Paraphernalia: de stanza van de fotografie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Paraphernalia: de stanza van de fotografie"

Transcriptie

1 Paraphernalia: de stanza van de fotografie De dingen bevinden zich niet buiten ons, in een meetbare externe ruimte, zoals neutrale gebruiks- of uitwisselingsobjecten (ob-jecta); eerder openbaren ze aan ons de unieke en oorspronkelijke plaats van waaruit het ervaren van die meetbare ruimte mogelijk wordt. Daarom worden ze van meet af aan gesitueerd in de topos outopos (plaatsloze plaats, niet-plaats plaats) waarin ons hier-in-de-wereld-zijn zich afspeelt. De vraag "waar is het ding?" is onlosmakelijk verbonden met de vraag "waar is de mens?" Zoals de fetisj of zoals het stuk speelgoed bevinden de dingen zich niet zomaar ergens, want ze bevinden zich aan de kant van de objecten, voorbij het menselijke, in een zone die niet langer objectief of subjectief is, persoonlijk noch onpersoonlijk, materieel noch immaterieel: een plaats waar wij onszelf plots geconfronteerd zien met deze schijnbaar eenvoudige onbekenden: de mens, het ding. - Giorgio Agamben 1 In het najaar van 2012 nodigde Wim Wauman collega-kunstenaars en aanverwante professionelen uit om een betekenisvol object bij te dragen aan zijn nieuwe project Paraphernalia. Het object kon zowat alles zijn zolang het de betreffende persoon inspireerde, raakte of betoverde: een hondenjasje, een inheems beeldje, een stuk papier, voedingswaren uit de supermarkt, een kleurenkaart, foto's van de persoon in kwestie en haar entourage of van zijn/haar studio, een fragment van een kunstwerk, enzovoort. De daaruit ontstane verzameling is op zijn zachtst gezegd gevarieerd: sommige voorwerpen lijken banaal en alledaags, terwijl andere zeldzaam of kostbaar ogen; sommige zijn objets trouvés die al jaren in een atelier rondslingerden, waar andere objecten speciaal voor dit project geconcipieerd werden; en soms zijn het zelfs bezwaarlijk voorwerpen, maar eerder voorschriften om een bepaald object te verwerven of te produceren. Bepaalde voorwerpen werden vergezeld van gedetailleerde instructies met betrekking tot hun manipulatie; andere werden overgelaten aan de grillen van Waumans verbeelding. Uiteindelijk omvat de verzameling maar liefst 171 objecten en materiële interventies (inclusief Wauman zijn persoonlijke toevoegingen) van meer dan 120 deelnemende kunstenaars. Relatief weinig aangeschreven kunstenaars toonden zich weigerachtig tegenover het project, en weigerden de deelname. Op het eerste zicht hebben de geschonken objecten weinig met elkaar gemeen: ze werden geselecteerd op basis van een persoonlijke en vaak ook emotionele betrokkenheid, en resoneren elk met een bepaalde artistieke stem of kunstpraktijk. Zoals één kunstenaar zijn bijdrage beschreef, een postkaart met de afbeelding van een bebaarde vrouw dat naar Madrid was verstuurd door zijn voormalige minnaar in België, is het object geladen met een geschiedenis en persoonlijke emoties die ik waarschijnlijk alleen zelf kan waarnemen. 2 Zulke herinneringen en projecties raken misschien een snaar op een individueel en privaat niveau, maar zijn op zichzelf weinig relevant voor dit project. Waar het om gaat in het Paraphernalia-project en ook in elk ander kunstwerk wat dat betreft - is niet de persoonlijke betekenis van een object (een specifieke herinnering aan een bepaalde geliefde) maar zijn algemene, publieke resonantie ("herinneringen aan geliefdes"). Het is niet de individuele band tussen objecten en subjecten maar de gedeelde karakteristiek van inspirerende objecten die van tel is. Doordat deze objecten werden uitverkozen hebben ze allen iets extra meegekregen, iets dat wel of niet eerder aanwezig was. Op deze manier kan het groeperen van dergelijke objecten in een coherent systeem gelezen worden als een experiment om algemeen geldende betekenis over de aard van inspirerende objecten en hun zinsbegoocheling van het subject af te leiden uit deze objecten. Het archief van deze schenkingen vormt een representatieve doorsnede van de hedendaagse artistieke cultuur om de favoriete object-identificaties van kunstenaars te verkennen, en bij uitbreiding hun associatiewijze met de wereld van materiële dingen te onderzoeken. Het Paraphernalia project is dus een soort tijdsdocument dat een (selectief) overzicht biedt van die objecten die kunstenaars van vandaag inspireren en productieve input geven. Elk object kan in principe in verband gebracht worden met de persona, esthetische productie of artistieke strategie van de kunstenaar in kwestie. Naast het verschaffen van inzicht in het netwerk van de hedendaagse kunsten en haar uiteenlopende verwijzingen en inspiratiebronnen, suggereert de verzameling bijdragen echter vooral type-objecten. Elk van deze "objectsoorten" straalt een zekere intrige of aantrekking uit. Door deze objecten te fotograferen in zowel schijnbaar neutrale portretten als in schilderachtige composities,

2 onderzoekt Wauman de relatie tussen deze intrige en het medium fotografie. Het is precies deze combinatie van intrigerend object en de fotografie die dit project zowel complex als uitdagend maakt. In zijn boek Stanze uit 1977 introduceert Giorgio Agamben een epistemologie van "ongrijpbare zaken": fenomenen 'waarin het verlangen tegelijkertijd haar doel ontkent en bevestigt, en zo een relatie weet aan te gaan met iets dat anders niet toegeëigend of genoten kan worden.' 3 Voor Agamben symboliseert het materiële en discursieve model van de stanza - een term die zowel voor strofe als een gedecoreerde kamer staat - de fantasmes die de Westerse cultuur hebben gedomineerd van Aristoteles tot Yves Klein's tentoonstelling "La Vide" (1958). Als vertegenwoordiger van iets dat schijnbaar binnen handbereik ligt maar uiteindelijk onbereikbaar blijkt, suggereert de strofe het mysterie of de onbereikbaarheid van de poëzie: dat 'niets dat onvatbaarheid als zijn kostbaarste bezit waarborgt'. In het tweede en meer filosofisch georiënteerde deel van het boek kenschetst de auteur drie dergelijke ongrijpbare begrippen: de fetisj, de commodity en het speelgoed. Elk vanuit hun eigen historisch en theoretisch kader vertonen deze concepten de 'aanwezigheid van de afwezigheid', in een tegelijk concreet als immaterieel, tastbaar als ontastbaar fenomeen. 'Deze objecten', schrijft Agamben, 'horen blijkbaar niet thuis in de interne en subjectieve, noch in de externe en objectieve sfeer maar in iets dat Winnicott heeft gedefinieerd als "het gebied van de illusie", in wiens "potentiële ruimte" ze zich vervolgens kunnen situeren in zowel het spel als in de culturele ervaring.' 4 Speelgoedstukken, fetisjen en commodities schorten met andere woorden het alledaagse op. Ze schipperen tussen het fantasmatische en het niet-transcendente en weigeren identiek te zijn aan zichzelf, als een carrousel van ontische onbestemdheid. Paraphernalia zijn ook nooit helemaal zichzelf: ze zijn altijd zowel meer als minder dan een ding. 5 Ze pendelen tussen een hardnekkige materialiteit en de betekenissen en connotaties die erop geprojecteerd worden door hun schenker. De overvloedige aanwezigheid van poppen, speelgoed en miniaturen is opvallend: een surrealistisch aandoende assemblage van vishaken en een fitnessmannequin (156); een vrouwelijke figuur met rubber aan een steen gebonden die noopt tot Freudiaanse analyse (1); een miniatuur spoorwissel (78), kruiwagen (161), silhouet van een paard op een kroonkurk plus zittende dame (165), en een voetbal (143); een K NEX-achtige structuur die zich ontvouwt van een samengebalde sculptuur tot een quasitransparante sfeer, gegeven aan de betreffende kunstenaar en vervolgens doorgegeven (38), een stel knikkers (109); speelgoedvlagjes, kaarsjes voor op een verjaardagstaart en fopspinnen die spreken tot de exotische en stoutmoedige verbeelding van kleine jongens (91), een dart (24) die aansluiting zoekt bij het spel en toeval; een gefragmenteerde en heropgebouwde bowling kegel (122); een biljart krijtje (62) en een bijhorende miniatuur biljarttafel (89); een Rubik's kubus (128); en tenslotte, een performatieve speelgoed clown (33). De laatste bijdrage, gekocht in een tweedehands boeken- en prulariawinkel, werd beschreven door zijn schenker als een escapistisch object dat de werkelijkheid ontkent en mogelijkerwijze omkeert: 'De wiebelende clown (Ja, het kan wiebelen!) (is) degene die wijst op plezier in een trieste situatie - of het absurde in de realiteit.... En hij kan wiebelen en draait zijn geest weg van alles.' 6 Geboeid door het spel van clowns en speelgoed miniaturen draaien wij ook onze geest weg van alles", waardoor er als het ware een topos outopos ontstaat tussen de werkelijkheid en de verbeelding. De clown incorporeert het ruimtelijke knooppunt tussen subject en object beschreven door Agamben, en straalt zo een parallelle en fantasmatische wereld uit. 'De mysterieuze bol is inderdaad een stuk speelgoed,' schreef Virginie Baily over haar bijdrage, alsof ze een analoog universum beschrijft, 'maar ook zoveel meer. Soms een compacte kleurige massa. Een ruimtelijke globe als je hem openvouwt. Een heelal op microschaal. Versplintering van kleur en vorm in de ruimte. De leegte tussen de vormen wordt de suspensie van het object dat balanceert op het snijvlak van massa en gewichtloosheid.' 7 De miniatuur trap (of piramide?) van Renato Nicolodi (68) benadrukt nog sterker het verband tussen miniaturen en een "andere", geestelijke wereld door te refereren aan de kleinschalige modellen van gebouwen die in de Egyptische graven werden gelegd. Commodities zijn relatief weinig terug te vinden onder de bijdragen; de fetisj daarentegen is aanwezig in verschillende gedaantes. Fetisjen zijn combinaties van objecten en hun ontkenning: ze doen ons verlangen naar wat geïmpliceerd wordt, maar niet daar is. Voorbeelden te over: een afgietsel van de binnenkant van de mond van de kunstenaar (155) of van het oor (140) toont het negatief van het afwezige subject; een opgevouwen plan als substituut voor het eigenlijke terrein (12); hulpeloze instrumenten die een operator nodig hebben - een borstel (28), inktpen (43), markeerstift (72), plamuurmes (130), of het

3 potje verf (51); de spiegel (14) en reflecterende stalen bol (8) die hun omgeving herscheppen tot een illusionaire heterotopie; hun kunsthistorische tweeling, de sluwe truc van de trompe l'oeil-jambon (64); werkhandschoenen die leeggelopen (45) of ontworteld lijken (15) in de afwezigheid van hun "meester". Elk van deze items alludeert op de meedogenloze werking van het verlangen: het voortdurend hunkeren naar iets afwezigs dat zich manifesteert in iets aanwezigs. Deze elementen pleiten niet voor een denkbeeldige hallucinatie die de perceptie ontkent, noch nemen ze afstand van het fantasme ten voordele van een immanente werkelijkheid, maar zij doen beide tegelijk. Als gevolg daarvan blijft de essentie van deze objecten geheim en vreemd voor ons, zoals 'het pad van de dans in het labyrint, leidt naar de kern van wat het op een afstand houdt.' 8 Andere bijdragen vormen variaties op het mechanisme van de fetisj. De raadselachtige onzichtbaarheid bijvoorbeeld, opgeroepen door "verborgen" of gedeeltelijk gemaskeerde objecten, voedt ons verlangen om het onzichtbare te zien en te bevatten: een onproductief maar even verleidelijk "kijkje" in een boek (158); een tweevoudig stuk beschilderd hout dat een verborgen potlood bevat (57); een dichtgerolde kassarol of iets dergelijks (39); een raadselachtig versierde buisvorm (129), een speelgoedachtige versie van de mythische doos van Pandora - normaal gesloten om rampspoed te voorkomen, maar hier weergegeven in geopende toestand (123); en een opgerold document dat geluidsloos wacht tot het wordt geopend (9). In dezelfde trant is ook de vervanging van het geheel door een fragment in de pars pro toto of de synecdoche alomtegenwoordig: een twijgje (7), een dwarsdoorsnede (35), een schors (137) of een afgezaagd stuk hout (152) brengen een volledige boom of tak voor de geest; een zuil van baksteen en beton als sample van een muur (4); een betonnen brokstuk dat ons herinnert aan een vloer (99); de voorpoot van een gebroken dierensculptuur (56); een menselijk skelet opgeroepen door een deel van de schedel (84); en een armsteun die instaat voor een plastic stoel (13). Ook duidelijk aanwezig is de topos van de metafoor, het aanwijzen van een ding door er iets anders voor in de plaats te stellen. Vanzelfsprekend geldt dit voor alle parafernalia: alle bijdragen representeren in zekere zin de persona en/of esthetische praktijken van hun schenker. Niettemin wordt deze strategie door bepaalde objecten nadrukkelijker uitgedragen dan andere: de communistische versie van Coca-Cola, de Kofola fles (81), vormt voor Karin Hanssen de aanzet tot een verhaal dat leidt naar haar grootvader, het district Zuid-Bohemen in de Tsjechische Republiek, zelfgebrouwen bier, gemengd erfgoed, de val van het Oostblok, en fusies binnen de kapitalistische voedingsindustrie. Al die tijd wordt de eenduidige betekenis van het object begraven - en in bepaalde zin teniet gedaan - onder lagen historische feiten die zich uitstrekken van het millennium tot de oprichting van het merk in Als emblemen van het ongrijpbare vormen al deze objecten ieder op hun eigen wijze een knooppunt van afwezigheid en aanwezigheid. Ze componeren een systeem waarin kunst en kunstenaar geportretteerd wordt door het onverklaarbare of het onvatbare, door het "tussen" van de dingen. Als gevolg hiervan situeren ze de kiem van artistieke productie in het gebied van de mythe. De eeuwenoude legende van de kunstenaar als bricoleur, als proto-wetenschapper die een soort "primitieve gedachte" of kennis oproept en belichaamt, wordt herhaaldelijk in het spel gebracht: sommige kunstenaars haken rechtstreeks in op de notie van het hermetische of het alchemistische door het schenken van stenen (59, 102), een zelfgemaakt kristal (136), of simpelweg, "materie" (144); anderen alluderen op het experiment of het laboratorium met een biosfeer vol micro-organismen (6) of gereedschap voor het testen of het vermengen van stoffen (45, 85 en 117). 9 Drie kunstenaars leveren commentaar op hun objecten via cryptische uitspraken die eveneens getuigen van een schisma tussen kunst en wetenschap: Bernard Willhelm via niet-gerelateerde antwoorden op Waumans vragen; Christophe Terlinden door middel van een willekeurige assemblage van Latijnse woorden als inhoudsloos statement; Honore d'o in mooie doch losse associaties die het voorbijgaan van de geschiedenis, dromen, en de wet betreffen. Het opzettelijk installeren van dergelijke onduidelijkheden suggereert dat kunst van nature esoterisch en hermetisch is, en dat de kunstenaar over "magische" krachten beschikt om haar te bedenken en te ontleden. Soms doet deze mythologie haar intrede via een grap, waardoor humor een primaire vorm van artistieke inspiratie lijkt uit te dragen. Het inspirerende object sluit dan aan bij de mythologie van de (hedendaagse) kunstenaar, en geeft voorrang aan een ironische of romantische kijk op de onverklaarbaarheid van de kunst. 10 Hoe dan ook, Wauman wil met zijn Paraphernalia project en stillevens een dergelijke mythologie niet bekrachtigen noch deconstrueren. Door het verzamelen en fotograferen van alle objecten zonder vooringestelde criteria of selectieprocedure achteraf, wil het project niet bekritiseren of oordelen.

4 Het stelt niet de vraag waarom of wat deze objecten vertegenwoordigen - welke connotaties of mythes ze oproepen, hoe zij zich verhouden tot hun artistiek subject en zijn/haar praktijk, etc. - maar in de eerste plaats, hoe zij dat doen. Het project evalueert de objecten, niet hun betekenis. In de compositorische stillevens wordt deze probleemstelling aangepakt door het groeperen van objecten in het tableau: een gekleurde stok rijmt niet met een stuk van een stoel, en een geeldriehoek is geen schrijfmachinesleutel - toch verwijst elk object impliciet of expliciet naar iets zoals het doorbreken, tekenen of het traceren van een perimeter ("Accident (At the Boundaries of Coincidence)"). De objecten zijn allesbehalve identiek maar ze delen wel een aantal vreemde, onderliggende kenmerken die door Wauman worden verkend in uiteenlopende scenografieën. In de mise-en-scène, in de wisselwerking tussen de nabijheid en afstandelijkheid van de objecten onderling, echoot het eerder omschreven "tussen" van inspirerende fenomenen: de composities tonen aan dat deze objecten nooit volledig gevat zullen worden. Dan rest de vraag hoe de individuele portretten deze probleemstelling aanpakken? Hoe toont men de aard van inspirerende objecten wanneer dit object losgekoppeld, geïsoleerd, alleen staat? Als bijlage bij het project en aanvulling in deze catalogus heeft Wauman elke bijdrage afzonderlijk gefotografeerd in zijn atelier. De objecten zijn tegen een witte achtergrond geinstalleerd en meestal vanuit een gematigd vogelvlucht perspectief en zijdelings standpunt in beeld gebracht, en lijken geïsoleerd, bevrijd van hun alledaagse materiële omgeving. Ze onthullen hun sculpturale lichaam aan de kijker in zwart-wit en in een gelijkaardige tonaliteit en diffuse belichting, enkel om zich te onttrekken aan de functie, connotatie, en interpretatie die hen achtervolgt in de echte wereld. Aangezien de aandacht direct en quasi neutraal naar de objecten wordt gericht, stapelen de foto's zich op tot een archief van schijnbaar objectieve portretten waarin de subjectiviteit van Wauman en van de schenker zo goed als verdwenen is. Het voorwerp bevindt zich "hier", onaangeroerd, alleen; en de camera is het apparaat dat het van dichtbij representeert. Nog meer dan de compositorische foto s weigeren deze beelden kritiek te uiten en te oordelen, noch geven ze blijk van een ongecompliceerde analyse: ze registreren het materiaal "zoals het is", ruw en eenvoudig, door middel van een rationele en documentaristische blik. Deze esthetische strategie herinnert ons aan de productfotografie in advertenties, op verpakkingen en etiketten, en leunt impliciet aan bij het werk van kunstenaars die een dergelijke esthetiek simuleren, zoals Christopher Williams of Jeroen de Rijke / Willem de Rooij. Ook in Wauman's portretten verschijnt het object ongemanipuleerd en wordt het schijnbaar herleid tot zijn pure, naakte zelf. Object nr. 141, een klein beeldje bijgedragen door Kati Heck, maakt een dergelijke naaktheid symbolisch tastbaar. Als één van twee kleine sculpturen die al een lange tijd in haar atelier stonden, toont het een moeder die het hoofd van haar kind beschermend vasthoudt, alsof ze het hoofdje wil draperen met haar eigen haar. Onder de met haar bedekte hoofden en schouders worden de derrières van beide figuren blootgesteld. Het is weinig verrassend dat Heck in de ban was van de banaliteit van het object: 'wanneer mijn ogen willekeurig de studio verkennen blijven ze soms stilstaan bij dit beeldje en vaak vraag ik me dan af: hoe kan zo'n lelijke ding bestaan? Waarom zou iemand dit kopen (ik kreeg het als geschenk)? Hoe komt het toch dat dit hier aanwezig is?' 11 Geïnspireerd door de figuren maakte ze verschillende tekeningen en een houten sculptuur. Toch trekken deze kleinschalige kontjes ook onze aandacht: zij vangen de blik en lokken ons in de positie van de voyeur. De openhartige blik van de camera onthult de openlijke naaktheid van het ding, en wij staren terug op een vergelijkbare, ruwe manier. Toch wordt het beeld niet helemaal bloot gelegd: het gezicht, de borst, en de attributen van de figuren - het kind lijkt een voorwerp te dragen in zijn rechterhand - blijft zowel visueel als epistemologisch buiten ons bereik. Vanuit een achterliggende positie kunnen we het kont-gerichte voyeurisme dat tot Heck's verbeelding spreekt zien en misschien begrijpen; maar op basis van deze foto zullen we haar volledige inspiratie nooit ontcijferen. Omdat de voorkant van de sculptuur onzichtbaar is, maakt het beeld dit voorwerp nog steeds vreemd voor ons, dialectisch gepositioneerd tussen een "blote" en een "geheime" zijde. De foto geeft het inspirerende object weer als tegelijk aanwezig en afwezig; het ontwijkt onze blik precies wanneer we denken dat we het helemaal zien, naakt, zoals het is. Uiteraard is het portret van object nr. 141 een expliciet drager van dit kenmerk; maar mijn punt is dat al Waumans object portretten deze dialectiek tussen aan- en afwezigheid belichamen. Van onzichtbare documenten tot dichtgevouwen kaarten en gesloten agenda's, en van een fotografische flitser die het zicht belemmert (139) tot een camera die zowel afgebeeld wordt als een beeldkader schept (3): al deze objecten

5 zijn nooit volledig "in zicht" maar altijd zichtbaar en onzichtbaar tegelijk. Ze worden enkel in beeld gebracht onder de voorwaarde dat ze diezelfde visualisering gedeeltelijk afblokken. Het is precies om deze reden dat de appendix van Paraphernalia de objecten documenteert "zoals ze zijn": door de aandacht te vestigen op de onzichtbare kant van de objecten, definieert de quasiwetenschappelijke blik van de camera paraphernalia als tastbaar maar toch onvatbaar, materieel en fantasmatisch tegelijk. Object nr. 141, bijvoorbeeld, kan heel goed worden omgezet naar tekeningen of sculpturen die de banaliteit of seksualiteit van het ding oproepen - maar niet-gemanipuleerde fotografie kan dit niet. Fotografie beeldt het metafysische niet af. Wat de fotografie wel kan, is echter de onmogelijkheid demonstreren om deze objecten te ontcijferen. De individuele portretten leggen de onvatbare aard van inspiratie bloot, precies door de objecten niet of slechts gedeeltelijk te visualiseren. Op deze manier werkt het inspirerende object en de fotografie op een analoge of vergelijkbare manier. Hier komt dan de simultaan zelf-reflectieve en analytische aard van het project volledig in zicht. Voor Wauman is het medium fotografie uitermate geschikt om de aard van inspirerende objecten vast te leggen: juist in fenomenen die raadselachtig en wazig zijn, die ontisch onduidelijk zijn, toont de fotografie haar epistemische vermogen om dingen af te beelden "zoals ze zijn". Fotografie visualiseert op een objectieve wijze enkel fenomenen die onmogelijk te objectiveren zijn. Als dusdanig staat Waumans fotografie niet in voor de volledige betekenis van voorwerpen, noch onthult ze hun absolute verschijningsvorm, maar toont ze ons de onmogelijkheid om beide te bereiken. Ze stelt scherp, via de intrinsieke handelingen en conventies van de fotografie, op de onvatbare, geheimzinnige, raadselachtige kant van de dingen. 'Van de buitenkant,' informeert Agamben ons nogmaals, "kan deze situatie van kritiek uitgedrukt worden in de formule volgens welke zij noch vertegenwoordigt noch kent, maar de voorstelling kent. 12 In het Paraphernalia project wordt dit "kennen van de voorstelling" tweemaal opgevoerd: één keer in de analyse van een categorie inspirerende objecten, en opnieuw in de reflectie op over fotografie. Stefaan Vervoort (vertaling Wim Wauman) 1 Giorgio Agamben, Stanze: La Parola e il fantasma nella cultura occidentale (Turin: Giulio Einaudi Editore, 1977); hier overgenomen uit de Engels vertaling Stanzas: Word and Phantoms in Western Culture (Minneapolis: University of Minnesota Press, 1993), 59. Vertaling door Wim Wauman en Stefaan Vervoort 2 Carlos Aires, brief aan Wim Wauman, november Agamben, xvii-xviii. 4 Ibid., Dit stemt overeen met Paul Chans definitie van het kunstwerk. Zie: Paul Chan, " Where Art is and Where It Belongs ", e-flux journal 10 (2009), 6 Samuel Vanderveken, naar Wim Wauman, juli Virginie Bailly, naar Wim Wauman, augustus Agamben, xviii. 9 Een dergelijke conceptualisering is te vinden in: Claude Lévi-Strauss, La Pensee Sauvage (Paris: Plon, 1962). 10 Camiel van Winkel, De mythe van het kunstenaarschap / The Myth of Artisthood (Amsterdam: Fonds BKVB, 2007), vooral Kati Heck, naar Wim Wauman, augustus Agamben, xvii.

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu LIFELONG INFORMATIE Wil je meer uit je werk- en privé-relaties halen? Wil je jezelf en anderen beter begrijpen en misverstanden voorkomen? Dan is het essentieel om je perspectief op de werkelijkheid te

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie havo I

Eindexamen Filosofie havo I Opgave 2 Denken en bewustzijn 8 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een omschrijving van het begrip bewustzijn 2 argumentatie aan de hand van deze omschrijving of aan Genghis bewustzijn kan

Nadere informatie

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van:

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: ITIP school voor leven en werk Marspoortstraat 16 7201 JC Zutphen Telefoon: 0575-510 850 E-mail: opleiding@itip.nl Website: www.itip.nl De Sleutels rome van je Ik hou van de mystieke

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

Erfgoedonderwijs. 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren. 4. Erfgoed in de klas voorbeelden

Erfgoedonderwijs. 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren. 4. Erfgoed in de klas voorbeelden Erfgoedonderwijs 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren 4. Erfgoed in de klas voorbeelden ERFGOED DOEN! Wat is erfgoed? Wat is erfgoed? Definitie Materiële

Nadere informatie

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur Hoe ontwikkel ik Ineke Strouken een ijzersterk volkscultuurproject? Geachte dames en heren, Welkom op deze studiedag Hoe ontwikkel ik een ijzersterk volkscultuurproject. Sinds een tweetal jaren staat volkscultuur

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

filosofie vwo 2016-II

filosofie vwo 2016-II Opgave 2 Theoriegeladenheid van de waarneming 5 maximumscore 3 Een goed antwoord bevat een uitleg met de afbeelding van het eend-konijn van: Kuhns Aristoteles-ervaring: plotselinge perspectiefverandering

Nadere informatie

Autonoom als vak De zelf

Autonoom als vak De zelf Aangezien ik de indruk heb gekregen dat er een opkomst is van een nieuw vakgebied dat nog niet zodanig als vak bestempelt wordt, wil ik proberen dit vak te expliceren, om het vervolgens te kunnen betitelen

Nadere informatie

Puur en onschuldig. Jan scholz

Puur en onschuldig. Jan scholz door Ewout de Bruijn Puur en onschuldig Jan scholz Het werk van is degelijk, bijna saai. maar Wie verder kijkt ziet een extra dimensie; de rust en romantiek die de beelden uitstralen. Met de grootst mogelijke

Nadere informatie

VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK

VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK ART & EVERYDAY LIFE VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK 02 Oct 2015 - Fenne Saedt

Nadere informatie

kunstlessen voor het primair onderwijs

kunstlessen voor het primair onderwijs 2013 2015 kunstlessen voor het primair onderwijs kunst gaat over nu over jou en over mij In kunst kan en mag bijna alles. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt het maken. Met kunst kun je dromen

Nadere informatie

Rob van Gerwen Waarneming en Becketts symbolen In: De Filosoof 66, Utrecht 2015, pp. 25-26

Rob van Gerwen Waarneming en Becketts symbolen In: De Filosoof 66, Utrecht 2015, pp. 25-26 Rob van Gerwen Waarneming en Becketts symbolen In: De Filosoof 66, Utrecht 2015, pp. 25-26 Faculteit Geesteswetenschappen Departement F & R, Wijsbegeerte Universiteit Utrecht rob.vangerwen@uu.nl www.phil.uu.nl/~rob

Nadere informatie

Meetkunst Les 4 Spelen met perspectief

Meetkunst Les 4 Spelen met perspectief Meetkunst Les 4 Spelen met perspectief Vervreemding door optische illusies Niet alle kunstenaars houden zich aan de regels van perspectief, standpunt, onderlinge verhoudingen etc. Zij overtreden moedwillig

Nadere informatie

Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht.

Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht. Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht. Een interpretatie van het gedicht Boodschapper van Yannis Ritsos. Caroline Goossens December 2008 1 1. Inleiding Het gedicht Boodschapper van de Griekse dichter

Nadere informatie

WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE

WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE Concept: Annelinde de Jong Tekst: Annelinde de Jong en Kevin Aerts Annelinde de Jong, 2012 1 WAARNEMEN Check,

Nadere informatie

FOTO- OPDRACHT 3. NatGeoFoto

FOTO- OPDRACHT 3. NatGeoFoto NatGeoFoto GEZICHTEN VAN DE WERELD FOTO- OPDRACHT 3 GEZICHTEN VAN DE WERELD In de tijdschriften van National Geographic verschijnen talloze portretten, van zowel mens als dier. Toch is portretfotografie

Nadere informatie

Ivo Manus maakt high art

Ivo Manus maakt high art Ivo Manus maakt high art Door Robbert Bloemendaal Kunsthistoricus Als kunsthistoricus en kunstverzamelaar heb ik er tientallen jaren van beeltenis- kijken op zitten. De verbeelding door mensen vanaf de

Nadere informatie

MIRARI Van kritiek naar dialoog.

MIRARI Van kritiek naar dialoog. MIRARI Van kritiek naar dialoog. Door Tomas Serrien Verwondering is het begin van alle wijsheid. (Aristoteles) Mirari - 1 HET WAT en HET WAAROM: Het grondidee van Mirari. Het is tijd voor een filosofisch

Nadere informatie

Voor al degenen die iets van zichzelf geven, en die daarvoor rijk beloond worden met de overvloed van het universum.

Voor al degenen die iets van zichzelf geven, en die daarvoor rijk beloond worden met de overvloed van het universum. Voor al degenen die iets van zichzelf geven, en die daarvoor rijk beloond worden met de overvloed van het universum. DEEL I Het scheppen van overvloed Een oneindig aantal werelden verschijnt en verdwijnt

Nadere informatie

Onthullingen van Kennis

Onthullingen van Kennis Onthullingen van Kennis Caleidoscoop van Kennis Facetten verschuiven door tijd Vorm en structuur doemen op Gestalte gegeven door Kennis Patronen behouden het ritme De potentie van het punt Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Voorwoord. Bernt Schneiders Burgemeester van Heemskerk.

Voorwoord. Bernt Schneiders Burgemeester van Heemskerk. Voorwoord Heemskerk is een veelzijdige gemeente. Soms is het stedelijk, dan weer dorps. Er is veel natuur en anderzijds de staalindustrie. Ook op het gebied van cultuur is Heemskerk veelzijdig. In de openbare

Nadere informatie

DOWN TO EARTH LOGBOEK

DOWN TO EARTH LOGBOEK 1 DOWN TO EARTH LOGBOEK DOWN TO EARTH 2 OPDRACHT 1: plak hier de vier afbeeldingen die je verzameld hebt. Welke overeenkomsten zie je? Schrijf deze op. OPDRACHT 2: 3 vul het schema aan met 6 foto s. Bekijk

Nadere informatie

Erwin Clauws "The Conscious Quintessence of the Abstract"

Erwin Clauws The Conscious Quintessence of the Abstract Het ROGERRAVEELMUSEUM tentoonstellingspartner bij het artistiek onderzoek The Conscious Quintessence of the Abstract van ERWIN CLAUWS Onderzoek geaccrediteerd door Onderzoeksraad Sint Lucas Beeldende Kunst

Nadere informatie

Voorbereiding op transformatie

Voorbereiding op transformatie 1 Liefde is angst laten varen Dr. Gerald Jampolsky Dit is een samenvatting van het boek, waarin de principes van Attitudinal Healing worden weergegeven, die op hun beurt zijn geïnspireerd op Een Cursus

Nadere informatie

In Beeld 15 Kurt Van der Elst Theater heeft de naam de snelst vervliegende kunst te zijn. Fotografie van theater, tenzij als getuigenis van een voorstelling, is meestal nog een graad slechter af. Het boek

Nadere informatie

Inleiding op het thema

Inleiding op het thema Inleiding op het thema In de bijbel en in het geloof zijn beelden en symbolen belangrijk. God is zo anders dan wij kunnen bedenken, dat je niet zomaar over Hem kunt spreken. Over die onbekende wereld van

Nadere informatie

ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK

ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK Informatie over de kunstenaar De Belgische kunstenaar Philippe Van Snick (geb. 1946) onderzoekt met minimale middelen de ruimtelijke mogelijkheden van schilderkunst.

Nadere informatie

Samenvatting Dautzenberg H8

Samenvatting Dautzenberg H8 Samenvatting Dautzenberg H8 Paragraaf 56 Elk boek kun je in drieën verdelen: voorwerk, eigenlijke tekst, nawerk. Onder voorwerk verstaan we alles wat voorafgaat aan het eerste hoofdstuk: omslag, titel,

Nadere informatie

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27.

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27. Pagina 1 van 5 Spiekkaart Kunst 1. Over kunst en kunstenaars 1.1. Wat is kunst? Wat zijn kunstwerken? Wat is een kunstenaar? Als mensen creatief aan de slag gaan maken ze kunstwerken. Mensen die kunst

Nadere informatie

Brenda Bleijenberg. Gedenkkunstenaar. urnenstenen

Brenda Bleijenberg. Gedenkkunstenaar. urnenstenen Gedenkkunstenaar urnenstenen Inleiding urnenstenen De laatste jaren gaan mensen steeds meer over tot het bijzetten van een urn op een begraafplaats of bij het crematorium. Meestal staat iemand dan een

Nadere informatie

PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015

PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015 PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015 H1 AANLEIDING WAT IS MIJN IDENTITEIT? Geboren uit een combinatie van een Indonesische vader en een Nederlandse moeder, ben ik al sinds kleins af aan bezig geweest

Nadere informatie

1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9

1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9 Inhoud 1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9 2: Techniek 11 Introductie 12 Camera 12 Lenzen 13 Accessoires 27 Instellingen 38 RAW/JPEG 45 srgb/adobergb 45 Beeldschermkalibratie

Nadere informatie

De geheimzinnige kinderen van

De geheimzinnige kinderen van [tekst] Caroline Piek De geheimzinnige kinderen van Flokje van Lith Pas begonnen met vrij werk en nu al gelauwerd met prestigieuze prijzen. Sinds haar onverwachte expositie op Fotofestival Naarden in 2011

Nadere informatie

Workshop discoursanalyse. Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016

Workshop discoursanalyse. Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016 Workshop discoursanalyse Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016 (Heel korte) Inleiding tot discoursanalyse Uitgangspunt: De relatie TAAL WERKELIJKHEID - Geen strikt onderscheid - Taal is niet (enkel)

Nadere informatie

LESBRIEF. De Kartonbewoners

LESBRIEF. De Kartonbewoners LESBRIEF De Kartonbewoners 1 Inleiding Op het epitaaf van het grafmonument van de negentiende- eeuwse spiritist Allan Kardec op Père Lachaise in Parijs staat:«naître, mourir, renaître encore et progresser

Nadere informatie

Groepsportfolio. Gerphil Kerkhof. Eindeloze ontdekkingstocht der verbeelding. De onbekende stad

Groepsportfolio. Gerphil Kerkhof. Eindeloze ontdekkingstocht der verbeelding. De onbekende stad Gerphil Kerkhof Eindeloze ontdekkingstocht der verbeelding De onbekende stad 50 Hester Busse Dat een langdurige, intensieve en consistente voorbereiding tot indringende en intrigerende fotografie kan leiden,

Nadere informatie

Meetkunst. Les 1 Ruimte vangen in de klas

Meetkunst. Les 1 Ruimte vangen in de klas Meetkunst Les 1 Ruimte vangen in de klas We bevinden ons altijd in een bepaalde ruimte maar zijn ons er zelden van bewust. Kunstenaars maken bewust gebruik van ruimte en zetten deze naar hun hand. Ook

Nadere informatie

Kijkwijzer Leeftijd 12+

Kijkwijzer Leeftijd 12+ Kijkwijzer Leeftijd 12+ In de wereld van Paul Delvaux lopen raadselachtige vrouwen, treinen en skeletten zij aan zij in een omgeving die uit de Grieks-Romeinse oudheid afkomstig lijkt te zijn. Waar zijn

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

portfolio Selectie beeldend werk Nel Bonte - beeldend kunstenaar

portfolio Selectie beeldend werk Nel Bonte - beeldend kunstenaar portfolio Selectie beeldend werk Leegte, aura en wetenschap ondergedompeld in een fantastische wereld Titel: 2-PILLIO Dimensie: 1500 X 1500 X 20 CM Materie: metaal, lak Jaar: 2013 Na een eerste onderzoeksfase

Nadere informatie

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Groep 5 Thema- overzicht Thema- overzicht Kijken is een kunst Groep 5 Museum De Buitenplaats Kern van het thema Mensen laten graag iets van zichzelf aan anderen

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

Meetkunst. Les 2 Van kunst naar ruimte. Weergeven op schaal en in perspectief

Meetkunst. Les 2 Van kunst naar ruimte. Weergeven op schaal en in perspectief Meetkunst Les 2 Van kunst naar ruimte Weergeven op schaal en in perspectief Kunst laat vaak een interpretatie van de werkelijkheid om ons heen zien. Soms lijkt een schilderij heel echt ; sommige kunstenaars

Nadere informatie

Gepast wijzen naar artistieke kwaliteit. dr. Rob van Gerwen.

Gepast wijzen naar artistieke kwaliteit. dr. Rob van Gerwen. Gepast wijzen naar artistieke kwaliteit 29 november 2012 dr. Rob van Gerwen Wijsbegeerte Universiteit Utrecht www.phil.uu.nl/~rob Inhoudsopgave 1 Gepast wijzen 1 2 Wat? 3 3 Voorbeelden 3 4 Conclusie 8

Nadere informatie

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Jantje Steenhuis, voorzitter BRAIN (Branchevereniging Archiefinstellingen Nederland) en directeur Gemeentearchief Rotterdam Die plaat voor

Nadere informatie

e-chrya visie door reflectie Workshop 25 mei 2014 De Wet van Een

e-chrya visie door reflectie Workshop 25 mei 2014 De Wet van Een visie door reflectie Workshop 25 mei 2014 De workshops van e-chrya zijn bedoeld om te verbreden, te ontwikkelen en te ontdekken. Als groep, als netwerk, komen we bij elkaar om elkaar te leren kennen en

Nadere informatie

You are here Jimi Kleinbruinink

You are here Jimi Kleinbruinink You are here Jimi Kleinbruinink ALLard WILDenberg Art Projects 1 Deze publicatie behoort bij de expositie You are here van Jimi Kleinbruinink van 17 mei tot en met 28 juni 2014 bij Allard Wildenberg Art

Nadere informatie

ZIE DE MENS - KIJKWIJZER

ZIE DE MENS - KIJKWIJZER ZIE DE MENS - KIJKWIJZER HAVO/VWO BOVENBOUW Welkom in Museum de Fundatie bij de tentoonstelling ZIE DE MENS - 100 jaar, 100 gezichten. Het uitgangspunt voor de tentoonstelling is het idee dat juist honderd

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Lesbrief/informatie. Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5

Lesbrief/informatie. Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5 Lesbrief/informatie Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5 Organisatie Cultuurmenu: Cultuurwijzer Nieuwstraat 379 7311 BR Apeldoorn 055-5213967 www.cultuurwijzerapeldoorn.nl De projecten zijn ontwikkeld

Nadere informatie

Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT

Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT Deze creatie van Mario Garzaniti is een ode aan beton en getuigt van geduld en liefde voor vakmanschap. De architect was ook goed omringd: de aannemer

Nadere informatie

LOOK & INSPIRE. Week 1

LOOK & INSPIRE. Week 1 ADRIANA BORGER 13 OKT 2015 LOOK & INSPIRE Week 1 Ik heb de hele week op mijn omgeving gelet, zoekend naar een voorwerp wat mij interesseerde. Helaas kwam ik aan het eind van de dag altijd thuis met lege

Nadere informatie

November Glaceren met Acrylmedium December Het licht van Rembrandt / Het december gevoel de duisternis van Rembrandt

November Glaceren met Acrylmedium December Het licht van Rembrandt / Het december gevoel de duisternis van Rembrandt PROGRAMMA 2011 2012 Uitgangspunt van de lessen is dat kennis van de schilderkunstige technieken en stromingen vanuit de eigen ervaring wordt ontdekt en ontwikkeld. De opdrachten hebben betrekking op zowel

Nadere informatie

Tijdelijke Halte 2015

Tijdelijke Halte 2015 Tijdelijke Halte 2015 TIJDELIJKE HALTE Tine Guns, Valentijn Goethals, Bert De Geyter en Mia Nollet i.s. m. Triënnale Brugge en Brugge plus project mogelijk gemaakt door co-financiering van: Stad Brugge,

Nadere informatie

START VAN DE LESSENSERIE: INSPIRATIE OPDOEN!

START VAN DE LESSENSERIE: INSPIRATIE OPDOEN! START VAN DE LESSENSERIE: INSPIRATIE OPDOEN! Laat je leerlingen eerst kennis maken met het werk van Rosemin Hendriks, Karen Sargsyan en Johanna Schweizer. Hoe inspireer je ze bij de start van je lessenserie?

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Thema-overzicht Drents Museum Groep 3 Essentie van het thema Beeldcultuur kan omschreven worden als een maatschappelijke

Nadere informatie

Emotie en gevoel in fotografie

Emotie en gevoel in fotografie JE BENT NU BIJ ART & CULTURE Emotie en gevoel in fotografie Fotografe Jenny Boot, geboren in Sneek (1969) begon in 2005 met fotograferen. Ze fotografeert mensen, want mensen boeien haar, ze wil graag emotie

Nadere informatie

8 Tips om betere foto's te maken van je dagelijks leven

8 Tips om betere foto's te maken van je dagelijks leven 8 Tips om betere foto's te maken van je dagelijks leven SANDRA STOKMANS FOTOGRAFIE D O C U M E N T A I R E F O T O G R A F I E D A Y I N T H E L I F E W W W. S A N D R A S T O K M A N S. N L G R A T I

Nadere informatie

Hand-out Methodiek Lookalike

Hand-out Methodiek Lookalike Hand-out Methodiek Lookalike Methodiek Lookalike www.lookalike-traject.nl Amsterdam 2011 INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE LOOKALIKE... 3 FILOSOFIE EN WERKWIJZE... 3 INTRODUCTIE VOOR HET ONDERWIJS... 3 KUNSTZINNEGE

Nadere informatie

Atelier aan Zee Atelier aan Zee

Atelier aan Zee Atelier aan Zee Atelier aan Zee Atelier aan Zee Teambuilding door creativiteit KUNST OP DE WERKVLOER Ine Koopmans Beeldend kunstenaar Galjoen 19 3863 EM Nijkerk Gld 033-7370004 INHOUDSOPGAVE 2 VOORWOORD 3 DOELSTELLING

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4 Deel 1, Hoofdstuk 3 Dat de Natuur de oorzaak is. Rikus Koops 15 juni 2012 Versie 1.0 In de vorige toelichting heb ik de organisatie van de Natuur

Nadere informatie

God heeft mensen gemaakt om van Zijn glorie te genieten.

God heeft mensen gemaakt om van Zijn glorie te genieten. Les 3 God heeft mensen gemaakt om van Zijn glorie te genieten. Thema s: -God heeft mensen naar Zijn beeld gemaakt om te tonen hoe bijzonder Hij is. -God verlangt ernaar om een intieme relatie te hebben

Nadere informatie

Vragenlijst voor de leerkracht

Vragenlijst voor de leerkracht Sensory Profile School Companion Vragenlijst voor de leerkracht Winnie Dunn, PhD, OTR, FAOTA Vertaling: Anders Kijken naar Kinderen, Karin Brinkmann en André Rietman Naam van de leerling: School: Groep:

Nadere informatie

Maandthema Juni 2015 Reflecties / spiegelingen. Mail uiterlijk zondag 7 juni maximaal 2 foto s naar

Maandthema Juni 2015 Reflecties / spiegelingen. Mail uiterlijk zondag 7 juni maximaal 2 foto s naar Maandthema Juni 2015 Reflecties / spiegelingen Mail uiterlijk zondag 7 juni maximaal 2 foto s naar fotoclubdebetuwe@gmail.com Wat zegt De Van Dale hierover Over spiegelen : licht of beelden terugkaatsen

Nadere informatie

The Magic / Rhonda Byrne

The Magic / Rhonda Byrne The Magic / Rhonda Byrne samenvatting: The Magic is gebaseerd op de Wet van de Aantrekkingskracht, een fundamentele, wetenschappelijke, universele wet, die alle energie in ons universum stuurt. Volgens

Nadere informatie

Giardino beeldentuin (Jos van Vreeswijk) 4-1 16-02-2007 13:02 Pagina 1

Giardino beeldentuin (Jos van Vreeswijk) 4-1 16-02-2007 13:02 Pagina 1 Giardino beeldentuin (Jos van Vreeswijk) 4-1 16-02-2007 13:02 Pagina 1 Giardino beeldentuin (Jos van Vreeswijk) 4-1 16-02-2007 13:02 Pagina 2 Jos van Vreeswijk is meer dan dertig jaar beeldhouwer en nog

Nadere informatie

FOTOGRAFIEPROJECT Enkele ideeën, puur ter inspiratie

FOTOGRAFIEPROJECT Enkele ideeën, puur ter inspiratie FOTOGRAFIEPROJECT Enkele ideeën, puur ter inspiratie BASISOPDRACHT (uit te voeren door alle leeftijden en zonder voorkennis / uitleg vooraf) 1. Kies een foto die je mooi / interessant vindt. Waarom vind

Nadere informatie

FOTO21 BREDEVOORT. Nieuwsbrief maart 2015 actuele informatie over exposities. Tentoonstellingen verwacht. Tentoonstellingen

FOTO21 BREDEVOORT. Nieuwsbrief maart 2015 actuele informatie over exposities. Tentoonstellingen verwacht. Tentoonstellingen FOTO21 BREDEVOORT Nieuwsbrief maart 2015 actuele informatie over exposities Tentoonstellingen verwacht Tentoonstellingen huidige Beeld &Poëzie Tentoonstelling tijdelijk niet te bezoeken i.v.m. renovatie

Nadere informatie

Les 6 Tegeltjes leggen

Les 6 Tegeltjes leggen Les 6 Tegeltjes leggen Kern In deze les maken en onderzoeken de leerlingen patronen vanuit één eenvoudige basistegel. De focus ligt op kenmerken van (regelmatige) patronen, zoals vormen van herhaling,

Nadere informatie

ZhaawanArt trouwringen & bruidssieraden

ZhaawanArt trouwringen & bruidssieraden Modelnummer trouwringen 7-8-1 Prijs vanaf: 1018,= per ring TERUG NAAR DE VORIGE PAGINA Kleur, beweging en dynamiek gevangen binnen heldere lijnen en strakke kaders; het verraadt onmiskenbaar de stilistische

Nadere informatie

Compositie en standpunt

Compositie en standpunt Compositie en standpunt ISO 100 f/9 1/320s 15mm fisheye. Essentiële vaardigheden: Bewustzijn van compositie- regels. Versterken van dynamiek en diepte. Keuze van de juiste lens. Keuze brandpunt-standpunt.

Nadere informatie

Stop Motion- THE MOVIE

Stop Motion- THE MOVIE Stop Motion- THE MOVIE Script / storyboard / productie. Nu we weten welke technieken er binnen Stop Motion animatie zijn en hoe deze worden uitgevoerd, kunnen we aan de slag met een langere film. Wanneer

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo II

Eindexamen filosofie vwo II Opgave 2 Over wetenschap en religie: zij die uit de hemel kwamen 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom wetenschappelijke kennis niet als probleemloze bron van vooruitgang kan worden beschouwd: wetenschap

Nadere informatie

WYSIWYG 2.0 Draaiboek

WYSIWYG 2.0 Draaiboek WYSIWYG 2.0 Draaiboek WYSIWYG Middelheimmuseum WYSIWYG Middelheimmuseum Museumregels en -tips Inhoudstafel Museumregels Uitleg over verloop Uitleg gebruik PDA s Woordenlijst Opdrachten Algemene opdrachten

Nadere informatie

Scherptediepte. Inleiding

Scherptediepte. Inleiding Inleiding In ieder objectief vinden we een diafragma. Het diafragma bestaat uit een aantal lamellen, die tesamen openingen met verschillende diameters kunnen vormen. Doordat het diafragma deze verschillende

Nadere informatie

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering Leiding geven aan verandering Mijn moeder is 85 en rijdt nog auto. Afgelopen jaar kwam ze enkele keren om assistentie vragen, omdat haar auto in het verkeer wat krassen en deuken had opgelopen. Ik besefte

Nadere informatie

Plat- Vorm, Hoofdstuk 5, Toetsvragen

Plat- Vorm, Hoofdstuk 5, Toetsvragen 1 Jan Hinkel, Basketballer 1. Bekijk de afbeelding Basketballer van Jan Hinkel. Van de foto gaat een vervreemde werking uit. Waardoor wordt die vervreemdende sfeer opgeroepen? Noem één reden. 2. Bekijk

Nadere informatie

CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN

CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN Inleiding Wat wij beogen met deze drie dagen is een verdieping in fotograferen. Dat doen we door het effect van foto s te bestuderen. In algemeenheid geven

Nadere informatie

WAT HOUDT VIDEO MAPPING IN?

WAT HOUDT VIDEO MAPPING IN? WAT HOUDT VIDEO MAPPING IN? Video mapping is een techniek die afkomstig is uit de entertainmentindustrie. Door middel van verschillende projectoren worden er beelden geprojecteerd op, in dit geval, gebouwen.

Nadere informatie

De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap.

De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap. De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap. Nog steeds zijn er raadsels waarvoor men simpelweg geen of nauwelijks een verklaring heeft.

Nadere informatie

OBSERVATIE. Hoe kom je in een creatieve mindset? De observatie van een kunstenaar en hoe hij aan zijn creativiteit komt. Robbert Kooiman G&I 1-C

OBSERVATIE. Hoe kom je in een creatieve mindset? De observatie van een kunstenaar en hoe hij aan zijn creativiteit komt. Robbert Kooiman G&I 1-C OBSERVATIE Hoe kom je in een creatieve mindset? De observatie van een kunstenaar en hoe hij aan zijn creativiteit komt Robbert Kooiman G&I 1-C Contents Inleiding... 2 Covert of Overt... 2 Analyse... 3

Nadere informatie

AUTHENTIEKE HOEVE. in hedendaagse uitvoering TIJDLOOS 65 TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: VLASSAK VERHULST

AUTHENTIEKE HOEVE. in hedendaagse uitvoering TIJDLOOS 65 TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: VLASSAK VERHULST I N T E R I E U R AUTHENTIEKE HOEVE in hedendaagse uitvoering TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: VLASSAK VERHULST TIJDLOOS 65 In alles lijkt deze woning een authentieke hoeve in Vlaamse bouwstijl te

Nadere informatie

40-41-42-43-44-45_1 29-03-15 14:59 Pagina 1

40-41-42-43-44-45_1 29-03-15 14:59 Pagina 1 40-41-42-43-44-45_1 29-03-15 14:59 Pagina 1 40 Zonder titel, 2008, brons en linnen, hoogte 39 cm 40-41-42-43-44-45_1 29-03-15 15:03 Pagina 2 Tekst Merel van den Nieuwenhof Beeld Frode Bolhuis (Courtesy

Nadere informatie

CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE

CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE KUNST CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE Ze stond met beide voeten stevig en succesvol in het zakenleven sales & marketing, bonussen & BMW s, die regionen - maar ergens had ze het vage onbestemde

Nadere informatie

- schilderijen - Voortgezet. Onderwijs

- schilderijen - Voortgezet. Onderwijs KIJKWIJZER Voortgezet Onderwijs gemeentemuseum den haag maart 2001afdeling educatie/jet van Overeem postbus 72 2501 CB Den Haag jovereem@gm.denhaag.nl 2 Bedenk dat een schilderij - voordat het een strijdros,

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Voorwoord. Veel lees- en fotografieplezier.

Voorwoord. Veel lees- en fotografieplezier. Voorwoord Laat een willekeurige persoon een foto maken van een landschap of een gebouw en in negen van de tien gevallen zal het een registrerend plaatje zijn, waarbij zelden de interesse van de kijker

Nadere informatie

Lesbrief 'Vivi's fantastische pretflat'

Lesbrief 'Vivi's fantastische pretflat' Lesbrief 'Vivi's fantastische pretflat' Kinderen van groep 8 gaan in drie lessen een stopmotion animatie maken. Per drietal krijgen ze een opdracht. Naar aanleiding van de opdracht maken ze een kort script

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

Kijkwijzer beeldbeschrijving

Kijkwijzer beeldbeschrijving Kijkwijzer beeldbeschrijving Bedenk dat een schilderij - voordat het een strijdros, een naakte vrouw of een ander verhaal voorstelt - in wezen een plat vlak is, bedekt met kleuren die op een bepaalde manier

Nadere informatie

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Perspectief

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Perspectief Escher in Het Paleis Wiskundepakket Perspectief Perspectief We leven in een driedimensionale wereld. Deze wereld nemen we echter waar door projecties op tweedimensionale vlakken of gebogen vlakken. In

Nadere informatie

Immanuel Kant. Opmerkingen over het gevoel van het schone en het verhevene. Vertaling, inleiding en aantekeningen door Ike Kamphof

Immanuel Kant. Opmerkingen over het gevoel van het schone en het verhevene. Vertaling, inleiding en aantekeningen door Ike Kamphof opm Kamphof-Kant vs5 23-03-2006 13:31 Pagina 3 Immanuel Kant Opmerkingen over het gevoel van het schone en het verhevene Vertaling, inleiding en aantekeningen door Ike Kamphof opm Kamphof-Kant vs5 23-03-2006

Nadere informatie

De hier getoonde tekeningen zijn allemaal afkomstig uit schetsboeken van Rustin. Ze zijn gemaakt in de periode 2001 2008.

De hier getoonde tekeningen zijn allemaal afkomstig uit schetsboeken van Rustin. Ze zijn gemaakt in de periode 2001 2008. Voor Rustin is schilderen de hoofdzaak van zijn kunstenaarspraktijk, maar tekenen heeft hij daarnaast ook altijd gedaan. Hij deed dat op de momenten dat hij niet kon schilderen, zoals s avonds als het

Nadere informatie

Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1

Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1 Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1 1 Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 2 Panta rhei alles stroomt; Mijn schilderijen zijn in beweging, ze lijken te stromen, zoals ook het leven zich geen stilstand

Nadere informatie

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis?

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? In deze avond zijn we hier samengekomen, om met elkaar kerstmis te vieren. En we stellen ons de vraag: is er iets met Kerstmis? In deze avond zoeken we een

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie