Brandbrief Nr 20 Schone en Zuinige Verbranding. mei 2013 Technologiestichting STW

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Brandbrief 2013. Nr 20 Schone en Zuinige Verbranding. mei 2013 Technologiestichting STW"

Transcriptie

1 Brandbrief 2013 Nr 20 Schone en Zuinige Verbranding mei 2013 Technologiestichting STW

2 Colofon Brandbrief De brandbrief, met een oplage van 450 exemplaren, is een uitgave van het Platform van het STWtechnologieprogramma Schone en Zuinige Verbranding (SZV). De Brandbrief bericht over lopende zaken in het programma, vorderingen van onderzoek en ander nieuws van participerende bedrijven en universiteiten De uitvoering is in handen van Technologiestichting STW. Redactie Prof.dr.ir. Th.H. van der Meer Universiteit Twente Dr.L.J. Korstanje Technologiestichting STW A.M. van der Stroom Technologiestichting STW Voor een gratis abonnement op de Brandbrief kunt u zich aanmelden bij het programmabureau. De Brandbrief verschijnt één keer per jaar. Adreswijzigingen kunt u aan het programmabureau doorgeven. Programmabureau Schone en Zuinige Verbranding Postadres Technologiestichting STW Linda de Groot Schone en Zuinige Verbranding Postbus GA UTRECHT Internet clean-combustion-concepts Concept en uitgave Technologiestichting STW, Utrecht Ontwerp Room for ID s, Nieuwegein Realisatie Argante argante Amsterdam Fotografie Betrokken instellingen Druk Repro-afdeling FOM/STW-bureau Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen of vermenigvuldigd zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. STW-nummer 2013/06560/STW ISBN Samenstelling Platform Schone en Zuinige Verbranding Prof.dr.ir. Th.H. van der Meer, voorzitter Universiteit Twente Prof.dr.ir. R.S.G. Baert TNO Automotive Dr.ir. M.F.G. Cremers KEMA Nederland BV Prof.dr. L.P.H. de Goey Technische Universiteit Eindhoven Ir. B. Hakstege DAF Trucks NV Dr.ir. J.H.A. Kiel ECN Dr.ir. W. de Jong Technische Universiteit Delft Prof.dr. H.B. Levinsky DNV KEMA Energy & Sustainability Dr.ir. L. Post Shell Global Solutions International Dr.ir. P. Pronk Tata Steel Dr.ir. C.J.A. Pulles KIWA Technology Prof.dr. D.J.E.M. Roekaerts Technische Universiteit Delft Dr.ir. M.A.F. Derksen Stork Thermeq Dr. L.J. Korstanje, secretaris Technologiestichting STW 2 Brandbrief STW 2013

3 Brandbrief 2013 Nr 20 Schone en Zuinige Verbranding mei 2013 Technologiestichting STW Schone en zuinige verbranding 3

4 Inhoud 06 Voorwoord 07 1 / Artikelen 08 Fuel flexibility studies for flameless combustion in a furnace with multiple regenerative burners. Results of the CCC flexflox project E.-S. Cho, J. Lu, E.H. van Veen, W. de Jong and D.J.E.M. Roekaerts, Delft University of Technology 12 2 / Promoties 13 Development and application of a laminar coflow burner for combustion studies at high pressure Marcelo Henrique de Andrade Oliveira, Eindhoven University of Technology 15 Biomass gasification: the understanding of sulfur, tar, and char reaction in fluidized bed gasifiers Xiangmei Meng 17 Two-dimensional gas temperature measurements of fuel sprays in a high-pressure cell Miao Yu, Eindhoven University of Technology 19 Unraveling advanced compression-ignition combustion using laser diagnostics Ron Zegers, Eindhoven University of Technology 4 Brandbrief STW 2012

5 21 3 / Nieuwe STW-projecten 22 Heat2Control: In-cycle control for low CO2 combustion concepts Prof.dr.ir. M. Steinbuch, Eindhoven University of Technology 23 4 / Symposium 24 COMBURA 2013 Schone en zuinige verbranding 5

6 Voorwoord Beste Brandbrief lezer, Voor u ligt het twintigste nummer van de Brandbrief, waarmee u op de hoogte gehouden wordt van het verbrandingsonderzoek in Nederland. Het nummer is dit keer beperkt in omvang, hetgeen niet wil zeggen dat er weinig is gebeurd in het afgelopen jaar. De projecten binnen het Perspectief programma Clean Combustion Concepts lopen tegen het eind. De meeste van deze projecten zullen dit jaar worden afgerond. In dit nummer vindt u een artikel van een van deze projecten: het Delftse CCC project Fuel flexibility for flameless combustion in a furnace with multiple regenarative burners. Wilt u meer weten van dit project en van de overige 7 CCC projecten kom dan naar het COMBURA symposium op 9 en 10 oktober. Van dit symposium vindt u de eerste aankondiging in dit nummer. Evenals vorige jaren zal de eerste dag volledig gewijd zijn aan de CCC programma s. Op de website van het CCC programma kunt u een overzicht vinden van alle projecten die in dit programma worden uitgevoerd. Het web-adres is: In dit nummer zijn tenslotte samenvattingen te vinden van 4 recent afgesloten PhD projecten en een korte beschrijving van een recent gehonoreerd project. Veel leesplezier. Theo van der Meer 6 Brandbrief STW 2013

7 1 Artikelen Schone en zuinige verbranding 7

8 Fuel flexibility studies for flameless combustion in a furnace with multiple regenerative burners. Results of the CCC flexflox project E.-S. Cho, J. Lu, E.H. van Veen, W. de Jong and D.J.E.M. Roekaerts - Delft University of Technology Flameless Oxidation (FLOX [1] ) is a promising combustion technology to accomplish high efficiency and low emissions of furnaces. It is based on delayed mixing of fuel and oxidizer and high hot flue gas recirculation in the flame zone. This leads to a more distributed heat release rate during the combustion process, thereby avoiding high peak temperatures and reducing the thermal formation of NO x. The combustion process can be established using regenerative burner pairs of which one is firing and the other receiving flue gases for heat regeneration over a ceramic heat storage compartment. This results in a high preheat temperature of the combustion air so that the combustion technique results in a comparatively high thermal efficiency. The characteristics of a multi-burner flameless oxidation furnace have been investigated experimentally [2, 3] and numerically [4] in the semi-industrial 300kW th regenerative FLOX system available in the Process & Energy Laboratory of TU Delft. The burners were supplied by the company WS Wärmeprozesstechnik in Germany. Burner configurations (their positioning) and operating modes (parallel and staggered firing) have been compared in the combustion tests performed, studying their effect on furnace efficiency, emissions (NO, CO) and temperature uniformity. In the framework of the flexflox project of the STW-Clean Combustion Concepts program, experiments using two burner pairs together providing 200kW th were conducted to evaluate the characteristics of operation at partial load, more closely resembling real industrial operating conditions [5]. Figure 1 shows a schematic diagram of the furnace in two-burner pair operation. Detailed measurements of temperature fluctuations were made. To enable studies on fuel flexibility, an experimental setup for synthetic biofuel (DNG+CO 2, N 2 mixture) combustion has been designed and installed. Apart from experimental studies also CFD simulations have been made. Local temperature measurements In order to understand the factors determining furnace efficiency and emissions it is important to have knowledge of local characteristics. Detailed local experimental results reveal the influence of the mixing and combustion processes and allow the validation of CFD modeling. To meet this need, local measurements of temperature have been carried out along traverses in lateral direction (x-direction, from x=-750 mm to x= 300 mm) at three distances from the burner front end (z-direction, z=180, 250, 300 mm). The measurements were carried out using a 2m long S-type thermocouple. In addition, a measurement series along the line through the center of the fuel nozzle (z-direction) was performed. Figure 2 shows the measurement results compared with CFD results. The 3D CFD simulations used a standard set of models, including the Eddy Dissipation Concept (EDC) model for turbulencechemistry interaction [6] and were made for various operating conditions. The results, both experimental and modeling, concern the temperature averaged over rapid turbulent fluctuations. Figure 2 (a) shows the temperature contour of experimental results (left half) and numerical results (right half). The average furnace temperature is around 1000 C. The experimental result shows an ignition hot spot at 300 mm from the burner front location. The numerical simulation does not show this and predicts ignition further downstream in comparison with the experimental observations. Figure 2 (b) shows the experimental temperature data and a trendline through the data from measurements along a line starting at the center of the fuel nozzle, drawn as line (1) in Figure 2 (a). Results for two situations are given: with the burner in firing mode and in regenerating mode. As function of distance from the burner the temperature sharply increases until around 600 mm and then decreases until the opposite wall (1500 mm). The measured profile made when the burner is in firing mode shows a relatively high temperature peak despite the flameless combustion condition, but it is a lower peak than typically occurring in conventional combustion. Figure 2(b) also shows computed temperature profiles in firing mode along lines (1) and (2) in Figure 2(a). Line (2) is considered as alternative to Line (1) because it is aligned with the computed jet trajectory. The computed profiles show qualitative differences from the measured profile. In particular the presence of a local maximum in the middle of the furnace is not predicted. Temperature fluctuations In order to predict chemical conversion, in particular thermal NOx formation, the role of temperature fluctuations has to be taken into account. In order to obtain experimental information on these fluctuations Coherent anti-stokes Raman spectroscopy (CARS) [7] has been applied. The 8 Brandbrief STW 2013

9 1 1 Schematic diagram of flameless oxidation furnace in two-burner pair operation. (a) Temperature contour in half domain. (b) Temperature trends in fuel nozzle direction. 2 2 Comparison of local temperature measurements and CFD results for operation with two burner pairs in parallel firing mode. CARS measurements are nonintrusive, and give a local and instantaneous measurement. If the intrusive nature of the thermocouple measurements can be neglected, the timemean temperature available from thermocouple measurements should correspond to the time mean of a series of CARS measurements. Figure 3 shows the temperature fluctuation in flameless mode at a position in front of the fuel nozzle. The upper schematic shows the measurement position and the lower part shows the temperature trends. The green line shows the fuel flow rate and this is nonzero only during the firing period. During the measurement the average furnace temperature measured via wall-situated thermocouples (brown) is almost constant (1000 C). In the firing period the mean flame temperature slightly increases (orange line) and it decreases in the regenerating mode. CARS measurements are represented as red dots Schone en zuinige verbranding 9

10 in the firing period and as blue dots in the regenerating period. They reveal fluctuations that cannot be observed by the thermocouple. A highly relevant conclusion from the CARS measurements, to be taken into account in modeling, is that still significant temperature fluctuations are present in flameless condition, even though lower than normal turbulent flame temperature fluctuations in conventional combustion. Flameless combustion of biogas All experiments reported above were done using Dutch Natural Gas (DNG) as fuel. In the frame of the flexflox project, fuel flexibility is studied and other fuels are applied in the multi-burner system. In the furnace, at first, biogas combustion will be studied. Biogas mainly consists of methane (CH 4 ) and carbon dioxide (CO 2 ), and in our experiments it is artificially created by mixing of DNG and CO 2. The amount of dilution is a good parameter to characterize the fuel. Here dilution will be quantified using % by volume. A mixture with 50% CO 2 dilution has a similar fuel heating value as typical biogas. It is also of interest to evaluate different dilution gases (N 2 or CO 2 ) while keeping the same heating value as these gases appear to have different effects on combustion reaction stabilization. The case of dilution with N 2 here is called N 2 biogas. Figure 4 shows the results of a comparison between DNG and 25% N 2 biogas. The thermal heat input capacity (200kW th ) and furnace temperature (1000 C) were maintained at the same value in both cases. The N 2 Biogas 25% case was not much different from the DNG case regarding the obtained efficiency and NO emissions, but the CO emission sharply decreases in the made-up biogas case. Conclusion and future work The part of the flexflox project concerning the fuel flexibility in a multiburner furnace has reveiled insight in the local characteristics of temperature fluctuations and the effects of change of fuel composition in flameless combustion. As next steps, CO 2 dilution experiments will follow and CFD models will be refined to obtain better agreement with experiments for mean temperature and to include also prediction of temperature fluctuations, and to also better understand the observed decrease of CO emission when changing from natural gas to biogas. The results will be compared with related findings in a single burner setup, the Delft Jet-in-Hot-Coflow burner, also operated in the frame of the flexflox project. 3 Temperature trends at the fuel nozzle position in flameless mode as measured using CARS Brandbrief STW 2013

11 4 4 Comparison between DNG and 25% N 2 biogas combustion experiments. [1] J.A. Wünning, J.G. Wünning. Flameless oxidation to reduce thermal NO-formation. Prog. Energy Combust. Sci. 23 (1997) [2] [3] [4] [5] [6] [7] B. Danon, E.-S. Cho, W. de Jong, D.J.E.M. Roekaerts. Parametric optimization study of a multi-burner flameless combustion furnace. Applied Thermal Engineering 31 (2011) E.-S. Cho, B. Danon, W. de Jong, D.J.E.M. Roekaerts. Behavior of a 300kW th regenerative multi-burner flameless oxidation furnace. Applied Energy 88 (2011) B. Danon, E.-S. Cho, W. de Jong, D.J.E.M. Roekaerts. Numerical investigation of burner configuration effects in a multi-burner flameless combustion furnace. Applied Thermal Engineering 31 (2011) E.-S. Cho, D. Shin, J. Lu, W. de Jong, D.J.E.M. Roekaerts. Configuration effects of natural gas fired multi-pair regenerative flameless oxidation furnace on efficiency and emission. Applied Energy 107 (2013) A. Jansen. Numerical study on a multi-burner flameless oxidation furnace in relation to change in fuel composition. MSc Thesis, Process and Energy Report number 2548, TU Delft (2012). E.H. van Veen, D. Roekaerts. On the accuracy of temperature measurements in turbulent jet diffusion flames by coherent anti-stokes-raman spectroscopy. Combust. Sci. and Tech. 175 (2003) Schone en zuinige verbranding 11

12 2 Promoties 12 Brandbrief STW 2012

13 Development and application of a laminar coflow burner for combustion studies at high pressure Marcelo Henrique de Andrade Oliveira, PhD thesis, 8 mei 2012, TU/e Vloeibare brandstoffen zullen tot ver in deze eeuw een belangrijke rol spelen in onze energievoorziening. Ondanks het groeiende belang van elektrische energie in het wegvervoer, beperkt de toepassing ervan zich, zowel nu als in de afzienbare toekomst, noodzakelijkerwijs vooral tot kortere afstanden. De verklaring hiervoor ligt in de supe-rieure energiedichtheid van vloeibare brandstoffen. Vloeibare brandstoffen worden in toenemende mate gewonnen uit alternatieve bronnen zoals biomassa en aardgas (via synthese van methaan). Dit leidt tot een toenemende diversificatie van de brandstofmix. Tegelijkertijd worden steeds strengere eisen gesteld aan emissies van schadelijke stoffen uit het verbrandingsproces. Hierin schuilt een risico én een kans voor alternatieve brandstoffen: bijmenging of vervanging van fossiele brandstoffen biedt de kans om de verbrandingseigenschappen van de brandstof af te stemmen op de applicatie. Zo moeten bijvoorbeeld brandstoffen voor benzine- en dieselmotoren radicaal verschillende ontstekingseigenschappen bezitten; dit terwijl nieuwe verbrandingsconcepten als PCCI juist gebaat zijn bij ontstekingseigenschappen die zich ergens daartussenin bevinden. Door bovengenoemde ontwikkelingen blijft onderzoek naar de verbrandingseigenschappen, en vooral emissievorming, van vloeibare brandstoffen van levensbelang voor onze energievoorziening. Nu is het in de praktijk zo dat veel van het reeds gedane onderzoek is gericht op de direct applicatie (het bestuderen van emissies uit verbranding in een motor) of op een heel fundamenteel niveau, door te kijken naar verbranding van vaak ook nog gasvormige enkelvoudige brandstoffen in eenvoudige branders. Het onderzoek in dit proefschrift stelt zich tot doel om een brug te vormen tussen deze tamelijk fundamentele studies, en het toegepaste werk waarin vloeibare brandstoffen worden verbrand in, bijvoorbeeld, een verbrandingsmotor. Voor dat doel werden een drukvat en brander ontwikkeld (high pressure vessel and burner, HPVB), geïntegreerd met een voorverdampingssysteem, waarin laminaire vlammen van vloeibare brandstoffen kunnen worden bestudeerd bij drukken tot 30 bar. Door de ruime optische toegang is deze opstelling bijzonder geschikt om laserdiagnostische meetmethoden toe te passen en uit te proberen bij hogere drukken. Door het belang van dit laatste is dit onderzoek opgezet en uitgevoerd in nauwe samenwerking met prof. Marcus Aldén van de Universiteit van Lund, Zweden. Na ontwikkeling en ingebruikname van de opstelling is allereerst uitvoerig gekeken naar de stabiliteit van laminaire vlammen op de brander. Vooral vlammen van vloeibare brandstoffen bij hogere drukken blijken slechts een beperkt gebied van condities (drukken en flows) te kennen waarvoor de vlam stabiel is. Wel werd dit gebied in de loop van het onderzoek sterk uitgebreid, door diverse maatregelen te nemen in de opstelling waardoor sommige (vormen van) instabiliteiten worden onderdrukt. In een eerste meetserie op de nieuwe opstelling werd gebruik gemaakt van de LOSA (line-of-sight attenuation) meettechniek om de roetvorming van methaan bij hogere drukken te bestuderen. Hierin is de afname van de intensiteit van een laserstraal die door de vlam heen gaat, maatgevend voor de volumefractie roet in het lichtpad. Door slim gebruik te maken van de radiële symmetrie van de vlam kan, door zgn. inverse Abel transformatie, de volumefractie roet op elke locatie worden bepaald. Deze metingen dienden tevens ter validatie van de meetresultaten met literatuurdata. In verder onderzoek, uitgevoerd door de auteur aan de universiteit van Lund, werd een combinatie van meettechnieken ingezet om meerdere stoffen tegelijkertijd aan te tonen en, waar mogelijk, te kwantificeren. De technieken LII (laser induced incandescence) en LIF (laser induced fluorescence) werden ingezet, met excitatie bij verschillende golflengten. Hiermee werd een goed beeld verkregen van het verbrandingsproces van n-heptaan en n-decaan aan de hand van karakterisering van de aanwezigheid van roet, OH radicalen en PAH s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen). Soortgelijke experimenten (gericht op karakterisering van OH en PAH s) werden gedaan aan vlammen van methaan, gedoteerd met kleine hoeveelheden benzeen en tolueen. Hierbij is bovendien een vergelijk gemaakt met een relatief Schone en zuinige verbranding 13

14 1 nieuwe numerieke methode (FGM, flamelet-generated manifold) waarin succesvol werd aangetoond dat FGM de belangrijke trends in PAH chemie juist voorspelt. 1 2D images of n-heptane flames from excitation at 266 nm for prompt detection (left) and delayed detection (right). Naast de hierboven geschetste hoofdlijn, werd het ontwikkelde drukvat ook nog ingezet voor een eerste haalbaarheidsstudie naar de toepassing van de Heat Flux methode voor het bepalen van laminaire verbrandingssnelheden bij hoge druk. Met behulp van de inzichten uit dit werk kan (en wordt) deze methode succesvol uitgebreid naar metingen aan gasvormige en vloeibare brandstoffen bij hogere druk. Al met al kan worden gesteld dat de nieuw ontwikkelde opstelling een zeer waardevolle aanvulling vormt op het spectrum van aanwezige verbrandingsopstellingen aan de TU Eindhoven, waarin het hele gebied van fundamenteel naar toegepast onderzoek in een aantal gradaties wordt bestreken. 14 Brandbrief STW 2013

15 Biomass gasification: the understanding of sulfur, tar, and char reaction in fluidized bed gasifiers Xiangmei Meng (date of promotion: 11 December 2012) This PhD work presents and discusses the experimental and modeling results of the research regarding gasification of biomass in fluidized bed gasifiers. The main objectives of this PhD research work were to effectively measure and reduce the formation of gaseous sulfur and tar compounds during biomass gasification, as well as to understand char reaction kinetics for modeling purpose, in order to improve the product gas quality and the overall gasification efficiency of the process. 1 Typical TG-Furnace simulation results. To study these three issues, a series of gasification experiments of Agrol, willow (both woody species) and DDGS (Dried Distiller s Grains and Solubles, a residue product from ethanol production) fuels were carried out using both an atmospheric 100kWth steam-o2 blown circulating fluidized bed (CFB) gasifier and a 30-40kWth steam blown pressurized bubbling fluidized bed (PBFB) gasifier. Effects of operational conditions, e.g. SBR (Steam-to-Biomass ratio), ER (Equivalence Ratio), temperature, and pressure on the formation of the produced main product gas, sulfur and tar were investigated. The main product gas and gaseous sulfur compounds were measured by using Varian GCs and a Fourier transform infrared spectrometer (FTIR), while tar was quantified by using an on-line tar analyzer (OTA), laser induced fluorescence specroscopy (LIFS) and off-line SPA (solid phase adsorption) sampling methods. In view of the sulfur components distribution during biomass gasification and sulfidation behavior of various sorbent materials, thermodynamic phase equilibrium simulations were performed using FactsageTM software. To determine char reaction kinetics, the gasification and combustion behaviors of CFB gasification retrieved chars and chars obtained from slow pyrolysis under inert conditions were studied by using a TGA-FTIR characterization system (thermogravimetric analysis coupled with Fourier Transform Infrared spectroscopy). A 3D TG-furnace model was built by using COMSOL MultiphysicsTM software to examine velocity and temperature profiles within the furnace under different conditions. Figure 1 shows some typical simulation results. 1 Schone en zuinige verbranding 15

16 2 2 Some simulation results concerning fluidized bed gasification compared with 100 kwth CFB gasification test results. In parallel to the experimental part, three different types of the CFB gasifier models: an equilibrium model (EM) and a kinetic model (KM) established in Aspen PlusTM software, and an own code fluidization model (FM) were developed. The self-determined biomass pyrolysis model and char reaction kinetics were implemented in the KM and FM model. The results predicted from different models were compared and validated with the experimental data. A typical sample result is shown in Figure Brandbrief STW 2013

17 Two-dimensional gas temperature measurements of fuel sprays in a high-pressure cell Dit proefschrift richt zich op experimenten om inzicht in de eerste fase van die verbrandingsprocessen te verkrijgen: hoe ziet het gedrag van een brandstofspray er uit als die geïnjecteerd wordt in lucht, onder condities zoals die zich voordoen in een praktische dieselmotor? De vraagstelling richt zich vooral op de spray, en de experimenten zijn dan ook uitgevoerd in een speciaal voor dit doel ontwikkelde hoge-drukcel met optimale optische toegankelijkheid, waarin met behulp van voorverbranding van een nauwkeurig samengesteld gasmengsel de condities binnenin een motor zo goed mogelijk kunnen worden nagebootst. Miao Yu, PhD thesis, 19 november 2012, TU/e Alle hype rondom elektrisch vervoer ten spijt, is het onwaarschijnlijk dat de interne verbrandingsmotor op afzienbare termijn uitgerangeerd zal zijn. De belangrijkste reden daarvoor is energiedichtheid van de brandstof: vloeibare organische brandstoffen (zoals dieselolie en benzine) steken ver boven de alternatieven, zoals accu s en batterijen, uit. Voor zwaar transport lucht- en scheepvaart, vrachtverkeer op de weg zijn er feitelijk geen alternatieve energiebronnen, noch beschikbaar, noch in het nabije vooruitzicht. Er is dus alle reden om verder te werken aan de ontwikkeling van efficiëntere en schonere methoden om diesel-achtige brandstoffen te verbranden. In het proefschrift wordt het principe van deze voorverbranding beschreven en gemodelleerd. Bij de experimenten aan de brandstofspray wordt vooral gekeken naar de temperatuurverdeling: hoe ziet het temperatuurveld eruit waarin de brandstof wordt geïnjecteerd, en hoe beïnvloedt die injectie zelf dat temperatuurveld? Metingen van temperatuurverdelingen zijn geen sinecure, en in feite bestaat er op dit moment geen techniek die betrouwbaar en reproduceerbaar temperaturen meet gedurende verbrandingsprocessen. In het onderhavige geval is gebruik gemaakt van recente ontwikkelingen, die zijn aangepast en uitgebreid voor het specifieke doel. Iedere brandstofinjectie is een unieke, kortlevende gebeurtenis, en alles wat ervoor van belang is moet dan ook vrijwel instantaan gemeten worden. Dat stelt hoge eisen aan de gebruikte technieken. Omdat het doel is om instantaan de 2-D temperatuurverdeling te meten, bijvoorbeeld in een vlak dat de centrale spray-as bevat, maken we gebruik van indirecte methoden. Niet de temperatuur zelf wordt gemeten, maar een geoptimaliseerde verklikker, die makkelijker meetbaar is maar wel eenduidig gelinkt aan de temperatuur. Twee verklikkers zijn onderzocht: tolueen en thermofosfor. Tolueen is een vloeistof met een relatief hoge dampdruk, die met de brandstof mee geïnjecteerd kan worden en dan snel verdampt. Het is bovendien een stof die relatief gemakkelijk tot fluoresceren gebracht kan worden (daar heb je wel een excimeerlaser voor nodig). Het spectrum van deze fluorescentie hangt af van de temperatuur, en daarin schuilt de gewenste verklikker. 1 1 Schematische weergave van de experimentele opstelling, HPC = High Pressure Call. Schone en zuinige verbranding 17

18 De methode bleek slechts matig geschikt voor het doel. Tolueen overleeft de voorverbranding niet, en moet dus met de brandstof mee geïnjecteerd worden. Fluorescentiemetingen leveren dan weliswaar fraaie foto s op, maar de interpretatie daarvan wordt gehinderd door mogelijke interferentie van de vloeistoffase. 2 Een tweede benadering is gebaseerd op thermofosfor poeder. Thermofosforen zijn (meestal keramische) materialen die, na blootstelling aan UV straling, licht uitzenden waarvan het spectrum afhankelijk is van de temperatuur van het materiaal. Als die afhankelijkheid eenmaal bekend is, dan kan het spectrum verder gebruikt worden als maat voor de temperatuur. Thermofosforen werden vooral gebruikt als coating op oppervlakken, om zo de oppervlakte-temperatuur te meten. Maar keramische fosforen zouden ook bestand moeten zijn tegen verbranding. Door thermofosforpoeder te gebruiken, met voldoende kleine deeltjesgrootte om snelle temperatuurequilibratie met de omgeving te bewerkstelligen, zou het mogelijk moeten zijn om de temperatuurverdeling in heet gas (in ons geval het residu na de voorverbranding in de hoge-drukcel) te meten. Dat concept is getest en blijkt goed te werken. 3 2 Temperatuurverdeling in de hoge-druk cel voor brandstofspray onderzoek. De schuine zwarte lijnen begrenzen het visualisatiegebied. 3 Comparison between temperature distribution in the HPC, given as a temperature difference between the ambient temperature and velocity fields obtained with LES. The black rectangle in the top left image represents the laser sheet area. Toluene outside this rectangle is excited by multiple scattering. The velocity vectors are colored according to temperature. The limited field of view of the experimental setup prohibits visualization of the complete spray at 2.58 and 3.58 ms. The solid black line in the LES defines where the mass fraction of the fuel is Y fuel = Brandbrief STW 2013

19 Unraveling advanced compression-ignition combustion using laser diagnostics Ron Zegers, PhD thesis, 28 augustus 2012, TU/e Interne verbrandingsmotoren, en dan met name Dieselmotoren, zijn nu en in de afzienbare toekomst de belangrijkste mobiele krachtbronnen. Zonder overdrijving kunnen we stellen dat het overgrote deel van de transportsector denk aan vrachtverkeer over de weg, vliegtuigen, schepen functioneert dankzij verbrandingsmotoren. Weliswaar zijn er allerlei ontwikkelingen op het gebied van elektrisch vervoer, maar de belangrijkste flessehals, energiedichtheid, zal naar het zich laat aanzien de komende decennia nog in het voordeel van de verbrandingsmotoren uitvallen. De energiedichtheid van vloeibare, organische brandstof, zoals dieselolie en benzine, steekt ver boven die van andere energiebronnen, zoals accu s of gasvormig waterstof, uit. Dat wil niet zeggen dat die vloeibare brandstoffen altijd fossiel zullen blijven, en evenmin dat onderzoek naar efficiëntere en schonere verbranding stil staat. Integendeel, er is op dit moment veel lopend onderzoek naar manieren om op duurzame wijze vloeibare brandstoffen te maken, bijv. uit houtof plantenafval, of uit aardgas, en naar manieren om die brandstoffen schoner en efficiënter dan op dit moment mogelijk is te verbranden. 1 1 Optisch toegankelijke dieselmotor, waarin stroming en verbranding met een groene laser wordt zichtbaar gemaakt. Motorenonderzoek richt zich sterk op nieuwe verbrandingsconcepten, grotendeels samen te vatten onder de term lage-temperatuur verbranding (LTV). Waar op dit moment schadelijke emissies van motoren worden afgevangen door uitlaatgasbehandeling, is de idee dat bij LTV de schadelijke emissies niet eens gevormd worden, en nabehandeling van de uitlaatgassen dus niet nodig is. Hoewel dit principe aantoonbaar werkt, is het in de praktijk een probleem om het betrouwbaar en efficiënt te implementeren. Ook het fundamentele begrip van de processen die bij LTV een rol spelen laat nog te wensen over. Het in dit proefschrift beschreven onderzoek richt zich vooral op de fundamentele aspecten van LTV, en de ontwikkeling van meettechnieken voor het bepalen van karakteristieke grootheden binnenin de verbrandingskamer van een zo realistisch mogelijke dieselmotor. Een van de open vragen betreft de ontsteking van brandstof/ lucht-mengsels in een dieselmotor. De ruimtelijke verdeling van lucht (oxidator), brandstof en temperatuur speelt daarbij een cruciale rol, en in dit proefschrift worden experimenten beschreven om daar inzicht in te krijgen. Schone en zuinige verbranding 19

20 Φ=143 Cylinder head Laser sheet 350 CAD 340 CAD 330 CAD TDC 2 2 Schematisch beeld van de doorsnede van de optisch toegankelijke motor: groene laserstraal wordt via de doorzichtige cilinderwand ingebracht, waardoor de verbranding van de (blauw gekleurde) dieselstraal wordt gevisualiseerd via de optisch toegankelijke zuigerkom aan de onderkant. In de figuur eronder wordt Het gevisualiseerde beeld weer gegeven. Een belangrijk nieuw aspect aan het onderzoek is dat een deel van de metingen met een dusdanig grote tijdsresolutie is uitgevoerd, dat de ontwikkelingen binnen een enkele cyclus van de motor gevolgd kunnen worden. Metingen van het 2-D stromingsveld van de lucht in de verbrandingskamer met behulp van Particle Image Velocimetry (PIV) toonden aan dat brandstofinjectie lokaal grote gevolgen heeft voor het stromingspatroon, maar dat die effecten later in de cyclus weer verdwijnen. Ook de variatie tussen stromingspatronen in opeenvolgende cycli neemt toe naarmate meer brandstof wordt ingespoten. Die variatie neemt echter af als de brandstofinjectie opgedeeld wordt in een aantal korte, snel opeenvolgende injecties. Hiermee kan mogelijk een beter reproduceerbaar ontstekingsgedrag gerealiseerd worden. Meting van de temperatuurverdeling binnenin een motor is een soort heilige graal binnen het experimentele verbrandingsonderzoek. Een recente, veelbelovende ontwikkeling is gebaseerd op het bijmengen van tolueen in de inlaatlucht. Het fluorescentiespectrum van tolueen verschuift als functie van temperatuur, en kan daarmee als maat voor de temperatuur dienen. De techniek zou het in principe mogelijk maken om instantaan de temperatuur in een heel vlak te meten, maar ze is niet eenvoudig te implementeren. Het is niettemin gelukt om temperatuurveldmetingen te doen vlak voor en tijdens brandstofinjectie. Door tolueen in de brandstof te mengen, in plaats van in de inlaatlucht, kan deze techniek ook gebruikt worden om de verdeling van de geïnjecteerde brandstof zichtbaar te maken. Duidelijk is echter wel dat de heilige graal nog niet gevonden is. 20 Brandbrief STW 2012

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Risico s van CO2 leidingen

Risico s van CO2 leidingen takes gastransport further Risico s van CO2 leidingen Kennistafel buisleidingen T. Veenstra HSE coordinator Utrecht, 7 september 2010 Groningen, 9-9-2010 1 Inhoud Duurzaamheidsbeleid van Gasunie Ontwikkelingen

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual www.dentwise.eu Inhoud Content NEDERLANDS... 2 1. Installatie... 2 2. Algemene Functies... 2 3. Afstanden Meten... 3 4. Doorsneden Maken... 4 5. Weergave Aanpassen...

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Tentamen Thermodynamica

Tentamen Thermodynamica Tentamen Thermodynamica 4B420 4B421 10 november 2008, 14.00 17.00 uur Dit tentamen bestaat uit 4 opeenvolgend genummerde opgaven. Indien er voor de beantwoording van een bepaalde opgave een tabel nodig

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT Ready for customization according to your companies wishes? The Royal Blue Collection a Custom Made collection. This is the perfect combination of

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Multiphysics simulations

Multiphysics simulations Eenvoudig bedienbare simulatiesoftware om gelijktijdig meerdere fysische fenomenen te beschrijven: wat zijn de mogelijkheden? Multiphysics simulations useful software, ready for use Comsol BV ir. Frank

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS AGENDA q Skilledin introductie q Zin & Onzin van On-line process analyzers q Samenvatting TRAIN TO RETAIN TRAIN TO RETAIN -TRAINING Development

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006 Nuon Magnum Een volgende stap in de energietransitie Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum Utrecht, 6 december 2006 Nuon in het kort Nuon is een zelfstandig, internationaal energiebedrijf gevestigd

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

HOTEL COPY - Hudson. 356 West 58th Street, New York, 10019, New York, Manhattan - Midtown, United States

HOTEL COPY - Hudson. 356 West 58th Street, New York, 10019, New York, Manhattan - Midtown, United States HOTEL COPY - PLEASE PRESENT THIS VOUCHER TO THE HOTEL UPON ARRIVAL CONFIRMATION NUMBER: 6660055 Mr SVEN RUYMBEEK Ms TESS JANSSENS Date: 13 JAN 2010 Booking done by : Postal Code:9120 Room Details Check-in

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Virtual Enterprise Centralized Desktop

Virtual Enterprise Centralized Desktop Virtual Enterprise Centralized Desktop Het gebruik van virtuele desktops en de licensering daarvan Bastiaan de Wilde, Solution Specialist Microsoft Nederland Aanleiding Steeds meer gebruik van Virtuele

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse Maakindustrie The effects of Informal Workplace Learning on Employability in the Dutch manufacturing sector Jochem H.

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias in Students with Anxiety Janneke van den Heuvel Eerste begeleider: Tweede

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Lelystad, Mainport Park A6

Lelystad, Mainport Park A6 Lelystad, Mainport Park A6 kavels vanaf 0,5 tot 21 hectare building plots as of 5,000 up 21 hectares 100% bebouwbaar site coverage 100% direct aan luchthaven directly linked to airport centraal in Nederland

Nadere informatie

Laser material processing: USP @ Philips Drachten?

Laser material processing: USP @ Philips Drachten? Laser material processing: USP @ Philips Drachten? M.A. de Keijzer (ECN) F. Vrijburg (Philips) November 2014 ECN-L--14-072 Laser material processing: USP @ Philips Drachten? Laserforum en Kring voor Materiaalbewerking

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Session Educa-on. 14-15 October 2013

Session Educa-on. 14-15 October 2013 Session Educa-on 14-15 October 2013 FIRE facilities in education: Networking courses (fixed and wireless) IP fixed networks ComNet Labs Build your own network [Lab router] Calculate IP ranges According

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

Chemelot presenteert: het Chemelot Colloquium

Chemelot presenteert: het Chemelot Colloquium Chemelot presenteert: het Chemelot Colloquium Lezing 1: Donderdag 11 oktober 2012 Arie Brouwer, Directeur DPI Value Centre Innovatiemogelijkheden binnen de topsector Chemie Lecture 2: Tuesday, October

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie