Wat kinderen willen en wat ze mogen lezen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat kinderen willen en wat ze mogen lezen"

Transcriptie

1 Wat kinderen willen en wat ze mogen lezen D.L. Daalder bron D.L. Daalder, Wat kinderen willen en wat ze mogen lezen. In: De Boeg jrg. 34 (1958) nr. 1, p Zie voor verantwoording: dbnl / erven D.L. Daalder

2 2 Wat kinderen willen en wat ze mogen lezen Mag ik beginnen met duidelijk te maken, waarom ik de titel van dit artikel zó heb gekozen en niet anders? Ik doe dat in aansluiting aan een woord van Jan Ligthart: Kom eerst ín ze en neem ze dàn mee, m.i. te vertalen door Leer eerst Uw kinderen kennen en voed ze dan op. Kohnstamm heeft over dat woord kennen in een van de delen zijner helaas onvoltooide symfonie interessante dingen gezegd; hij onderscheidt de Griekse betekenis van dat woord scherp van de Hebreeuwse. De eerste is te duiden als op de hoogte zijn vàn, weten omtrent, de tweede als in diepste levensverbondenheid verkeren met en het is deze laatste, die bij psychologische en pedagogische arbeid van onvervangbare waarde is. Vaak heb ik het gevoel dat alleen de grote kunstenaars onder ons in voldoende mate beschikken over dat magische kènnen en dat de gewone mens maar toe moet met de door de Grieken bedoelde mogelijkheid. Maar - hoe dan ook - wij kunnen met Ligthart de noodzaak erkennen om onze kinderen te bestuderen vóór wij tot werkelijke opvoeding in staat zijn. En als dat het geval is, wordt van grote betekenis het antwoord op de vraag: welk boek leest ons kind op een bepaalde leeftijd het liefst en waarom? M.a.w. bestudering van de lectuurkeuze is noodzakelijk. In de leuze, leer eerst Uw kinderen kennen en voed ze dan op komt als tweede belangrijk woord de term: opvoeden voor. Ook daarover zullen we even moeten spreken, om een basis van verstandhouding te vinden als wij over kinderboeken willen discussiëren. Shaws definitie is bekend: Opvoeding is de georganiseerde verdediging van de volwassenen tegen de kinderen. Geestig - maar ik kan ze moeilijk als uitgangspunt aanvaarden. Liever wend ik mij naar Kohnstamm:. Opvoeden is een mens in wording helpen om zonder anderen lastig of ten laste te vallen de diepste voor hem bereikbare innerlijke vrede te vinden. Waarbij dan nader wordt betoogd, dat die innerlijke vrede alleen dàn is te vinden, wanneer een mens ernst maakt met de normen, die hij in acht dient te nemen als hij uit wil stijgen boven het anorganische, het vegetatieve en het animale naar het humane niveau.

3 3 Voor hem is het noodzakelijk te kiezen tussen waarheid en leugen, mooi en lelijk, goed en kwaad. Opvoeden wordt dus: aan kinderen bewust maken welke intellectuele, esthetische en ethische normen dienen te worden gehandhaafd en bij hen de moed ontwikkelen in overeenstemming met deze normen te handelen en te leven. Een beschouwing, die ons de plicht oplegt, alles wat hun normbesef verzwakt, vèr van kinderen te houden en hen in aanraking te brengen met dat, wat de normen versterkt. Waaruit volgt, dat ieder kinderboek aan deze normen moet worden getoetst. Er zijn dus boeken, die wèl en boeken, die niet door hen mogen worden gelezen. Wat willen kinderen lezen? Een vraag, die moeilijk is te beantwoorden. Iedere onderwijzer, die met zorg zijn kinderen gadeslaat, kan dat wel min of meer doen, maar voor ons komt het er op aan, algemene voorkeur of verwerping te vinden. Er zijn in de loop van de tijd verschillende onderzoekingen tot stand gekomen, die bij deze beantwoording van dienst kunnen zijn. Nog steeds lijkt mij die van Charlotte Bühler van grote betekenis. Zij vroeg aan achtduizend Weense kinderen, in leeftijd variërende van acht tot twintig jaar: Welk boek vond je het mooist en waarom? De uitkomst van haar enquête wordt in de statistiek op blz. 4 verwerkt. In de eerste plaats valt ons op, dat jongens geen meisjesboeken lezen. Dit feit is volkomen in overeenstemming met mijn ervaring: zelden of nooit lazen mijn jongensleerlingen op de Alkmaarse h.b.s. in de vijfentwintig jaar, waarin ik voor de Nederlandse bibliotheek zorgde, een boek, dat voor meisjes was geschreven. Alleen oudere jongens (15, 16, 17 jaar) maakten daarop soms een uitzondering: tijdelijk verdiepten zij zich in de beroemde of beruchte roman voor oudere meisjes, die wel voor deze categorie geschreven zijn, maar in de regel door 13- en 14-jarigen worden gelezen. Blijkbaar boeit de wat rijpere jongens het geheimzinnige wezen van het meisje - het raadseldier in de terminologie van Han Hoekstra - en met name het erotische element heeft hun volle belangstelling. Verder blijkt, dat de belangstelling voor sprookjes, bij meisjes iets sterker dan bij jongens, daalt met de leeftijd, die voor de Robinsonverhalen, bij de jongens sterker dan bij de meisjes, stijgt tot het elfde jaar en dan begint te verflauwen; bij de sagen dezelfde curve, maar de kentering komt iets later; avontuurlijke verhalen worden veel meer door jongens dan door meisjes gelezen; bij de eersten stijgt de begeerte sterk tot het 14e jaar - de laatsten kiezen inplaats van avonturiersvertellingen de typische meisjesboeken; overgangslectuur (historisch of technisch werk, reisbeschrijvingen, popu-

4 4 lair wetenschappelijk werk e.d.) wordt meer door jongens dan door meisjes gelezen - ze trekt de meeste aandacht tussen jaar; belangstelling voor romans, drama's en verzen ontwaakt eerder bij de meisjes dan bij de jongens en de stijging is sterker, terwijl de jongens meer wetenschappelijke geschriften lezen dan de meisjes. Jongens 8-9 Sprookjes 71 Robinsonades 10 Sagen 2 Avonturen 5 Overgangsliteratuur3 Kunst (Drama's, 0 Romans, Lyriek) Wetenschap 5 Onbruikbaar 4 Totaal 100 Meisjes 8-9 Sprookjes 84 Robinsonades 0 Sagen 2 Avonturen 0 Meisjesboeken 0 Overgangsliteratuur5 Kunst 0 Wetenschap 0 Onbruikbaar 9 Totaal De statistiek geeft de percentuele verhouding per leeftijd voor jongens en meisjes afzonderlijk. Nu kan ik mij levendig voorstellen, dat de lezer zegt: Wat hebben wij aan deze enquête: ze heeft betrekking op Weense kinderen en is niet van recente datum. Zou de uitkomst niet anders zijn, wanneer wij in een of andere Hollandse stad deze proef opnieuw namen? Ik kan daar het volgende op antwoorden: Latere onderzoekingen in binnen- en buitenland geven hetzelfde beeld te zien: men leze de pagina's uit mijn studie over

5 5 kinderlectuur Wormcruyt met Suycker 1. En ik ben bovendien van mening dat de uitkomsten van Charlotte Bühlers onderzoek in overeenstemming zijn met die van de kinderpsychologie. Deze bewering wil ik graag toelichten door de bespreking van een paar genres. Allereerst het sprookje Hoe kunnen wij verklaren, dat kleuters zo zeer op sprookjes gesteld zijn? Het schijnt mij niet moeilijk deze vraag te beantwoorden, als wij voortdurend in het oog houden, wat een sprookje en wat een kleuter is. Een sprookje-in ieder geval in zijn oude vorm-is een kort bondig verhaal. Het springt van feit naar feit; de situaties zijn aan elkaar geregen als de kralen aan een snoer. Het is een typisch en-toen verhaal : en toen zei hij... en toen liep hij... en toen dacht hij... en ik meen ook dat het op deze manier behoort te worden verteld: onderwijzeressen en sprookjesbewerksters hebben de neiging dit en-toen te vermijden; bovendien schaden zij het verhaal - en niet minder de kleuter - door vermelding van allerlei bijzonderheden, vaak in uitvoerige beschrijving, die niets met de geschiedenis te maken hebben. Iedere uitweiding is taboe; bij Roodkapje niet de mededeling, hoe ze gekleed was (met uitzondering van het rode mutsje) noch een uitbeelding van het grasveld waar ze de bloempjes plukte, of van de wolf die boze bedoelingen had; - hij moet een voorwereldlijk monster zijn geweest, die èn de grootmoeder èn Roodkapje kon verslinden, die beiden later nog levend konden terugkomen op de koop toe - prestaties waartoe een normale wolf nimmer in staat was; wel het geheimzinnige touwtje waarmee grootjes deur openging zodra je er aan trok - essentieel deel van het verhaal! In overeenstemming hiermee is de wijze van vertellen van de kleuters zelf: En toen werd ie toch zo kwaad... en toen nam hij een steen... en toen sloeg hij me boven op mijn hoofd... Verwacht U hierbij een nadere beschrijving van de steen of van het buisje, dat de boosdoener droeg? Maar er is meer dan dat. Het sprookje is een typisch zwart-witverhaal. Heiligen staan er tegenover booswichten; alle schakering, iedere nuance ontbreekt. Heilig zijn de prinsessen, de toverfeeën, de kleine kinderen, de elfen - volkomen verdorven daarentegen de reuzen, de wolf, de heksen en de stiefmoeders. Precies zo bij de kleine kinderen: de nieuwe juffrouw uit de eerste klas is toch zo'n lieve juf of 't is een kreng hoor! ; maar nimmer een lieve juf met krengerige eigenschappen. Betrekkelijkheid is niet te ontdekken; ieder woord staat in de superlatief. Er is een derde overweging 1 1. De Arbeiderspers, Amsterdam, 1950.

6 6 Gunning heeft eenmaal opgemerkt: In het wetboek van strafrecht van kleuters staat maar één wetsartikel: Vóór wat hóórt wat: de deugd moet worden beloond, de boosheid gestraft. En naar ik mij meen te herinneren demonstreerde hij de juistheid van deze opvatting met het volgende voorbeeld: in Amerika vertelde een reeks onderzoekers van kinderen van zeer verschillende leeftijd het volgende verhaaltje: in een kamer is een moeder met een kind van twee jaar; de moeder verlaat de kamer, het kind ontdekt een verfpot en smeert alle stoelen vol verf; vraag: moet dit kind gestraft worden of niet? En zo ja, hoe? Alle jonge kinderen waren van mening, dat straf in dit geval vanzelfsprekend was. En welke straf? Harde klappen schering en inslag. Een van de kleine booswichten schreef: eerst ophangen, dan doodschieten en daarna verdrinken. Enkele jaren geleden woonde ik een filmvoorstelling bij van Walt Disney's Sneeuwwitje ; de zaal was vol kinderen. Men weet wat gebeurt. De ellendige stiefmoeder treitert het dierbare prinsesje op alle mogelijke manieren. De spanning neemt toe van minuut tot minuut, tot een donderbui opkomt, een grote steen van de bergwand wordt afgerukt en de stiefmoeder in het ravijn valt. Ik wou, dat U het onbedaarlijke gejuich van de kinderen had gehoord, toen die stiefmoeder werd geliquideerd! Er was geen spoor van medelijden met het slachtoffer te ontdekken: ze had het er immers naar gemaakt! En wie kent niet de gevallen, waarin een kind zichzelf straft omdat de ouders in gebreke gebleven zijn? Alleen met de bedoeling het geschonden evenwicht weer te herstellen. Kort voor de laatste oorlog leerde een Amsterdamse onderwijzeres aan haar kinderen een serie moderne kinderliedjes. En tussen deze gedichten plaatste zij een paar poëmen van Hieronymus van Alphen: Kornelis had een glas gebroken en Jantje zag eens pruimen hangen. Aan het einde van het jaar stelde zij de vraag: Wat vinden jullie nu het mooiste versje, dat je ooit hebt gehoord? Toen kreeg Jantje de hoogste prijs! Geen wonder. Dat is een prachtig brokje kinderpsychologie. Jantje komt in de boomgaard; Jantje ziet de pruimen hangen, en hij komt in de verleiding, ze te plukken. Maar neen - bij zijn overpeinzingen vraagt hij zich af: zou ik voor een hand vol pruimen ongehoorzaam wezen? Neen. Jantje blijkt een zedelijke held te zijn. Zijn vader die vooraan op het middenpad wandelde, heeft gehoord, wat zijn deugdzame zoon zei. Hij is verrukt, noemt hem zijn hartedief en zegt, dat hij hem lief heeft. En dan gebeurt er precies wat er gebeuren moet. Vader ging terstond aan 't schudden - Jantje raapte schielijk op - Jantje kreeg zijn hoed vol pruimen - en liep heen op een galop. De deugd wordt stante pede beloond. De moraal van kleuters? Als je van

7 7 de chocolaatjes in het buffet afgebleven bent, heb je recht op een chocolaatje! Zonderling? Kleuters zijn geen volwassenen in zakformaat! Ze hebben een eigen mentaliteit. U meent, dat ik het sprookje uit het oog verloren heb? Toch niet. De kinderlijke moraal komt in het sprookje in volle glans te voorschijn. Altijd wordt de boze stiefmoeder ten slotte kind van de rekening. In de sprookjes van Grimm moet ze op gloeiende muiltjes dansen tot ze er bij neervalt; of ze wordt in een vat met spijkers van een berg gerold. Misschien ook wordt ze in stukken gehakt en in 't zout gelegd. En telkens krijgt de edelmoedige prins zijn lieftallige prinses als beloning. Het spreekt vanzelf, dat moderne vertellers deze barbaarse straffen verzachten! Ik hoop erin geslaagd te zijn aan te tonen, dat de kleuter en het echte volkssprookje bij elkaar horen. Waardoor de uitkomsten van Charlotte Bühlers onderzoek worden bevestigd. Een verschijnsel, dat in de enquête van Charlotte Bühler niet tot uiting komt en toch typerend is voor de kleuterperiode, is de voorkeur voor prentenboeken en strips. Naar ik meen vindt deze zijn verklaring in de theorieen van de Keulse school. Hierover hoop ik later een afzonderlijk artikeltje te schrijven. Charlotte Bühler kwam tot de conclusie, dat de Robinson-verhalen de grootste belangstelling hebben op 10- à 11-jarige leeftijd. Is voor dit feit een verklaring te vinden? Ik meen van wel. Robinsonverhalen hebben naast een vleug romantiek een uiterst zakelijke inhoud. Hoofdzaak van dergelijke vertellingen is de oplossing van het probleem: Hoe redt de schipbreukeling zich in de primitieve omstandigheden, waarin hij leeft? Op vernuftige wijze weten de Robinsons hun hut te bouwen, te zorgen voor voedsel en kleding, zich te behoeden voor gevaren en bij verkenning van hun isola bella alles te vinden wat bruikbaar is voor hun doel. En wie kinderen uit een vierde en vijfde klas van een lagere school kent, weet, dat deze zakelijke instelling ook de hunne is. In hun spelen en zwerftochten vertonen zij de mentaliteit van Defoe's onsterfelijke held. De 13- en 14-jarige jongens kiezen avonturiersvertellingen, waarin de emotie een grotere rol speelt dan in de Robinsonhistorie; de meisjes van deze leeftijd opteren voor de roman voor 16 jaar en ouder. Is ook hier een psychologische verklaring mogelijk? Ongetwijfeld, wanneer we onderzoeken, wat een kind van 13 of 14 jaar is en wat kenmerkend is voor het avonturiersverhaal.

8 8 Wanneer ik mijn collega's van het m.o. vraag: Wat is een jongen van 13 jaren? dan is het antwoord: Lastig. Inderdaad, mij zijn geen schepselen bekend, die moeilijker zijn op te voeden en te leiden dan kinderen van deze categorie. Hoevaak heb ik de klacht gehoord van benarde vaders: Mijnheer, die jongen van mij... Op de lagere school was het zo'n aardig ventje. Maar nù! Als ik ja zeg, zegt hij nee, als ik mooi zeg, zegt hij lelijk, als ik goed zeg, zegt hij kwaad, hij is altijd in de contramine. En niet zelden kwam er de lieftallige vraag achter: Komt dat nu, omdat hij bij U op school is? Mijn antwoord was altijd: Mijnheer, ik feliciteer U. U zoudt zich veel meer bezorgd moeten maken, wanneer de jongen tam was en aan het handje liep. Een knaap van deze leeftijd behoort in de contramine te zijn. Hij stelt eenvoudig telkens opnieuw de gezagskwestie aan de orde. Moeder Natuur eist, dat hij zelfstandig en onafhankelijk wordt. Dùs dient U van Uw voetstuk te duikelen. U zorgt daar trouwens zelf wel voor: hij eist 100%, U geeft 15% op afbetaling. U blijkt niet de held, waarvoor hij U lange tijd gehouden heeft. Noch U noch Uw vrouw noch zijn leraren, noch ik als directeur vinden per slot van rekening genade in zijn ogen. Hij voelt zich eenzaam, zou graag - de term is van Gunning - tegen iemand aanleunen, maar hij kan niemand vinden die daarvoor geschikt is. Het gevolg daarvan is, dat hij aan gaat leunen tegen kameraden, die even onzeker, eenzaam en opstandig zijn als hij. Dan ontstaan de innig verbonden groepen van onmaatschappelijke jongens, die wij benden noemen en de Amerikaan gangs. Op sommige momenten breken zij door de dunne cultuurlaag van de beschaving heen - de rock 'n roll - verschijnselen zijn van algemene bekendheid. Zij zijn op zoek naar de held, die ernst maakt met de grote levenswaarden, maar zij kunnen die in de realiteit niet vinden. En toch is er een terrein, waar ze hem tenslotte ontdekken. Dat is de avonturiersvertelling. Kenmerkend voor deze verhalen is het optreden van een mannetjesputter : een geïdealiseerde Michiel de Ruyter bij Johan Been, Old Shatterhand en Winnetou bij Karl May, Arendsjong en Witte Veder bij Nowee, vliegers, die een enorme stunt kunnen uithalen of Dick Bos uit de geïncrimineerde beeldroman, die met zes pistolen tegelijk kan schieten en telkens worden deze figuren betrokken bij allerlei dramatische gebeurtenissen. Daar is bovendien de romantiek, die in onze zakelijke, gemechaniseerde, vertechniseerde wereld vrijwel ontbreekt en die voor hèn nodig is als brood. Emotie, dàt is leven! hoorde ik enkele jaren geleden een veertienjarige jongen uitroepen zonder enige aanleiding. Welnu, dìt leven vinden ze in de avontuurlijke vertellingen in overvloed. Heldenverering, dramatiek, ontroering - alles wat ze vragen is in dit genre aanwezig. En niet alleen hier, maar ook completer en aanschouwelijker in

9 9 de beeldromans. Geen wonder, dat die zoveel opgang maakt onder jonge mensen. Bij de meisjes vinden wij hetzelfde verschijnsel. Toen de middelbare meisjesschool in Bergen werd opgericht, kreeg ik een aantal schilderijen van artiesten uit de Bergense school in bruikleen. In een tweede klas hing ik naast het bord een voortreffelijke aquarel. Enkele dagen later ontdekte ik dat dit meesterstuk was weggenomen en vervangen door... een levensgroot portret van Doris Day. Al eerder had ik ontdekt, dat in deze klas een levendige handel werd gedreven in filmsterplaatjes. Op het uitdrukkelijke verzoek van de klas bleef Doris daar hangen. Ze verdween, toen de tweede klas, derde werd. Aan een meisje uit die derde vroeg ik: Hoe gaat het met je filmsterrenverzameling? Ze had mij die in de tweede klas meermalen getoond. Toen keek zij mij aan met de meest hautaine blik, die ik ooit van een mijner leerlingen ontvangen had en ze zei - ik zal de woorden nooit vergeten! - daar ben ik op 't ogenblik volstrekt boven verheven! De filmsterren hadden afgedaan als heldinnen - blijkbaar hadden andere zij's (of hij's!) hun plaatsen ingenomen. Dezelfde heldinnenverering ontdekte ik bij de opstellen over het onderwerp: Mensen die ik bewonder. En niet minder in het verlangen naar meisjesboeken. Want ook daarin komt telkens iemand voor, die recht heeft op eerbied: een meisje, dat buitengewoon mooi kan tekenen of pianospelen of zich ontwikkelt tot een zangeres met een gouden stem ; misschien een kind - typische meisjesterm - dat op school niet meekan, maar vol zelfverloochening het bestuur van een huishouding op zich neemt als de moeder gestorven is; in ieder geval iemand, die uitsteekt boven de rest. Als laatste categorie wil ik nog bespreken de oudere meisjes en jongens, van wie bij de onderzoekingen van Charlotte Bühler bleek, dat de eerste meer belangstelling hebben voor kunst dan de laatsten en deze vooral voor wetenschappelijk getinte boeken. Het schijnt mij mogelijk, ook dit psychologisch te verklaren. Daarbij neem ik als uitgangspunt de studie van Prof. Buytendijk: De Vrouw, aangevuld met beschouwingen van Hélène Deutsch, Margeter Mead, Heymans, Simone de Beauvoir en Langeveld. In een pas bij Wolters verschenen boek: Middelbare meisjesscholen als symptomen van onderwijsvernieuwing leidde ik uit deze geschriften af, dat kenmerkend voor de vrouwelijke wereld zijn: a. het verlangen om te zorgen en te verzorgen; b. groter belangstelling voor wezens dan voor dingen; c. een sterke sensitiviteit; d. een intelligentie, die gericht is op levenswaarden; e. activiteit, waar het er op aan komt anderen te helpen; f. passiviteit in de zin van in liefde verwij-

10 10 len bij wat bemind wordt; g. een rijke fantasie bij troost en steun; h. meer intuïtief dan analytisch denken; i. affiniteit tot ethische, sociale en religieuze waarden; j. het vermogen zich in anderen te verdiepen. Buytendijk kenmerkt de vrouwelijke wereld als de wereld van het zorgen, de mannelijke wereld als de wereld van de arbeid. M.a.w. voor de vrouw staat de mèns in het middelpunt, voor de man de natuur; gevolg: de vrouw vindt in de kunst, waar ook de mens de centrale figuur is, haar bevrediging, de man in de wetenschap, speciaal de techniek, die streeft naar voortdurende inwerking op de anorganische wereld. Iets van deze tegenstelling vinden we weerspiegeld in de lectuurkeuze. Wij staan nu voor de vraag: wat mògen kinderen lezen? Anders geformuleerd: welke eisen moeten wij stellen aan een goed kinderboek? Daar meen ik allereerst te mogen vaststellen, dat de verschijnselen, die wij bij de lectuurkeuze ontdekten, zinvol zijn: de kinderen geven de voorkeur aan boeken die passen bij hun leeftijd en wij mogen hun die niet onthouden. Natuurlijk zijn er sterke individuele verschillen: er zijn jonge kinderen, die niet houden van sprookjes en liever een eenvoudig realistisch verhaal horen of lezen. Er zijn meisjes, die technische en jongens, die artistieke belangstelling hebben. Overal is er meer sprake van graduele dan van principiële verschillen. Telkens weer komt de volwassene te staan voor de vraag: hoe breng ik bij een bepaald kind het juiste boek? Om die vraag te beantwoorden moet hij èn het kind èn het boek min of meer kennen. Vergissing blijft mogelijk. Ik herinner mij, dat ik van één van mijn kinderen, die ziek was en een mooi boek vroeg, Alleen op de wereld offreerde. Na een uur kwam ik op zijn kamer en zag, dat het boek gesloten naast zijn bed lag. Op mijn vraag: Waarom lees je het niet? kwam het antwoord: 't Is een akelig boek, ze gaan er allemaal dood. Zo leerde ik begrijpen, dat een zieke geen aandoenlijke boeken moet hebben. 't Kan ook anders. Mejuffrouw Wolff, directrice van de Jeugdleeszaal in Den Haag, vertelde dìt: In haar zaal kwam een schoolklas lezen. Een meisje koos geen boek. Op de vraag van Mej. Wolff, waarom zij geen boek nam, kwam het antwoord: Juffrouw, waar staan de huilboeken? Dàt was een patientje voor Alleen op de Wereld! Dit alles neemt niet weg, dat de kans van een juiste keuze het grootst is, wanneer wij rekening houden met de door Charlotte Bühler gevonden richtlijnen. Allereerste eis noem ik dus: bij een bepaald niveau in de kinderlijke ontwikkeling behoort een boek van hetzelfde niveau. Waarbij niet vergeten mag worden dat het voor een kind nuttig is, nu en dan op de tenen te moeten staan!

11 11 Wij proberen het dus bij de kleuter met de sprookjes, de prentenboeken en de eenvoudige strips. Waarbij wij waken tegen al te veel griezeligheden en wrede handelingen en er voor zorgen, dat de sprookjes niet dusdanig verminkt zijn in taal en wezen, dat ze hun werking niet kunnen doen. Ook een overmaat van kolder onder het mom van humor en van zotte caricaturen bij de strips moet worden veroordeeld: waarom niet eenvoudige, kinderlijke vertellingen als beeldrijen? Tegen de bestaande bewerkingen van Robinson voor ons kroost zijn de bezwaren niet groot. Wie het origineel kent, begrijpt dat er in een bewerking voor kinderen veel moet worden gewijzigd. Een gevaar, dat ons bij de avontuurlijke verhalen voor jongens bedreigt, is de sensatie. Menig schrijver maakt de dosering emotie voor jonge lezers te sterk. Vooral bij de beruchte beeldromans is dat het geval. De misdaad speelt hier gewoonlijk een veel te grote rol; daardoor wordt het wereldbeeld van de kijkers radicaal bedorven en het misdrijf tot een normaal verschijnsel gemaakt - niet zelden wordt de misdadiger er tot een sympathieke en bewonderde figuur. Bovendien is voor de 13- à 14-jarige jongens de periode van de alleen-maar aanschouwelijkheid al lang achter de rug; voor hun taalontwikkeling, absoluut noodzakelijk om de complexe wereld van hun leven te analyseren, is het woordenverhaal onmisbaar. De meisjesboeken voor deze leeftijd lijden vaak aan bloedarmoede en de sentimentaliteit is er een veel voorkomende ziekte. Wie erkent, dat de oudere meisjes recht hebben op kunstwerken, dus in de moderne literatuur o.a. op romans, komt voor de moeilijkheid te staan, dat het overgrote deel van deze verhalen gekenmerkt is door onlust, levensmoeheid en cynisme, door de suggestie, dat alleen het sexuele vraagstuk van belang is, en de ontluistering van alle erotiek. Zéker is hier waakzaamheid geboden: de ouders zullen mee moeten lezen met hun kroost en de problematiek uit onze literatuur openlijk met hen moeten bespreken. Over de populair-wetenschappelijke boeken alleen maar de opmerking, dat de vaktermen, voor de schrijvers doodeenvoudig, voor jonge lezers even grote moeilijkheden geven als de ingewikkelde taalcombinaties. Het gaat ermee als met de leerboeken in de hoogste klassen van de middelbare scholen: de auteur vergeet eenvoudig dat hij voor kinderen schrijft. Ik noem een tweede eis. In onze zakelijke wereld met kleine gezinnen dreigen de kinderen gevoelsarm te worden. Er dienen dus kinderboeken te zijn, die alle snaren van het menselijk gemoed in trilling weten te brengen. En ten derde. In het begin van dit artikel is gesproken over de drie normen, de theoretische, de esthetische en de ethische, dus over de tegenstellingen waarheid en leugen, mooi en lelijk, goed en kwaad. Het is noodzakelijk, dat

12 12 ook de kinderliteratuur aan deze normen wordt onderworpen. Ze moet ons en de kinderen helpen, de waarheid te zoeken, de schoonheid te dienen en de goedheid te betrachten. Oprechtheid en eerlijkheid mogen niet uit het oog worden verloren, in ieder opzicht moet een kinderboek mòòi zijn (en toch goedkoop!) en het moet de grote eisen van het christendom handhaven: leer jezelf beheersen en heb wat voor een ander over. Het is voor een kind nodig, dat het een code meekrijgt: dit is ridderlijk en dat is onridderlijk, dit is gepast en dat is ongepast, dit is fatsoenlijk en dat is onfatsoenlijk, dit is goed en dat is kwaad. Het is nog niet aan de betrekkelijkheid van de volwassenen toe en het heeft - gelukkig - nog niet geleerd, met de waarheid en de moraal te marchanderen. Deze eis betekent allerminst, dat ostentatief moet worden gemoraliseerd. Nienke van Hichtum heeft ons in Afkes Tiental wel geleerd, dat handhaving van normen niet gepaard behoeft te gaan met zedeprekerij! Waarschijnlijk heeft de lezer van dit artikel verwacht, dat ik een lange lijst zou geven van boeken met de opmerking: Koopt U dit eens voor Uw kinderen of voor Uw schoolbibliotheek en dàt niet. Het wordt elders in de Boeg gedaan en het is trouwens vrijwel overbodig, nu we De kleine Vuurtoren bezitten. Het spreekt vanzelf, dat ik op discussies over al mijn beweringen ben gesteld. D.L. DAALDER

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

interview Lees! Lees! Lees! Lars Kloet en Annelot Prins Interview met Jan Terlouw

interview Lees! Lees! Lees! Lars Kloet en Annelot Prins Interview met Jan Terlouw Lars Kloet en Annelot Prins interview Lees! Lees! Lees! Interview met Jan Terlouw Foto: Annelot Prins Jan Terlouw (1931) is een man met veel kwaliteiten. Naast zijn carrières als politicus en kernfysicus,

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof.

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof. NGB artikel 1: DE ENIGE GOD Wij geloven allen met het hart en belijden met de mond, dat er een Enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, dat wij God noemen: eeuwig, ondoorgrondelijk, onzienlijk, onveranderlijk,

Nadere informatie

Genieten van het echte leven

Genieten van het echte leven Genesis 3: 19 Tot de dag van je dood zul je zwetend het land bewerken om te kunnen leven. 1 De Hamvraag Mag ik genieten en wat is dan eigenlijk genieten? Het leven is toch vooral lol maken! X Het moet

Nadere informatie

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Stilte vooraf Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Witte donderdag. Nacht van de overlevering, met een dubbelzinnige betekenis. Het is de overlevering (de traditie) van

Nadere informatie

narratieve zorg Elder empowering the elderly

narratieve zorg Elder empowering the elderly narratieve zorg Elder empowering the elderly huisbezoek 1: KENNISMAKING - 2 - KENNISMAKING - huisbezoek 1- a kennismaking huisbezoek 1: KENNISMAKING a vertrouwelijkheid individueel in teamverband naar

Nadere informatie

HC zd. 6 nr. 32. dia 1

HC zd. 6 nr. 32. dia 1 HC zd. 6 nr. 32 wie Jezus wil kennen moet de verhalen over hem lezen beschreven door Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes terecht worden ze evangelisten genoemd ze beschrijven het evangelie ze vertellen

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Heeft God het Kwaad geschapen?

Heeft God het Kwaad geschapen? Heeft God het Kwaad geschapen? Zondagavond 22 september 2013 (Genade & Waarheid Preek) Inleiding A. Genade & Waarheid Preken (Soms) Ingewikkelde of wettisch toegepaste onderwerpen bekeken vanuit Genade

Nadere informatie

Felix en Lenette presenteren: Mijn wolf en ik. gratis e-book. Palaysia. door Edith Hagenaar

Felix en Lenette presenteren: Mijn wolf en ik. gratis e-book. Palaysia. door Edith Hagenaar Felix en Lenette presenteren: Mijn wolf en ik gratis e-book Palaysia door Edith Hagenaar Voor je ouders De wolf op deze cd staat voor iedereen met wie je kind een moeilijke relatie heeft. Dat kan een juf

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1 LEZEN FICTIE BK LEKKER LEZEN PERRON Lekker lezen Daar lag de molen. Donker en dreigend lag hij daar in de sneeuw, als een sterk, gevaarlijk dier dat loert op zijn prooi. Ik hoef er helemaal niet heen,

Nadere informatie

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan?

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Genesis 2:8-10 8 Ook plantte de HEERE God een hof in Eden, in het oosten, en Hij plaatste daar de mens, die Hij gevormd had. 9 En de HEERE

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 1 t/m 4 Werkboek 7 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 1 t/m 4 Hoofdstuk 3 en 4 gaat over de bekering. Hoofdstuk 3 en 4 heeft 17 artikelen. In dit werkboek

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

De week van Springmuis.

De week van Springmuis. De week van Springmuis. Vandaag is het verhaal verteld over Springmuis. Het verhaal is afkomstig van een legende van de Noord Amerikaanse vlakte-indianen. Het verhaal gaat over onzekerheid, het verlangen

Nadere informatie

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1.

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1. Uitvaart voorbede Voorganger: Genadige en barmhartige God. U ziet ons hier bijeen in ons verdriet rond het sterven van N. Hij / zij was één van ons, wij zullen hem / haar missen. Geef ons de kracht samen

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Jij en jouw diepste drijfveren

Jij en jouw diepste drijfveren Jij en jouw diepste drijfveren blok E - nivo 2 - avond 7 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugkoppeling en intro 19.25 Bijbelstudie 19.35 Catechismus 19.45 Bijbelstudie Matteus 22 19.55

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken)

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Dag en nacht waakt ze. Haar handen kennen geen rust. Haar ogen gaan rond en zien wat gezien moet worden. Haar oren zijn gespitst en horen wat gehoord

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente,

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente, Lieve Gemeente, Waar woont God? Waar is God thuis? Die vraag hebben we hier wel eens besproken n.a.v. ons mooie kerkgebouw. Een mooi huis van God is hier gebouwd. Maar zoals de eerste predikant van deze

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk1 Artikel 15 t/m 18 Werkboek 4 Dordtse Leerregels hoofdstuk 1 artikel 15 t/m 18 In werkboek 4 leren we weer iets meer over de Dordtse Leerregels. In dit werkboek gaat het

Nadere informatie

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus!

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Voordat je het onderstaande gaat doorlezen wil ik je vragen om het onderstaande gebed te bidden: Almachtige God, Schepper van hemel en aarde, ik mag op dit

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding De enquête waarvan de resultaten hier gepresenteerd worden, is georganiseerd door de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Vrije

Nadere informatie

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil pagina 1 van 5 Home > Bronteksten > Plato, Over kunst Vert. Gerard Koolschijn. Plato, Constitutie (Politeia), Amsterdam: 1995. 245-249. (Socrates) Nu we [...] de verschillende elementen van de menselijke

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

De dood is dood, leve het leven!

De dood is dood, leve het leven! De dood is dood, leve het leven! blok A - nivo 3 - avond 5 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Bijbelstudie Romeinen 6:1-13 19.30 De opstanding als historisch feit 19.45 Zondag 17 HC 20.00

Nadere informatie

5.4 Praten met ouders

5.4 Praten met ouders seksualiteit. Bespreek daarom ook eens met je Turkse of Marokkaanse collega s welke waarden jullie samen belangrijk vinden in de seksuele ontwikkeling. Verschillende meningen zijn geen probleem, zolang

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Heeft u m al gezien? Misschien al een stukje in gelezen? Dit jaar is er een bijzonder boek uitgekomen, en het haalde gelijk grote verkoopcijfers. Ik

Nadere informatie

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden,

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden, Liturgie voor de ochtenddienst van zondag 22 maart (Heilige Doop en afscheid ambtsdrager) Gezang 481: 1 en 3 1.O grote God die liefde zijt, o Vader van ons leven, vervul ons hart, dat wij altijd ons aan

Nadere informatie

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Bij Marcus 5 : 21-43 Voor mensen met school-gaande kinderen nadert de zomervakantie. Hier in de kerk blijven al enige tijd wat meer stoelen leeg om dat dan

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden?

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Scholen die door Samuel zijn gesticht. Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Psalm 23:3 3 Hij verkwikt mijn ziel, Hij leidt mij in het spoor van de gerechtigheid, omwille van Zijn Naam. De Here zelf

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Vlinder circus Waar wonderen uitkomen

Vlinder circus Waar wonderen uitkomen Vlinder circus Waar wonderen uitkomen Leugen en waarheid Gedachten over de film Een man heeft in zijn leven allen maar minachting en afwijzing meegemaakt. Hij is zo anders als al de mensen om hem heen.

Nadere informatie

Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God. Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828

Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God. Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828 Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828 Het verhaal van de rijke jongeling is een heel confronterend verhaal. Het is denk ik het enige roepingsverhaal in

Nadere informatie

Gal. 5, 13-26 preek NGKO 20-09-2015

Gal. 5, 13-26 preek NGKO 20-09-2015 Gal. 5, 13-26 preek NGKO 20-09-2015 Serie: Mooie mensen zoals Jezus 1. Vrucht van de Geest Idealist? Toen ik klein was dacht ik echt dat kerkmensen alleen maar goed voor elkaar waren. Toen ik een jongere

Nadere informatie

Toen de mensen het wonderteken dat hij gedaan had zagen, zeiden ze: Hij moet wel de profeet zijn die in de wereld zou komen.

Toen de mensen het wonderteken dat hij gedaan had zagen, zeiden ze: Hij moet wel de profeet zijn die in de wereld zou komen. Preek van 15 maart 2015, 4 e van de 40 dagen, gehouden in De Morgenster in Papendrecht door Piet van Die DE WONDEREN ZIJN DE WERELD (NOG NIET) UIT Toen de mensen het wonderteken dat hij gedaan had zagen,

Nadere informatie

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed Het Jezusgebed de woestijnvaders en het Jezusgebed deel 3... door abba Yvan De vader of de abba is een vergeestelijkt iemand die de ziel van de mens kent door zijn eigen ervaring. Hij hoeft niet noodzakelijk

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is bijzonder om te ontdekken, hoe veel overeenkomsten er zijn, tussen het verhaal van de opstanding zoals Matteüs dat vertelt, en het boek Daniël,

Nadere informatie

ZEGENING VAN... Zorg dragen voor elkaar behoort tot het meest menselijke van ons bestaan.

ZEGENING VAN... Zorg dragen voor elkaar behoort tot het meest menselijke van ons bestaan. ZEGENING VAN... Zorg dragen voor elkaar behoort tot het meest menselijke van ons bestaan. Zorg dragen voor elkaar behoort tot het wezen van ons christen-zijn. Stille overweging dagelijks worden we geconfronteerd

Nadere informatie

Eigen onderzoek, lab, Hoe hebben sprookjes en fantasieverhalen invloed op de mentale ontwikkeling van een kind?

Eigen onderzoek, lab, Hoe hebben sprookjes en fantasieverhalen invloed op de mentale ontwikkeling van een kind? Eigen onderzoek, lab, Hoe hebben sprookjes en fantasieverhalen invloed op de mentale ontwikkeling van een kind? Hoe kwam ik bij het onderwerp? Ik was aan het zoeken naar een onderwerp en transformatie

Nadere informatie

SNEEUWWITJE EN DE 77 VERGIFTEN LESMAP

SNEEUWWITJE EN DE 77 VERGIFTEN LESMAP SNEEUWWITJE EN DE 77 VERGIFTEN LESMAP SNEEUWWITJE EN DE 77 VERGIFTEN Je vader krijgt een nieuw lief. Zijn geliefde wordt jouw vijand. En niemand leefde er nog lang en gelukkig! Vergeet de gebroeders Grimm,

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars,

Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars, Preek over Johannes 20 vers 18: Ik heb de HEER gezien! Paasfeest 2011 Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars, Hoe zou Jezus eruit zien? Wat denken jullie? Ik heb hier een paar plaatjes

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers

Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld 2.Jezus neemt het

Nadere informatie

Bloemlezing van gedichten van de Dichters Kring 2013 2014. Verwondering maakt het leven mooier

Bloemlezing van gedichten van de Dichters Kring 2013 2014. Verwondering maakt het leven mooier Bloemlezing van gedichten van de Dichters Kring 2013 2014 Verwondering maakt het leven mooier Voorwoord Vorig jaar februari kwam de eerste gezamenlijke dichtbundel van de Dichters Kring Nederland tot stand.

Nadere informatie

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 Een initiatief van het Nederlands Bijbelgenootschap om de Bijbel op een

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

De evangeliën en hun betrouwbaarheid

De evangeliën en hun betrouwbaarheid De evangeliën en hun betrouwbaarheid blok F - nivo 3 - avond 3 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugblik en intro 19.20 Discussie: het evangelie van Judas 19.30 Historisch betrouwbaar?

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus Hofkerk in Oldenzaal 11 oktober 2015 Lezen: Exodus 20: 1-17 Lezen: Marcus 10: 17-37 17 Toen hij zijn weg vervolgde, kwam er iemand naar hem toe die voor hem op zijn knieën viel en vroeg: Goede meester,

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Bijbel voor Kinderen presenteert DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible for

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Over de website en de boodschappen

Over de website en de boodschappen Over de website en de boodschappen De website De website is opgericht om een reeks goddelijke boodschappen te publiceren waarvan een getrouwde moeder van een jong gezin, woonachtig in Europa, zegt dat

Nadere informatie

Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl

Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Witte en rode rozen Eerste druk, 2014 2014 Lieve De Coninck Corrector: Raf De Coninck Fotograaf: Jeff Thielemans Omslagontwerp: Roger Thielemans Portretfoto: Brigitte Buelens isbn: 9789048432905 nur: 749

Nadere informatie

Door onze keuze is er een breuk tussen God en mens.

Door onze keuze is er een breuk tussen God en mens. Probleem: breuk tussen en mens Door onze keuze is er een breuk tussen en mens. maakte de mens omdat Hij een vriend wilde. Hij wilde aanhoudend contact met de mens. Hij gaf de mens een verrassend mooi leven.

Nadere informatie

THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE

THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE TEKST 1 In een bijbels perspectief verschijnt de mens als faiblesse et promesse. Mensen zijn tezelfdertijd eindig onvolkomen en oneindig beloftevol. Beperkt, kwetsbaar,

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ L I E F D E

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ L I E F D E Kingdom Faith Cursus KF08 ------------------------------------------------------------------------------------------------ L I E F D E Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

14 februari is het Valentijnsdag! Vol verwachting kloppen de harten van de vele jongens en meisjes.

14 februari is het Valentijnsdag! Vol verwachting kloppen de harten van de vele jongens en meisjes. Valentijnsdag 14 februari is het Valentijnsdag! Vol verwachting kloppen de harten van de vele jongens en meisjes. In Engeland en de Verenigde Staten (VS) vieren mensen al eeuwen Valentijnsdag. In België

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Numeri 21 : 9. dia 1. Num21v09 1

Numeri 21 : 9. dia 1. Num21v09 1 Numeri 21 : 9 het wordt een beetje eentonig: Israël moppert God straft het af maar er is ook een nieuw element verrassend positief de Israëlieten komen zelf tot inkeer zij vragen Mozes om voor hen te bidden

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom Schriftlezing: Romeinen 8 vers 29 en 30 Psalm 5 vers 1 Lied 298 vers 1 t/m 4 Op Toonhoogte Psalm 132 vers 5 en 10 Psalm 68 vers 10 Lied 140 vers 1 en 3

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Dit boek als pedagogisch hulpmiddel

Dit boek als pedagogisch hulpmiddel Dit boek als pedagogisch hulpmiddel Door PLATON Inleiding De afgelopen jaren neemt de belangstelling rondom het concept van verhalen vertellen voortdurend toe. Het verhaal als kunst en techniek en als

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Eucharistie met ziekenzalving

Eucharistie met ziekenzalving Intredelied: Eucharistie met ziekenzalving Vrede voor jou, hierheen gekomen, zoekend met ons om mens te zijn. Jij maar alleen, jij met je vrienden, jij met je last, verborgen pijn: vrede, genade, God om

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Vanwaar Hij komen zal. Geschreven door D. J. Steensma zaterdag, 09 april 2016 08:19

Vanwaar Hij komen zal. Geschreven door D. J. Steensma zaterdag, 09 april 2016 08:19 Velen hebben moeite met de tekenen en wonderen die in de Bijbel staan beschreven, ook met de opstanding van Christus uit de doden en met zijn hemelvaart. Maar als we daarmee moeite hebben, dan kunnen we

Nadere informatie

Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur. Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver

Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur. Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver Thema: Onze Vader Aansteken van de kaars Staand zingen

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Stel: je wordt op een ochtend wakker en je merkt dat je onzichtbaar bent geworden. Wat ga je doen? Hoe voel je je? Schrijf er een verhaaltje over.

Stel: je wordt op een ochtend wakker en je merkt dat je onzichtbaar bent geworden. Wat ga je doen? Hoe voel je je? Schrijf er een verhaaltje over. Stel: je komt een fee tegen en je mag één wens doen. Wat zou je wensen? Wat zou er daarna gebeuren? Hoe zou je je voelen? Schrijf hier een kort verhaaltje over. Stel: je wordt op een ochtend wakker en

Nadere informatie

De Werking van een Ei

De Werking van een Ei Van Henk Beerepoot aan Zebulon Heeft U ooit goed nagedacht over een vogelei? Het grapje van velen wat er het eerst was de kip of het ei toont aan dat men zich nog niet geheel bij zijn naïviteit heeft neergelegd...

Nadere informatie

4.De vierde Edele Waarheid is de waarheid van de weg, die leidt naar het beëindigen van het lijden.

4.De vierde Edele Waarheid is de waarheid van de weg, die leidt naar het beëindigen van het lijden. Het Achtvoudig Pad Als we de geschiedenis van het boeddhisme nagaan zien we, school na school, traditie na traditie, dat voortdurend opnieuw verwezen wordt naar de Vier Edele Waarheden en vooral naar het

Nadere informatie

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens.

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens. Tuin van Heden 1 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie