arbeidsmarktgerichte profiel en bereidt leerlingen voor op functies binnen de regionale

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG

Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld: 1. Is ambitieus

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel Olivijn

Ondersteuningsprofiel Olivijn Ondersteuningsprofiel Olivijn Schoolondersteuningsprofiel School : SO Olivijn Contactgegevens : Marathonlaan 7 : 1318 ED Almere : 036 5491917 : directie.olivijn@almere-speciaal.nl Directeur : Mw. H.J.M.

Nadere informatie

Bernardusschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) VSO Bernardusschool Theo Mann Bouwmeesterlaan 63 2597 GV s Gravenhage tel.

Bernardusschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) VSO Bernardusschool Theo Mann Bouwmeesterlaan 63 2597 GV s Gravenhage tel. SO School Ondersteunings Profiel (SOP) Bernardusschool VSO VSO Bernardusschool Theo Mann Bouwmeesterlaan 63 2597 GV s Gravenhage tel. 070-720 09 28 info@bernardus.lucasonderwijs.nl www.nldata.nl/bernardusschool

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag.

bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag. bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag. Ontwikkeling. Met dit protocol geven wij aan, hoe wij aankijken tegen pestgedrag en hoe wij er op een positieve manier om gaan. Vanaf augustus

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT

PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT Vooraf In dit pestprotocol staat welke maatregelen de school neemt om pesten te voorkomen (preventie) en pesten aan te pakken. Het geeft aan dat OBS De Duizendpoot het bestrijden

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd:

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd: projectplan professionaliseringstraject Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Mendelcollege Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject

Nadere informatie

Op weg naar effectiviteitonderzoek in het cluster 4 onderwijs

Op weg naar effectiviteitonderzoek in het cluster 4 onderwijs Op weg naar effectiviteitonderzoek in het cluster 4 onderwijs Een verkenning van de doelgroep en de werkwijze Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. Drs. H. Leloux-Opmeer Inhoudsopgave Introductie

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE Educonnect informatiebrochure Pagina 1 Inhoudsopgave algemene informatiebrochure Educonnect Educonnect - pagina 3. De SCSOG Het aanbod van Educonnect De kern van Educonnect

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel

Ondersteuningsprofiel Ondersteuningsprofiel Dit ondersteuningsprofiel vormt de basis een schoolondersteuningsplan en kan als bijlage daaraan worden toegevoegd. In het schoolondersteuningsplan staat beschreven op welke wijze

Nadere informatie

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Datum 23-07- 2012 Versie: 1.0 Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Inleiding: De personal coach wordt ingezet om deelnemers van WelSlagen Diversiteit met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Minimaal noodzakelijk bij aanmelding voor alle leerlingen: Ondertekend aanmeldingsformulier Handelingsgericht Zorgformulier

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel van Dr. Willem Dreesschool De Basis

Schoolondersteuningsprofiel van Dr. Willem Dreesschool De Basis Schoolondersteuningsprofiel van Dr. Willem Dreesschool De Basis Schooljaar 2015-2016 VRAGENLIJST (DEEL 2) UITERSTE INLEVERDATUM 21-3-2014 Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen

Nadere informatie

Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School Cbs. Het Middelpunt BRIN 09YO Directeur Dhr. J. Oudshoorn Adres Cromme Meth 70, 3191 TG Hoogvliet Telefoon 010-4168762 E-mail

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

zorgmakelaar. AB wordt geboden door Dienstencentrum. Dienstencentrum legt contact met de school. Arrangementen AB medischlichamelijk

zorgmakelaar. AB wordt geboden door Dienstencentrum. Dienstencentrum legt contact met de school. Arrangementen AB medischlichamelijk WERKWIJZE AANVRAGEN ARRANGEMENT ALGEMENE INFORMATIE In onderstaand overzicht wordt aangegeven op welke gebieden er een arrangement kan worden aangevraagd, welke rol het Loket heeft en hoe de communicatie

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel. rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker

Ondersteuningsprofiel. rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker Ondersteuningsprofiel rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker Inhoud Voorwoord... 3 0. De doelgroep van onze school/locatie... 4 1. Organisatie onderwijsondersteuning... 4 2. Interne ondersteuning... 5 3.

Nadere informatie

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL VRAGENLIJST (DEEL 2) UITERSTE INLEVERDATUM 21-3-2014 Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen in beeld gebracht (zie kader): Specifieke kennis en kunde Aantoonbare specifieke deskundigheid

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. SO Het Mozaïek. onderbouw

Schoolondersteuningsprofiel. SO Het Mozaïek. onderbouw Schoolondersteuningsprofiel SO Het Mozaïek onderbouw 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld:

Nadere informatie

Preventieve Ambulante Begeleiding

Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding 1. Wat is Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding is een kortdurende dienstverlening in de vorm van ondersteuning en advisering door een ambulant

Nadere informatie

Samenvatting van het projectverslag. Passend onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen met sociaal-emotionele problemen en/of een ontwikkelingsstoornis

Samenvatting van het projectverslag. Passend onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen met sociaal-emotionele problemen en/of een ontwikkelingsstoornis Samenvatting van het projectverslag Passend onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen met sociaal-emotionele problemen en/of een ontwikkelingsstoornis Op basisschool D n Heiakker in Deurne i.s.m. Triade Ambulante

Nadere informatie

Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen. Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG)

Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen. Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG) Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG) Cluster 1: visueel gehandicapt REGIONALE Cluster 3: lichamelijk en verstandelijk

Nadere informatie

Een mooie toekomst voor ieder kind

Een mooie toekomst voor ieder kind Een mooie toekomst voor ieder kind www.altra.nl Sanne Pronk Esme van der Ley Doelgroep School2Care Externaliserende gedragsproblemen Grensoverschrijdend / risicovol gedrag Geen acceptatie van gezag Ontbrekende

Nadere informatie

Smart Competentiemeting BSO

Smart Competentiemeting BSO Smart Competentiemeting BSO Pedagogisch medewerker Naam: Josà Persoon Email Testcode : jose_p@live.nl : NMZFIC Leeftijd (jaar) : 1990 Geslacht Organisatie Locatie : v : Okidoki : Eikenlaan Datum invoer

Nadere informatie

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte)

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) VACATURE Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire (EOZ) biedt zorg en begeleiding

Nadere informatie

Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs

Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs 1. Toelichting Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht. Niet de diagnose staat centraal, maar de

Nadere informatie

Bijlage 1. Indicatiecriteria SWV VO Lelystad

Bijlage 1. Indicatiecriteria SWV VO Lelystad Bijlage 1 Indicatiecriteria SWV VO Lelystad 81 Richtlijn toelaatbaarheid Ernstig Meervoudig Beperkte leerlingen (EMB) tot het SO na 1 augustus 2014 (NB: Dit betreft de bijgestelde versie, eind september

Nadere informatie

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat KIJKWIJZER PEDAGOGISCH-DIDACTISCH HANDELEN IN DE KLAS School : Vakgebied : Leerkracht : Datum : Groep : Observant : 1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat (SBL competenties 1 en 2) 1.1* is

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

7 Passend onderwijs. 7.1 Algemeen. 7.2 Interne begeleiding. Schoolgids 2012-2013

7 Passend onderwijs. 7.1 Algemeen. 7.2 Interne begeleiding. Schoolgids 2012-2013 7 Passend onderwijs 7.1 Algemeen Kinderen zijn nieuwsgierig en willen graag leren. Deze eigenschap hoort bij het kind zijn. Alle kinderen verdienen aandacht en zorg, maar zeker ook diegenen die moeite

Nadere informatie

Groepsplan VSO AGL Naam school: Drechtster College

Groepsplan VSO AGL Naam school: Drechtster College Groepsplan VSO AGL Naam school: Drechtster College Yulius onderwijslocatie Drechtster College Leerroute Uitstroom arbeid Groep/klas AGL fase 1, leerjaar 1 Mentor(en) Dorien Borsje- de Deugd Schooljaar

Nadere informatie

Interne zorgstructuur

Interne zorgstructuur Interne zorgstructuur Zorgniveau 1: Adaptief onderwijs Doel: Preventie van problemen door tegemoet te komen aan de basisbehoeften van kinderen: relatie, competentie en autonomie. In deze fase staat het

Nadere informatie

Dossieranalyse. 2.Opstarten begeleidingstraject nieuwe schooljaar

Dossieranalyse. 2.Opstarten begeleidingstraject nieuwe schooljaar Zorgarrangementen zml/lg/lz Welke zorg heeft uw leerling nodig? De dienst ambulante begeleiding De Rank Barendrecht biedt de volgende arrangementen. Observaties, gesprekken, verslagen en adviezen horen

Nadere informatie

ANALYSE EN BELEID. Directie/organisatie 2013-2014/ontwikkelingen/passendonderwijs/schoolonderwteuningsprofiel Rosa-analyse en beleid

ANALYSE EN BELEID. Directie/organisatie 2013-2014/ontwikkelingen/passendonderwijs/schoolonderwteuningsprofiel Rosa-analyse en beleid DEEL II ANALYSE EN BELEID Directie/organisatie 2013-2014/ontwikkelingen/passendonderwijs/schoolonderwteuningsprofiel Rosa-analyse en beleid 1a. Basisondersteuning Wat zien wij? Wat vinden wij? Wat gaan

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving Aanpak: Bijzondere Zorg Team Namens de gemeente Deventer hebben drie netwerkpartners de vragenlijst gezamenlijk ingevuld. Dit zijn Dimence GGZ, Tactus verslavingszorg, en Iriszorg maatschappelijke opvang.

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. De Zevensprong

Schoolondersteuningsprofiel. De Zevensprong Schoolondersteuningsprofiel De Zevensprong 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld: 1.

Nadere informatie

Gedragsexpert. Doelgroep

Gedragsexpert. Doelgroep Gedragsexpert De Post-HBO opleiding Gedragsexpert heeft tot doel leraren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zo goed mogelijk toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van

Nadere informatie

maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig

maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig Zelf maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig Gastenhof biedt Onze jeugdigen horen erbij Hoe doe je mee in een maatschappij waar het tempo vaak hoog ligt? 2 perspectief Inhoud 4 Voor wie

Nadere informatie

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z Samen doen Zorgvisie Zorg- en dienstverlening van A tot Z Wat en hoe? 3 W Samen met de cliënt bepalen we wát we gaan doen en hóe we het gaan doen. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op diverse

Nadere informatie

Oppenhuizen, 28-10-2015. Schoolbeleid cbs It Harspit voor tablets (Snappet)

Oppenhuizen, 28-10-2015. Schoolbeleid cbs It Harspit voor tablets (Snappet) Chr. Basisschool It Harspit waar T OP-timaal presteren EN T WELbevinden de aandacht krijgen die een kind verdient! P. Walmastrjitte 8 8625 HE Oppenhuizen Telefoon: (0515) 55 96 88 E-mail: ih@palludara.nl

Nadere informatie