DE RISICO'S VAN FINANCIËLE INSTRUMENTEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE RISICO'S VAN FINANCIËLE INSTRUMENTEN"

Transcriptie

1 Financial accounting Invloed IFRS 7 op kwaliteit risicoverslaggeving DE RISICO'S VAN FINANCIËLE INSTRUMENTEN De maatschappelijke behoefte aan transparante informatie over risico s en het hieraan gerelateerde risicomanagement van ondernemingen neemt toe. De internationale regelgever (IASB) heeft gehoor gegeven aan deze behoefte met de publicatie van IFRS 7. Deze nieuwe standaard, effectief vanaf 1 januari 2007, vereist uitgebreide toelichtingen in het jaarverslag ten aanzien van financiële instrumenten, met een sterke focus op de risico s en beheersingsmaatregelen die hiermee samenhangen. De auteurs bespreken in dit artikel de resultaten van een empirisch onderzoek naar de invloed van IFRS 7 op de kwaliteit van risicoverslaggeving van Europese energiebedrijven. DOOR WILFRED KEVELAM EN RALPH TER HOEVEN Risicoverslaggeving mag zich in de recente jaren steeds meer verheugen in de aanzienlijke belangstelling van wetenschappelijk onderzoek. Zo is onderzocht of er een relatie bestaat tussen de mate van risicoverslaggeving en diverse ondernemingsspecifieke factoren (Linsley en Shrives, 2006). Hieruit blijkt onder andere dat de mate van risicoverslaggeving positief geassocieerd is met de omvang van de onderneming. Andere onderzochte factoren zijn de aanwezigheid van institutionele aandeelhouders en de onafhankelijkheid van de Board of Directors (Abraham en Cox, 2007). Het onderzoek richt zich ook op de leesbaarheid en begrijpelijkheid van de gepubliceerde informatie (Linsley en Lawrence, 2007). Om risicoverslaggeving gedetailleerder te bekijken, wordt er veelal een onderscheid gemaakt in soorten risico s. Een mogelijk onderscheid is dat tussen business risks, internal-control risks en financial risks. Het onderzoek dat we in dit artikel bespreken, gaat in op de laatste categorie risico s. Ten aanzien van deze risico s kan gesteld worden dat er in de recente jaren significante ontwikkelingen hebben plaatsgevonden. Enerzijds zijn financiële risico s fors toegenomen, evenredig aan het aantal toegenomen financiële instrumenten, die bovendien steeds complexer worden. 1 Anderzijds hebben ook risicomanagementtechnieken zich in de laatste jaren sterk ontwikkeld. De internationale regelgever, International Accounting Standards Board (IASB), reageerde op de genoemde ontwikkeling met de invoering van een nieuwe standaard op het gebied van financiële instrumenten. Onder financiële instrumenten vallen zowel primaire financiële instrumenten, zoals handelsvorderingen en -schulden, als derivaten, zoals opties en termijncontracten. IFRS 7 betekent een vervanging en uitbreiding van bestaande toelichtingsvereisten zoals opgenomen in IAS 30 en 32 2, zodat alle toelichtingsvereisten op het gebied van financiële instrumenten nu in één standaard zijn opgenomen. Het juist en volledig toepassen van IFRS 7 vergt een grote inspanning van ondernemingen. De grote vraag is dan ook of de standaard, door de in Europa verplichte invoering enerzijds en door de praktische toepassing anderzijds, daadwerkelijk leidt tot meer inzicht in de risico s voortvloeiende uit financiële instrumenten, en daardoor tot een verbetering van de informatiekwaliteit van risicoverslaggeving. De OKTOBER

2 tweeledigheid in de vraagstelling impliceert dat kwalitatief goede wetgeving niet een op een leidt tot kwalitatief goede verslaggeving. Immers, ook de praktische toepassing van de standaard is hierbij van belang, wat empirisch onderzoek noodzakelijk maakt. In deze bijdrage willen wij de gestelde onderzoeksvraag beantwoorden op basis van empirisch onderzoek naar de jaarverslaggeving over 2006 en 2007 van twintig Europese beursgenoteerde energieondernemingen. Juist voor deze ondernemingen zijn financiële instrumenten van vitaal belang voor een succesvolle bedrijfsvoering. Inhoud van IFRS 7 IFRS 7 beoogt meer transparantie van ondernemingen op het gebied van enerzijds het belang van financiële instrumenten voor de financiële positie en prestatie van de onderneming, en anderzijds over de aard en omvang van de risico s die hieruit voortvloeien. De IASB meent dat de gebruiker van de jaarrekening dergelijke informatie nodig heeft om een economisch juiste beslissing te kunnen nemen. Alle Europese beursgenoteerde ondernemingen zijn vanaf 1 januari 2007 verplicht IFRS 7 toe te passen, ook als het gebruik van financiële instrumenten nihil is. Echter, de mate van informatieverschaffing is afhankelijk van de mate waarin een onderneming financiële instrumenten bezit en gebruikt. Het juist en volledig toepassen van IFRS 7 vergt een grote inspanning van ondernemingen De grootste verandering ten opzichte van eerdere standaarden zijn de uitgebreide toelichtingvereisten ten aanzien van risico s die voortvloeien uit het bezit en gebruik van financiële instrumenten, en hoe de onderneming deze risico s beheerst. Het gaat hierbij om het kredietrisico, het liquiditeitsrisico, marktrisico s en eventuele overige risicoconcentraties. Operationele risico s vallen buiten het bestek van IFRS 7. De vereiste informatie dient zowel kwalitatief als kwantitatief van aard te zijn. Het principe van paragraaf 31 van IFRS 7 vereist dat een onderneming beschrijft aan welke risico s zij wordt blootgesteld en hoe deze risico s zijn ontstaan. Daarnaast dient de onderneming de doelstellingen, grondslagen en procedures van het risicomanagement duidelijk te maken, evenals de gehanteerde methoden voor het meten van het risico. Ook eventuele wijzigingen hierin ten opzichte van de vorige verslagperiode moeten gepubliceerd worden. Naast de hiervoor genoemde kwalitatieve informatie, vereist IFRS 7 ook kwantitatieve informatie. Deze informatie dient een juiste samenvatting te zijn van informatie die intern aan managers op sleutelposities wordt verstrekt. Dit is de zogenaamde management approach die IFRS 7 kent. Door de management approach wordt de gebruiker van de jaarrekening in staat gesteld de risico s vanuit het standpunt van het management te bekijken. Daarnaast kan het kostenbesparend uitwerken, aangezien de informatie toch al voor interne rapportages wordt opgesteld. Het belangrijkste nadeel is het risico dat mogelijk concurrentiegevoelige informatie naar buiten wordt gebracht. De onderneming zal hierin dus een doordachte afweging moeten maken. IFRS 7 biedt een aantal vereisten waaraan minimaal voldaan moet worden om het vereiste inzicht in de risico s te bieden. Deze minimale kwantitatieve vereisten in relatie tot het betreffende risico bespreken we hierna. Kredietrisico. Kredietrisico wordt gedefinieerd als het risico dat de ene partij bij een financieel instrument haar verplichting niet zal nakomen, waardoor de andere partij een verlies te verwerken krijgt. Een onderneming dient volgens IFRS 7 de maximale kredietblootstelling weer te geven, met een omschrijving van eventueel verkregen onderpanden die ter zekerheid dienen. Wanneer verstrekte kredieten zijn verlopen, dient er een ouderdomsanalyse gepresenteerd te worden met een uitsplitsing van kredieten naar aantal maanden van verloop. Indien het onwaarschijnlijk is dat een onderneming haar geld daadwerkelijk terugkrijgt, kunnen de kredieten worden afgewaardeerd. Ook dit moet uitgebreid worden toegelicht. Een laatste belangrijke verandering die IFRS 7 met zich meebrengt, is dat er een beoordeling van de algemene kredietkwaliteit moet worden gegeven. Dit geeft meer inzicht in de kredietrisico s en vooral of het waarschijnlijk is dat deze kredieten in de toekomst afgewaardeerd moeten worden. De kwaliteit van deze kredieten wordt veelal weergegeven door interne kredietratings, al dan niet gekoppeld aan ratings van externe partijen zoals Standard Poor s en Moody s. Liquiditeitsrisico. Ook omtrent het liquiditeitsrisico, het risico dat een onderneming niet in staat is te voldoen aan haar betalingsverplichtingen voortvloeiende uit financiële instrumenten, dienen uitvoerige toelichtingen te worden opgenomen in het jaarverslag. Het belangrijkste toelichtingvereiste betreft hier een looptijdanalyse van financiële verplichtingen, waarbij de onverdisconteerde, contractuele verplichtingen per tijdvak dienen te worden weergegeven. Onder deze kasstromen vallen niet alleen de rente- en aflossingsbetalingen, maar tevens betalingen die uit hoofde van derivaten zoals swaps, opties en futures verwacht worden (Bout en Ter Hoeven, 2007). 36 OKTOBER 2008

3 Marktrisico s. Tot slot zijn er de marktrisico s. Deze omvatten, maar zijn niet beperkt tot, het valutarisico, het interestrisico en overige prijsrisico s. Bij deze risico s gaat het om mogelijke fluctuaties in de marktwaarde of in de kasstromen van een financieel instrument door schommelingen in marktprijzen. In dit kader wordt door IFRS 7 een gevoeligheidsanalyse vereist voor ieder type marktrisico, waaruit blijkt hoe de resultaten en het eigen vermogen beïnvloed worden door mogelijke veranderingen in de desbetreffende variabele. Deze mogelijke veranderingen moeten redelijkerwijs te verwachten zijn: het gaat hier niet om worst and best case-scenario s. Een onderneming moet aangeven welke methoden en veronderstellingen hierbij gebruikt worden, en welke wijzigingen hierin eventueel hebben plaatsgevonden ten opzichte van de vorige verslaggevingperiode. Als alternatief staat IFRS 7 het ook toe een value at risk-analyse op te stellen. Empirisch jaarrekeningenonderzoek Opzet en methodologie van het onderzoek. Centraal in dit onderzoek, dat is uitgevoerd door een van de auteurs, staat de informatiekwaliteit van risicoverslaggeving. De kwaliteit van informatie is niet eenvoudig te definiëren door de abstracte en subjectieve aard van het concept. Dit impliceert dat ook het meten ervan noodzakelijkerwijs een bepaalde mate van subjectiviteit met zich meebrengt (zie o.a. Knoops, 2001). Immers, in elk onderzoek zullen er keuzes gemaakt moeten worden in zowel de opzet van het onderzoek als de te gebruiken methodologie. In dit onderzoek hebben we gekozen om de kwaliteit van toelichtingen op financiële instrumenten te beoordelen aan de hand van een disclosure index. De informatievereisten van IFRS 7 vormen hierbij de basis. Gezien de arbeidsintensiviteit van de onderzoeksmethode, is het noodzakelijk om de omvang van de disclosure index beperkt te houden. De disclosure index bevat daarom 59 items waarover al dan niet informatie wordt verschaft in het jaarverslag. In de geest van IFRS 7 ligt de focus van de disclosure index op kwantitatieve informatieverschaffing omtrent risicoconcentraties voortvloeiende uit financiële instrumenten. Alle items op de disclosure index kennen dezelfde weging, om zo de aanwezige subjectiviteit te beperken. 3 Figuur 1 geeft de opbouw van de disclosure index weer. De kwaliteit van informatie is niet eenvoudig te definiëren Steekproef. De toepassing van IFRS 7 is onderzocht in de jaarrekeningen 2006 en 2007 van twintig Europese energieondernemingen, om zo de verschillen tussen de jaarverslagen en derhalve de invloed van IFRS 7 te analyseren. Middels een categorisatie in sectoren (www.annualreports.info), is een overzicht samengesteld van alle Europese energieondernemingen met meer dan vijftig werknemers. Dit heeft geresulteerd in een lijst met ruim tachtig ondernemingen. Uit deze lijst zijn Categorie: Aantal items A. Algemene toelichtingsvereisten 7 B. Toelichtingen ten aanzien van het belang van financiële instrumenten B1. Toelichtingen ten aanzien van de balans 7 B2. Toelichtingen ten aanzien van de resultatenrekening 3 B3. Overige toelichtingen 4 14 C. Toelichtingen ten aanzien van de aard en omvang van risico's C1. Toelichtingen ten aanzien van het kredietrisico 10 C2. Toelichtingen ten aanzien van het liquiditeitsrisico 6 C3. Toelichtingen ten aanzien van marktrisico's 18 C4. Overige toelichtingen ten aanzien van risico's 4 38 Figuur 1 Totaal aantal items op de index: 59 Verdeling kwaliteitscriteria van de disclosure-index OKTOBER

4 willekeurig (at random) twintig ondernemingen geselecteerd, hetgeen ons inziens een representatieve steekproef is. De keuze om het empirisch onderzoek uit te voeren onder jaarrekeningen van ondernemingen uit de energiesector is een logische, aangezien financiële instrumenten van vitaal belang zijn voor deze sector. Sinds de deregulering van Europese energiemarkten in de jaren negentig, hebben ondernemingen in deze sector te maken met zeer volatiele grondstofprijzen, gebaseerd op vraag en aanbod (Van der Kloot Meijburg, 2008). Omvangrijke en zeer gedetailleerde contracten, bijvoorbeeld betreffende de fysieke levering van gas, zijn eerder regel dan uitzondering. Ondernemingen uit deze sector zijn derhalve genoodzaakt grote posities in financiële instrumenten aan te houden, teneinde de financiële risico s die zij lopen te beperken. Onderzoeksresultaten Zoals blijkt uit figuur 2 zijn de scores op de disclosure index in 2007 aanzienlijk hoger dan in Op maar liefst 20 van de 59 items op de checklist werd een significante stijging geconstateerd. Ook steeg het percentage ondernemingen dat de gevraagde informatie inderdaad in het jaarverslag openbaart significant van 48% in 2006 tot 67% in De geselecteerde ondernemingen presenteren meer toelichtingen op financiële instrumenten ten aanzien van de balansposities, de invloed op de resultatenrekening en een aantal overige zaken. Maar de grootste verbetering zit in de kwantitatieve toelichtingen op de financiële risico's. Gezien het vernieuwende karakter van deze informatie bespreken we deze onderzoeksresultaten in het resterende gedeelte van deze paragraaf nader. Kredietrisico. Volgens verwachting constateren wij met betrekking tot het kredietrisico een forse verbetering van de informatiekwaliteit, doordat er aanzienlijk meer kwantitatieve gegevens in het jaarverslag worden opgenomen. Deze kwantitatieve gegevens zijn eenduidig te interpreteren, waardoor er een juist inzicht verkregen kan worden in het daadwerkelijke kredietrisico. IFRS 7 heeft gezorgd voor een grote verbetering van de informatiekwaliteit met betrekking tot financiële instrumenten Bijna alle onderzochte ondernemingen van 2007 noemen het maximale kredietrisico en geven hierbij de vergelijkende cijfers van het voorgaande jaar. Ook over eventueel verkregen onderpanden wordt in 2007 meer informatie verschaft. Een duidelijke omschrijving van deze onderpanden ontbreekt echter regelmatig. Categorie: Toepassing Toepassing A. Algemene toelichtingvereisten: 84% 89% B. Toelichtingen ten aanzien van het belang van financiële instrumenten B1. Toelichtingen ten aanzien van de balans 51% 71% B2. Toelichtingen ten aanzien van de resultatenrekening 70% 88% B3. Overige toelichtingen 81% 93% C. Toelichtingen ten aanzien van de aard en omvang van risico's C1. Toelichtingen ten aanzien van het kredietrisico 37% 68% C2. Toelichtingen ten aanzien van het liquiditeitsrisico 43% 74% C3. Toelichtingen ten aanzien van de marktrisico s 35% 58% C4. Overige toelichtingen ten aanzien van risico's 4% 0% Figuur 2 Gemiddelde toepassing totaal: 48% 67% Gemiddelde toepassing disclosure-index per categorie 38 OKTOBER 2008

5 Een andere verbetering is het bieden van een beoordeling van de algemene kredietkwaliteit. In 2007 biedt bijna 60% van de onderzochte energieondernemingen een dergelijke beoordeling in de vorm van een kredietrating, terwijl in 2006 dit percentage nog op 30% lag. Een laatste, duidelijke kwaliteitsverbetering laat zich zien in het aanbieden van een ouderdomsanalyse van debiteuren die de betalingstermijn hebben overschreden en waarop niet is afgewaardeerd (past due, not impaired). In 2007 wordt dit overzicht door 85% van de onderzochte ondernemingen geboden. Bij de overige 15% wordt het kredietrisico niet significant geacht. Een voorbeeld van een ouderdomsanalyse wordt gegeven in figuur 3. Liquiditeitsrisico. De belangrijkste nieuwe eis is dat er een looptijdanalyse gepubliceerd moet worden, waarbij de onverdisconteerde kasstromen in tijdsvakken ingedeeld moeten worden. Dit biedt veel belangrijke informatie: het wordt immers inzichtelijk hoe omvangrijk de uitgaande kasstromen zijn en in welke periode deze zullen plaatsvinden. In 2007 is er slechts één onderneming die niet voldoet aan deze eis. Dit betekent dat 95% wel een looptijdanalyse openbaart. Nagenoeg alle ondernemingen publiceren hierbij ook de vergelijkende cijfers en een uitsplitsing tussen primaire en afgeleide financiële instrumenten. In 2006 werd slechts in 25% van de onderzochte ondernemingen een vergelijkbare analyse geboden. Wel werden er in een aantal gevallen looptijdanalyses in een andere vorm opgesteld. Deze bieden echter in mindere mate relevante informatie. Overige marktrisico s. Hoewel verwacht werd dat de energieondernemingen moeite zouden hebben om te voldoen aan de eis van gevoeligheidsanalyses, worden deze toch door een grote meerderheid (ruim 80%) van de onderzochte ondernemingen opgesteld en gepubliceerd. Hierbij moet rekening worden gehouden met het feit dat voor een aantal ondernemingen bepaalde risico s niet significant zijn en dat het opstellen van een gevoeligheidsanalyse voor deze risico s dan ook niet verplicht is. Bij de gevoeligheidsanalyses ten aanzien van het valutarisico is de dollar verreweg de meest gebruikte munteenheid. Fluctuaties van 10-15% van de relevante wisselkoers worden hierbij veelal als redelijk verondersteld. Bij het interestrisico worden fluctuaties variërend van % ( bps) gehanteerd. Opvallend is dat aan de harde, kwantitatieve eisen in grote mate wordt voldaan, terwijl de toelichtingen hierop vaak ontbreken of minimalistisch zijn. Onzes inziens zorgt juist deze aanvullende toelichting ervoor dat de gegevens juist geïnterpreteerd kunnen worden. Een voorbeeld van hoe het wel moet, komt uit het jaarverslag 2007 van British Gas (BG) (zie figuur 4). Vooral bij de gevoeligheidsanalyses zijn toelichtingen op de kwantitatieve informatie bij veel ondernemingen onvoldoende Conclusie Uit het empirische jaarrekeningenonderzoek blijkt dat de jaarverslagen 2006 van Europese energiebedrijven slechts in beperkte mate aan de gevraagde informatievereisten van IFRS 7 voldoen. Hoewel niet verplicht, behoorde het tot de mogelijkheden dat ondernemingen de gevraagde informatie vrijwillig publiceerden. Dit blijkt echter nauwelijks het geval. Geconcludeerd kan worden dat IFRS 7 inderdaad voor een grote verbetering van de informatiekwaliteit met betrekking tot financiële instrumenten heeft gezorgd. De grootste verschillen ten opzichte van de jaarverslagen 2006 zijn te vinden in de kwantitatieve toelichtingvereisten over het kredietrisico, het liquiditeitsrisico en de marktrisico s. Deze kwantitatieve informatie is eenduidig te interpreteren en levert daarom een grote bijdrage aan de informatiekwaliteit. De verbetering van de kwaliteit van risicoverslaggeving en daardoor ook van de informatiekwaliteit van de jaarverslagen 2007 van Europese energiebedrijven is derhalve evident. Carrying amount of other financial receivables past due but not impaired EUR 1, Up to 60 days overdue 1, to 120 days overdue 1, More than 120 days overdue 2, Total 5,737 2,046 Figuur 3 Ouderdomsanalyse (jaarverslag Elia, 2007) OKTOBER

6 Op deze conclusie moet echter wel een aantal nuances worden aangebracht. Zo is de bovenstaande conclusie gebaseerd op basis van de door ons gehanteerde kwaliteitscriteria en gekozen onderzoeksmethode. Dit betekent dat een bepaalde mate van subjectiviteit in deze onoverkomelijk is. Uit het onderzoek blijkt verder dat IFRS 7 door de ondernemingen wel heel behoorlijk, maar niet geheel juist en volledig wordt toegepast. In een aantal gevallen worden de risico s en de beheersing van de risico s niet volledig uitgelegd. Ook voldoen sommige ondernemingen niet aan de harde, kwantitatieve informatievereisten. Maar de grootste slag kan gemaakt worden in de toelichtingen op de kwantitatieve informatie. Vooral bij de gevoeligheidsanalyses zijn deze bij veel ondernemingen onvoldoende. In de komende jaren zouden energiebedrijven en, op basis van onze ervaring, ondernemingen in overige sectoren hier meer aandacht aan kunnen besteden, zodat een verdere stijging van de informatiekwaliteit wordt gerealiseerd. Daarnaast zetten wij onze vraagtekens bij de uitwerking van de management approach zoals IFRS 7 die kent. Uit het jaarrekeningenonderzoek blijkt dat veelal wordt voldaan aan de eisen van IFRS 7, maar dat er nauwelijks additionele Sensitivity analysis Financial instruments used by the Group that are affected by market risks primarily comprise cash and cash equivalents, borrowings and derivative contracts. The principal market variables that affect the value of these financial instruments are UK and US interest rates, US Dollar to pound Sterling exchange rates, UK and US gas prices and Japan Crude Cocktail (JCC) prices. The table below illustrates the indicative post-tax effects on the income statement and equity of applying reasonably foreseeable market movements tot the Group s financial instruments at the balance sheet date Business Performance Disposals, remeasurements and impairments Equity Business Performance Disposals, remeasurements and impairments Equity UK interest rates +100 basic points 9 (5) 8 8 (4) 8 UK interest rates +100 basic points (4) 1 (8) (3) 2 (8) US$/UK exchange rate +20 cents (12) (4) (16) (15) (3) (4) UK gas prices + 10 pence/ therm (45) (89) (3) (53) (62) US gas prices + 1US$/mm btu JCC prices + 10US$/bbl (25) The above sensitivity analysis is based on the Group s financial assets, liabilities and hedge designations as at the balance sheet date and indicate the effect of a reasonable increase in each market variable. The effect of a corresponding decrease in these variables is approximately equal and opposite. The following assumptions have been made: (a) the sensitivity includes a full year s change in interest payable and receivable from floating rate borrowings and investments based on the post-swap amounts and composition as at the balance sheet date; (b) fair value changes coming from derivative instruments designated as cash flow or net investment hedges are considered fully effective and are recorded in equity; (c) fair value changes coming from derivative instruments designated as fair value hedges are considered fully effective and entirely offset by adjustments to the underlying hedged item; (d) fair value changes coming from derivatives not in a hedge relationship are recorded in the income statement; (e) fair value changes coming from certain long-term UK gas contracts arise entirely from sensitivity to the two year forward price for UK gas; the long-term gas price assumptions used in the valuation of such contracts are unaffected by reasonably foreseeable movements in UK gas prices. Figuur 4 Gevoeligheidsanalyse (jaarverslag British Gas, 2007) 40 OKTOBER 2008

7 informatie wordt geopenbaard. Volgens IFRS 7 zouden interne rapportages in samengevatte vorm weergegeven dienen te worden in het jaarverslag. Het lijkt of ondernemingen bij het opstellen van de gevraagde informatie meer naar de harde bepalingen van IFRS 7 hebben gekeken, dan daadwerkelijk getracht hebben een juiste samenvatting van de interne rapportages te bieden. ~ Knoops, C.D. (2001), Het meten van de kwaliteit van de financiële verslaggeving; een methodologische beschouwing, Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie Vol. 75/10, p ~ Linsley, P.M. en M.J. Lawrence (2007), Risk Reporting by the Largest UK Companies; Readability and Lack of Obfuscation, Accounting, Auditing Accountability Journal Vol. 20/4, p ~ Linsley, P.M. en P.J. Shrives (2006), Risk Reporting: A Study of Risk Disclosures in the Annual Reports of UK Companies, British Accounting Review Vol. 38, p Noten 1. De Amerikaanse 'subprime crisis' kan als een perfecte illustratie van deze ontwikkeling worden beschouwd. Immers, ondoorzichtigheid en complexiteit van financiële (krediet)producten spelen hierin een cruciale rol. 2. IAS 30 biedt vereisten voor informatieverschaffing in de jaarrekening van banken en soortgelijke instellingen. IAS 32 gaat met name dieper in op de presentatie van financiële instrumenten. 3. Ahmed en Courtis (1999) stellen dat ongewogen en 'dichotome disclosure indices' de norm zijn, aangezien zij subjectiviteit minimaliseren. Desondanks is deze stelling in de literatuur aan discussie onderhevig. Literatuur ~ Abraham, S. en P. Cox (2007), Analysing the Determinants of Narrative Risk Information in UK FTSE 100 Annual Reports, British Accounting Review Vol. 39, p ~ Bout, J.L. en R.L. ter Hoeven (2007), Nieuwe verslaggevingregels voor de jaarrekening, Bank- en effectenbedrijf Vol. 56/12, p ~ Kloot Meijburg, M. van der (2008), Beheers de energierisico s, Het Financieele Dagblad. W. (Wilfred) Kevelam MSc is sinds september werkzaam bij KPMG Accountants te De Meern (Utrecht). Dit artikel is gebaseerd op zijn afstudeerscriptie ter afronding van de Master Accountancy Controlling aan de Rijksuniversiteit Groningen. Prof. dr. R.(Ralph) L. ter Hoeven RA is partner bij Deloitte en hoogleraar externe verslaggeving aan de Rijksuniversiteit Groningen. De resultaten van het empirisch onderzoek kunt u vinden in de Finance ControlBase. Michael Page, founded 1976 in London, is one of the world s leading professional recruitment consultancies, specializing in the placement of candidates in permanent, contract, temporary and interim positions with clients around the world. The Group operates through 166 offices in 28 countries and employs over employees worldwide. Michael Page Executive Search is a subsidiary of the Michael Page Group, specialised in executive recruitment and selection of leading executives. With a flexible, dynamic methodology, structured by activity sectors, and with consultants who have extensive experience in executive recruitment and selection, Michael Page Executive Search offers a service focused on total client satisfaction for organisations and candidates. Michael Page Executive Search Committed to your Success Specialists in Executive Search 166 offices in 28 countries worldwide

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo zijn opgemaakt (ook onder IFRS) IAS 7 maakt gebruik van cashstroom tabellen,

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Nummer 8, december 2014. Update IASB publiceert IFRS 15 Revenue from Contracts with Customers

Nummer 8, december 2014. Update IASB publiceert IFRS 15 Revenue from Contracts with Customers Nummer 8, december 2014 Update IASB publiceert IFRS 15 Revenue from Contracts with Customers IASB publiceert IFRS 15 Revenue from Contracts with Customers Nieuwe regels zijn door de IASB gepubliceerd voor

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Financiële instrumenten Hedge Accounting. Eric de Weerdt Anne-Claire van den Wall Bake

Financiële instrumenten Hedge Accounting. Eric de Weerdt Anne-Claire van den Wall Bake Financiële instrumenten Hedge Accounting Eric de Weerdt Anne-Claire van den Wall Bake Audit Februari 2012 Agenda Introductie Hedge Accounting 3 Ontwikkelingen verslaggeving financiële instrumenten 6 Voorbeeld

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Toelichting op minderheidsbelangen. Toezicht Financiële Verslaggeving

Toelichting op minderheidsbelangen. Toezicht Financiële Verslaggeving Toelichting op minderheidsbelangen Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2012 Inhoudsopgave 1 Executive Summary 4 2 Belangrijkste onderzoeksresultaten 7 3 Aanleiding, doelstellingen en populatie 10

Nadere informatie

Working capital management. De toenemende druk op Credit Control

Working capital management. De toenemende druk op Credit Control Working capital management De toenemende druk op Credit Control Content Introductie (5 slides) Stelling Het dilemma van Credit Control Wat is werk kapitaal Positie Credit Control binnen de onderneming

Nadere informatie

Wijziging Regeling staten financiële ondernemingen Wft

Wijziging Regeling staten financiële ondernemingen Wft DNB Wijziging Regeling staten financiële ondernemingen Wft Regeling van de Nederlandsche Bank NV van 10 december 2007, nr. Juza/2007/01900/kve, houdende wijziging van de Regeling staten financiële ondernemingen

Nadere informatie

Classificatie en waardering van financiële instrumenten onder IFRS 9

Classificatie en waardering van financiële instrumenten onder IFRS 9 Classificatie en waardering van financiële instrumenten onder IFRS 9 IASB stelt voor om IFRS 9 aan te passen In november 2012 heeft de IASB een exposure draft (ED) inzake een wijziging van IFRS 9 (ED/2012/4)

Nadere informatie

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA:

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: Handleiding Regelgeving Accountancy Engelstalige voorbeeldteksten Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: 1.1.1.4: Goedkeurende controleverklaring,

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

In te vullen door de docent: Cijfer: = Slechts hele punten toekennen! 5,4. In te vullen door de student: Naam: Groep: Collegiale toetsing

In te vullen door de docent: Cijfer: = Slechts hele punten toekennen! 5,4. In te vullen door de student: Naam: Groep: Collegiale toetsing In te vullen door de docent: Cijfer: = Slechts hele punten toekennen! 5,4 In te vullen door de student: Naam: Studentnummer: Docent: Groep: Collegiale toetsing FN2VS2FE01-1 HEEJM Aanwijzingen: N.B. Lees

Nadere informatie

NedSense enterprises n.v. AVA. 11 juni 2013

NedSense enterprises n.v. AVA. 11 juni 2013 NedSense enterprises n.v. AVA 11 juni 2013 a) Bespreking van het jaarverslag b) Bespreking en vaststelling van de jaarrekening per 31 december 2012 (ter c) Toelichting op het reserverings- en dividendbeleid

Nadere informatie

Participatieregelingen: beloning of investering?

Participatieregelingen: beloning of investering? Participatieregelingen: beloning of investering? Participatieregelingen zijn een veel voorkomend instrument om management te binden en te belonen, zowel in corporate- als privateequity-omgevingen. Ondernemingen

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

copyright DJB International

copyright DJB International copyright DJB International copyright DJB International Your Insurance Cy, since 19XX Still going strong copyright DJB International copyright DJB International Directive 2009/138/EC of 25 nov 2009 On

Nadere informatie

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011 Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid Moerdijk, 30 Juni 2011 Annemarie van der Rest Manager Health, Safety and Environmental Affairs Shell Nederland

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33)

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Toezicht Financiële Verslaggeving 27 oktober 2011 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde?

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? De recent gepubliceerde IFRS 13 bevat geen nieuwe voorschriften over wanneer reële waarde toegepast moet worden, maar legt uit hoe de reële waarde

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Voorwoord. Mededelingen Aureus:

Voorwoord. Mededelingen Aureus: Voorwoord Dit is het overzicht van de studiestof Finance. Het betreft hier een overzicht van de verplichte literatuur. Hoofdstuk A tot en met M bestaat uit de verplichte literatuur van het hoofdboek. Dit

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011 Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6 Jaarverslag / Auditor s report 2011 1 2 Het bestuur van de NGO All for Children heeft op 26 mei 2012 het volgende jaarverslag vastgesteld

Nadere informatie

Verslaggeving over kredietrisico's uit beleggingen en vorderingen. Toezicht Financiële Verslaggeving

Verslaggeving over kredietrisico's uit beleggingen en vorderingen. Toezicht Financiële Verslaggeving Verslaggeving over kredietrisico's uit beleggingen en vorderingen Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 7 3 Belangrijkste

Nadere informatie

A day made of glass. h.p://www.youtube.com/watch? v=6cf7il_ez38

A day made of glass. h.p://www.youtube.com/watch? v=6cf7il_ez38 A day made of glass h.p://www.youtube.com/watch? v=6cf7il_ez38 HC5: Finance in Entrepreneurship Blok 3: 2011 Ben White & Arnout Kroezen Agenda 1) Why focus on finance ma.ers? 2) Break Even point 5) Prijs

Nadere informatie

Dutch Round Table On Performance Measurement

Dutch Round Table On Performance Measurement Dutch Round Table On Performance Measurement 19 maart 2009 Dag programma Dutch Round Table 13:20 GIPS 2010 Mark van Eijk 13:30 Valutahedging Ido de Geus 14:00 Round Table Discussie 14:45 Koffie Break 15:15

Nadere informatie

Toepassing van Fiscale Grondslagen door Kleine Rechtspersonen in Nederland

Toepassing van Fiscale Grondslagen door Kleine Rechtspersonen in Nederland Toepassing van Fiscale Grondslagen door Kleine Rechtspersonen in Nederland Sanjay Bissessur Universiteit van Amsterdam Amsterdam Business School Postbus 310, 1018 TV Amsterdam s.w.bissessur@uva.nl Monique

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag Ten geleide In de jaareditie 2013 van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving is hoofdstuk 400 Jaarverslag opgenomen met geringe aanpassingen in de

Nadere informatie

Jaarresultaten 2008 DPA Groep DPA Flex Group N.V. buigt in 2 e halfjaar operationeel verlies om in winst ondanks omzetdaling

Jaarresultaten 2008 DPA Groep DPA Flex Group N.V. buigt in 2 e halfjaar operationeel verlies om in winst ondanks omzetdaling - Resultaten 2008 - Amsterdam, 6 maart 2009 Jaarresultaten 2008 DPA Groep DPA Flex Group N.V. buigt in 2 e halfjaar operationeel verlies om in winst ondanks omzetdaling DPA Flex Group N.V. heeft in 2008

Nadere informatie

98 De Pensioenwereld in 2015

98 De Pensioenwereld in 2015 10 98 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 99 Weloverwogen keuzes nodig voor juiste waardering beleggingen Auteurs: Jacco van Kleef en Lars Mion Pensioenfondsen moeten volgens de verslaggevingsregels

Nadere informatie

Ontdek de mogelijkheden

Ontdek de mogelijkheden Business Intelligence Ontdek de mogelijkheden Drs.Roel Haverland An apple a day.. Page 3 Hoe vertaalt dit zich naar u? Page 5 Hoe vertaalt dit zich naar u? Winst Page 6 Hoe de winst te verhogen? Winst

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Audit Alert 22 De controle van staatsobligaties met landenrisico

Audit Alert 22 De controle van staatsobligaties met landenrisico Audit Alert 22 De controle van staatsobligaties met landenrisico december 2011 Audit Alert 22 De controle van staatsobligaties met landenrisico 1 Inleiding Binnen de Europese Unie wordt gezocht naar oplossingen

Nadere informatie

De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen

De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen VBA - Seminar Jef Holland Head of Real Estate Audit Amsterdam Tel. : +31 (0)20-582 4504 E-Mail: jholland@deloitte.nl

Nadere informatie

Bijzondere waardevermindering van activa. Toezicht Financiële Verslaggeving

Bijzondere waardevermindering van activa. Toezicht Financiële Verslaggeving Bijzondere waardevermindering van activa Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2012 Inhoudsopgave 1 Executive Summary 4 2 Belangrijkste onderzoeksresultaten 7 3 Aanleiding, doelstelligen en populatie

Nadere informatie

Transparantie van de solvabiliteit Presentatie Actuariaatcongres 2014 Bevordert de regelgeving de transparantie van de solvabiliteit?

Transparantie van de solvabiliteit Presentatie Actuariaatcongres 2014 Bevordert de regelgeving de transparantie van de solvabiliteit? Transparantie van de solvabiliteit Presentatie Actuariaatcongres 2014 Bevordert de regelgeving de transparantie van de solvabiliteit? Wouter Elshof Wouter Klaassen 5 maart 2014 Inleiding Thema Actuariaatcongres:

Nadere informatie

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden.

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden. De waardebepaling van nieuwe producten en services in de zorg Het beantwoorden van de vraag of nieuwe producten en services in de zorg daadwerkelijk meerwaarde brengen is niet gemakkelijk. Er is een levendige

Nadere informatie

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Belastingen: het dilemma van het betalen van een fair share en de verschillende voorkeuren van aandeelhouders en

Nadere informatie

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy Klant Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy IT characteristics - Constante verandering: organsiatie, techniek, processen.

Nadere informatie

Woningcorporaties & Renterisicomanagement

Woningcorporaties & Renterisicomanagement Aedes Corporatiedag 2012 Woningcorporaties & Renterisicomanagement Rotterdam, World Trade Center 31 mei 2012 Arjan van der Linden Tim Monten Agenda Introductie 5 minuten Renterisico en derivaten 15 minuten

Nadere informatie

Handleiding Risk Indicator Structured Products

Handleiding Risk Indicator Structured Products Handleiding Risk Indicator Structured Products Kempen Structured Products heeft negen verschillende typen risico geïdentificeerd die een belegger zou kunnen lopen als hij een structured product koopt.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 12186 8 juli 2011 Regeling van De Nederlandsche Bank N.V. van 28 juli 2011 tot wijziging van de Regeling staten financiële

Nadere informatie

Theta Fund Management B.V. Amsterdam. Annual Report 2013

Theta Fund Management B.V. Amsterdam. Annual Report 2013 Theta Fund Management B.V. Amsterdam Annual Report 2013 CONTENTS Page DIRECTORS' REPORT 1 General 3 2 ANNUAL REPORT OF THE MANAGING DIRECTORS 4 FINANCIAL STATEMENTS 1 Balance sheet as at December 31, 2013

Nadere informatie

Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan. Oostzaan, 22 april 2013

Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan. Oostzaan, 22 april 2013 Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan Oostzaan, 22 april 2013 1. Situatieschets De gemeente Oostzaan is permanent bezig met het verbeteren en optimaliseren van haar bedrijfsvoering. Het

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance FINANCE consulting interim management professionals over sis... duurzame relaties met onze opdrachtgevers gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. Finance is een middelgroot

Nadere informatie

Aanhef. De Nederlandsche Bank N.V., Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties;

Aanhef. De Nederlandsche Bank N.V., Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties; Aanhef De Nederlandsche Bank N.V., Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties; Gelet op de artikelen 131, eerste lid, 133, eerste lid, en artikel 135, tweede en vijfde lid, van het Besluit

Nadere informatie

Financiële instrumenten

Financiële instrumenten 15 Financiële instrumenten 1501 a 1 191 Gekochte callopties d 250 991 Resultaat op callopties - 50 Aan 110 Bank d 300 2 191 Gekochte callopties d 280 d 530 d 250 Aan 991 Resultaat op callopties d 280 3

Nadere informatie

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX CORPORATE EVENT NOTICE: Toewijzing van aandelen REED ELSEVIER N.V. LOCATIE: Amsterdam BERICHT NR: AMS_20150610_04040_EUR DATUM: 10/06/2015 MARKT: EURONEXT AMSTERDAM - Change of Issuer name and trading

Nadere informatie

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015 Steunstichting SBWU Boekjaar 2014 Steunstichting SBWU Utrecht 2 april 2015 Inhoud Blad Jaarrekeningverslag over boekjaar 2014 3 Jaarrekening 2014 4 Balans per 31 december 2014 5 Winst-en verliesrekening

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Onderdeel A. Toepassingsgerichte opgaven

Onderdeel A. Toepassingsgerichte opgaven Onderdeel A. Toepassingsgerichte opgaven Dit onderdeel betreft een casus met 4 verschillende deelvragen. U dient de gestelde opgaven te beantwoorden binnen de omlijnde vakken. Vermeldt daarbij de gevraagde

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11. Hoofdstuk 1 Treasury 13

Inhoud. Voorwoord 11. Hoofdstuk 1 Treasury 13 Inhoud Voorwoord 11 Hoofdstuk 1 Treasury 13 1.1 Treasurytaken 13 1.1.1 Cash & liquidity management / Financiering 14 1.1.2 Renterisicobeheer 14 1.1.3 Valutarisicobeheer 15 1.1.4 Beheer van prijsrisico

Nadere informatie

Thenergo nv Resultaten van een volledig jaar eindigend op 31 december 2007

Thenergo nv Resultaten van een volledig jaar eindigend op 31 december 2007 PERSBERICHT Antwerpen, 10 april 2008 Thenergo nv Resultaten van een volledig jaar eindigend op 31 december 2007 Financiële samenvatting 2007 2006 verschil (in duizenden EUR) Opbrengsten 20.810 3.738 x

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

De toekomst van leasing

De toekomst van leasing De toekomst van leasing Alle leaseovereenkomsten komen on balance In maart 2009 hebben de IASB en FASB nieuwe voorstellen gedaan voor leaseaccounting die ervoor zullen zorgen dat alle leaseovereenkomsten

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Programma 18u30 18u40 Inleiding Luc Boelaert - directeur regio Oost- en West-Vlaanderen, Bank Degroof Hoe de balans strategisch versterken om financiële

Nadere informatie

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015 Materialiteit en waardecreatie Jos Reinhoudt 21 mei 2015 JOS REINHOUDT MVO Nederland Speerpuntonderwerpen: Transparantie Stakeholderdialoog Impact MVO Trendrapport 2015 j.reinhoudt@mvonederland.nl @JosReinhoudt

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options. 23 september 2010

AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options. 23 september 2010 AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options 23 september 2010 1 Agenda Huiswerk vorige keer Swaps (H7 1 t/m 4) Optie markt (H8) 2 Interest Rate Swaps Een interest rate swap (IRS) is een financieel contract

Nadere informatie

Italian desk Chi? Lokaal aanspreekpunt is Melissa Allegrezza. 2015. For information, contact Deloitte Fiduciaire

Italian desk Chi? Lokaal aanspreekpunt is Melissa Allegrezza. 2015. For information, contact Deloitte Fiduciaire Chi? Netwerk van (en samenwerking tussen) collega s met Italiaanse achtergrond, binnen Deloitte België, zowel Nederlandstalig als Franstalig, vanuit verschillende achtergrond en locaties Lokaal aanspreekpunt

Nadere informatie

Jaarcongres Controlling

Jaarcongres Controlling Jaarcongres Controlling Commerciële Leeuwen temmen: Contract Risk Management bij G4S Philip Limvers Agenda Introductie van G4S Risk Management bij G4S Contract Risk Management Doelstelling en beleid In

Nadere informatie

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version Introductie Quickscan De financiële organisatie moet, net zo als alle andere ondersteunende diensten, volledig gericht zijn

Nadere informatie

TWEEDE OPENBARE VERSLAG EX ART. 73A FAILLISSEMENTSWET

TWEEDE OPENBARE VERSLAG EX ART. 73A FAILLISSEMENTSWET TWEEDE OPENBARE VERSLAG EX ART. 73A FAILLISSEMENTSWET Naam gefailleerde : City Cargo Amsterdam B.V. Faillissementsnummer : 08.618 F Datum uitspraak : 22 december 2008 Curator : mr J. Lensink Rechter-Commissaris

Nadere informatie

Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen. Mark van Rijn 14 October 2004

Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen. Mark van Rijn 14 October 2004 Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen Mark van Rijn 14 October 2004 Een jaar geleden... Heineken verwijderd uit DJSI STOXX Positie binnen FTSE4Good onder druk Heineken scoort laag

Nadere informatie

4. Financieel risicobeheer

4. Financieel risicobeheer 4. Financieel risicobeheer De Groep onderkent financiële risicofactoren ten aanzien van valuta, rente, prijs, krediet en liquiditeit. Deze financiële risico s zijn niet bijzonder van aard of afwijkend

Nadere informatie

Introductie XBRL GL. XBRL Nederland. Paul Snijders Directeur Semansys Technologies vice chair XBRL Nederland

Introductie XBRL GL. XBRL Nederland. Paul Snijders Directeur Semansys Technologies vice chair XBRL Nederland Introductie XBRL GL XBRL Nederland Paul Snijders Directeur Semansys Technologies vice chair XBRL Nederland Inhoud XBRL Nederland Huidige situatie XBRL/ SBR XBRL Global Ledger (GL) Proces en voordelen XBRL

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Algemene informatie over het governancesysteem (richtsnoer 21 en 27)

Algemene informatie over het governancesysteem (richtsnoer 21 en 27) Disclaimer Dit document bevat Guidance van DNB met betrekking tot de kwalitatieve rapportage die verzekeraars als onderdeel van de Preparatory Guidelines rapportages indienen in 2015. Deze Guidance beschrijft

Nadere informatie

Nyenrode Tax Assurance masterclass tax accounting & tax reporting

Nyenrode Tax Assurance masterclass tax accounting & tax reporting Nyenrode Tax Assurance masterclass tax accounting & tax reporting 2 Masterclass Tax Accounting & Tax Reporting inhoudsopgave 4 Masterclass Tax Accounting & Tax Reporting Tax accounting Het programma Wat

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in onderzoek. eerdere bijdrage heeft de auteur enkele studies besproken naar de

Recente ontwikkelingen in onderzoek. eerdere bijdrage heeft de auteur enkele studies besproken naar de Management control: Ontwerp, toepassingen en effectiviteit van kostensystemen Recente ontwikkelingen in onderzoek Naar het ontwerp van kostensystemen, en de antecedenten en gevolgen ervan, wordt de laatste

Nadere informatie

Informatie Care IS Beleggingsportefeuille

Informatie Care IS Beleggingsportefeuille Informatie Care IS Beleggingsportefeuille Onderstaande informatie is samengesteld op14 juni 2013 Inleiding Binnen de beleggingsportefeuilles van Care IS wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende beleggingscategorieën:

Nadere informatie

Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs

Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Number 11, May 2015 IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Het alloceren van de transactieprijs aan de afzonderlijke prestatieverplichtingen in een

Nadere informatie

Mamut Validis Jan de Wit, Channel Manager NL

Mamut Validis Jan de Wit, Channel Manager NL Mamut Validis Jan de Wit, Channel Manager NL 19 mei 2009 janw@mamut.nl Agenda Overzicht Mamut Validis Wat is de business need? Actueel door Credit Crunch Wie gebruikt Mamut Validis en wanneer? Sales Materiaal:

Nadere informatie

Studentenuitwerkingen Externe verslaggeving

Studentenuitwerkingen Externe verslaggeving Studentenuitwerkingen Externe verslaggeving Hoort bij het opgavenboek, tweede druk 2012, isbn 978-90-01-80956-0. Drs. H.J. Bouwer Dr. D.H. van Offeren Drs. E.M. van der Veer Inhoud Antwoorden hoofdstuk

Nadere informatie

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International Halfjaarbericht 2015 N.V. Dico International Inhoud Jaarverslag Directieverslag N.V. Dico International Verkorte halfjaarcijfers 2015 1. Verkort overzicht financiële positie per 30 juni 2015 2. Verkort

Nadere informatie

Samenwerken aan Wereldklasse Havenbedrijf Rotterdam

Samenwerken aan Wereldklasse Havenbedrijf Rotterdam Samenwerken aan Wereldklasse Havenbedrijf Rotterdam 1 Achtergrond Daniëlle van der Sluijs 43 jaar, 2 kinderen, getrouwd Bedrijfskunde (EUR), Postdoc Controllersopleiding (VU) 9 jaar Numico, laatste 5 jaar

Nadere informatie

Number 12, May 2015. Update IFRS 15 - Identificeren van prestatieverplichtingen

Number 12, May 2015. Update IFRS 15 - Identificeren van prestatieverplichtingen Number 12, May 2015 Update IFRS 15 - Identificeren van prestatieverplichtingen IFRS 15 - Identificeren van prestatieverplichtingen Het onderscheiden van prestatieverplichtingen is een belangrijke stap

Nadere informatie

Geachte voorzitter en leden van de Parlementaire Enquêtecommissie Woningcorporaties,

Geachte voorzitter en leden van de Parlementaire Enquêtecommissie Woningcorporaties, Parlementaire Enquêtecommissie Woningcorporaties Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Amsterdam, 11 juli 2014 Geachte voorzitter en leden van de Parlementaire Enquêtecommissie Woningcorporaties, De Raad voor

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

30. Vennootschappelijke balans

30. Vennootschappelijke balans 30. Vennootschappelijke balans voor winstbestemming in EUR x 1.000 noot 31-12-2014 31-12-2013 Activa Materiële vaste activa Overige materiële vaste activa 32.2 3 6 Financiële vaste activa Deelnemingen

Nadere informatie

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Wynand van de Ven en Erik Schut Wederreactie op Douven en Mannaerts In ons artikel in TPEdigitaal (Van de Ven en Schut 2010) hebben wij uiteengezet

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving Alternatieve financiële prestatie-indicatoren Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving April 2014 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Doelstellingen, onderzoeksopzet en definiëring

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Bestuurdersbeloningen in de financiële verslaggeving

Bestuurdersbeloningen in de financiële verslaggeving Bestuurdersbeloningen in de financiële verslaggeving Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving Oktober 2014 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en vervolg 6 3 Belangrijkste

Nadere informatie

Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa. Toezicht Financiële Verslaggeving

Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa. Toezicht Financiële Verslaggeving Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Mangementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste

Nadere informatie

LONG/SHORT TRADING FUND

LONG/SHORT TRADING FUND LONG/SHORT TRADING FUND Frog Capital Management B.V. Van Weedestraat 3 3761 CA Soest +31 (0)35 6039201 info@frogfund.nl www.frogcapitalmanagement.com Frog Capital Management B.V. Opgericht maart 2002 Tot

Nadere informatie

Brief aan de aandeelhouder MUTATIE

Brief aan de aandeelhouder MUTATIE Brief aan de aandeelhouder MUTATIE Mevrouw, Mijnheer, Hierbij delen we u, als aandeelhouder van aandelen van het Gemeenschappelijk Beleggingsfonds AMUNDI ETF GREEN TECH LIVING PLANET - (FR0010949479),

Nadere informatie