Het belang van authenticiteit in recensies van hedendaagse westerse muziek door de Vlaamse pers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het belang van authenticiteit in recensies van hedendaagse westerse muziek door de Vlaamse pers"

Transcriptie

1 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN OPLEIDING COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN Het belang van authenticiteit in recensies van hedendaagse westerse muziek door de Vlaamse pers Promotor : Prof. Dr. G. DE MEYER Verslaggever : Prof. Dr. W. HESLING MASTERPROEF aangeboden tot het verkrijgen van de graad van Master in de Communicatiewetenschappen door Nico KENNES academiejaar

2

3 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN OPLEIDING COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN Het belang van authenticiteit in recensies van hedendaagse westerse muziek door de Vlaamse pers Promotor : Prof. Dr. G. DE MEYER Verslaggever : Prof. Dr. W. HESLING MASTERPROEF aangeboden tot het verkrijgen van de graad van Master in de Communicatiewetenschappen door Nico KENNES academiejaar

4 0. Samenvatting In deze masterproef wordt het belang van authenticiteit in recensies van hedendaagse westerse muziek door de Vlaamse pers nagegaan. Alvorens de analyse wordt aangevat, wordt de problematiek rond de term authenticiteit aangekaart. In de literatuurstudie komen twee overheersende wetenschappelijke denkstromingen met betrekking tot muzikale authenticiteit aan bod. De eerste stroming, die bestaat uit volgelingen van de kritische theorie van Adorno, brengt authenticiteit in verband met een dialectische spanning die aanwezig is in de muziek. De tweede gedachtengang, die wordt verkondigd door volgelingen van de cultural studies school, beschouwt authenticiteit als een sociaal construct en koppelt het aan imagebuilding. Vervolgens wordt dieper ingegaan op wat tot hedendaagse westerse muziek kan worden gerekend, en worden de onderzoeksvraag en de methodologie toegelicht. Daarna worden, aan de hand van een comparatieve inhoudsanalyse, 164 muziekrecensies onderzocht op verwijzingen naar authenticiteit. In totaal worden elf manieren onderscheiden waarop in de data naar authenticiteit wordt verwezen, namelijk expliciete verwijzingen naar authenticiteit, authenticiteit als vernieuwend experiment, mainstream vs. underground, heruitvinden vs. trouw blijven, zelfexpressie en de artistieke identiteit, authenticiteit als maatschappelijk engagement, authenticiteit via dialectische spanning, exacte weergave vs. eigen inbreng, authenticiteit via diepgang en overtuiging, authenticiteit via constructie van organisch geheel en foute muziek. Uit de analyse blijkt dat authenticiteit behoorlijk prominent aanwezig is in muziekrecensies, en dat muzikanten die als authentiek worden gepercipieerd meer worden geapprecieerd. 4

5 1. Inhoud 0. Samenvatting 4 1. Inhoud 5 2. Voorwoord 8 3. Inleiding 9 4. Probleemomschrijving Authenticiteit Het begrip authenticiteit Perceptie van authenticiteit Authenticiteit bij Adorno Authenticiteit in sociaalwetenschappelijk onderzoek Algemeen Authenticiteit als sociaal construct Authenticiteit en het individuele imago Samenvatting Hedendaagse westerse muziek Onderzoeksvraag Methodologie Comparatieve kwalitatieve inhoudsanalyse Algemeen Expliciete verwijzingen naar authenticiteit Algemeen Authenticiteit als positief kenmerk Authenticiteit als neutrale eigenschap Authenticiteit via vernieuwend experiment Algemeen Het authentieke experiment 43 5

6 7.3.3 Authentieke gestandaardiseerde muziek Het experimentele als neutrale eigenschap Samenvatting Mainstream vs. underground Authenticiteit via anti-mainstream-imago Sell-out Het verwerpen van sell-out Het aanvaarden van sell-out Samenvatting Heruitvinden vs. trouw blijven Algemeen Trouw blijven aan de eigen sound Zichzelf heruitvinden Samenvatting Zelfexpressie en de artistieke identiteit Algemeen Authentieke zelfexpressie Geloofwaardigheid zonder zelfexpressie Discrepantie tussen frontstage en backstage Samenvatting Authenticiteit als maatschappelijk engagement Authenticiteit via dialectische spanning Exacte weergave vs. eigen inbreng Exacte weergave van het origineel Eigen inbreng van de uitvoerder Samenvatting Authenticiteit via diepgang en overtuiging 80 6

7 7.11 Authenticiteit via constructie van organisch geheel Foute muziek Algemeen besluit Referenties Bijlage: The Moby Equation 100 7

8 2. Voorwoord Reeds jarenlang ben ik gepassioneerd met muziek bezig. Muziek is een van de weinige onderwerpen die mij mateloos blijven fascineren. Uren kan ik discussiëren en reflecteren over wat goede muziek is, en in welke mate authenticiteit daarbij betrokken is. Dat was ook de reden dat ik vorig academiejaar stage heb gelopen bij Radio Scorpio, alwaar mijn passie mede door de kennismaking met een heel arsenaal aan muziek die mij tot dan toe onbekend was nog extra werd aangewakkerd. Ik had voor mezelf dan ook reeds geruime tijd geleden uitgemaakt dat ik mij in mijn masterjaar zou toeleggen op een studie die verband houdt met muziek. Groot was mijn voldoening dus toen duidelijk werd dat er binnen de faculteit interesse was voor een onderzoek naar de authenticiteit van muziek. Gedurende het academiejaar heb ik talloze uren in de bibliotheek gespendeerd, mij verdiepend in literatuur en recensies. Nu eens putte ik veel behagen uit de verrijkende inzichten die ik opdeed, dan weer had ik behoorlijk wat doorzettingsvermogen nodig om de doelstellingen die ik voor ogen had te bereiken. Dat doorzettingsvermogen is mede tot stand gekomen met dank aan andere mensen. Vooreerst zou ik mijn promotor, Prof. Dr. Gust De Meyer, willen bedanken. Zijn begeleiding en kernachtig advies hebben in belangrijke mate bijgedragen tot de succesvolle voltooiing van mijn onderzoek. Vervolgens betuig ik ook mijn dank aan Prof. Dr. Jan Christiaens, wiens cursus Muzieksociologie een van de inspiratiebronnen is geweest voor de aanpak van mijn onderzoek. Ook voor het inzicht in de kritische theorie dat hij mij heeft verleend ben ik hem dankbaar. Daarnaast bedank ik ook mijn vrienden, in het bijzonder Michael Mestrom en Joo-hwi D hertog, die ondertussen allicht bijna evenzeer op de hoogte zijn van de complicaties en doorbraken van mijn onderzoek als ikzelf. Verder gaat mijn dank uit naar mijn ouders, die telkens bereid waren mij met hun visie bij te staan. Tenslotte ben ik dankbaar voor Mosquito, de band waarin ik samen met Kevin Imbrechts mijn muzikale creativiteit kan uitleven. Mosquito heeft voor mij ook de voorbije acht maanden erg inspirerend gewerkt. 8

9 3. Inleiding Wat is authenticiteit? Op die vraag kan niemand, hoe erudiet hij ook moge zijn met betrekking tot een bepaald vakgebied, een sluitend antwoord bieden. Nochtans kunnen veel mensen zich een min of meer gefundeerd beeld vormen van wat met authenticiteit bedoeld wordt. Dat komt omdat de term, hoewel reeds decennia geleden brandend actueel, ook vandaag nog prominent aanwezig is in de literatuur en veelvuldig verspreid wordt door diverse media. Deze studie legt zich toe op het belang van authenticiteit in recensies van hedendaagse westerse muziek. Vooreerst wordt aan de hand van een beknopt overzicht de complexiteit van de definiëring van authenticiteit uiteengezet. Daarna wordt in een literatuurstudie het geheel aan beschikbaar wetenschappelijk bronmateriaal geanalyseerd. Daaruit blijkt dat twee grote stromingen de wetenschappelijke literatuur over authenticiteit domineren. De eerste stroming is die van de aanhangers van de kritische theorie, voor wie muziek slechts authentiek kan zijn wanneer die een dialectische spanning bevat op zowel het immanent-structurele niveau van de compositie als op maatschappelijk vlak. De tweede stroming bestaat uit adepten van de cultural studies school, die vooral de nadruk leggen op authenticiteit als sociaal construct, en de term in verband brengen met de creatie van een imago. Dan worden achtereenvolgens het begrip hedendaagse westerse muziek, de onderzoeksvraag en de methodologie beschreven. Daaropvolgend wordt een kwalitatieve comparatieve inhoudsanalyse aangevat van recensies van hedendaagse westerse muziek uit de Vlaamse pers. Naast expliciete verwijzingen zullen ook impliciete vermeldingen van authenticiteit worden bestudeerd. In de analyse wordt voortdurend teruggekoppeld naar de eerder besproken denkstromingen. Op die manier wordt duidelijk in welke mate deze gedachtengangen zijn doorgedrongen tot de muziekredacties van hedendaagse (e-)magazines en kranten. Ook mogelijke tegenstrijdigheden of modificaties van de gangbare wetenschappelijke literatuur worden aangehaald. Het doel van deze studie is om aan de hand van een kwalitatieve analyse een zo nauwkeurig mogelijk beeld te geven van het belang van authenticiteit in hedendaagse muziekbesprekingen. 9

10 4. Probleemomschrijving 4.1 Authenticiteit Het begrip authenticiteit Reeds jaren is authenticiteit een centraal begrip in de westerse samenleving. Desondanks heeft de term tot nog toe geen eenduidige, algemeen aanvaarde, definitie vergaard. Authenticiteit is een multidimensioneel en abstract-complex concept (Billiet & Waege, 2005, 104). Het is bijgevolg geen sinecure een sluitende omschrijving van de term te formuleren. Golomb stelde zich reeds de vraag hoe authenticiteit kan gelden als een expliciete waarde indien zelfs authenticiteitsfilosofen geen criteria, hoe vaag of subjectief dan ook, voorzien waaraan gevallen van authenticiteit kunnen worden herkend (Golomb, 1995, p. 203). Onderzoek naar authenticiteit om die reden uitsluiten zou echter getuigen van een moedeloos defaitisme. Deze analyse richt zich niet op de authentieke uitvoering, die erin bestaat een compositie uit te voeren gebruik makende van instrumenten uit de tijdsperiode waarin ze werd geschreven (Sadie, 2001, p. 241). Noch wordt hier geduid op de eventuele zekerheid waarmee wordt beweerd dat een compositie die aan een componist wordt toegeschreven ook daadwerkelijk door hem werd gecomponeerd (Randel, 2003, p.66). Authenticiteit omvat in dit onderzoek de aard of de eigenschappen van een muzikale compositie inherent aan de muziek, dan wel sociaal geconstrueerd die haar authentiek maken. Onderstaand citaat toont echter aan dat ook deze omschrijving allesbehalve sluitend is. The term authenticity can also be applied, as in the popular art world, to works that are proved to be genuine, demonstrated by the work of a particular composer. However, even this, the simplest use of the term, is by no means unproblematic. ( ) Indeed, musical works created within an environment of copyright laws and commercial process almost inevitably involve multiple wills, all conspiring to create a distinctive authentic work. The authenticity of a work is often seen to be dependent on the authenticity of its sources ( ) (Sadie, 2001, p. 242). 10

11 Mensen lijken op zoek te gaan naar authenticiteit in hun muziekbeleving. Vander Stichele haalde reeds de assumptie aan dat ( ) de omnivore kunstparticipanten op zoek zouden zijn naar authentieke belevingen in hun culturele ervaring (Vander Stichele, 2007, p. 360). Het lijkt echter aannemelijk dat deze redenering geldig blijft wanneer ze wordt doorgetrokken tot op een niveau van veralgemeenbaarheid dat de omnivore kunstparticipanten overstijgt. De bewering authentieke muziek te maken lijkt in de hedendaagse cultuurindustrie een conditio sine qua non te zijn geworden voor succes (Barker & Taylor, 2007, p. xi). Paradoxaal genoeg schijnt authenticiteit, ondanks de vaagheid van de term, wijdverspreid gewaardeerd te worden. Dit heeft verscheidene artiesten ertoe aangezet in hun muziek te streven naar authenticiteit. Hierin komt de invloed die de maatschappij uitoefent op het tot stand brengen van authenticiteit naar voren. Dat authenticiteit een sociaal geconstrueerd begrip is zag ook Williams reeds in. I want to emphasize the socially constructed nature of authenticity as well as its social-psychological functions in terms of social and personal identity (Williams, 2006, p. 177). Dergelijke maatschappelijke gebondenheid speelt een belangrijke rol in het sociaalwetenschappelijk denken over authenticiteit. Golomb (1995, p. 201) stelde vast dat in de meeste uiteenzettingen over authenticiteit veel waarde wordt gehecht aan het esthetische ideaal van creativiteit. Hierbij aansluitend haalt hij aan dat, zonder de conventies, opvattingen en instituties waartegen wordt ingegaan om authentieke identiteit te vergaren, creativiteit niet mogelijk zou zijn. En het zijn nu net deze elementen, aldus de auteur, die voorzien worden door de sociale en culturele context waarin authenticiteit tot stand wordt gebracht (Golomb, 1995, p. 201). Ook Richard A. Peterson stelt dat authenticiteit geen inherente eigenschap is van het object, maar een claim die voor of door een individu, een object of een uitvoering gemaakt wordt en al dan niet wordt aanvaard door relevante derden (Peterson, 2005, p. 1086). Een relevante derde kan in dit geval begrepen worden als elk individu dat een onderdeel uitmaakt van de westerse samenleving. De rol van derden in de 11

12 perceptie van authenticiteit lijkt inderdaad moeilijk te onderschatten Perceptie van authenticiteit Peter Hill gaat nog een stap verder en stelt zich de fundamentele vraag of authenticiteit eigenlijk wel bestaat (Hill, 1986, p. 2). In de praktijk gaat het er in de hedendaagse westerse samenleving echter niet om of een gegeven compositie al dan niet authentiek is. Gezien de vaagheid van de term is er immers geen eenduidige manier om dit na te gaan. Wat primeert is de perceptie van de muzikale authenticiteit. Die perceptie wordt bepaald door verscheidene sociale actoren. Conform de redenering van Max Weber maken de media deel uit van deze sociale actoren (Runciman, 1978, p. 7). De media voeren namelijk betekenisvolle interne of externe acties uit waarvan de beoogde betekenis gerelateerd is aan het gedrag van een andere persoon. Die relatie bepaalt overigens de richting van het gedrag. Media oefenen dus aan de hand van hun boodschap een invloed uit op het gedrag van een individu. Zoals blijkt uit het geheel aan sociaalpsychologische literatuur, zijn gedrags- en attitudeveranderingen bovendien sterk aan elkaar gerelateerd. Ze beïnvloeden elkaar via diverse mechanismen. Belangrijk is in dit geval de vaststelling dat zowel de inhoud als de structuur van de boodschap een invloed uitoefent op de attitudeverandering (Nuttin, 1999, p. 219). Daarnaast is ook het feit dat elementen die de geloofwaardigheid van de media verhogen een positief effect hebben op de attitudeverandering van de ontvanger belangrijk (Nuttin, 1999, p. 219). Attitudes kunnen op hun beurt gedrag voorspellen (Fazio & Roskos-Ewoldsen, 2005, p. 58). Concreet houdt dit in dat wanneer een individu dat belang hecht aan authenticiteit bepaalde muziek als authentiek percipieert dit onder meer een invloed kan hebben op zijn koopgedrag. Wanneer dat individu bijvoorbeeld een album van een artiest koopt is het logisch gevolg daarvan dat hij de muziek op dat album meer zal beluisteren dan wanneer hij het album niet zou hebben gekocht. Op het moment van de aankoop neemt het individu niet alleen de beslissing om een bepaald album te kopen, maar tegelijkertijd ook om een heel aantal andere albums niet te kopen. De verantwoording van die keuze zal er mogelijkerwijs toe bijdragen dat 12

13 het album positiever wordt geëvalueerd zodoende de aversieve gevoelens te reduceren die zouden ontstaan bij het gelijktijdig optreden van de cognities ik heb dit album gekocht en ik vind dit album niet goed. Dit is conform de cognitieve-dissonantietheorie van Festinger (Nuttin, 1999, p. 229). Ook louter het gegeven op zich dat het individu aan een bepaalde stimulus (i.c. de muziek) wordt blootgesteld leidt er volgens Zajoncs mere exposure theory toe dat de affectieve betekenis tegenover de desbetreffende muziek meer positief zou worden (Nuttin, 1999, p. 151). Daarenboven heeft recent onderzoek uitgewezen dat mensen muziek waaraan ze eerst worden blootgesteld verkiezen boven gelijkaardige muziek waaraan ze later worden blootgesteld (Pandelaere, Millet, & Van den Bergh, 2010, p. 442). Deze bevindingen wijzen op een primacy effect binnen esthetische appreciatie. De mogelijke oorzaak hiervan is dat mensen zouden kunnen aannemen dat de eerste stimulus die ze binnen een bepaald domein waarnemen de authentieke is (Pandelaere, Millet, & Van den Bergh, 2010, pp ). Pine en Gilmore stellen dat, afhankelijk van de mate waarin mensen originaliteit en authenticiteit waarderen, de identificatie van een stimulus als eerst waargenomen de houding ten opzichte van die stimulus zal bepalen (Pandelaere, Millet, & Van den Bergh, 2010, p. 448). De beoordeling van mensen die in mediaverband al dan niet professioneel aangesteld zijn om muziek te bespreken zou anders verlopen dan wanneer een ander persoon een mening vormt over muziek. In particular, jurors may engage in analytic processing. This implies that for jurors, the aesthetic judgment task becomes an information processing task and the observed order effects for juror ratings may be explained in cognitive terms. ( ) Laypeople are probably less able and less motivated than expert jurors to engage in analytic processing (Pandelaere, Millet & Van den Bergh, 2010, p. 449). Muziekrecensenten kunnen beschouwd worden als legitieme autoriteiten in hun vakgebied. De invloed die legitiem gevestigde autoriteiten uitoefenen is groot. Het lijkt logisch dat mensen geneigd zijn het advies van autoriteiten op te volgen. In de meeste gevallen zal het hen immers praktische voordelen opleveren (Cialdini & Sagarin, 2005, p. 160). Zo is het aannemelijk te stellen dat zij die over geringe kennis beschikken over de muziek die hen bevalt in veel gevallen niet teleurgesteld zullen zijn wanneer ze de raad van 13

14 legitieme muziekrecensenten opvolgen, ervan uitgaande dat deze autoriteiten zich over het algemeen een ethische en constructieve werkwijze aanmeten. Mensen lijken dus zowel in hun perceptie van authenticiteit als met betrekking tot hun muzikale voorkeuren beïnvloed te worden door diverse mechanismen. De vaagheid van het concept authenticiteit laat niet toe de term op eenduidige en verantwoorde wijze te operationaliseren. Nagaan of bepaalde muzikale composities al dan niet authentiek zijn lijkt, gezien de gegeven omstandigheden, dus niet plausibel. Dit gegeven leidt ertoe dat het belang van de perceptie van authenticiteit moeilijk kan worden onderschat. Klaarblijkelijk wordt deze perceptie onder meer beïnvloed door een geheel aan sociale actoren, en niet het minst door muziekrecensenten. Daarom is het cruciaal na te gaan in welke mate er in recensies belang wordt gehecht aan authenticiteit, in hoeverre perceptie van authenticiteit een rol speelt bij de beoordeling van muziek, en of er in besprekingen een systematisch onderscheid wordt gemaakt tussen wat al dan niet kan worden begrepen onder authentieke muziek. Gezien de ondefinieerbare aard van authenticiteit is het niet voor de hand liggend te onderzoeken hoe prominent authenticiteit in recensies aanwezig is. Bijgevolg is het van fundamenteel belang zich onder te dompelen in het geheel aan bestaand onderzoek van het denken over authenticiteit opdat elementen van authenticiteit kunnen worden onderscheiden, schema s kunnen worden herkend en gedachtengangen kunnen worden doorgrond Authenticiteit bij Adorno Een studie die zich toelegt op authenticiteit kan niet om het oeuvre van Theodor W. Adorno heen. Max Paddison wijst terecht op de schijnbare tegenstelling die ontstaat wanneer gepoogd wordt Adorno s denken aan te wenden in analyses van muziek die Adorno zelf wellicht niet voor analyse waardig zou hebben geacht (Paddison, 2002, p. 213). Vervolgens beargumenteert hij de ontkrachting van deze paradox. Authenticiteit is een centraal begrip in de theorie van Adorno. Hoewel ook hij de term op geen enkel moment tracht te definiëren, is zijn werk er zowel expliciet als impliciet van 14

15 doordrongen. Om inzicht te verwerven in Adorno s opvattingen over authenticiteit is het echter onontbeerlijk zich ten minste de fundamenten van zijn bredere denken eigen te maken. Adorno was een Duits-Joods filosoof, socioloog, psycholoog en musicoloog geboren te Frankfurt am Main in Naast zijn studies hebben Adorno s vroege kennismaking met muziek, zijn wekelijkse studiesessies van Kants Kritik der Reinen Vernunft en zijn vriendschap met Max Horkheimer en Walter Benjamin een belangrijke invloed gehad op zijn denken (Paddison, 1993, p. 3-4). Ook contextuele determinanten als tijd en plaats dienen niet uit het oog te worden verloren. Adorno s filosofie keert zich af van elke vorm van systeemdenken. Zijn denken kan worden omschreven als een dynamisch veld, dat voortdurende herinterpretatie vereist en waarin moderne muziek een belangrijke plaats inneemt. Adorno s denkmethode staat bekend als de immanente negatieve dialectiek. Het proces is dialectisch, gezien hij steeds twee uitersten tegenover elkaar stelt die aan elkaar gerelateerd zijn terwijl ze tegelijkertijd mekaars tegenpolen zijn (Paddison, 1982, p. 203). De fundamentele tegenstelling is deze tussen reden en realiteit, of subject en object, die telkens uitsluitend bevestigd kunnen worden in hun non-identiteit tegenover elkaar (Christiaens, 2008, p. 33). Componeren kan dan worden begrepen als een voorbeeld van dialectiek tussen de componist als redelijke subject en het muzikale materiaal waarover hij beschikt (Christiaens, 2008, p. 34). Adorno stelt dat de waarheid alleen naar boven kan komen in het spanningsveld dat gecreëerd wordt door twee polen met even krachtige argumenten te staven. Zijn redenering is dus ook negatief, wegens haar kritische aard. Adorno voorziet geen positieve oplossingen of antwoorden (Paddison, 1982, p. 203). Hij geeft toe dat de waarheid niet onder woorden kan worden gebracht. Tot slot is zijn methode ook immanent, omdat hij ervan uitgaat dat tegenstellingen die binnen de maatschappij gelden inherent in het object (i.c. de muziek) aanwezig zijn en dus niet van buitenaf worden opgelegd (Paddison, 1982, p. 203). [T]here are, according to Adorno, right and wrong ways of handling musical material, and, consequently, there is good and bad music. Here we touch upon one of the most problematic aspects of Adorno s philosophy of music: its overtly value-laden 15

16 nature. It is precisely at this point that the key concepts of authenticity and alienation come into play (Christiaens, 2008, p. 34). Authenticiteit is dus een kernbegrip in Adorno s denken. Zoals eerder aangehaald maakt hij geen aanstalten het concept openlijk te definiëren. Ondanks zijn vaak complexe en cryptische schrijfstijl is echter op relatief verantwoorde wijze af te leiden wat hij onder authenticiteit verstaat. Authenticiteit komt tot uiting in de juiste mediatie tussen subjectiviteit en objectiviteit. Afhankelijk van de aard van de dialectische spanning tussen de inbreng van de componist en het muzikale materiaal ter zijner beschikking kan een compositie al dan niet als authentiek worden bestempeld. Authenticiteit is in eerste instantie actief op het vlak van de immanent-structurele eigenschappen van de compositie, waar authenticiteit staat voor interne consistentie tussen de achterliggende idee en de vormelijke structuur van een compositie. Die consistentie wordt door Adorno aangeduid als Stimmigkeit. Hij ziet componeren op authentieke wijze dus niet als een uni-directionele bewerking van ledig muzikaal materiaal. Hij beschouwt het materiaal als sociologisch en historisch gevormd. Om authentiek te componeren dient de componist op gepaste wijze om te gaan met het meest geavanceerde muzikale materiaal. Authenticiteit is volgens Adorno dus gerelateerd aan het nieuwe, het originele. Een authentieke compositie kan niet berusten op gangbare conventies. In tweede instantie kan authenticiteit een rol spelen op het niveau van sociologische kritiek. Dit is het geval wanneer de immanentstructurele eigenschappen van een compositie een representatie bieden van de ideale relatie tussen individu en maatschappij. Ook op dit niveau vindt bij het authentieke kunstwerk een dialectische spanning plaats, namelijk in die zin dat het op hetzelfde moment de vervreemding van de maatschappij die het individu doormaakt en de mogelijkheid tot verzoening tussen beiden representeert. Over hoe dit in de praktijk te bewerkstelligen valt geeft Adorno geen sluitende uiteenzetting. Doch dissonante muziek lijkt dit streefdoel het best te benaderen (Christiaens, 2008, p ). Behalve met de penibele queeste om op twee niveaus een dialectische spanning tussen object en subject in stand te houden 16

17 wordt de realisatie van authentieke muziek nog door een ander mechanisme belemmerd. De band tussen mens en muziek vervaagt, zo stelt Adorno, door toedoen van het stijgende kapitalisme binnen de westerse maatschappij (Christiaens, 2008, p. 38). Deze gedachtengang kent nog steeds een grote aanhang in het hedendaags sociologisch denken over muziek. Samen met Max Horkheimer zet Adorno in het hoofdstuk De Cultuurindustrie uit Dialectiek van de Verlichting een pessimistische visie uiteen op de toenemende commodificatie. Ze wijzen op de toenemende eenvormigheid van de cultuurindustrie. Alles zou met grote planmatigheid worden herleid tot commercie. De auteurs beweren dat kunst vervangen wordt door massaproductie, die slechts tijdelijk is, en bedoeld om weg te werpen. Daarenboven zou de cultuurindustrie een valse verzoening tussen het algemene (i.c. het beschikbare materiaal aan muziek) en het bijzondere (i.c. wat het individu hiermee bewerkstelligt) verkondigen (Horkheimer & Adorno, 1987, pp ). Het individu is slechts pseudozelfstandig, gezien de wijze waarop het gemanipuleerd wordt van bovenaf. De behoeften van de consument worden namelijk door de cultuurindustrie gemanipuleerd, zo menen Horkheimer en Adorno. Die valse noden beïnvloeden op hun beurt de richting en de aard van de manipulatie. Hierdoor ontstaat een technologische machtsrelatie, die gedomineerd wordt door de kapitaalkrachtige, van serieproductie en standaardisering doordrongen, maatschappij. De logica van deze cultuurindustrie sluit het unieke kunstwerk per definitie uit (Horkheimer & Adorno, 1987, pp ). Binnen deze kapitalistische context van toenemende commodificatie maakt Adorno onderscheid tussen twee soorten muziek. Hoewel hij frequent gebruikt maakt van termen als populaire muziek en serieuze muziek, die hij respectievelijk een negatieve dan wel positieve impliciete connotatie toekent, doelt hij in feite niet zozeer op het onderscheid tussen populaire en serieuze muziek als dusdanig. Het onderscheid dient veeleer worden gemaakt tussen muziek die haar identiteit als commodity aanvaardt en zich bijgevolg vereenzelvigt met de marktmechanismen van de cultuurindustrie aan de ene kant, en zelf-reflexieve muziek die zich tegen haar identiteit als commodity verzet en zichzelf dus vervreemdt van de hedendaagse westerse maatschappij door er zich 17

18 onverzoenbaar mee te maken aan de andere kant (Paddison, 1982, p. 204). Het eerste type muziek, de onkritische, affirmerende muziek, wordt volgens Adorno gekenmerkt door standaardisatie. Bij standaardisatie ( ) a piece is totally made up of easily recognisable and (through frequent repetition) generally accepted forumulae, within an overall scheme which remains always basically the same (Paddison, 1982, p. 206). Over het algemeen kan alleen het tweede type muziek, niet aan standaardisatie onderhevige, kritische, muziek, authentiek zijn volgens Adorno (Paddison, 1982, p. 207). Dit is duidelijk een erg extreme, en zelfs nogal ongenuanceerde visie. Paddison bekritiseert dan ook terecht het gebrek aan differentiatie dat Adorno bij deze opdeling hoewel hij ze niet zo systematisch maakt aan de dag legt. Adorno stelt echter expliciet dat, in uitzonderlijke gevallen, ook met materiaal dat buiten het dialectische model van these versus antithese valt, authentieke muziek kan worden gemaakt. Paddison wijst erop dat wanneer de mogelijkheid bestaat om met materiaal dat buiten het dialectisch model valt bij klassieke muziek waarachtige muziek te maken, dit ook bij populaire muziek het moet geval kunnen zijn. De logische redenering van Paddison leidt tot een nieuwe paradox, die zich uit in de mogelijkheid tot het bestaan van kritische populaire muziek (Paddison, 1982, pp ). Sandner duidde reeds op beweging van subcultuur naar muziek als kunst, die operationeel is bij zowel jazz als rock muziek (Sandner, 1973, p. 130). Deze beweging is volgens Paddison mogelijk dankzij een toename aan self-reflection. [A] marked feature of certain kinds of jazz and in particular rock music since the 1960s is the demand to be taken seriously, the compulsion towards the condition of the serious avant-garde, manifested in the degree of self-examination going on within the music itself (Paddison, 1982, pp. 215). Concreet haalt hij onder meer Frank Zappa wiens muziek, op creatieve, intelligente en ironische wijze, de toenmalige hedendaagse Amerikaanse maatschappij zou reflecteren en The Velvet Underground als voorbeelden aan (Paddison, 1982, pp. 215). Desalniettemin besluit Paddison dat, hoewel kritische populaire muziek tijdelijk mogelijk is, elke vorm van muziek uiteindelijk toch hetzij kritisch, hetzij onkritisch zal worden, omwille van gesofisticeerde marktmechanismen, die het voor elke muzikale materie moeilijk maken zijn lot als commodity 18

19 te weerstaan. Zo meent hij bijvoorbeeld dat de latere albums van Zappa hun identiteit als commodity niet langer aanvechten (Paddison, 1982, pp ). De vraag is of dit gegeven indien het al een gegeven zou zijn zijn eerdere werk ook zou herleiden tot onkritische muziek. Indien dit niet het geval zou zijn, dan kan ook bepaalde populaire muziek permanent als kritisch worden beschouwd. Samenvattend kan worden gesteld dat authentieke muzikale werken volgens Adorno composities zijn die aan zijn dialectische opvatting van muzikale waarheid voldoen. Het zijn werken die intern consistent zijn en tegelijkertijd de historische en sociale aard van het muzikaal materiaal erkennen (Sadie, 2001, p. 242). In de loop der jaren is deze visie, en bij uitbreiding Adorno s denken in het algemeen, aan aanzienlijk wat kritiek onderhevig geweest. Vooral zijn uiteenzetting over populaire muziek heeft cultuurtheoretici en sociale wetenschappers niet onberoerd gelaten. Wanneer contextfactoren in rekening worden gebracht worden Adorno s opvattingen echter, zoals Paddison aanhaalt, een stuk begrijpelijker (Paddison, 1982, p. 210). Desondanks doet Adorno s visie over het algemeen nogal elitaristisch aan. En, zo weet De Meyer, [d]e grootste vijand van de populist is de elitarist (De Meyer, 2004, p. 27). Om die reden heel Adorno s denken verwerpen zou echter van een weinig constructieve aanpak getuigen. Raadzamer lijkt het om, de context waarin hij zijn denken ontwikkelde indachtig, beroep te doen op enig relativeringsvermogen, opdat een genuanceerde toetsing van de achterliggende idee van de kritische theorie in de hedendaagse westerse maatschappij mogelijk wordt. Onafhankelijk van of Adorno al dan niet de waarheid benadert, is het een onmiskenbaar feit dat zijn denken een grote invloed heeft op perceptie van authenticiteit in de hedendaagse maatschappij. Niet alleen academici zijn bekend met Adorno s denken. Zijn ideeën hebben eveneens media-redacties bereikt. En zoals eerder reeds werd aangegeven spelen de media een belangrijke rol in het bepalen van de perceptie van authenticiteit in de samenleving. Dat de media Adorno s inzichten in gelijkaardige abstracte termen zouden expliciteren is betwijfelbaar, gegeven het feit dat ze zich over het algemeen tot doel stellen een zo groot mogelijk doelpubliek aan te 19

20 spreken. Dat de invloed van de auteur uit hun besprekingen zal kunnen worden afgeleid is desondanks des te waarschijnlijker Authenticiteit in sociaalwetenschappelijk onderzoek Algemeen Quasi lijnrecht tegenover de visie van de Frankfurter Schule staat het denken van de cultural studies school. Beide uitgangspunten verschillen radicaal van elkaar. Zo komt Gust De Meyer in zijn boek Rock is Dood eveneens tot de vaststelling dat hedendaagse muziek zichzelf voortdurend herhaalt. De tegenstelling met Adorno s kritische theorie bevindt zich echter hierin dat dit gegeven, volgens De Meyer, helemaal niet problematisch is. Centraal in De Meyers visie op authenticiteit staat de vraag of authenticiteit in muziek als zodanig wel bestaat (De Meyer, 2010, p. 6). Indien er dan toch voor wordt geopteerd, zo stelt De Meyer, om authenticiteit als maatstaf te hanteren voor muziek hetgeen gebeurt dan is er op het vlak van lage cultuur minstens evenveel sprake van als bij hoge cultuur (De Meyer, 2010, p. 254). De auteur maakt met opzet gebruik van de termen hoge en lage cultuur om te wijzen op de nog steeds aanwezige opdeling die er heerst. Sterker nog, naast de opdeling tussen hoge, volks- en massacultuur ( ) wordt nu respectievelijk een hoge cultuur, een volkscultuur en een massacultuur in de populaire cultuur zelf ingevoerd (De Meyer, 2010, p. 251). Zowel binnen populaire cultuur als daarbuiten bemerkt De Meyer dat een onderscheid wordt gemaakt tussen muziek die conformeert, mainstream is, en muziek die zich afzet tegen wat maatschappelijk gangbaar is (De Meyer, 2010, p. 1). Mainstream staat tegenover substream, muziek die origineler, risicovoller, authentieker, compromislozer, experimenteler, artier, progressiever, alternatiever, sub- of tegencultureel, of underground heet te zijn, maar in elk geval op kleinere publieksgroepen in bepaalde scenes aantrekkingskracht uitoefent omdat ze zich situeert aan de rand, waar zich verschillende kleinere muziekgenres en acts situeren (De Meyer, 2010, p. 3). De Meyer acht deze opdeling louter kunstmatig. Bovendien, zo schrijft de auteur, speelt de muziekindustrie die in se van commercie 20

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Violette van Zandbeek Social research Datum: 15 april 2011

Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Violette van Zandbeek Social research Datum: 15 april 2011 Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Naam: Violette van Zandbeek Vak: Social research Datum: 15 april 2011 1 Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Als onderdeel van het vak social research

Nadere informatie

Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012. Emanuel Rutten

Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012. Emanuel Rutten 1 Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012 Emanuel Rutten Goedemiddag. Laat ik beginnen met studievereniging Icarus en mijn promotor Rene van Woudenberg te bedanken

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement theoretisch kader

Kwaliteitsmanagement theoretisch kader 1 Kwaliteitsmanagement theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1 1. Kwaliteitsmanagement Kwaliteitsmanagement richt zich op de kwaliteit organisaties. Eerst wordt het begrip

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

De invloed van de residentiële mismatch op het verplaatsingsgedrag in Vlaanderen

De invloed van de residentiële mismatch op het verplaatsingsgedrag in Vlaanderen De invloed van de residentiële mismatch op het verplaatsingsgedrag in Vlaanderen De laatste decennia is het autogebruik sterk toegenomen. Het toenemende gebruik van de wagen brengt echter negatieve gevolgen

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Presentatie 21 maart 2013 Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Luc Kleijnen Food2Market Innovatie training 1 Bouwen aan Innovatie - Over Altuïtion (1) Opgericht in 1997: 30 engagement

Nadere informatie

Middelen Proces Producten / Diensten Klanten

Middelen Proces Producten / Diensten Klanten Systeemdenken De wereld waarin ondernemingen bestaan is bijzonder complex en gecompliceerd en door het gebruik van verschillende concepten kan de werkelijkheid nog enigszins beheersbaar worden gemaakt.

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II Take Home Examen Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II De Amerikaanse filosoof Nelson Goodman heeft een boek geschreven, genaamd Ways of Worldmaking.

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Van afwijkend naar verrijkend?

Van afwijkend naar verrijkend? Van afwijkend naar verrijkend? Onderzoek naar genuanceerde en correcte beeldvorming van personen met een beperking in 10 jaar Vlaamse media Tina Goethals Vakgroep Orthopedagogiek Universiteit Gent Departement

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29928 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29928 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29928 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Clerc Parada, Miguelángel Title: (De)Composing Immersion Issue Date: 2014-11-25

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

Customer Excellence op grote hoogte. theorie & praktijk van transavia.com & Altuïtion

Customer Excellence op grote hoogte. theorie & praktijk van transavia.com & Altuïtion Customer Excellence op grote hoogte theorie & praktijk van transavia.com & Altuïtion Centrale vraag Hoe kunt u als organisatie de klantbeleving centraal stellen, binnenkomen in het hoofd en hart van uw

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Tilburg University. Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988. Link to publication

Tilburg University. Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988. Link to publication Tilburg University Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M. (1988). Psychologisch marktonderzoek.

Nadere informatie

Non Diffuse Point Based Global Illumination

Non Diffuse Point Based Global Illumination Non Diffuse Point Based Global Illumination Karsten Daemen Thesis voorgedragen tot het behalen van de graad van Master of Science in de ingenieurswetenschappen: computerwetenschappen Promotor: Prof. dr.

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn noteer in je agenda: 3 maart, 31 maart, 21 april, 19 mei en 16 juni 2015 vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg

Nadere informatie

Omschrijving. (ICOM) Internationale competenties in het kader van het ICOM-project. Overzicht internationale competenties (ICOMs)

Omschrijving. (ICOM) Internationale competenties in het kader van het ICOM-project. Overzicht internationale competenties (ICOMs) Overzicht internationale competenties (ICOMs) Competentieveld Algemeen Internationale competentie (ICOM) Internationale competenties in het kader van het ICOM-project Omschrijving Competenties die worden

Nadere informatie

Weg met de olifant in de porseleinen kast

Weg met de olifant in de porseleinen kast Workshop Indirect leren communiceren met LMR model van Lewis - Stop talking or leave Wanneer: Symposium woensdag 16 oktober Waar: Universiteit Tilburg Door wie: Natascha Zoutewelle Weg met de olifant in

Nadere informatie

Revision Questions (Dutch)

Revision Questions (Dutch) Revision Questions (Dutch) Lees pagina s 1-44 van New Media: A Critical Introduction (2008). Maak bij het lezen de onderstaande vragen. Print je antwoorden uit en lever deze in bij de Vergeet niet je naam

Nadere informatie

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT 1 COMPETENTIEFICHE C1-C3 EN C4-C5 LEIDINGGEVEND HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT INTERN FORMULIER WZC IMMACULATA OCMW EDEGEM Leiding geven Op gestructureerde wijze prestaties opvolgen zowel op kwantitatief als

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 13 25

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 13 25 De beginselen van de moderne psychologie: de introspectiepsychologie 2 verschillende beginjaren van de psychologie Wundt (1876) Eerste psychologische laboratorium voor onderzoek William James (1879) Eerste

Nadere informatie

Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen

Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen RESEARCH SUMMARY ONDERZOEK I.K.V. VIONA STEUNPUNT WSE Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen Richtlijnen voor auteurs - De hoofdindeling ligt vast en bestaat uit volgende rubrieken:

Nadere informatie

Van dezelfde auteur. Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen.

Van dezelfde auteur. Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen. Marketing Reset Van dezelfde auteur Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen. 2 Marketing Reset Uw reclame gerichter en

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE 10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE Is uw website aan vernieuwing toe? Pas deze tips toe en haal meer uit je website De laatste jaren zien we grote veranderingen op het gebied van webdesign.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz

Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz Mensen die als afwijkend worden gezien zijn vaak het slachtoffer van vooroordelen, sociale uitsluiting, en discriminatie.

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 169 Nederlandse samenvatting Het vakgebied internationale bedrijfskunde houdt zich bezig met de vraagstukken en de analyse van problemen op organisatieniveau die voortkomen uit grensoverschrijdende activiteiten.

Nadere informatie

De diep verstandelijk gehandicapte medemens

De diep verstandelijk gehandicapte medemens De diep verstandelijk gehandicapte medemens Eerste druk, mei 2012 2012 Wilte van Houten isbn: 978-90-484-2352-1 nur: 895 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

Bachelorproject (15 EC), BSK. Docent: MSc, Drs. C. Nagtegaal

Bachelorproject (15 EC), BSK. Docent: MSc, Drs. C. Nagtegaal Vakbeschrijvingen derde jaar EBM: In het derde jaar volg je enkele verdiepende vakken, schrijf je de bachelorscriptie en heb je een vrije keuzeruimte. Je kunt deze ruimte invullen met keuzevakken (o.a.

Nadere informatie

IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3

IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3 IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3 AGENDA IMC, Crossmedia en Transmedia storytelling Wat is PR Wat zijn de zwakke en sterke punten van PR PR en IMC PR instrumenten

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership Samenvatting proefschrift Leonie Heres MSc. www.leonieheres.com l.heres@fm.ru.nl Introductie

Nadere informatie

Het toepassen van theorieën: een stappenplan

Het toepassen van theorieën: een stappenplan Het toepassen van theorieën: een stappenplan Samenvatting Om maximaal effectief te zijn, moet de aanpak van sociale en maatschappelijke problemen idealiter gebaseerd zijn op gedegen theorie en onderzoek

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Causale Kunst: Fotografie

Causale Kunst: Fotografie Causale Kunst: Fotografie Bram Poels, 3868788 Van vele (moderne) kunstwerken kunnen we ons afvragen of het wel kunst is. Als onderdeel van deze grote vraag over de kunst als geheel, kunnen we ons verder

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Stop met het gebruik van de methode van Kinney als kwantitatieve risicoevaluatiemethode

Stop met het gebruik van de methode van Kinney als kwantitatieve risicoevaluatiemethode Stop met het gebruik van de methode van Kinney als kwantitatieve risicoevaluatiemethode : De methode van Kinney is geen kwantitatieve doch een kwalitatieve risicoevaluatiemethode Hierbij wil ik aantonen

Nadere informatie

Spoor je leerlingen dus aan om een verzorgde taal te hanteren tijdens en buiten de lessen. Je maakt hen enkel sterker!

Spoor je leerlingen dus aan om een verzorgde taal te hanteren tijdens en buiten de lessen. Je maakt hen enkel sterker! Jongeren en chattaal geen probleem, standaardtaal is ook een must in ons systeem! September Aandacht voor Standaardnederlands Taal verbindt en maakt van een groep mensen een samenleving. Een rijke taal

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Vier stromingen rondom paradigma s

Vier stromingen rondom paradigma s Vier stromingen rondom paradigma s De verdieping van het thema paradigma wordt hier langs vier stromingen nader uitgewerkt: (1) NLP neuro-linguïstisch programmeren (2) RET rationele effectiviteitstraining

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F

WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F Taalcoachacademie 25-5-2012 Christianne Alberts Inhoudsopgave Taalniveau B2/3F voor studenten Werken volgens vaste structuren Communicatieschema

Nadere informatie

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt!

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt! TIS 050583 The one page strategy een strategie die werkt! ONE PAGE STRATEGY LEREND NETWERK Technologiemarketing Prof. Simonne Vermeylen www.suntzu.be Sun.tzu@telenet.be br@ins.trust confidential 3 NIETS

Nadere informatie

Goede praktijkvoorbeelden als strategie voor onderwijsvernieuwing?

Goede praktijkvoorbeelden als strategie voor onderwijsvernieuwing? Goede praktijkvoorbeelden als strategie voor onderwijsvernieuwing? Problematiseren en er voorbij Geert Kelchtermans Praktijkvoorbeelden zijn in PV in de hitparade van populair onderwijsjargon Eenvoudige

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur Nederlands Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen; het examen bestaat uit 19

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

TH-MI Motivation Indicator. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd.

TH-MI Motivation Indicator. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd. TH-MI Motivation Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 30-08-2013 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 30-08-2013. OVER DE MOTIVATION

Nadere informatie

De energetische essenties van jouw persoonlijkheid. Ontdek de oorsprong van jouw gedrag en ervaringen.

De energetische essenties van jouw persoonlijkheid. Ontdek de oorsprong van jouw gedrag en ervaringen. De energetische essenties van jouw persoonlijkheid. Ontdek de oorsprong van jouw gedrag en ervaringen. Je dagelijkse gedrag en keuzes komen voort uit 7 verschillende energieën die in jou aanwezig zijn.

Nadere informatie

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren creativiteit bevorderen Dick van der Wateren bio leraar aardrijkskunde geoloog Spitsbergen, Antarctica, Afrika, Europa leraar natuurkunde, nl&t, maker+klas digitaal lesmateriaal edublogger auteur onderwijsbladen,

Nadere informatie

3 academische bachelor- en masteropleidingen. 3 instellingen in de Associatie K.U.Leuven. in de Beeldende Kunsten

3 academische bachelor- en masteropleidingen. 3 instellingen in de Associatie K.U.Leuven. in de Beeldende Kunsten studiegebied studiegebied O P L E I D I N G E N I N A S S O C I A T I E K. U. L. 3 instellingen in de Associatie K.U.Leuven 3 academische bachelor- en masteropleidingen Sint-Lucas Beeldende Kunst Gent

Nadere informatie

Schoolbeleid en ontwikkeling

Schoolbeleid en ontwikkeling Schoolbeleid en ontwikkeling V. Maakt gedeeld leiderschap een verschil voor de betrokkenheid van leerkrachten? Een studie in het secundair onderwijs 1 Krachtlijnen Een schooldirecteur wordt genoodzaakt

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat gedetailleerde informatie over de doelstellingen, eindkwalificaties en opbouw van de Masteropleiding Filosofie & Maatschappij.

Nadere informatie

Commentaar. Wetenschappelijke rechtsfilosofie?

Commentaar. Wetenschappelijke rechtsfilosofie? Commentaar Wetenschappelijke rechtsfilosofie? Jaap Hage* 1. Hoe het met andere lezers van dit tijdschrift staat weet ik niet, maar zelf heb ik het gevoel dat er aan veel bijdragen in R&R en aan rechtsfilosofische

Nadere informatie

Wij willen u inspireren.

Wij willen u inspireren. FITCH Wij willen u inspireren. Mensen die energie krijgen van wat ze doen. Dat zijn de medewerkers die het verschil maken in uw organisatie. Fitch gelooft in het succes van geïnspireerde bedrijven. Dat

Nadere informatie

INTERFEDERAAL GELIJKEKANSENCENTRUM SAMENVATTING & AANBEVELINGEN

INTERFEDERAAL GELIJKEKANSENCENTRUM SAMENVATTING & AANBEVELINGEN INTERFEDERAAL GELIJKEKANSENCENTRUM SAMENVATTING & AANBEVELINGEN (NAAM)BEKENDHEID De Belgische bevolking heeft algemeen genomen weinig kennis van organisaties die zich bezighouden met de strijd voor gelijke

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS

UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS PREAMBULE Overwegende dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1948 in feite een verklaring is van Verlichting, van het hoogste dat

Nadere informatie

SAMENVATTING Het doel van dit proefschrift is drieledig. Ten eerste wordt inzicht verschaft in het gebruik van directe-rede-constructies (bijvoorbeeld Marie zei: Kom, we gaan! ) door sprekers met afasie.

Nadere informatie

Homework assignment 7 (Intensionality)

Homework assignment 7 (Intensionality) Homework assignment 7 (Intensionality) Semantiek 2013 Solutions Opgave 1 Bekijk de volgende zinnen: A. Lewis Carroll is Charles Dodgson, en Tina ontmoette Charles Dodgson. B. Lewis Carroll is Charles Dodgson,

Nadere informatie

Bedrijfsprocessen theoretisch kader

Bedrijfsprocessen theoretisch kader Bedrijfsprocessen theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. Bedrijfsprocessen Het procesbegrip speelt een belangrijke rol in organisaties. Dutta en Manzoni (1999) veronderstellen

Nadere informatie

Principe 1: Trek in leren (fysiek - emotioneel) Emotionele en lichamelijke betrokkenheid Vijf belangrijke emotionele gemoedstoestanden Samenvatting

Principe 1: Trek in leren (fysiek - emotioneel) Emotionele en lichamelijke betrokkenheid Vijf belangrijke emotionele gemoedstoestanden Samenvatting Inhoud Voorwoord Over de auteur Inleiding Wat is Krachtig Onderwijzen? Zeven Krachtige en zeer praktische principes en werkwijzen De toepassing van Krachtige principes en werkwijzen Principe 1: Trek in

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/111997

Nadere informatie

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl Utrecht, 16-6-2006 1. Is het waar, dat recente vondsten in de wetenschap Godsgeloof verzwakken?

Nadere informatie

Minor Filosofie en Wetenschap Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014

Minor Filosofie en Wetenschap Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 Minor Filosofie en Wetenschap Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 I Inhoudsopgave Vak: Filosofische

Nadere informatie

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven Voorwoord Erik Sterk Guido Walraven Ondernemende burgers in lokale gemeenschappen kunnen sociale, economische en ecologische impact hebben, zo is de laatste jaren steeds duidelijker geworden. De verschillende

Nadere informatie

Masterproef Inhoud en Evaluatie

Masterproef Inhoud en Evaluatie Masterproef Inhoud en Evaluatie Inhoudstafel 1. De masterproef en haar onderwerp 2. Goedkeuring van het onderwerp 3. Het vak Master s Thesis 4. Output van de Master s Thesis 5. Evaluatoren en evaluatie

Nadere informatie

Hoe combineer je Mindfullness, Passie en Power (onderscheidend) om een

Hoe combineer je Mindfullness, Passie en Power (onderscheidend) om een Hi Paul, Robin, Bram, Jan, Wat ik wil voorstellen om bij de launch, waarom we samenwerken en wat we gaan doen, ook een (link naar) Ebook mee te geven met - ons onderscheidend vermogen en een tip van de

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Naastenbeleid. Who cares about the carers? Fontys Hogeschool Sociale Studies

Naastenbeleid. Who cares about the carers? Fontys Hogeschool Sociale Studies Naastenbeleid Who cares about the carers? Drs. Hanneke Claassens Fontys Hogeschool Sociale Studies WMO werkplaats/promotie onderzoek Bert Ernest Familieraadslid berternest1@gmail.com Promotor: Prof. Dr.

Nadere informatie