Paraphernalia: de stanza van de fotografie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Paraphernalia: de stanza van de fotografie"

Transcriptie

1 Paraphernalia: de stanza van de fotografie De dingen bevinden zich niet buiten ons, in een meetbare externe ruimte, zoals neutrale gebruiks- of uitwisselingsobjecten (ob-jecta); eerder openbaren ze aan ons de unieke en oorspronkelijke plaats van waaruit het ervaren van die meetbare ruimte mogelijk wordt. Daarom worden ze van meet af aan gesitueerd in de topos outopos (plaatsloze plaats, niet-plaats plaats) waarin ons hier-in-de-wereld-zijn zich afspeelt. De vraag "waar is het ding?" is onlosmakelijk verbonden met de vraag "waar is de mens?" Zoals de fetisj of zoals het stuk speelgoed bevinden de dingen zich niet zomaar ergens, want ze bevinden zich aan de kant van de objecten, voorbij het menselijke, in een zone die niet langer objectief of subjectief is, persoonlijk noch onpersoonlijk, materieel noch immaterieel: een plaats waar wij onszelf plots geconfronteerd zien met deze schijnbaar eenvoudige onbekenden: de mens, het ding. - Giorgio Agamben 1 In het najaar van 2012 nodigde Wim Wauman collega-kunstenaars en aanverwante professionelen uit om een betekenisvol object bij te dragen aan zijn nieuwe project Paraphernalia. Het object kon zowat alles zijn zolang het de betreffende persoon inspireerde, raakte of betoverde: een hondenjasje, een inheems beeldje, een stuk papier, voedingswaren uit de supermarkt, een kleurenkaart, foto's van de persoon in kwestie en haar entourage of van zijn/haar studio, een fragment van een kunstwerk, enzovoort. De daaruit ontstane verzameling is op zijn zachtst gezegd gevarieerd: sommige voorwerpen lijken banaal en alledaags, terwijl andere zeldzaam of kostbaar ogen; sommige zijn objets trouvés die al jaren in een atelier rondslingerden, waar andere objecten speciaal voor dit project geconcipieerd werden; en soms zijn het zelfs bezwaarlijk voorwerpen, maar eerder voorschriften om een bepaald object te verwerven of te produceren. Bepaalde voorwerpen werden vergezeld van gedetailleerde instructies met betrekking tot hun manipulatie; andere werden overgelaten aan de grillen van Waumans verbeelding. Uiteindelijk omvat de verzameling maar liefst 171 objecten en materiële interventies (inclusief Wauman zijn persoonlijke toevoegingen) van meer dan 120 deelnemende kunstenaars. Relatief weinig aangeschreven kunstenaars toonden zich weigerachtig tegenover het project, en weigerden de deelname. Op het eerste zicht hebben de geschonken objecten weinig met elkaar gemeen: ze werden geselecteerd op basis van een persoonlijke en vaak ook emotionele betrokkenheid, en resoneren elk met een bepaalde artistieke stem of kunstpraktijk. Zoals één kunstenaar zijn bijdrage beschreef, een postkaart met de afbeelding van een bebaarde vrouw dat naar Madrid was verstuurd door zijn voormalige minnaar in België, is het object geladen met een geschiedenis en persoonlijke emoties die ik waarschijnlijk alleen zelf kan waarnemen. 2 Zulke herinneringen en projecties raken misschien een snaar op een individueel en privaat niveau, maar zijn op zichzelf weinig relevant voor dit project. Waar het om gaat in het Paraphernalia-project en ook in elk ander kunstwerk wat dat betreft - is niet de persoonlijke betekenis van een object (een specifieke herinnering aan een bepaalde geliefde) maar zijn algemene, publieke resonantie ("herinneringen aan geliefdes"). Het is niet de individuele band tussen objecten en subjecten maar de gedeelde karakteristiek van inspirerende objecten die van tel is. Doordat deze objecten werden uitverkozen hebben ze allen iets extra meegekregen, iets dat wel of niet eerder aanwezig was. Op deze manier kan het groeperen van dergelijke objecten in een coherent systeem gelezen worden als een experiment om algemeen geldende betekenis over de aard van inspirerende objecten en hun zinsbegoocheling van het subject af te leiden uit deze objecten. Het archief van deze schenkingen vormt een representatieve doorsnede van de hedendaagse artistieke cultuur om de favoriete object-identificaties van kunstenaars te verkennen, en bij uitbreiding hun associatiewijze met de wereld van materiële dingen te onderzoeken. Het Paraphernalia project is dus een soort tijdsdocument dat een (selectief) overzicht biedt van die objecten die kunstenaars van vandaag inspireren en productieve input geven. Elk object kan in principe in verband gebracht worden met de persona, esthetische productie of artistieke strategie van de kunstenaar in kwestie. Naast het verschaffen van inzicht in het netwerk van de hedendaagse kunsten en haar uiteenlopende verwijzingen en inspiratiebronnen, suggereert de verzameling bijdragen echter vooral type-objecten. Elk van deze "objectsoorten" straalt een zekere intrige of aantrekking uit. Door deze objecten te fotograferen in zowel schijnbaar neutrale portretten als in schilderachtige composities,

2 onderzoekt Wauman de relatie tussen deze intrige en het medium fotografie. Het is precies deze combinatie van intrigerend object en de fotografie die dit project zowel complex als uitdagend maakt. In zijn boek Stanze uit 1977 introduceert Giorgio Agamben een epistemologie van "ongrijpbare zaken": fenomenen 'waarin het verlangen tegelijkertijd haar doel ontkent en bevestigt, en zo een relatie weet aan te gaan met iets dat anders niet toegeëigend of genoten kan worden.' 3 Voor Agamben symboliseert het materiële en discursieve model van de stanza - een term die zowel voor strofe als een gedecoreerde kamer staat - de fantasmes die de Westerse cultuur hebben gedomineerd van Aristoteles tot Yves Klein's tentoonstelling "La Vide" (1958). Als vertegenwoordiger van iets dat schijnbaar binnen handbereik ligt maar uiteindelijk onbereikbaar blijkt, suggereert de strofe het mysterie of de onbereikbaarheid van de poëzie: dat 'niets dat onvatbaarheid als zijn kostbaarste bezit waarborgt'. In het tweede en meer filosofisch georiënteerde deel van het boek kenschetst de auteur drie dergelijke ongrijpbare begrippen: de fetisj, de commodity en het speelgoed. Elk vanuit hun eigen historisch en theoretisch kader vertonen deze concepten de 'aanwezigheid van de afwezigheid', in een tegelijk concreet als immaterieel, tastbaar als ontastbaar fenomeen. 'Deze objecten', schrijft Agamben, 'horen blijkbaar niet thuis in de interne en subjectieve, noch in de externe en objectieve sfeer maar in iets dat Winnicott heeft gedefinieerd als "het gebied van de illusie", in wiens "potentiële ruimte" ze zich vervolgens kunnen situeren in zowel het spel als in de culturele ervaring.' 4 Speelgoedstukken, fetisjen en commodities schorten met andere woorden het alledaagse op. Ze schipperen tussen het fantasmatische en het niet-transcendente en weigeren identiek te zijn aan zichzelf, als een carrousel van ontische onbestemdheid. Paraphernalia zijn ook nooit helemaal zichzelf: ze zijn altijd zowel meer als minder dan een ding. 5 Ze pendelen tussen een hardnekkige materialiteit en de betekenissen en connotaties die erop geprojecteerd worden door hun schenker. De overvloedige aanwezigheid van poppen, speelgoed en miniaturen is opvallend: een surrealistisch aandoende assemblage van vishaken en een fitnessmannequin (156); een vrouwelijke figuur met rubber aan een steen gebonden die noopt tot Freudiaanse analyse (1); een miniatuur spoorwissel (78), kruiwagen (161), silhouet van een paard op een kroonkurk plus zittende dame (165), en een voetbal (143); een K NEX-achtige structuur die zich ontvouwt van een samengebalde sculptuur tot een quasitransparante sfeer, gegeven aan de betreffende kunstenaar en vervolgens doorgegeven (38), een stel knikkers (109); speelgoedvlagjes, kaarsjes voor op een verjaardagstaart en fopspinnen die spreken tot de exotische en stoutmoedige verbeelding van kleine jongens (91), een dart (24) die aansluiting zoekt bij het spel en toeval; een gefragmenteerde en heropgebouwde bowling kegel (122); een biljart krijtje (62) en een bijhorende miniatuur biljarttafel (89); een Rubik's kubus (128); en tenslotte, een performatieve speelgoed clown (33). De laatste bijdrage, gekocht in een tweedehands boeken- en prulariawinkel, werd beschreven door zijn schenker als een escapistisch object dat de werkelijkheid ontkent en mogelijkerwijze omkeert: 'De wiebelende clown (Ja, het kan wiebelen!) (is) degene die wijst op plezier in een trieste situatie - of het absurde in de realiteit.... En hij kan wiebelen en draait zijn geest weg van alles.' 6 Geboeid door het spel van clowns en speelgoed miniaturen draaien wij ook onze geest weg van alles", waardoor er als het ware een topos outopos ontstaat tussen de werkelijkheid en de verbeelding. De clown incorporeert het ruimtelijke knooppunt tussen subject en object beschreven door Agamben, en straalt zo een parallelle en fantasmatische wereld uit. 'De mysterieuze bol is inderdaad een stuk speelgoed,' schreef Virginie Baily over haar bijdrage, alsof ze een analoog universum beschrijft, 'maar ook zoveel meer. Soms een compacte kleurige massa. Een ruimtelijke globe als je hem openvouwt. Een heelal op microschaal. Versplintering van kleur en vorm in de ruimte. De leegte tussen de vormen wordt de suspensie van het object dat balanceert op het snijvlak van massa en gewichtloosheid.' 7 De miniatuur trap (of piramide?) van Renato Nicolodi (68) benadrukt nog sterker het verband tussen miniaturen en een "andere", geestelijke wereld door te refereren aan de kleinschalige modellen van gebouwen die in de Egyptische graven werden gelegd. Commodities zijn relatief weinig terug te vinden onder de bijdragen; de fetisj daarentegen is aanwezig in verschillende gedaantes. Fetisjen zijn combinaties van objecten en hun ontkenning: ze doen ons verlangen naar wat geïmpliceerd wordt, maar niet daar is. Voorbeelden te over: een afgietsel van de binnenkant van de mond van de kunstenaar (155) of van het oor (140) toont het negatief van het afwezige subject; een opgevouwen plan als substituut voor het eigenlijke terrein (12); hulpeloze instrumenten die een operator nodig hebben - een borstel (28), inktpen (43), markeerstift (72), plamuurmes (130), of het

3 potje verf (51); de spiegel (14) en reflecterende stalen bol (8) die hun omgeving herscheppen tot een illusionaire heterotopie; hun kunsthistorische tweeling, de sluwe truc van de trompe l'oeil-jambon (64); werkhandschoenen die leeggelopen (45) of ontworteld lijken (15) in de afwezigheid van hun "meester". Elk van deze items alludeert op de meedogenloze werking van het verlangen: het voortdurend hunkeren naar iets afwezigs dat zich manifesteert in iets aanwezigs. Deze elementen pleiten niet voor een denkbeeldige hallucinatie die de perceptie ontkent, noch nemen ze afstand van het fantasme ten voordele van een immanente werkelijkheid, maar zij doen beide tegelijk. Als gevolg daarvan blijft de essentie van deze objecten geheim en vreemd voor ons, zoals 'het pad van de dans in het labyrint, leidt naar de kern van wat het op een afstand houdt.' 8 Andere bijdragen vormen variaties op het mechanisme van de fetisj. De raadselachtige onzichtbaarheid bijvoorbeeld, opgeroepen door "verborgen" of gedeeltelijk gemaskeerde objecten, voedt ons verlangen om het onzichtbare te zien en te bevatten: een onproductief maar even verleidelijk "kijkje" in een boek (158); een tweevoudig stuk beschilderd hout dat een verborgen potlood bevat (57); een dichtgerolde kassarol of iets dergelijks (39); een raadselachtig versierde buisvorm (129), een speelgoedachtige versie van de mythische doos van Pandora - normaal gesloten om rampspoed te voorkomen, maar hier weergegeven in geopende toestand (123); en een opgerold document dat geluidsloos wacht tot het wordt geopend (9). In dezelfde trant is ook de vervanging van het geheel door een fragment in de pars pro toto of de synecdoche alomtegenwoordig: een twijgje (7), een dwarsdoorsnede (35), een schors (137) of een afgezaagd stuk hout (152) brengen een volledige boom of tak voor de geest; een zuil van baksteen en beton als sample van een muur (4); een betonnen brokstuk dat ons herinnert aan een vloer (99); de voorpoot van een gebroken dierensculptuur (56); een menselijk skelet opgeroepen door een deel van de schedel (84); en een armsteun die instaat voor een plastic stoel (13). Ook duidelijk aanwezig is de topos van de metafoor, het aanwijzen van een ding door er iets anders voor in de plaats te stellen. Vanzelfsprekend geldt dit voor alle parafernalia: alle bijdragen representeren in zekere zin de persona en/of esthetische praktijken van hun schenker. Niettemin wordt deze strategie door bepaalde objecten nadrukkelijker uitgedragen dan andere: de communistische versie van Coca-Cola, de Kofola fles (81), vormt voor Karin Hanssen de aanzet tot een verhaal dat leidt naar haar grootvader, het district Zuid-Bohemen in de Tsjechische Republiek, zelfgebrouwen bier, gemengd erfgoed, de val van het Oostblok, en fusies binnen de kapitalistische voedingsindustrie. Al die tijd wordt de eenduidige betekenis van het object begraven - en in bepaalde zin teniet gedaan - onder lagen historische feiten die zich uitstrekken van het millennium tot de oprichting van het merk in Als emblemen van het ongrijpbare vormen al deze objecten ieder op hun eigen wijze een knooppunt van afwezigheid en aanwezigheid. Ze componeren een systeem waarin kunst en kunstenaar geportretteerd wordt door het onverklaarbare of het onvatbare, door het "tussen" van de dingen. Als gevolg hiervan situeren ze de kiem van artistieke productie in het gebied van de mythe. De eeuwenoude legende van de kunstenaar als bricoleur, als proto-wetenschapper die een soort "primitieve gedachte" of kennis oproept en belichaamt, wordt herhaaldelijk in het spel gebracht: sommige kunstenaars haken rechtstreeks in op de notie van het hermetische of het alchemistische door het schenken van stenen (59, 102), een zelfgemaakt kristal (136), of simpelweg, "materie" (144); anderen alluderen op het experiment of het laboratorium met een biosfeer vol micro-organismen (6) of gereedschap voor het testen of het vermengen van stoffen (45, 85 en 117). 9 Drie kunstenaars leveren commentaar op hun objecten via cryptische uitspraken die eveneens getuigen van een schisma tussen kunst en wetenschap: Bernard Willhelm via niet-gerelateerde antwoorden op Waumans vragen; Christophe Terlinden door middel van een willekeurige assemblage van Latijnse woorden als inhoudsloos statement; Honore d'o in mooie doch losse associaties die het voorbijgaan van de geschiedenis, dromen, en de wet betreffen. Het opzettelijk installeren van dergelijke onduidelijkheden suggereert dat kunst van nature esoterisch en hermetisch is, en dat de kunstenaar over "magische" krachten beschikt om haar te bedenken en te ontleden. Soms doet deze mythologie haar intrede via een grap, waardoor humor een primaire vorm van artistieke inspiratie lijkt uit te dragen. Het inspirerende object sluit dan aan bij de mythologie van de (hedendaagse) kunstenaar, en geeft voorrang aan een ironische of romantische kijk op de onverklaarbaarheid van de kunst. 10 Hoe dan ook, Wauman wil met zijn Paraphernalia project en stillevens een dergelijke mythologie niet bekrachtigen noch deconstrueren. Door het verzamelen en fotograferen van alle objecten zonder vooringestelde criteria of selectieprocedure achteraf, wil het project niet bekritiseren of oordelen.

4 Het stelt niet de vraag waarom of wat deze objecten vertegenwoordigen - welke connotaties of mythes ze oproepen, hoe zij zich verhouden tot hun artistiek subject en zijn/haar praktijk, etc. - maar in de eerste plaats, hoe zij dat doen. Het project evalueert de objecten, niet hun betekenis. In de compositorische stillevens wordt deze probleemstelling aangepakt door het groeperen van objecten in het tableau: een gekleurde stok rijmt niet met een stuk van een stoel, en een geeldriehoek is geen schrijfmachinesleutel - toch verwijst elk object impliciet of expliciet naar iets zoals het doorbreken, tekenen of het traceren van een perimeter ("Accident (At the Boundaries of Coincidence)"). De objecten zijn allesbehalve identiek maar ze delen wel een aantal vreemde, onderliggende kenmerken die door Wauman worden verkend in uiteenlopende scenografieën. In de mise-en-scène, in de wisselwerking tussen de nabijheid en afstandelijkheid van de objecten onderling, echoot het eerder omschreven "tussen" van inspirerende fenomenen: de composities tonen aan dat deze objecten nooit volledig gevat zullen worden. Dan rest de vraag hoe de individuele portretten deze probleemstelling aanpakken? Hoe toont men de aard van inspirerende objecten wanneer dit object losgekoppeld, geïsoleerd, alleen staat? Als bijlage bij het project en aanvulling in deze catalogus heeft Wauman elke bijdrage afzonderlijk gefotografeerd in zijn atelier. De objecten zijn tegen een witte achtergrond geinstalleerd en meestal vanuit een gematigd vogelvlucht perspectief en zijdelings standpunt in beeld gebracht, en lijken geïsoleerd, bevrijd van hun alledaagse materiële omgeving. Ze onthullen hun sculpturale lichaam aan de kijker in zwart-wit en in een gelijkaardige tonaliteit en diffuse belichting, enkel om zich te onttrekken aan de functie, connotatie, en interpretatie die hen achtervolgt in de echte wereld. Aangezien de aandacht direct en quasi neutraal naar de objecten wordt gericht, stapelen de foto's zich op tot een archief van schijnbaar objectieve portretten waarin de subjectiviteit van Wauman en van de schenker zo goed als verdwenen is. Het voorwerp bevindt zich "hier", onaangeroerd, alleen; en de camera is het apparaat dat het van dichtbij representeert. Nog meer dan de compositorische foto s weigeren deze beelden kritiek te uiten en te oordelen, noch geven ze blijk van een ongecompliceerde analyse: ze registreren het materiaal "zoals het is", ruw en eenvoudig, door middel van een rationele en documentaristische blik. Deze esthetische strategie herinnert ons aan de productfotografie in advertenties, op verpakkingen en etiketten, en leunt impliciet aan bij het werk van kunstenaars die een dergelijke esthetiek simuleren, zoals Christopher Williams of Jeroen de Rijke / Willem de Rooij. Ook in Wauman's portretten verschijnt het object ongemanipuleerd en wordt het schijnbaar herleid tot zijn pure, naakte zelf. Object nr. 141, een klein beeldje bijgedragen door Kati Heck, maakt een dergelijke naaktheid symbolisch tastbaar. Als één van twee kleine sculpturen die al een lange tijd in haar atelier stonden, toont het een moeder die het hoofd van haar kind beschermend vasthoudt, alsof ze het hoofdje wil draperen met haar eigen haar. Onder de met haar bedekte hoofden en schouders worden de derrières van beide figuren blootgesteld. Het is weinig verrassend dat Heck in de ban was van de banaliteit van het object: 'wanneer mijn ogen willekeurig de studio verkennen blijven ze soms stilstaan bij dit beeldje en vaak vraag ik me dan af: hoe kan zo'n lelijke ding bestaan? Waarom zou iemand dit kopen (ik kreeg het als geschenk)? Hoe komt het toch dat dit hier aanwezig is?' 11 Geïnspireerd door de figuren maakte ze verschillende tekeningen en een houten sculptuur. Toch trekken deze kleinschalige kontjes ook onze aandacht: zij vangen de blik en lokken ons in de positie van de voyeur. De openhartige blik van de camera onthult de openlijke naaktheid van het ding, en wij staren terug op een vergelijkbare, ruwe manier. Toch wordt het beeld niet helemaal bloot gelegd: het gezicht, de borst, en de attributen van de figuren - het kind lijkt een voorwerp te dragen in zijn rechterhand - blijft zowel visueel als epistemologisch buiten ons bereik. Vanuit een achterliggende positie kunnen we het kont-gerichte voyeurisme dat tot Heck's verbeelding spreekt zien en misschien begrijpen; maar op basis van deze foto zullen we haar volledige inspiratie nooit ontcijferen. Omdat de voorkant van de sculptuur onzichtbaar is, maakt het beeld dit voorwerp nog steeds vreemd voor ons, dialectisch gepositioneerd tussen een "blote" en een "geheime" zijde. De foto geeft het inspirerende object weer als tegelijk aanwezig en afwezig; het ontwijkt onze blik precies wanneer we denken dat we het helemaal zien, naakt, zoals het is. Uiteraard is het portret van object nr. 141 een expliciet drager van dit kenmerk; maar mijn punt is dat al Waumans object portretten deze dialectiek tussen aan- en afwezigheid belichamen. Van onzichtbare documenten tot dichtgevouwen kaarten en gesloten agenda's, en van een fotografische flitser die het zicht belemmert (139) tot een camera die zowel afgebeeld wordt als een beeldkader schept (3): al deze objecten

5 zijn nooit volledig "in zicht" maar altijd zichtbaar en onzichtbaar tegelijk. Ze worden enkel in beeld gebracht onder de voorwaarde dat ze diezelfde visualisering gedeeltelijk afblokken. Het is precies om deze reden dat de appendix van Paraphernalia de objecten documenteert "zoals ze zijn": door de aandacht te vestigen op de onzichtbare kant van de objecten, definieert de quasiwetenschappelijke blik van de camera paraphernalia als tastbaar maar toch onvatbaar, materieel en fantasmatisch tegelijk. Object nr. 141, bijvoorbeeld, kan heel goed worden omgezet naar tekeningen of sculpturen die de banaliteit of seksualiteit van het ding oproepen - maar niet-gemanipuleerde fotografie kan dit niet. Fotografie beeldt het metafysische niet af. Wat de fotografie wel kan, is echter de onmogelijkheid demonstreren om deze objecten te ontcijferen. De individuele portretten leggen de onvatbare aard van inspiratie bloot, precies door de objecten niet of slechts gedeeltelijk te visualiseren. Op deze manier werkt het inspirerende object en de fotografie op een analoge of vergelijkbare manier. Hier komt dan de simultaan zelf-reflectieve en analytische aard van het project volledig in zicht. Voor Wauman is het medium fotografie uitermate geschikt om de aard van inspirerende objecten vast te leggen: juist in fenomenen die raadselachtig en wazig zijn, die ontisch onduidelijk zijn, toont de fotografie haar epistemische vermogen om dingen af te beelden "zoals ze zijn". Fotografie visualiseert op een objectieve wijze enkel fenomenen die onmogelijk te objectiveren zijn. Als dusdanig staat Waumans fotografie niet in voor de volledige betekenis van voorwerpen, noch onthult ze hun absolute verschijningsvorm, maar toont ze ons de onmogelijkheid om beide te bereiken. Ze stelt scherp, via de intrinsieke handelingen en conventies van de fotografie, op de onvatbare, geheimzinnige, raadselachtige kant van de dingen. 'Van de buitenkant,' informeert Agamben ons nogmaals, "kan deze situatie van kritiek uitgedrukt worden in de formule volgens welke zij noch vertegenwoordigt noch kent, maar de voorstelling kent. 12 In het Paraphernalia project wordt dit "kennen van de voorstelling" tweemaal opgevoerd: één keer in de analyse van een categorie inspirerende objecten, en opnieuw in de reflectie op over fotografie. Stefaan Vervoort (vertaling Wim Wauman) 1 Giorgio Agamben, Stanze: La Parola e il fantasma nella cultura occidentale (Turin: Giulio Einaudi Editore, 1977); hier overgenomen uit de Engels vertaling Stanzas: Word and Phantoms in Western Culture (Minneapolis: University of Minnesota Press, 1993), 59. Vertaling door Wim Wauman en Stefaan Vervoort 2 Carlos Aires, brief aan Wim Wauman, november Agamben, xvii-xviii. 4 Ibid., Dit stemt overeen met Paul Chans definitie van het kunstwerk. Zie: Paul Chan, " Where Art is and Where It Belongs ", e-flux journal 10 (2009), 6 Samuel Vanderveken, naar Wim Wauman, juli Virginie Bailly, naar Wim Wauman, augustus Agamben, xviii. 9 Een dergelijke conceptualisering is te vinden in: Claude Lévi-Strauss, La Pensee Sauvage (Paris: Plon, 1962). 10 Camiel van Winkel, De mythe van het kunstenaarschap / The Myth of Artisthood (Amsterdam: Fonds BKVB, 2007), vooral Kati Heck, naar Wim Wauman, augustus Agamben, xvii.

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu LIFELONG INFORMATIE Wil je meer uit je werk- en privé-relaties halen? Wil je jezelf en anderen beter begrijpen en misverstanden voorkomen? Dan is het essentieel om je perspectief op de werkelijkheid te

Nadere informatie

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur Hoe ontwikkel ik Ineke Strouken een ijzersterk volkscultuurproject? Geachte dames en heren, Welkom op deze studiedag Hoe ontwikkel ik een ijzersterk volkscultuurproject. Sinds een tweetal jaren staat volkscultuur

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van:

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: ITIP school voor leven en werk Marspoortstraat 16 7201 JC Zutphen Telefoon: 0575-510 850 E-mail: opleiding@itip.nl Website: www.itip.nl De Sleutels rome van je Ik hou van de mystieke

Nadere informatie

FOTO- OPDRACHT 3. NatGeoFoto

FOTO- OPDRACHT 3. NatGeoFoto NatGeoFoto GEZICHTEN VAN DE WERELD FOTO- OPDRACHT 3 GEZICHTEN VAN DE WERELD In de tijdschriften van National Geographic verschijnen talloze portretten, van zowel mens als dier. Toch is portretfotografie

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK

VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK ART & EVERYDAY LIFE VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK 02 Oct 2015 - Fenne Saedt

Nadere informatie

Erwin Clauws "The Conscious Quintessence of the Abstract"

Erwin Clauws The Conscious Quintessence of the Abstract Het ROGERRAVEELMUSEUM tentoonstellingspartner bij het artistiek onderzoek The Conscious Quintessence of the Abstract van ERWIN CLAUWS Onderzoek geaccrediteerd door Onderzoeksraad Sint Lucas Beeldende Kunst

Nadere informatie

Rob van Gerwen Waarneming en Becketts symbolen In: De Filosoof 66, Utrecht 2015, pp. 25-26

Rob van Gerwen Waarneming en Becketts symbolen In: De Filosoof 66, Utrecht 2015, pp. 25-26 Rob van Gerwen Waarneming en Becketts symbolen In: De Filosoof 66, Utrecht 2015, pp. 25-26 Faculteit Geesteswetenschappen Departement F & R, Wijsbegeerte Universiteit Utrecht rob.vangerwen@uu.nl www.phil.uu.nl/~rob

Nadere informatie

kunstlessen voor het primair onderwijs

kunstlessen voor het primair onderwijs 2013 2015 kunstlessen voor het primair onderwijs kunst gaat over nu over jou en over mij In kunst kan en mag bijna alles. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt het maken. Met kunst kun je dromen

Nadere informatie

ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK

ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK ONLINE LESSUGGESTIE PHILIPPE VAN SNICK Informatie over de kunstenaar De Belgische kunstenaar Philippe Van Snick (geb. 1946) onderzoekt met minimale middelen de ruimtelijke mogelijkheden van schilderkunst.

Nadere informatie

Inleiding op het thema

Inleiding op het thema Inleiding op het thema In de bijbel en in het geloof zijn beelden en symbolen belangrijk. God is zo anders dan wij kunnen bedenken, dat je niet zomaar over Hem kunt spreken. Over die onbekende wereld van

Nadere informatie

Ivo Manus maakt high art

Ivo Manus maakt high art Ivo Manus maakt high art Door Robbert Bloemendaal Kunsthistoricus Als kunsthistoricus en kunstverzamelaar heb ik er tientallen jaren van beeltenis- kijken op zitten. De verbeelding door mensen vanaf de

Nadere informatie

1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9

1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9 Inhoud 1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9 2: Techniek 11 Introductie 12 Camera 12 Lenzen 13 Accessoires 27 Instellingen 38 RAW/JPEG 45 srgb/adobergb 45 Beeldschermkalibratie

Nadere informatie

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27.

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27. Pagina 1 van 5 Spiekkaart Kunst 1. Over kunst en kunstenaars 1.1. Wat is kunst? Wat zijn kunstwerken? Wat is een kunstenaar? Als mensen creatief aan de slag gaan maken ze kunstwerken. Mensen die kunst

Nadere informatie

Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht.

Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht. Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht. Een interpretatie van het gedicht Boodschapper van Yannis Ritsos. Caroline Goossens December 2008 1 1. Inleiding Het gedicht Boodschapper van de Griekse dichter

Nadere informatie

Groepsportfolio. Gerphil Kerkhof. Eindeloze ontdekkingstocht der verbeelding. De onbekende stad

Groepsportfolio. Gerphil Kerkhof. Eindeloze ontdekkingstocht der verbeelding. De onbekende stad Gerphil Kerkhof Eindeloze ontdekkingstocht der verbeelding De onbekende stad 50 Hester Busse Dat een langdurige, intensieve en consistente voorbereiding tot indringende en intrigerende fotografie kan leiden,

Nadere informatie

WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE

WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE Concept: Annelinde de Jong Tekst: Annelinde de Jong en Kevin Aerts Annelinde de Jong, 2012 1 WAARNEMEN Check,

Nadere informatie

In Beeld 15 Kurt Van der Elst Theater heeft de naam de snelst vervliegende kunst te zijn. Fotografie van theater, tenzij als getuigenis van een voorstelling, is meestal nog een graad slechter af. Het boek

Nadere informatie

Voorwoord. Bernt Schneiders Burgemeester van Heemskerk.

Voorwoord. Bernt Schneiders Burgemeester van Heemskerk. Voorwoord Heemskerk is een veelzijdige gemeente. Soms is het stedelijk, dan weer dorps. Er is veel natuur en anderzijds de staalindustrie. Ook op het gebied van cultuur is Heemskerk veelzijdig. In de openbare

Nadere informatie

PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015

PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015 PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015 H1 AANLEIDING WAT IS MIJN IDENTITEIT? Geboren uit een combinatie van een Indonesische vader en een Nederlandse moeder, ben ik al sinds kleins af aan bezig geweest

Nadere informatie

portfolio Selectie beeldend werk Nel Bonte - beeldend kunstenaar

portfolio Selectie beeldend werk Nel Bonte - beeldend kunstenaar portfolio Selectie beeldend werk Leegte, aura en wetenschap ondergedompeld in een fantastische wereld Titel: 2-PILLIO Dimensie: 1500 X 1500 X 20 CM Materie: metaal, lak Jaar: 2013 Na een eerste onderzoeksfase

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

Samenvatting Dautzenberg H8

Samenvatting Dautzenberg H8 Samenvatting Dautzenberg H8 Paragraaf 56 Elk boek kun je in drieën verdelen: voorwerk, eigenlijke tekst, nawerk. Onder voorwerk verstaan we alles wat voorafgaat aan het eerste hoofdstuk: omslag, titel,

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

Plat- Vorm, Hoofdstuk 5, Toetsvragen

Plat- Vorm, Hoofdstuk 5, Toetsvragen 1 Jan Hinkel, Basketballer 1. Bekijk de afbeelding Basketballer van Jan Hinkel. Van de foto gaat een vervreemde werking uit. Waardoor wordt die vervreemdende sfeer opgeroepen? Noem één reden. 2. Bekijk

Nadere informatie

LESBRIEF. De Kartonbewoners

LESBRIEF. De Kartonbewoners LESBRIEF De Kartonbewoners 1 Inleiding Op het epitaaf van het grafmonument van de negentiende- eeuwse spiritist Allan Kardec op Père Lachaise in Parijs staat:«naître, mourir, renaître encore et progresser

Nadere informatie

Voorwoord. Veel lees- en fotografieplezier.

Voorwoord. Veel lees- en fotografieplezier. Voorwoord Laat een willekeurige persoon een foto maken van een landschap of een gebouw en in negen van de tien gevallen zal het een registrerend plaatje zijn, waarbij zelden de interesse van de kijker

Nadere informatie

Kijkwijzer beeldbeschrijving

Kijkwijzer beeldbeschrijving Kijkwijzer beeldbeschrijving Bedenk dat een schilderij - voordat het een strijdros, een naakte vrouw of een ander verhaal voorstelt - in wezen een plat vlak is, bedekt met kleuren die op een bepaalde manier

Nadere informatie

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis?

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? In deze avond zijn we hier samengekomen, om met elkaar kerstmis te vieren. En we stellen ons de vraag: is er iets met Kerstmis? In deze avond zoeken we een

Nadere informatie

Opdracht: Je werkt in tweetallen. Kies uit de volgende mogelijkheden:

Opdracht: Je werkt in tweetallen. Kies uit de volgende mogelijkheden: CKV Fotografie Opdracht: Iedereen is bekend met fotografie. De meeste van jullie hebben een eigen camera of hebben een mobieltje met een camera ingebouwd. Kortom iedereen kan een foto maken.. Toch valt

Nadere informatie

Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT

Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT Deze creatie van Mario Garzaniti is een ode aan beton en getuigt van geduld en liefde voor vakmanschap. De architect was ook goed omringd: de aannemer

Nadere informatie

Tijdelijke Halte 2015

Tijdelijke Halte 2015 Tijdelijke Halte 2015 TIJDELIJKE HALTE Tine Guns, Valentijn Goethals, Bert De Geyter en Mia Nollet i.s. m. Triënnale Brugge en Brugge plus project mogelijk gemaakt door co-financiering van: Stad Brugge,

Nadere informatie

FOTO21 BREDEVOORT. Nieuwsbrief maart 2015 actuele informatie over exposities. Tentoonstellingen verwacht. Tentoonstellingen

FOTO21 BREDEVOORT. Nieuwsbrief maart 2015 actuele informatie over exposities. Tentoonstellingen verwacht. Tentoonstellingen FOTO21 BREDEVOORT Nieuwsbrief maart 2015 actuele informatie over exposities Tentoonstellingen verwacht Tentoonstellingen huidige Beeld &Poëzie Tentoonstelling tijdelijk niet te bezoeken i.v.m. renovatie

Nadere informatie

Lesbrief/informatie. Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5

Lesbrief/informatie. Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5 Lesbrief/informatie Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5 Organisatie Cultuurmenu: Cultuurwijzer Nieuwstraat 379 7311 BR Apeldoorn 055-5213967 www.cultuurwijzerapeldoorn.nl De projecten zijn ontwikkeld

Nadere informatie

Brenda Bleijenberg. Gedenkkunstenaar. urnenstenen

Brenda Bleijenberg. Gedenkkunstenaar. urnenstenen Gedenkkunstenaar urnenstenen Inleiding urnenstenen De laatste jaren gaan mensen steeds meer over tot het bijzetten van een urn op een begraafplaats of bij het crematorium. Meestal staat iemand dan een

Nadere informatie

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid!

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! Door: Nathalie van Spall De onzichtbare werkelijkheid wacht om door onze geest binnengelaten te worden.

Nadere informatie

AUTHENTIEKE HOEVE. in hedendaagse uitvoering TIJDLOOS 65 TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: VLASSAK VERHULST

AUTHENTIEKE HOEVE. in hedendaagse uitvoering TIJDLOOS 65 TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: VLASSAK VERHULST I N T E R I E U R AUTHENTIEKE HOEVE in hedendaagse uitvoering TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: VLASSAK VERHULST TIJDLOOS 65 In alles lijkt deze woning een authentieke hoeve in Vlaamse bouwstijl te

Nadere informatie

WAT HOUDT VIDEO MAPPING IN?

WAT HOUDT VIDEO MAPPING IN? WAT HOUDT VIDEO MAPPING IN? Video mapping is een techniek die afkomstig is uit de entertainmentindustrie. Door middel van verschillende projectoren worden er beelden geprojecteerd op, in dit geval, gebouwen.

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

- schilderijen - Voortgezet. Onderwijs

- schilderijen - Voortgezet. Onderwijs KIJKWIJZER Voortgezet Onderwijs gemeentemuseum den haag maart 2001afdeling educatie/jet van Overeem postbus 72 2501 CB Den Haag jovereem@gm.denhaag.nl 2 Bedenk dat een schilderij - voordat het een strijdros,

Nadere informatie

You are here Jimi Kleinbruinink

You are here Jimi Kleinbruinink You are here Jimi Kleinbruinink ALLard WILDenberg Art Projects 1 Deze publicatie behoort bij de expositie You are here van Jimi Kleinbruinink van 17 mei tot en met 28 juni 2014 bij Allard Wildenberg Art

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Thema-overzicht Drents Museum Groep 3 Essentie van het thema Beeldcultuur kan omschreven worden als een maatschappelijke

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

Lesbrief 'Vivi's fantastische pretflat'

Lesbrief 'Vivi's fantastische pretflat' Lesbrief 'Vivi's fantastische pretflat' Kinderen van groep 8 gaan in drie lessen een stopmotion animatie maken. Per drietal krijgen ze een opdracht. Naar aanleiding van de opdracht maken ze een kort script

Nadere informatie

FOTOGRAFIEPROJECT Enkele ideeën, puur ter inspiratie

FOTOGRAFIEPROJECT Enkele ideeën, puur ter inspiratie FOTOGRAFIEPROJECT Enkele ideeën, puur ter inspiratie BASISOPDRACHT (uit te voeren door alle leeftijden en zonder voorkennis / uitleg vooraf) 1. Kies een foto die je mooi / interessant vindt. Waarom vind

Nadere informatie

Giardino beeldentuin (Jos van Vreeswijk) 4-1 16-02-2007 13:02 Pagina 1

Giardino beeldentuin (Jos van Vreeswijk) 4-1 16-02-2007 13:02 Pagina 1 Giardino beeldentuin (Jos van Vreeswijk) 4-1 16-02-2007 13:02 Pagina 1 Giardino beeldentuin (Jos van Vreeswijk) 4-1 16-02-2007 13:02 Pagina 2 Jos van Vreeswijk is meer dan dertig jaar beeldhouwer en nog

Nadere informatie

Ellis Blom. Ellis Blom. www.ellisblom.com. stijlvolle en ontroerende portretten

Ellis Blom. Ellis Blom. www.ellisblom.com. stijlvolle en ontroerende portretten 13 Ellis Blom Na de fotovakopleiding in Apeldoorn ben ik een geheel eigen weg ingeslagen. Ik houd mij niet zozeer bezig met traditionele fotografie of studiowerk. Mijn prioriteit ligt niet bij de techniek,

Nadere informatie

FOTO21 BREDEVOORT. Nieuwsbrief mei 2015 actuele informatie over

FOTO21 BREDEVOORT. Nieuwsbrief mei 2015 actuele informatie over FOTO21 BREDEVOORT Nieuwsbrief mei 2015 actuele informatie over Tentoonstellingen Grietje Bouman: Weg naar nergens en Herfst Karin van der Meul en Erik Ketel: Ode aan de natuur Wilco Dragt: Parijs verscholen

Nadere informatie

ARTISTIEKE ACTIES MET IMPACT

ARTISTIEKE ACTIES MET IMPACT ARTISTIEKE ACTIES MET IMPACT TABO GOUDSWAARD @TaboGoudswaard SAMENLEVING KUNSTWERELD Trend: toenemende belangstelling van kunstenaars en organisaties/bedrijven om samen te werken. nieuwe kunstbeweging:

Nadere informatie

The Magic / Rhonda Byrne

The Magic / Rhonda Byrne The Magic / Rhonda Byrne samenvatting: The Magic is gebaseerd op de Wet van de Aantrekkingskracht, een fundamentele, wetenschappelijke, universele wet, die alle energie in ons universum stuurt. Volgens

Nadere informatie

CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN

CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN Inleiding Wat wij beogen met deze drie dagen is een verdieping in fotograferen. Dat doen we door het effect van foto s te bestuderen. In algemeenheid geven

Nadere informatie

Stop Motion- THE MOVIE

Stop Motion- THE MOVIE Stop Motion- THE MOVIE Script / storyboard / productie. Nu we weten welke technieken er binnen Stop Motion animatie zijn en hoe deze worden uitgevoerd, kunnen we aan de slag met een langere film. Wanneer

Nadere informatie

Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven

Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven Gegevens team: team: PZE setting: Ziekenhuis adres: OLV Ziekenhuis Campus Asse, Bloklaan 5, 1730 Asse tel.: 02 300 61 11 Projectomschrijving: Titel project: Het levensverhaal

Nadere informatie

ZhaawanArt trouwringen & bruidssieraden

ZhaawanArt trouwringen & bruidssieraden Modelnummer trouwringen 7-8-1 Prijs vanaf: 1018,= per ring TERUG NAAR DE VORIGE PAGINA Kleur, beweging en dynamiek gevangen binnen heldere lijnen en strakke kaders; het verraadt onmiskenbaar de stilistische

Nadere informatie

Atelier aan Zee Atelier aan Zee

Atelier aan Zee Atelier aan Zee Atelier aan Zee Atelier aan Zee Teambuilding door creativiteit KUNST OP DE WERKVLOER Ine Koopmans Beeldend kunstenaar Galjoen 19 3863 EM Nijkerk Gld 033-7370004 INHOUDSOPGAVE 2 VOORWOORD 3 DOELSTELLING

Nadere informatie

Het belangrijkste aspect in de portretfotografie is "LICHT". En... om tot een goed resultaat te komen, gaan we dit licht ook gebruiken.

Het belangrijkste aspect in de portretfotografie is LICHT. En... om tot een goed resultaat te komen, gaan we dit licht ook gebruiken. Het doel van deze opdracht is kwalitatief betere portretten te kunnen maken. Niet in een studio want de meesten hebben niet genoeg ruimte of de kennis om er een op te zetten. We werken met eenvoudige middelen

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1

Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1 Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1 1 Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 2 Panta rhei alles stroomt; Mijn schilderijen zijn in beweging, ze lijken te stromen, zoals ook het leven zich geen stilstand

Nadere informatie

Kleurperceptie en kleur meten

Kleurperceptie en kleur meten Kleurperceptie en kleur meten het berekenen van kleurpunten in het CIELab systeem 1 Inleiding Dagelijks zien we om ons heen allerlei objecten die een kleur hebben. Kleurwaarneming is belangrijk voor ons

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012. Emanuel Rutten

Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012. Emanuel Rutten 1 Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012 Emanuel Rutten Goedemiddag. Laat ik beginnen met studievereniging Icarus en mijn promotor Rene van Woudenberg te bedanken

Nadere informatie

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Jantje Steenhuis, voorzitter BRAIN (Branchevereniging Archiefinstellingen Nederland) en directeur Gemeentearchief Rotterdam Die plaat voor

Nadere informatie

! De Polaroid Emulsie

! De Polaroid Emulsie Alternatieve en Experimentele Fotografie in de Bollenburcht MOEDERDAG 11 mei De Polaroid Emulsie Transfer De magie van bloemen vertaald naar poëtische fotografie Deze workshop neemt je mee in de wonderlijke

Nadere informatie

Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13!!

Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13!! Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13 Stof hoorcollege Hennie Boeije, Harm t Hart, Joop Hox (2009). Onderzoeksmethoden, Boom onderwijs, achtste geheel herziene druk, ISBN 978-90-473-0111-0. Hoofdstuk

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

VOORSTEL (DAT WILDE WOUT SONDER GENADE)

VOORSTEL (DAT WILDE WOUT SONDER GENADE) VOORSTEL (DAT WILDE WOUT SONDER GENADE) INLEIDING Volgens een laat-middeleeuwse legende was Holland ooit bedekt met een woest woud, het Woud zonder Genade. Dit Wout mach hiet dat wilde Wout sonder genaden:

Nadere informatie

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil pagina 1 van 5 Home > Bronteksten > Plato, Over kunst Vert. Gerard Koolschijn. Plato, Constitutie (Politeia), Amsterdam: 1995. 245-249. (Socrates) Nu we [...] de verschillende elementen van de menselijke

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4 Deel 1, Hoofdstuk 3 Dat de Natuur de oorzaak is. Rikus Koops 15 juni 2012 Versie 1.0 In de vorige toelichting heb ik de organisatie van de Natuur

Nadere informatie

Promenadology Spaziergangwissenschaft [ discussieforum voor gevoelseilanden ] [ Wandelen als een absolute wetenschap ] Stefaan van Biesen

Promenadology Spaziergangwissenschaft [ discussieforum voor gevoelseilanden ] [ Wandelen als een absolute wetenschap ] Stefaan van Biesen Promenadology Spaziergangwissenschaft [ discussieforum voor gevoelseilanden ] [ Wandelen als een absolute wetenschap ] Stefaan van Biesen Appendix [ Verwijzingen ] - Geist 2006 - Walks sinds 2001 - Bibliotheek

Nadere informatie

MIK aanbod onderwijsteam. MIKspecials Nieuwe Media - In onze cultuur neemt de communicatie via beelden een steeds

MIK aanbod onderwijsteam. MIKspecials Nieuwe Media - In onze cultuur neemt de communicatie via beelden een steeds MIK aanbod onderwijsteam /20 MIKspecials Nieuwe Media - In onze cultuur neemt de communicatie via beelden een steeds onderwijsteam MIKspecials NIUEWE MEDIA belangrijkere plaats in. In deze MIKspecials

Nadere informatie

Cultuur in de Spiegel

Cultuur in de Spiegel Cultuur in de Spiegel Naar een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media 14 september 2011 Aanleiding Vragen vanuit het werkveld over: Inhoud cultuureducatie

Nadere informatie

Doel. Visie. Een aanbod van Bernard Velthuis. Missie. Groeien door je innerlijke dialoog. Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten

Doel. Visie. Een aanbod van Bernard Velthuis. Missie. Groeien door je innerlijke dialoog. Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten Een aanbod van Bernard Velthuis Doel Visie Groeien door je innerlijke dialoog Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten Missie Spreek tot elkaars verbeelding Talent Gesprek Creatie Gesprek Spiegel Gesprek

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap.

De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap. De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap. Nog steeds zijn er raadsels waarvoor men simpelweg geen of nauwelijks een verklaring heeft.

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Het kunstwerk en het design

Het kunstwerk en het design Het kunstwerk en het design Onlangs werd Daan Roosegaarde verkozen als kunstenaar van het jaar op een zeker internetplatform. Op zijn website noemt hij zichzelf kunstenaar en innovator. In artikelen wordt

Nadere informatie

ENKELE VOORLOPIGE GEDACHTEN OVER HET ONDERWERP VAN DE SCHILDERKUNST

ENKELE VOORLOPIGE GEDACHTEN OVER HET ONDERWERP VAN DE SCHILDERKUNST ENKELE VOORLOPIGE GEDACHTEN OVER HET ONDERWERP VAN DE SCHILDERKUNST Robert Zwijnenberg, Groningen, Maastricht Wat wij ook denken, het verplicht de realiteit tot niets (Cornelis Verhoeven, Weerloos Denken,

Nadere informatie

Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw. Ruimteaspect Middenbouw. Ruimteaspect Bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw

Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw. Ruimteaspect Middenbouw. Ruimteaspect Bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw 1. 1. ontwikkeling ruimtebesef * waarnemen en beschrijven vertrouwde plekken * spelen, wandelen, dansen in diverse ruimtes * reflecteren op ruimtes: veilig,

Nadere informatie

Hand-out Methodiek Lookalike

Hand-out Methodiek Lookalike Hand-out Methodiek Lookalike Methodiek Lookalike www.lookalike-traject.nl Amsterdam 2011 INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE LOOKALIKE... 3 FILOSOFIE EN WERKWIJZE... 3 INTRODUCTIE VOOR HET ONDERWIJS... 3 KUNSTZINNEGE

Nadere informatie

Exposities 2013. Gerda de Voogd - fotografie december 2012 t/m februari begane grond en 1 e verdieping

Exposities 2013. Gerda de Voogd - fotografie december 2012 t/m februari begane grond en 1 e verdieping K U N S T K A L E N D E R 2 0 1 3 Exposities 2013 J a n u a r i Gerda de Voogd - fotografie december 2012 t/m februari begane grond en 1 e verdieping Annemarie Mayers - beelden januari t/m maart vitrines

Nadere informatie

De hier getoonde tekeningen zijn allemaal afkomstig uit schetsboeken van Rustin. Ze zijn gemaakt in de periode 2001 2008.

De hier getoonde tekeningen zijn allemaal afkomstig uit schetsboeken van Rustin. Ze zijn gemaakt in de periode 2001 2008. Voor Rustin is schilderen de hoofdzaak van zijn kunstenaarspraktijk, maar tekenen heeft hij daarnaast ook altijd gedaan. Hij deed dat op de momenten dat hij niet kon schilderen, zoals s avonds als het

Nadere informatie

Categorie: Kunst, wetenschap en techniek. Categorie: Kunst Intercultureel.

Categorie: Kunst, wetenschap en techniek. Categorie: Kunst Intercultureel. Er zijn overeenkomsten tussen de wereldtentoonstellingen van de 19 e eeuw en het world wide web van de 20 e eeuw. Wat maakt dat het positivisme in de loop van de 19 e eeuw steeds meer wordt gezien als

Nadere informatie

CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE

CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE KUNST CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE Ze stond met beide voeten stevig en succesvol in het zakenleven sales & marketing, bonussen & BMW s, die regionen - maar ergens had ze het vage onbestemde

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou 22 BOVENBOUW De Tuin der Lusten TEKST EVELIEN NIJEBOER BEELD JEROEN BOSCH Uren kan je kijken naar dit schilderij van Jeroen Bosch. Niet alleen omdat er zoveel op staat, maar ook omdat al die taferelen

Nadere informatie

Probing Exoplanetary Materials Using Sublimating Dust R. van Lieshout

Probing Exoplanetary Materials Using Sublimating Dust R. van Lieshout Probing Exoplanetary Materials Using Sublimating Dust R. van Lieshout In de afgelopen paar decenia is het duidelijk geworden dat de Zon niet de enige ster is die wordt vergezeld door planeten. Extrasolaire

Nadere informatie

VELOV conferentie 26 februari 2015 Wim Lauwers, Katrien Goossens, Leen Alaerts, Koen Crul, Lysbeth Jans, Lode Vermeersch, contact:

VELOV conferentie 26 februari 2015 Wim Lauwers, Katrien Goossens, Leen Alaerts, Koen Crul, Lysbeth Jans, Lode Vermeersch, contact: VELOV conferentie 26 februari 2015 Wim Lauwers, Katrien Goossens, Leen Alaerts, Koen Crul, Lysbeth Jans, Lode Vermeersch, contact: wim.lauwers@ucll.be ONDERZOEK VRAGEN EN KADER Hoe cultuureducatie integreren

Nadere informatie

Biënnale van de Schilderkunst: De mens in beeld

Biënnale van de Schilderkunst: De mens in beeld Biënnale van de Schilderkunst: De mens in beeld De Biënnale van de Schilderkunst is dit jaar aan haar derde editie toe Dit tentoonstellingsproject ontstond uit de museale ambitie van zowel het Roger Raveelmuseum

Nadere informatie

John Geven Studio s. Fotografiecursussen en workshops

John Geven Studio s. Fotografiecursussen en workshops John Geven Studio s Fotografiecursussen en workshops John Geven Studio s geeft in samenwerking met professionele fotografen en beeldbewerkers cursussen, modules en workshops voor beginnende en gevorderde

Nadere informatie

Kleur Bekennen. Zomerexpositie 2010

Kleur Bekennen. Zomerexpositie 2010 Zomerexpositie 2010 Deze zomer toont Artlease Contemporary Art een expositie met vier kunstenaars die ieder op hun eigen wijze invulling geven aan het thema Kleur Bekennen. Het uitgangspunt van deze expositie

Nadere informatie

FotoTaal Leren van foto s

FotoTaal Leren van foto s FotoTaal Leren van foto s Deze reader is gebaseerd op informatie verkregen tijdens de portfoliocursus van Tom Meerman-Triton en de cursus foto s bespreken van Hans Zoete. Beide cursussen hebben plaatsgehad

Nadere informatie

November Glaceren met Acrylmedium December Het licht van Rembrandt / Het december gevoel de duisternis van Rembrandt

November Glaceren met Acrylmedium December Het licht van Rembrandt / Het december gevoel de duisternis van Rembrandt PROGRAMMA 2011 2012 Uitgangspunt van de lessen is dat kennis van de schilderkunstige technieken en stromingen vanuit de eigen ervaring wordt ontdekt en ontwikkeld. De opdrachten hebben betrekking op zowel

Nadere informatie

FRANCESCO CANDELORO OTHER LIGHTS PERSBERICHT VERNISSAGE: ZATERDAG 5 DECEMBER 2015 16:00 / 20:00 TENTOONSTELLING: 5 DECEMBER 2015 25 FEBRUARI 2016

FRANCESCO CANDELORO OTHER LIGHTS PERSBERICHT VERNISSAGE: ZATERDAG 5 DECEMBER 2015 16:00 / 20:00 TENTOONSTELLING: 5 DECEMBER 2015 25 FEBRUARI 2016 PERSBERICHT FRANCESCO CANDELORO OTHER LIGHTS VERNISSAGE: ZATERDAG 5 DECEMBER 2015 16:00 / 20:00 TENTOONSTELLING: 5 DECEMBER 2015 25 FEBRUARI 2016 CURATOR / CRITISCHE TEKST: SONIA ARATA ADRES: RUSLAND 22

Nadere informatie

relatiegeschenk gemeente deventer

relatiegeschenk gemeente deventer 1 relatiegeschenk gemeente deventer Het ontvangen van het relatiegeschenk van de Gemeente Deventer is meer dan het krijgen van een kleine attentie; het relatiegeschenk beoogt een werkelijk cadeau te zijn,

Nadere informatie

Opening Bierkade - 2009 Joris Komen Fotografie

Opening Bierkade - 2009 Joris Komen Fotografie Workshop Fotografie Opening Bierkade - 2009 Joris Komen Fotografie Alles over perspectief, standpunt en compositie Belangrijk voor het maken van een goede foto is de keuze van je perspectief. Welk standpunt

Nadere informatie

Workshop Omschrijving Duur Locatie Prijs. 1,5 uur op school 60 per docentuur exclusief materiaalkosten

Workshop Omschrijving Duur Locatie Prijs. 1,5 uur op school 60 per docentuur exclusief materiaalkosten Accessoires van rubber Van rubber gaan de kinderen iets ontwerpen en daarna maken. Je kunt denken aan een eigen sieraad; een ketting, oorbellen of een brede stoere armband. Of misschien voel je wel meer

Nadere informatie