Inhoudsopgave. Voorwoord Pagina 5. Inleiding 7. Hoofdstuk 1 MEEDOEN KOMT VAN TWEE KANTEN Pleitbezorging en belangenbehartiging

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave. Voorwoord Pagina 5. Inleiding 7. Hoofdstuk 1 MEEDOEN KOMT VAN TWEE KANTEN Pleitbezorging en belangenbehartiging"

Transcriptie

1 Jaarverslag

2 2

3 Inhoudsopgave Voorwoord Pagina 5 Inleiding 7 Hoofdstuk 1 MEEDOEN KOMT VAN TWEE KANTEN Pleitbezorging en belangenbehartiging Hoofdstuk 2 KENNIS OPDOEN KENNIS DELEN Voorlichting en informatieverstrekking Hoofdstuk 3 STERKE PERSONEN MAKEN EEN STERKE ORGANISATIE Empowerment Hoofdstuk 4 EEN SOLIDE BASIS OM VERDER TE GROEIEN Professionalisering en versterking van de organisatie Bijlage 1 De samenstelling van het NOOM Bijlage 2 Bestuur van het NOOM Bijlage 3 Het bureau Bijlage 4 Visie van het NOOM Bijlage 5 Samenwerkingspartners in 2012 Bijlage 6 Publicaties en producten van het NOOM Bijlage 7 Lijst van gebruikte afkortingen Colofon 56 3

4 4

5 Voorwoord In 2012 bereikte het NOOM de mooie leeftijd van vijf jaar! Sinds de oprichting hebben we als netwerkorganisatie een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Wie had kunnen denken dat we zoveel activiteiten zouden kunnen uitvoeren, op zoveel plaatsen de kans zouden krijgen om het perspectief van oudere migranten mee te laten wegen, dat onze samenwerking onszelf ook zoveel inspiratie en energie zou kunnen geven. En niet alleen het NOOM als samenwerkingsverband heeft wat te vieren. Ook bij de lidorganisaties werden in 2012 jubilea gevierd. Fos ten, de organisatie Surinaamse 50+ vrouwen waar ik voorzitter van mag zijn en NEHOB (Nederlandse Hindoe Ouderen Bond) bestonden het afgelopen jaar respectievelijk vijftien en tien jaar. Dat werd uiteraard op gepaste wijze gevierd. Andere lidorganisaties bereikten hun eigen mijlpalen, passend bij hun eigen ontwikkeling. Ik noem maar een paar uiteenlopende voorbeelden. Zo organiseerde de seniorencommissie van OCaN, de laatst aangesloten lidorganisatie van Caribische Nederlanders, voor de eerste maal een landelijke ouderendag waar honderden ouderen aan kwamen deelnemen. MOBiN (Marokkaanse Ouderen Bond in Nederland) zocht en vond met succes een nieuwe manier om bekendheid te verwerven en geld te genereren voor activiteiten voor de Marokkaanse ouderen in de organisatie van een benefietbijeenkomst. De voorzitter van de Turkse Ouderen Federatie maakte zich sterk om het taboeonderwerp ouderenmishandeling bespreekbaar te gaan maken. In gesprek met het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zette hij de deur open voor activiteiten binnen zijn eigen organisatie en alle andere organisaties binnen het NOOM. De Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen herdacht zestig jaar Molukkers in Nederland met uiteenlopende activiteiten, waaronder een expositie. Chun Pah stond stil bij het feit dat de Chinezen honderd jaar in Nederland zijn door middel van een eigengemaakte voorstelling vol toneel, zang en dans op de landelijke Chinese ouderendag in september. Het mooie van het NOOM is dat we samen zoveel leren. Treden buiten je eigen bekende wereld door samen te werken met ouderen van uiteenlopende herkomst (ook Nederlandse!) zet de vensters open. Hoe vaak zeggen we niet: Dat kan bij ons niet!. In NOOM-verband komen we in aanraking met allerlei nieuwe onderwerpen. En dan blijkt dat we het daar wel degelijk in onze eigen kring over kunnen hebben: over rondkomen met weinig geld en armoede, over ouderenmishandeling en de grenzen van familiezorg, over dilemma s rond het oud worden hier of daar. We zijn genereus naar elkaar en laten de andere lidorganisaties graag delen in wat wij ieder in onze gemeenschap weten te ontwikkelen. Absoluut hoogtepunt in het afgelopen jaar was onze presentatie op de 50 Plus Beurs. Vijf dagen lang vulden we een grote stand en een podium van multiculturele ontmoeting. Meer dan tweeduizend (!) oudere migranten bezochten de beurs, waardoor het beurspubliek weer verder verkleurde. Veel bezoekers konden meegenieten van culturele optredens vol muziek, zang en dans. Informatie over allerlei projecten kwam over het voetlicht, mede dankzij samenwerking met andere organisaties, zoals PCOB en Unie KBO. Vooral de slotdag pakten we enorm uit: met medewerking van alle lidorganisaties werd het een klank- en kleurrijk feest. 5

6 In dit jaarverslag kunt u lezen welke bergen we in 2012 als vrijwilligersorganisatie met een klein bureau weer hebben verzet. Alle lof voor al die vrijwilligers die dat altijd weer mogelijk maken. Zij vormen het hart van de organisaties van en voor oudere migranten! Ook de ondersteuning door en samenwerking met vele andere organisaties in het veld is voor ons onontbeerlijk. Wij danken alle samenwerkingspartners uit de grond van ons hart. Christina Harrevelt, voorzitter Utrecht, juli

7 Inleiding Het NOOM heeft drie belangrijke opdrachten: Het verwoorden van het cliëntperspectief van de oudere migranten om zodoende te komen tot beleidsbeïnvloeding. Het vergroten van de toegankelijkheid van welzijn en zorg voor oudere migranten. Het bevorderen van hun maatschappelijke participatie. Daaraan werkt het NOOM door: Pleitbezorging en belangenbehartiging. Voorlichting en informatieverschaffing. Lotgenotencontact. Hoogste prioriteit wordt gegevens aan twee thema s: inkomen en financiële zekerheid en welzijn en zorg. Empowerment en beeldvorming zijn elementen in alle NOOM-activiteiten, maar krijgen ook afzonderlijk aandacht. De lidorganisaties zorgen voor de directe informatieverschaffing naar de achterban en de onderlinge ontmoeting. Ook signaleren zij actuele ontwikkelingen, behoeften en knelpunten binnen hun groepering. Deze informatie vanuit de verschillende gemeenschappen komt samen binnen het NOOM. Het NOOM is verantwoordelijk voor de gemeenschappelijke pleitbezorging en belangenbehartiging en de informatieverschaffing naar buiten toe. Veel activiteiten worden mogelijk gemaakt dankzij samenwerking met de CSO en de andere ouderenbonden. Ook de samenwerkingsverbanden van het LOM (Landelijk Overleg Minderheden) bieden ons veel steun. Dit verslag beschrijft de activiteiten van het NOOM in Activiteiten van de lidorganisaties in NOOM-verband zijn ook opgenomen. Waar dat van toepassing is wordt een doorkijkje gegeven naar

8 8

9 Hoofdstuk 1 Meedoen komt van twee kanten Pleitbezorging en belangenbehartiging In de korte tijd van ons bestaan heeft het NOOM de oudere migranten in vele sectoren weten te agenderen. Bondgenoten zijn daarbij onontbeerlijk. Het NOOM is een kleine organisatie, met beperkte capaciteit en middelen. Maar dankzij samenwerking met anderen slaagt het NOOM erin om op veel plaatsen een lans te breken voor diversiteit in het ouderenbeleid en aandacht voor de problematiek én de kracht van de oudere migranten Belangenbehartiging in CSO-verband De Centrale Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO) en de daarin verenigde ouderenorganisaties zijn voor NOOM natuurlijke bondgenoten. Voor het NOOM is de samenwerking binnen de CSO van groot belang. Vertegenwoordigers van het NOOM participeren in de adviescommissies Zorg en Welzijn; Inkomen en Pensioenen; Wonen; en Financiën. In deze commissies worden alle actuele ontwikkelingen die ouderen aangaan besproken. Gezamenlijk worden standpunten bepaald en acties in het kader van belangenbehartiging van de gezamenlijke ouderen voorbereid. Dankzij de samenwerking binnen CSO krijgt het NOOM toegang tot politiek Den Haag. De CSO heeft zich in 2012 bijvoorbeeld ingezet ten aanzien van onderwerpen als de effecten van de kabinetsbezuinigingen voor ouderen, de discriminatie van allochtone ouderen bij de bijstandsuitkering, de versterking van de invloed van ouderen binnen de pensioenfondsen en de overheveling van taken vanuit de AWBZ naar de gemeenten. Voor de Tweede Kamerverkiezingen is de programmavergelijker ouderen gelanceerd. Op 6 september 2012 vond een verkiezingsdebat plaats, aan de hand van vragen als: Pleitbezorging en belangenbehartiging. Komen 'ouderen' in uw programma aan de orde? Blijft de koopkracht van gepensioneerden gelijk oplopen? Zijn er genoeg geschikte woningen om 'thuis te wonen'? Hoe zwaar kan de last op de schouders van de mantelzorgers worden? Wat doet u eraan de mobiliteit van ouderen te bevorderen? Durft u te investeren in programma's die het 'gezond oud worden' stimuleren? Op 13 januari 2012 is de publicatie Toekomstige ouderenzorg; kernwaarden, opbrengsten en perspectief verschenen. In 2011 is door CSO, NFU (Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra) en ZonMw in de context van het Nationaal Programma Ouderenzorg gewerkt aan een visie op de toekomstige ouderenzorg. Ouderen zelf hebben hier ook over meegedacht. CSO en Zorgbelang Nederland organiseerden onder begeleiding van de Argumentenfabriek twee denksessies voor ouderen die de basis vormden voor CSO bij de totstandkoming van het visiedocument. De bijdrage van de ouderen is weergegeven in een visiekaart. Door deelname van oudere migranten is ook hun visie meegenomen in het eindresultaat was het Europees Jaar van Actief ouder worden en solidariteit tussen de generaties. De officiële opening in Nederland vond plaats in Den Haag op 28 maart 2013, in aanwezigheid van Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet. Symbolisch schoof zij vier 9

10 puzzelstukjes in elkaar, die samen de vier generaties vertegenwoordigen. Vertegenwoordigers van de CSO-organisaties en dus ook vanuit het NOOM gaven acte de présence. In het kader van het EU Jaar werkte de CSO mee aan de campagne van Actiz onder de titel Het Nieuwe Ouder Worden. Een belangrijk hoogtepunt van deze campagne was de conferentie Lokale kracht: power in wonen, welzijn en zorg, georganiseerd door Aedes Actiz Kenniscentrum Wonen en Zorg op 5 september Het NOOM verzorgde hier een powersessie (zie ook par. 1.3.). Het NOOM maakt dankbaar gebruik van de expertise die aanwezig is bij het CSO-bureau en de collega-ouderenorganisaties Unie KBO (Katholieke Bond van Ouderen), PCOB (Protestants Christelijke Ouderen Bond) en NVOG (Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden). De afbouw van de overheidssubsidie voor de ouderenorganisaties heeft niet alleen voor de aangesloten organisaties, maar ook voor de CSO ingrijpende gevolgen. De afbouw vormde aanleiding om de onderlinge samenwerking te toetsen en toekomstbestendig te maken. Op is tijdens de Algemene Leden Vergadering besloten de CSO in de oude vorm te beëindigen en de samenwerking nieuw vorm te geven in CSO 2.0. In 2012 zijn de voorbereidingen daarvoor van start gegaan Acties rond de kortingen op de AOW Met ingang van 1 januari 2012 voerde het kabinet Rutte I een tweetal korting door op de AIO (Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen). De kortingen leidden tot een flinke achteruitgang in inkomen. Tevens werd bekend dat vanaf 2013 de AIO langzaam verder naar beneden zou gaan. Er ontstond grote ongerustheid in de kringen van oudere migranten. Oudere migranten zijn relatief vaak aangewezen op deze aanvullende uitkering, omdat zij vrijwel allemaal te maken hebben met een AOW-gat, omdat zij pas later naar Nederland zijn gekomen en onvoldoende AOW-rechten hebben opgebouwd. 10

11 Vanaf 1 januari 2012 werd de Koopkrachttegemoetkoming Oudere Belastingplichtigen (KOB) beschouwd als inkomen en als zodanig verrekend met de AIO. Alle AOW-ers in Nederland ontvingen de KOB, maar de allerarmsten, de AOW-ers met een AIO, in welke groepering oudere migranten sterk zijn oververtegenwoordigd, kregen dit extraatje niet meer. Op 5 januari 2012 heeft de coördinator van het NOOM, Freddy May meegewerkt aan een radio-uitzending van radio mart in Amsterdam, die geheel gewijd was aan deze problematiek. Er kwamen zoveel vragen dat een week later op 12 januari opnieuw gelegenheid werd geboden om uitleg te geven. Het NOOM stond gelukkig niet alleen in zijn bezorgdheid over de gevolgen van de regeringsmaatregelen. FNV, CNV, CSO, de LOM Samenwerkingsverbanden en het NOOM (en alle aangesloten lidorganisaties) dienden in mei 2012 een klacht in bij de Commissie Gelijke Behandeling. Deze coalitie was van mening dat de kortingen tot indirecte discriminatie leidden en daarom in strijd waren met de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb). Op 7 februari 2013 is de Commissie - vanaf 1 oktober 2012 College voor de Rechten van de Mens (CRM) geheten - met een uitspraak gekomen, waarin de klacht werd afgewezen. Apart daarvan zijn sindsdien juridische procedures voor de rechtbank gewoon doorgezet Betrokken bij Buurtbeleid 2012 was het laatste jaar van het meerjarenproject Betrokken bij Buurtbeleid (BbB), waarin het NOOM heeft samengewerkt met PCOB, Unie KBO, LOC Zeggenschap in zorg en NVOG. De coördinatie was in handen van de PCOB. Subsidie kwam van Fonds PGO. BbB had tot doel het verbeteren van de informatiepositie en participatie van ouderen in een risicosituatie (en de mensen in hun omgeving) die niet als vanzelfsprekend mee (kunnen) doen. Informatieverstrekking, verwijzing en lokale belangenbehartiging waren belangrijke pijlers in het project. Actieve en vitale ouderen werden gestimuleerd om zich in te zetten voor andere ouderen. BbB heeft het mogelijk gemaakt om een flinke impuls te geven aan lokale activiteiten binnen de lidorganisaties en aanverwante organisaties van en voor oudere migranten. Bovendien sloot het project uitstekend aan bij de behoefte om de kansen die de Wet maatschappelijke ondersteuning biedt te leren benutten. Net als in voorgaande jaren heeft het NOOM in 2012 veel energie gestoken in de ondersteuning op maat bij de ontwikkeling van lokale activiteiten. 11

12 Dat betrof bijvoorbeeld: Ondersteuning van diverse organisaties en samenwerkingsverbanden bij de bepaling van de prioriteiten voor de toekomst. Advisering bij fondsenwerving. Vervolgactiviteiten in Waalwijk, waar in 2011 een intensief traject door NOOM is begeleid in samenwerking met de gemeente, gericht op het verbinden van vraag en aanbod rond wonen, welzijn en zorg voor oudere migranten. In 2012 zijn de migrantenorganisaties ondersteund bij het opzetten van eigen activiteiten voor de ouderen, zoals een cursus voor mantelzorgers en voorlichtingsactiviteiten. Ook zijn workshops en presentaties gegeven over oudere migranten voor de medewerkers van het gemeentelijk Wmo-loket, organisaties die zich bezighouden met ondersteuning van mantelzorgers en zorginstellingen. Het ontwikkelen van nieuwe concepten in voorlichting. Op initiatief van het ouderenwerk van Stichting De Twern in Tilburg is samen met Equilibrium Maastricht een training gegeven aan een groep actieve ouderen van verschillende culturele achtergronden rondom tai chi en valpreventie. Deze training vond plaats op 26 mei Hieraan hebben 32 mensen deelgenomen. Tijdens het drieëneenhalfjaar durende project heeft het NOOM 40 grotere en kleinere piloten stimuleringsactiviteiten uitgevoerd in 23 gemeenten en regio s. In 2012 zijn ook twee trainingen gegeven voor vrijwilligers uit de achterban: Samen met het Expertisecentrum Familiezorg is een training ontwikkeld voor vrijwilligers over Werken in de Zorgdriehoek (oudere familiezorger professional). Hierin leren de deelnemers hoe zij ouderen en hun mantelzorgers meer inzicht kunnen geven in de verhouding met de professionele zorg(medewerkers) en zich beter kunnen toerusten om hun plaats in deze zorgdriehoek in te nemen. De training is gegeven aan 24 deelnemers op 7 maart 2012 door Ine Bertens (Expertisecentrum Familiezorg) en Hans Schellekens (NOOM). 12

13 Vanwege het succes van de training Effectief onderhandelen die in 2010 in het kader van BbB werd uitgevoerd is deze in 2012 opnieuw aangeboden. Op 14 april werd deze training verzorgd door Jeanny Vreeswijk-Manusiwa, coördinator van de Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen) en Hans Schellekens voor 28 belangstellenden. Vanwege plaatsgebrek moesten zelfs nog mensen worden afgewezen. Daarnaast heeft het NOOM actief bijgedragen aan de gezamenlijke activiteiten binnen Betrokken bij Buurtbeleid. Het laatste projectjaar stond vooral in het teken van de verspreiding van goede voorbeelden van de inzet van vitale ouderen voor kwetsbare ouderen in belangenbehartiging en concrete projecten. 13

14 Een belangrijk middel om vrijwillige inzet te stimuleren werd gevonden in de ontwikkeling van de film Ouderen voor ouderen. In de film, geproduceerd door MovedMedia, vertellen oudere vrijwilligers over hun activiteiten voor andere ouderen en het plezier dat ze daaraan beleven. Ook een vrijwilligster van Stichting Emanuel, een Kaapverdiaanse organisatie in Rotterdam heeft medewerking verleend. Bij de dvd is een handreiking samengesteld om gesprek na afloop te stimuleren. Ook wordt aangegeven hoe de film ingezet kan worden om de betekenis van vrijwillige inzet door ouderen voor ouderen onder de aandacht te brengen van beleidmakers. Op 1 juni 2012 is de film gepresenteerd in Amsterdam, in aanwezigheid van de filmsterren, vertegenwoordigers van de projectpartners en van de getoonde projecten. Later in het jaar, op 30 september, is Ouderen voor ouderen onder andere gebruikt tijdens twee workshops op een landelijke dag van de Zuid-Europese ouderen, georganiseerd door de ouderencommissie van Lize. Het NOOM heeft een workshop ( powersessie ) over Kleurrijke kracht gegeven op de conferentie Lokale kracht: power in wonen, welzijn en zorg, georganiseerd door Aedes Actiz Kenniscentrum Wonen en Zorg op 5 september Vijf leden van het NOOMoverleg hebben medewerking gegeven aan drie regionale inspiratiedagen voor leden van de PCOB in het teken van Samen op weg naar een nieuw wij. Op het inspiratieplein konden bezoekers in sessies van een half uur kennismaken met het NOOM en de mensen daarachter. Samen werd gesproken over manieren om contact te leggen tussen ouderen die hier in Nederland zijn geboren en ouderen die elders zijn geboren. Zo kwamen steeds wisselende gesprekken op gang. 14

15 In de slotfase is een extern evaluatieonderzoek uitgevoerd door Lubberding Consultancy. Vanuit het NOOM is hieraan deelgenomen door 10 vrijwilligers die op uiteenlopende manieren actief betrokken zijn geweest in de pilotactiviteiten van NOOM binnen BbB. De ondersteuning op maat voor de lokale activiteiten werd zeer positief gewaardeerd. Betrokken bij Buurtbeleid is op 22 januari 2013 afgerond met een slotbijeenkomst met experts uit diverse sectoren. Zij hebben tijdens een rondetafelgesprek meegedacht over de vraag: Wat moeten we beslist vasthouden en verder ontwikkelen om de inzet van vitale senioren voor kwetsbare ouderen te stimuleren en te vergroten? Enkele belangrijke conclusies waren: Een goede en blijvende informatievoorziening naar de achterban (actieve bestuurders en vrijwilligers én kwetsbare ouderen) is hard nodig. Vorm en dosering daarvan dienen goed te passen bij de verschillende doelgroepen. Het gevoel van urgentie is heel belangrijk en nog niet bij iedereen voldoende doorgedrongen. De bezuinigingen en beleidsombuigingen gaan enorme gevolgen hebben voor de situatie van ouderen. Het complete arrangement van wonen, welzijn en zorg, dagbesteding en vervoer wordt ter discussie gesteld. De ouderenorganisaties hebben hier een taak om het besef van urgentie te laten doordringen in de eigen gelederen en de ouderen een duidelijke stem te geven in deze veranderingen. Denk in de kansen die de groei van het aantal 50- en 60-plussers bieden met hun ondernemingszin en vitaliteit. Zoek vooral naar manieren om dat te verbinden naar de kwetsbare ouderen. De conclusies geven aan dat we als organisaties van oudere migranten op de goede weg zijn. In onze gemeenschappen is een breed gedeeld besef dat we in eigen kring initiatieven moeten ontwikkelen voor onze kwetsbare ouderen. We moeten werken vanuit eigen kracht en zélf beginnen. Op basis daarvan kunnen we partners zoeken. Een digitale folder, ontwikkeld door Unie KBO, geeft een blik op Betrokken bij Buurtbeleid en de resultaten ervan. Deze is te downloaden via de NOOM-website. 15

16 1.4. Woonsaem, Kenniscentrum Gemeenschappelijk Wonen Oudere Migranten Het NOOM is kernpartner binnen Woonsaem, het Kenniscentrum Gemeenschappelijk Wonen Oudere Migranten. Het NOOM heeft in 2012 geparticipeerd in de kerngroepvergaderingen en meegedacht over een routekaart om groepswoonprojecten voor oudere migranten sneller te realiseren en deze te begeleiden Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO) In 2012 heeft het NOOM opnieuw kunnen participeren in het project Krachtig cliëntperspectief in het Nationaal Programma Ouderenzorg. Het project is geïnitieerd door de CSO om de ouderendelegaties binnen de regionale netwerken van het NPO te ondersteunen en toe te rusten om de wensen van de cliënten te verwoorden en kracht bij te zetten. Het NOOM heeft in 2012 een bijdrage geleverd door de samenstelling van een factsheet Cliëntparticipatie van oudere migranten. Deze is te downloaden op de NOOMwebsite. Op 1 maart 2012 heeft projectontwikkelaar/adviseur Yvonne Heygele tijdens een bijeenkomst voor projectleiders Diversiteit in Langdurige- en Ouderenzorg, georganiseerd door ZonMW een flitspresentatie gehouden over Krachtig cliëntperspectief in het Nationaal Programma Ouderenzorg en de voorwaarden voor daadwerkelijke participatie van migrantenouderen. Daarnaast heeft het NOOM in drie regio s deelgenomen aan de regionale netwerken van het NPO: in Utrecht, Amsterdam en Nijmegen. Utrecht - NUZO: Het NOOM heeft zitting in de Stuurgroep en de Themagroep allochtone ouderen binnen het NUZO (Netwerk Utrecht Zorg Ouderen). Van daaruit is het NOOM betrokken bij De stem van de oudere migrant. Het NOOM fungeert in dit project als adviseur en klankbord voor de projectgroep. Waar nodig legt het NOOM via de lidorganisaties contact met sleutelfiguren uit de doelgroep Molukkers in Tiel, Marokkanen in Utrecht en Turken in Harderwijk. De resultaten van het project lopen zeer uiteen. Met name in Harderwijk lopen de activiteiten goed, mede doordat gebruik gemaakt wordt van de inzet vanuit de Turkse Ouderen Federatie. Met de Stimuleringsprijs van NUZO heeft het NOOM in 2011 en 2012 uitvoering gegeven aan de uitrol van de methodiek Cognitieve stimulatie en bewegen voor ouderen (zie paragraaf 2.4.). Amsterdam - KOZ/AMC: Het NOOM participeert in het project Zorgvoorjeouders.nl. Dit driejarige project is een initiatief van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik en Marokko Media. Zorgvoorjeouders.nl is een reeds bestaande site voor Marokkaanse jongeren die zorg dragen voor hun ouders. Door hen toe te rusten met praktische informatie en tips kunnen die jongeren het gat tussen hun ouders en de medische zorg helpen dichten. De site is zeer succesvol en absoluut een good practice die navolging verdient. In 2012 is deze onderzocht. Daarvoor zijn groepsgesprekken gevoerd met jonge Marokkaanse mantelzorgers. Opvallend was hierbij de hoge vertegenwoordiging van jongens en jongemannen die zorg geven aan hun vader. De resultaten van de 16

17 groepsgesprekken zijn meegenomen bij de ontwikkeling van vergelijkbare sites voor jongeren van Turkse, Surinaamse en Chinese herkomst. Eind januari 2013 zijn deze online gegaan. Het NOOM heeft bijgedragen door sleutelfiguren te vinden die bereid waren medewerking te geven aan interviews voor deze sites om op die manier de herkenbaarheid te vergroten. Het NOOM heeft deelgenomen aan de klankbordgroep Cultuursensitief maken van onderzoek, dat is uitgevoerd in Amsterdam Nieuw West. In het kader van het onderzoek zijn groepsgesprekken gevoerd met Surinaamse, Turkse en Marokkaanse ouderen over bevorderende en belemmerende factoren voor actieve participatie. Het NOOM heeft organisaties gestimuleerd deel te nemen aan de gesprekken. Nijmegen ZOWEL NN: In het voorjaar van 2012 kwam het verzoek van het DoelGroepPanel van ZOWEL NN in Nijmegen (inmiddels 100 Uw Welzijns en Zorgnetwerk geheten) om samen te bekijken op welke wijze vertegenwoordiging van oudere migranten in het panel te realiseren zou zijn. Besloten is dat voorlopig vanuit het bureau van het NOOM wordt deelgenomen aan de vergaderingen om zo de wensen en behoeften van de oudere migranten mee te laten wegen in de adviezen en activiteiten. Op termijn wordt gezocht naar versterking uit de regio zelf Keurmerk Seniorvriendelijk ziekenhuis Onder projectleiding van Unie KBO is NOOM, samen met PCOB en NVOG, in 2012 van start gegaan met een project om te komen tot een keurmerk waarmee ouderen kunnen beoordelen of een ziekenhuis seniorvriendelijk is. In 2012 is onderzoek gedaan onder ouderen om in kaart te brengen waar zij een ziekenhuis op beoordelen. Het NOOM heeft eerst een achttal interviews gehouden. Hieruit kwam naar voren dat oudere migranten sterke nadruk leggen op hygiëne en bejegening. Vanuit het project is een digitale enquête uitgezet onder de achterban. De respons vanuit de NOOMachterban was verrassend hoog. Door Mediquest, die de enquête heeft uitgevoerd, zijn de gegevens vanuit de oudere migranten ook nog apart in kaart gebracht en vergeleken met de antwoorden van alle respondenten. Daar waren enige accentverschillen te zien, maar deze hadden overigens geen invloed op de totale uitslag. Op basis van het onderzoek zijn kwaliteitscriteria beschreven, die vervolgens zijn omgezet in vijftien kwaliteitsaspecten. Eind 2012 zijn seniorscouts getraind. Vanaf december 2012 zijn zij op pad gegaan om ziekenhuizen te bezoeken en te beoordelen op waarneembare kenmerken. Het project Keurmerk Seniorvriendelijk Ziekenhuis loopt tot en met Inmiddels is gebleken dat de ziekenhuizen grote belangstelling hebben voor het keurmerk Werkt Samen met PCOB en Unie KBO participeert het NOOM in het meerjarenproject 50+ Werkt. De ouderenorganisaties vinden dat een stijging van de AOW-leeftijd samen moet gaan met de stijging van de arbeidsparticipatie van 50-plussers en een versterkte arbeidsmarktpositie. Om dit te bereiken is het belangrijk om de beeldvorming over 50-plussers op de arbeidsmarkt op een positieve wijze beïnvloeden, belemmeringen voor 50-plussers om deel te nemen aan de arbeidsmarkt weg te nemen en mogelijkheden te ontwikkelen om langer doorwerken te bevorderen. 17

18 De arbeidsmarktpositie van 50+ migranten ziet er niet rooskleurig uit. Dit heeft onder andere te maken met het arbeidsverleden, lage scholingsgraad en onvoldoende oriëntatie op de Nederlandse samenleving van de eerste generatie. Door onvoldoende kennis en informatie over de migranten en de vaak negatieve berichtgeving in de media ontstaat er niet bepaald een positief beeld over de verschillende etnische groepen. Vooroordelen en discriminatie zijn daarvan het gevolg. In deze tijden van economische recessie neemt de tolerantie af en werkzoekende migranten komen niet gemakkelijk aan een baan. Dat geldt voor alle leeftijdsgroepen en dus ook voor de 50-plussers. Door hun migratiegeschiedenis en pioniersgeest hebben oudere migranten een geweldige kennis en expertise in huis, die nu onbenut blijft. Binnen het project 50+ Werkt wil het NOOM deze kennis en expertise gaan verzilveren, met name in sectoren waar een groot tekort aan personeel dreigt. Door omstandigheden heeft 50+ Werkt in 2012 niet de voortgang gemaakt die was gepland. In 2013 wordt daarom een forse inhaalslag gemaakt. De belangrijkste activiteit in 2012 was de presentatie tijdens de 50 Plus Beurs. Het NOOM bood via het eigen podium gelegenheid hiervoor. Op donderdag 13 september is samen met vrijwilligers en medewerkers uit het project aandacht besteed aan methodieken en instrumenten die tot dusver binnen het project ontwikkeld waren, zoals de Werkwijzer. Talentmanager en loopbaancoach Ineke van Galen gaf een workshop Netwerken, waaraan het publiek actief meedeed Diversiteit en patiëntenorganisaties Het NOOM zoekt actief samenwerking met patiëntenorganisaties. Geconstateerd kan worden dat patiëntenverenigingen nog onvoldoende in staat zijn om migranten te bereiken met hun waardevolle informatie en ervaringskennis. Migranten, en zeker de ouderen onder hen weten de weg naar de patiëntenorganisaties niet te vinden en doen ook nauwelijks mee als vrijwilliger. Dat leidt er toe dat patiëntenorganisaties de wensen en behoeften van de (oudere) migranten niet kennen en dus ook niet kunnen meenemen in dienstverlening, onderzoek en beleidsbeïnvloeding. Al in 2010 en 2011 zijn de eerste stappen gezet om elkaar te leren kennen. Daaruit zijn verschillende vormen van samenwerking voortgekomen, die in een later stadium tot nieuwe projecten zullen gaan leiden. In 2012 heeft het NOOM zich aangesloten bij het project Patiëntenorganisaties bekennen kleur, van Pharos en PGO Support, waaraan ook SAK (Stichting Allochtonen en Kanker, inmiddels Stichting Gezondheid Allochtonen Nederland geheten) zich verbonden heeft. Op 15 maart 2012 is door NOOM op de startbijeenkomst een inleiding gegeven onder de titel: Kleur bekennen? Migrant verwennen!. Zes patiëntenorganisaties hebben besloten met het project mee te doen. Zij hebben alle een migrantencoach gekregen om hun specifieke doelstellingen binnen het project te bereiken. Het NOOM zorgt voor coaching en ondersteuning van de Diabetes Vereniging Nederland Gezondheid(szorg) en oudere migranten Al enkele jaren werkt het NOOM samen met Pharos. In 2012 is deze samenwerking verder uitgebouwd, waarbij de specifieke expertise en ervaring van beide organisaties elkaar goed aanvullen. De samenwerking kreeg gestalte binnen twee Pharos-programma s: De migrant als klant (waaronder ook het project uit de voorgaande paragraaf valt) en Gezondheid en zorg oudere migranten. 18

19 Migrant als klant Het NOOM neemt deel aan de klankbordgroep CQI (Consumer Quality Index). De CQ-Index is een meetinstrument om de tevredenheid van klanten te meten. Bij de ontwikkeling en toepassing van de CQI-systematiek in Nederland is nog nauwelijks aandacht besteed aan de bruikbaarheid ervan voor patiënten afkomstig uit één van de vier grote niet-westerse migrantengroepen (Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen) en overige nietwesterse migranten. In dit project worden stappen gezet om de vragenlijsten voor ziekenhuisopname, huisartsenzorg, kraamzorg en ouderenzorg aan te passen, zodat deze beter aansluiten bij wat migranten als kwaliteitsaspecten belangrijk vinden. Vanuit NOOM is medewerking verleend aan de totstandkoming van de Handreiking Patiëntenparticipatie van migranten in onderzoek, kwaliteit en beleid. Deze publicatie is begin 2013 verschenen. Gezondheid en zorg oudere migranten In dit programma gaat aandacht uit naar dementie, veilig medicijngebruik, (bekendheid met) bewegen en valpreventie en het aanscherpen van kwaliteitscriteria vanuit het perspectief van ouderen. Dat leidde in 2012 voor NOOM tot de volgende activiteiten. Het NOOM heeft deelgenomen aan het traject Kwaliteitscriteria bij chronische zorg vanuit perspectief van ouderen. NPCF en Zorgbelang Nederland hadden eerder voor het programma Kwaliteit in Zicht (KIZ) samen met zes grote landelijke patiëntenorganisaties een basisset van kwaliteitscriteria voor chronische zorg opgesteld vanuit patiëntenperspectief. Op initiatief van CSO is een voorstel gedaan om deze kwaliteitscriteria te toetsen en waar relevant aan te passen voor de doelgroep ouderen, met speciale aandacht voor migrantenouderen. Binnen dit traject zijn zes focusgroepen georganiseerd, waarvan drie met migranten, te weten een groep met Surinaamse deelnemers, een met Turkse en Marokkaanse deelnemers en een gemengde groep. Op 25 september 2012 heeft een invitational conference plaatsgevonden om met belanghebbenden van gedachten te wisselen. Freddy May heeft hier een presentatie verzorgd over de zorg voor oudere migranten. Op 10 december 2012 organiseerden VeiligheidNL (voorheen Consument en Veiligheid), NISB, NOOM, Pharos en de Stem van de Oudere Migrant een landelijke informatiebijeenkomst over het programma Bewegen valt goed!. 19

20 Tijdens de bijeenkomst kregen de ca. 35 actieve vrijwilligers informatie over de opbouw en inhoud van het programma; uitleg over de manier waarop het programma kan worden aangevraagd; de mogelijkheid van subsidie; en de lokale implementatie. Ze mochten ook zelf even aan de slag door middel van aantrekkelijke beweegoefeningen die in groepsverband uitgevoerd kunnen worden. In het kader van een onderzoek onder mantelzorgers van ouderen met dementie heeft Pharos focusgroepen georganiseerd met Turkse, Marokkaanse en Surinaamse mantelzorgers. Centraal stonden de vragen: Hoe ervaren zij hun mantelzorgtaken. Wat kunnen zorgprofessionals bijdragen aan ondersteuning? Het onderzoek resulteerde in de publicatie Zorgen voor je ouders is een manier van leven, die in 2013 is verschenen. Vanuit het NOOM is de conceptversie van feedback voorzien Zorgleefplan als App Oudere migranten die de Nederlandse taal niet machtig zijn hebben problemen met het krijgen van goede zorg. Zij kunnen onvoldoende duidelijk maken welke zorg zij nodig hebben. Bij bezoek aan huisarts, specialist en apotheek gaat er vaak van alles mis als gevolg van de gebrekkige communicatie. In het kader van het programma Zorg voor beter van ZonMw heeft IVM het initiatief genomen om een gemakkelijke digitale App te ontwikkelen. Kinderen en kleinkinderen, die vaak wel goed op de hoogte zijn met de nieuwe communicatiemiddelen, kunnen hun (groot)ouders helpen om belangrijke medische gegevens en zorgwensen zelf vast te leggen. De Z-app houdt rekening met etnische verschillen. Zo kunnen de ouderen op een veilige manier hun medische gegevens bijhouden en bij contact met de zorgverlener inzichtelijk maken. Het NOOM, Marokko Media, LOC Zeggenschap in zorg en ActiZ zijn betrokken geweest bij de ontwikkeling van de applicatie betrokken. 20

Verslag Deeltraject campagne Ouderen in veilige handen. - Een veilig thuis, daar maak je je toch sterk voor? -

Verslag Deeltraject campagne Ouderen in veilige handen. - Een veilig thuis, daar maak je je toch sterk voor? - Verslag Deeltraject campagne Ouderen in veilige handen - Een veilig thuis, daar maak je je toch sterk voor? - Stichting Lize Maart 2014 Naar schatting zijn er elk jaar 200.000 ouderen slachtoffer van mishandeling.

Nadere informatie

ergeten meer dan Meer dan Vergeten

ergeten meer dan Meer dan Vergeten meer dan Meer dan V een programma over dementie en oudere migranten ontwikkeld door Unie KBO en NOOM (Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten) in samenwerking met bureau Kleurrijk Advies Achtergrond

Nadere informatie

Ouderen in veilige handen. voor Lize. 17 maart 2013 Yvonne Heygele

Ouderen in veilige handen. voor Lize. 17 maart 2013 Yvonne Heygele Ouderen in veilige handen voor Lize 17 maart 2013 Yvonne Heygele Wat komt bij u op bij het begrip: ouderenmishandeling? Wat is ouderenmishandeling? Ouderenmishandeling is het handelen of het nalaten van

Nadere informatie

Verslag lanceringsbijeenkomst Handreiking patiëntenparticipatie van migranten in de gezondheidszorg

Verslag lanceringsbijeenkomst Handreiking patiëntenparticipatie van migranten in de gezondheidszorg Verslag lanceringsbijeenkomst Handreiking patiëntenparticipatie van migranten in de gezondheidszorg CBO en Pharos hebben de handen ineen geslagen om samen met de migranten organisaties SIGN en NOOM een

Nadere informatie

Voorwoord Pagina 5. Inleiding 7. Bijlagen: 33. 1. Het NOOM: de lidorganisaties 33. 2. Bestuur 34. 3. Medewerkers 35. 4. Visie van het NOOM 36

Voorwoord Pagina 5. Inleiding 7. Bijlagen: 33. 1. Het NOOM: de lidorganisaties 33. 2. Bestuur 34. 3. Medewerkers 35. 4. Visie van het NOOM 36 Jaarverslag 2009 Inhoudsopgave Voorwoord Pagina 5 Inleiding 7 Hoofdstuk 1 Pleitbezorging en belangenbehartiging Hoofdstuk 2 Voorlichting en informatieverstrekking Hoofdstuk 3 Lotgenotencontact Hoofdstuk

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

PCOB. Actief netwerk van en voor senioren. Gemeenschappelijk actief

PCOB. Actief netwerk van en voor senioren. Gemeenschappelijk actief PCOB Actief netwerk van en voor senioren Gemeenschappelijk actief PCOB: gemeenschappelijk actief! Dynamisch, betrokken, professioneel en christelijk geïnspireerd; het zijn dé kenmerken van de PCOB. We

Nadere informatie

WERKPLAN 2014 Secretariaat OVN-NL Hogeweide 324 3544 PW Email: ovn.secretariaat@gmail.com

WERKPLAN 2014 Secretariaat OVN-NL Hogeweide 324 3544 PW Email: ovn.secretariaat@gmail.com WERKPLAN 2014 Secretariaat OVN-NL Hogeweide 324 3544 PW Email: ovn.secretariaat@gmail.com (Opgesteld door: Christine Nanlohy, 2014) 1 Pagina Inhoudsopgave 2 Algemeen, doelen OVN-NL 3 Doelstelling 2014,

Nadere informatie

Multiculturele ouderenbeurs

Multiculturele ouderenbeurs Multiculturele ouderenbeurs Korte impressie Bloedsuiker prikken: dat bleek de grote attractie op 'Kleurrijk in welzijn en zorg', de markt voor oudere migranten die het NOOM in opdracht van de gemeente

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Voor zorg en welzijn Molukse Ouderen. Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen. LSMO Nieuwsbrief Juli 2012 Nr. 4. 31 mei Kleurrijk Cordaan

Nieuwsbrief. Voor zorg en welzijn Molukse Ouderen. Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen. LSMO Nieuwsbrief Juli 2012 Nr. 4. 31 mei Kleurrijk Cordaan Nieuwsbrief Voor zorg en welzijn Molukse Ouderen L Nieuwsbrief Juli 2012 Nr. 4 31 mei Kleurrijk Cordaan Hoe multicultureel denken en handelen in de praktijk vorm te geven was de titel van de expertmeeting

Nadere informatie

Dubbel anders. Stand van zaken. Samengevat: Een revolutie is nodig. Nederlanders met een beperking én niet-westerse achtergrond uit de verdomhoek

Dubbel anders. Stand van zaken. Samengevat: Een revolutie is nodig. Nederlanders met een beperking én niet-westerse achtergrond uit de verdomhoek Dubbel Anders, pagina 1 van 6, april 2010 Dubbel anders Nederlanders met een beperking én niet-westerse achtergrond uit de verdomhoek Ange Wieberdink In opdracht van het ministerie van VWS heb ik een tiental

Nadere informatie

Financiële jaarstukken 2013

Financiële jaarstukken 2013 Financiële jaarstukken 2013 van Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten (NOOM) te Utrecht 8 mei 2014 14538/SR Inhoudsopgave Pagina Bestuursverslag 1. Doelstelling 1 2. Bestuur 1 3. 2013 Meer voor

Nadere informatie

C A B O A msterdam voorou dere migranten samenvatting jaarverslag 2014

C A B O A msterdam voorou dere migranten samenvatting jaarverslag 2014 C A B O A msterdam voorou dere migranten samenvatting jaarverslag 2014 CABO helpt oudere migranten bij participatie en zelf de regie houden op hun eigen leven. Dat doen we in een kleine bezetting en een

Nadere informatie

WERKPLAN KBO LIMBURG

WERKPLAN KBO LIMBURG WERKPLAN 2014 KBO LIMBURG Bezoekadres: Steegstraat 5, Roermond Postadres: Postbus 960, 6040 AZ ROERMOND Telefoon: 0475-381740 Fax: 0475-381845 E-mail: info@kbolimburg.nl Website: www.kbolimburg.nl INHOUDSOPGAVE:

Nadere informatie

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere migrant. Dit Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderenproject (NUZO;

Nadere informatie

PG-monitor 2011. Factsheet. Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten. support

PG-monitor 2011. Factsheet. Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten. support PG-monitor 2011 Factsheet Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten support pg-monitor 2011 Inhoudsopgave Voorwoord Voorwoord 1 1 Organisatie 2 2 Opbouw achterban 3 Organisaties van patiënten,

Nadere informatie

Ouderenmishandeling De rol van de gemeente

Ouderenmishandeling De rol van de gemeente Ouderenmishandeling De rol van de gemeente 11/21/2013 Congres huiselijk geweld 18 november 2013 Programma: Opening Inleiding landelijke aanpak ouderenmishandeling; de meldcode De rol van de gemeente: s-hertogenbosch

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2013. Platform Mantelzorg Amsterdam

JAARVERSLAG 2013. Platform Mantelzorg Amsterdam JAARVERSLAG 2013 Het PMA behartigt op basis van een onafhankelijke positie de collectieve belangen van mantelzorgers in Amsterdam. Dit gebeurt onder andere door middel van gevraagde en ongevraagde adviezen

Nadere informatie

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld?

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? ARTIKEL - 30 OKTOBER 2015 Het Platform Eer en Vrijheid organiseerde op 8 oktober een landelijke bijeenkomst over eergerelateerd geweld. Hilde Bakker (Kennisplatform

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Jaarverslag LSMO 2012. Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen

Jaarverslag LSMO 2012. Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen Jaarverslag LSMO 2012 Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen Samen werken aan een sterk netwerk Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen Jaarverslag 2012 Samen werken aan een sterk netwerk Inhoud Voorwoord

Nadere informatie

FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC. Jaarverslag 2014. Stichting Fecc

FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC. Jaarverslag 2014. Stichting Fecc FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC Jaarverslag 2014 Dit verslag geeft een beknopt beeld van de activiteiten van het jaar 2014. Stichting Fecc Januari 2015 FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE

Nadere informatie

diversiteit = kracht

diversiteit = kracht diversiteit = kracht meerjarenbeleidsplan 2009-2012 Utrecht, december 2008 Inhoudsopgave Inleiding Pagina Hoofdstuk 1 De actuele situatie 3 1.1 De maatschappelijke positie van oudere migranten 4 in cijfers

Nadere informatie

Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief. De stand van zaken medio 2015

Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief. De stand van zaken medio 2015 Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief De stand van zaken medio 2015 AVI-toolkit 22 April 2015 Inhoudsopgave Onafhankelijke cliëntondersteuning... 3 1. Het belang van onafhankelijke

Nadere informatie

AVI-activiteiten 2015. Transformatieagenda

AVI-activiteiten 2015. Transformatieagenda AVI-activiteiten 2015 Transformatieagenda Januari 2015 Inhoudsopgave Transformatieagenda... 3 Agendapunten transformatie 2015... 5 Aandacht voor iedereen Het programma Aandacht voor iedereen heeft als

Nadere informatie

Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties

Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties Inleiding De huidige financiële en economische crisis maakt pijnlijk duidelijk dat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën

Nadere informatie

Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012

Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012 Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012 Jaar van 'oprichting' Wij behartigen uw belangen zodat ook u mee kunt doen! Platform Maatschappelijke Ondersteuning Opgericht: 20 juni 2012 Adres:

Nadere informatie

Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg!

Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg! Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg! diversiteit π kleurrijk π bewustwording mantelzorg π netwerken π zorgaanbod kleurrijk π diversiteit π ondersteuning netwerken π mantelzorg π zorgaanbod bewustwording

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Thematische behoeftepeiling Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Inleiding In de komende jaren ontwikkelt de VSOP toerustende activiteiten voor patiëntenorganisaties

Nadere informatie

Eindverslag Training NOOM Werken in de Zorgdriehoek/Familiezorg. NOOM, 27 juni 2014

Eindverslag Training NOOM Werken in de Zorgdriehoek/Familiezorg. NOOM, 27 juni 2014 Eindverslag Training NOOM Werken in de Zorgdriehoek/Familiezorg NOOM, 27 juni 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding p. 3 2. Deelnemers en samenwerking met regionale en lokale organisaties p. 4 3. Doelstellingen

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

Omgaan met levensvragen van ouderen. Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg

Omgaan met levensvragen van ouderen. Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Omgaan met levensvragen van ouderen Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Omgaan met levensvragen van ouderen Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Oudere mensen beoordelen de zorg die ze krijgen

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Project I GGz-jongeren aan het werk

Project I GGz-jongeren aan het werk Project I GGz-jongeren aan het werk Met het project GGz-jongeren aan het werk willen het Landelijk Platform GGz en het Fonds Psychische Gezondheid (PG) de persoonlijke ervaringen van de jongeren uit goedlopende

Nadere informatie

De Aankomst: Molukkers naar Nederland

De Aankomst: Molukkers naar Nederland www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 De Aankomst: Molukkers naar Nederland Op 19 maart 2004 werd de website De Aankomst: Molukkers naar Nederland gelanceerd. Dit was een gezamenlijk product van het

Nadere informatie

Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem

Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem Datum: November 2009 Project periode Mei 2009 - mei 2011 Van Nuray Kanik, Projectleider Eergerelateerd geweld Hera. Opdrachtgever Gemeente Arnhem Inhoudsopgave

Nadere informatie

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam Kies Kleur in Groen Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam 1 Als onderdeel van het project Kies Kleur in Groen organiseerde FORUM in samenwerking met PBR en

Nadere informatie

seksueel geweld De interculturele aanpak van huiselijk en Wat heeft TransAct u te bieden?

seksueel geweld De interculturele aanpak van huiselijk en Wat heeft TransAct u te bieden? De interculturele aanpak van huiselijk en seksueel geweld Wat heeft TransAct u te bieden? Huiselijk en seksueel geweld komt in alle lagen van de Nederlandse samenleving voor, onder autochtonen en allochtonen.

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Hoezo Mantelzorg? INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015

Hoezo Mantelzorg? INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015 INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015 Hoezo Mantelzorg? Dona Daria, het kenniscentrum voor emancipatie in Rotterdam en JSO, kennis- en adviesbureau binnen het sociaal domein, voeren in Overschie en Feyenoord

Nadere informatie

Scholingsgids ANBO Academie 2015. Voor actieve vrijwilligers van ANBO

Scholingsgids ANBO Academie 2015. Voor actieve vrijwilligers van ANBO Scholingsgids ANBO Academie 2015 Voor actieve vrijwilligers van ANBO Inhoudsopgave 1. Voorwoord... 3 2.... 4 3. Aanbod... 5 3.1 Workshop Welkom bij ANBO... 5 3.2 Instructiebijeenkomst Ledenadministrateur...

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2011. Patiënten Organisatie Stichting Transvisie VOORWOORD

JAARVERSLAG 2011. Patiënten Organisatie Stichting Transvisie VOORWOORD JAARVERSLAG 2011! JAARVERSLAG 2011 Patiënten Organisatie Stichting Transvisie VOORWOORD Het doet het bestuur van de Patiënten Organisatie Stichting Transvisie genoegen u het jaarverslag over 2011 te kunnen

Nadere informatie

De leden van de Vaste Kamercommissie voor VWS Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De leden van de Vaste Kamercommissie voor VWS Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG De leden van de Vaste Kamercommissie voor VWS Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Churchilllaan 11, 4 e etage Postbus 2069 3500 GB Utrecht Telefoon 030 276 99 85 Fax 030 271 90 38 cso@ouderenorganisaties.nl

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Voor zorg en welzijn Molukse Ouderen. Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen. LSMO Nieuwsbrief april 2011. >> Maart 2011 Nr.

Nieuwsbrief. Voor zorg en welzijn Molukse Ouderen. Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen. LSMO Nieuwsbrief april 2011. >> Maart 2011 Nr. Nieuwsbrief >> Maart 2011 Nr. 02 Voor zorg en welzijn Molukse Ouderen L Nieuwsbrief april 2011 De wet publieke gezondheid, Wpg,voor u toegelicht: Gemeenten zijn verantwoordelijk voor preventieve gezondheidszorg

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Almelo, juli 2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 In 2006 is Scoop gestart met het bezoeken van 75-plussers in de gemeente

Nadere informatie

Uitwerking scenario Belangenbehartiging

Uitwerking scenario Belangenbehartiging Uitwerking scenario Belangenbehartiging Korte omschrijving Belangenbehartiging voor mensen met een verstandelijke / cognitieve beperking gebeurt op 3 niveaus. 1. Individueel doorgaans wordt dit gedaan

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Wijchen 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

Nadere uitleg bij de powerpointpresentatie AOW en pensioenen Versie begin april 2012

Nadere uitleg bij de powerpointpresentatie AOW en pensioenen Versie begin april 2012 Nadere uitleg bij de powerpointpresentatie AOW en pensioenen Versie begin april 2012 Vooraf Tijdens de regeerperiode van het kabinet Rutte met gedoogsteun van de PVV zijn allerlei maatregelen en bezuinigingen

Nadere informatie

Noot 5 Portret van oudere migranten

Noot 5 Portret van oudere migranten Noot 5 Portret van oudere migranten Zoals al in de handleiding vermeld : de groep oudere migranten in Nederland is zeer divers. In de eerste plaats divers in culturele achtergrond, maar ook op grond van

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

AVI-nieuwsbrief 22 25 november 2013

AVI-nieuwsbrief 22 25 november 2013 AVI-nieuwsbrief 22 25 november 2013 Geachte lezer, De nieuwe Wmo biedt niet alleen onzekerheid, maar ook kansen om zaken te vernieuwen. Stel, we zouden de Kanteling doortrekken naar bezwaar en beroep.

Nadere informatie

Werkplan 2015 COC Rotterdam pagina 1

Werkplan 2015 COC Rotterdam pagina 1 Werkplan 2015 COC Rotterdam pagina 1 Werkplan 2015 COC Rotterdam Introductie COC Rotterdam vervult als belangenbehartiger voor de LHBT-gemeenschap al 67 jaar een belangrijke maatschappelijke rol in Rotterdam

Nadere informatie

Geldrop-Mierlo, 26 maart 2013,

Geldrop-Mierlo, 26 maart 2013, Secretariaat : Marianne G.J. van der Sanden-Holthuizen MA., Hazelaar 106. 5664 VL Geldrop-Mierlo, S E N I O R E N Tel. 040 2855142/0614142003 senioren@cda.nl Geldrop-Mierlo, 26 maart 2013, Aan : De leden

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Doetinchem 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP

TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP WELKE REFERENTIEKADERS, WAARDEN EN NORMEN VAN MIJZELF SPELEN MEE IN EEN CONTACT? Diversiteit in kleur en cultuur

Nadere informatie

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem 2012 Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem Arnhems Platform Chronisch zieken en Gehandicapten September 2011 Aanleiding

Nadere informatie

Cliëntenraden en aandacht voor levensvragen

Cliëntenraden en aandacht voor levensvragen Cliëntenraden en aandacht voor levensvragen Verbeter de kwaliteit van zorg door aandacht voor levensvragen Gebruik de digitale handreiking voor cliëntenraden Als lid van de cliëntenraad gaat de zorg die

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Het aantal mensen van de doelgroepen die een beroep op Dress hebben gedaan is meer dan voorgaand jaar t.w 166

Het aantal mensen van de doelgroepen die een beroep op Dress hebben gedaan is meer dan voorgaand jaar t.w 166 Van de coördinator. Voorwoord en verwachtingen 2015 Het jaar 2014 is een spannend jaar geweest waarin er sprake was van sluiting i.v.m. een te korte aan financiële middelen. Zoals aangegeven in het jaarverslag

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

academie Leren en doen! Trainingen en bijeenkomsten Najaar 2012 www.zorgbelang-brabant.nl

academie Leren en doen! Trainingen en bijeenkomsten Najaar 2012 www.zorgbelang-brabant.nl academie Leren en doen! Trainingen en bijeenkomsten Najaar 2012 www.zorgbelang-brabant.nl Academie Zorgbelang Trainingen Welkom! Graag presenteren we u het aanbod van de Academie Zorgbelang Brabant voor

Nadere informatie

Cliëntenraad Reinier de Graaf JAARVERSLAG 2013

Cliëntenraad Reinier de Graaf JAARVERSLAG 2013 Cliëntenraad Reinier de Graaf JAARVERSLAG 2013 Versie: 1 juli 2014 Inleiding Het jaarverslag van de Cliëntenraad van het Reinier de Graaf ziekenhuis wordt hierbij voor de eerste keer als publicatie aan

Nadere informatie

zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm

zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm Mantelzorg is... Mooi De hulpvrager is je dankbaar, mantelzorg geeft veel voldoening Divers De taken lopen uiteen: huishoudelijke

Nadere informatie

Verslag project. Ouderenmishandeling in de Kop van Noord-Holland. Agendasetting afstemming overdracht - positionering

Verslag project. Ouderenmishandeling in de Kop van Noord-Holland. Agendasetting afstemming overdracht - positionering Verslag project Ouderenmishandeling in de Kop van Noord-Holland Agendasetting afstemming overdracht - positionering Projectperiode: 1 juni 2005 t/m 31 december 2005 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Doel en

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 25424 Geestelijke gezondheidszorg Nr. 599 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Wmo prestatieveld 4? Goed voor Elkaar!

Wmo prestatieveld 4? Goed voor Elkaar! Wmo prestatieveld 4? Goed voor Elkaar! Waarom Goed voor Elkaar? In de Wmo (Wet Maatschappelijke Ontwikkeling) is in prestatieveld 4 vastgelegd dat u als gemeente verantwoordelijk bent voor de ondersteuning

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Scholingsaanbod najaar 2013. voor actieve vrijwilligers van ANBO

Scholingsaanbod najaar 2013. voor actieve vrijwilligers van ANBO Scholingsaanbod najaar 2013 voor actieve vrijwilligers van ANBO Inhoudsopgave 1. Voorwoord... 3 2.... 4 3. Aanbod... 5 3.1 Workshop Webmaster... 5 3.2 Workshop Beleidsbeïnvloeding Wmo... 6 3.3 Workshop

Nadere informatie

Kracht Lokaal. Versterking van vrijwilligersorganisaties

Kracht Lokaal. Versterking van vrijwilligersorganisaties Kracht Lokaal Versterking van vrijwilligersorganisaties Versterking van vrijwilligersorganisaties Krachtige vrijwilligersorganisaties zijn onmisbaar in de lokale samenleving. Om deze rol nu én in de toekomst

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 21 501-21 Jeugdraad Nr. 7 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

De patiënt centraal van meldpunt naar mijlpaal

De patiënt centraal van meldpunt naar mijlpaal De patiënt centraal van meldpunt naar mijlpaal Ir. Titia Lekkerkerk oktober 2011 Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie Een koepel van patiëntenorganisaties 2 Wat doen we? Samen met lidorganisaties

Nadere informatie

Stichting Kansvol Jaarverslag 2014

Stichting Kansvol Jaarverslag 2014 Stichting Kansvol Jaarverslag 2014 Inhoud 1. De organisatie p.2 Oprichting Stichting Kansvol Doelstellingen Werkwijze Opstartfase Onderweg naar 2015 2. Activiteiten p.3 Kunstproject met Toevlucht Activiteitenmiddag

Nadere informatie

Jaarverslag 2010 Wsw-raad Utrecht

Jaarverslag 2010 Wsw-raad Utrecht Jaarverslag 2010 Wsw-raad Utrecht Utrecht, april 2011 Wsw-raad Utrecht Biltstraat 439 3572 AW UTRECHT 030-2331176 1. Inleiding In 2008 is de Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw) gewijzigd. Eén van deze wijzigingen

Nadere informatie

Voor : Seniorenraad Arnhem : İdris Sancak Datum : 5 september 2014 Onderwerp : Turkse oudere Arnhemmers Bron : Movisie, NOOM, Spectrum

Voor : Seniorenraad Arnhem : İdris Sancak Datum : 5 september 2014 Onderwerp : Turkse oudere Arnhemmers Bron : Movisie, NOOM, Spectrum Voor : Seniorenraad Arnhem Van : İdris Sancak Datum : 5 september 2014 Onderwerp : Turkse oudere Arnhemmers Bron : Movisie, NOOM, Spectrum De Wmo is een participatiewet. Deze wet heeft als uitgangspunt

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Alleen maar Winnaars

Alleen maar Winnaars Alleen maar Winnaars 55-plussers aan de slag Projectvoorstel gericht op een vergroting van de arbeidsinzet van oudere werkzoekenden Samenwerkingsproject VBOB 1, Paladijn en UWV juni 2013 Robert Tops Mat

Nadere informatie

Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands

Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands How to Engage the Diaspora for the Development of Suriname? Seminar 7 February 2015 7-2-2015 1 Surinaams Diasporabeleid: Geschenk uit Suriname

Nadere informatie

Nieuwsbrief voor de doelgroep - maart 2014

Nieuwsbrief voor de doelgroep - maart 2014 Nieuwsbrief voor de doelgroep - maart 2014 Beste allemaal, Voor je ligt de eerste nieuwsbrief van Patiëntenorganisatie Transvisie die speciaal wordt uitgebracht voor de doelgroep, waaronder deelnemers

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011

JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011 JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011 Inleiding Sinds 1 januari 2007 is de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) van kracht. Het doel van de wet is dat iedereen kan meedoen in de maatschappij,

Nadere informatie

Mobiliseren van mensen met levenservaring

Mobiliseren van mensen met levenservaring Mobiliseren van mensen met levenservaring Zo lang mogelijk je kennis, kunde en levenservaring inzetten. Dat is de beste manier om gezond en plezierig ouder te worden. Ook de samenleving vaart er wel bij

Nadere informatie

ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN

ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN gemeente Den Haag September 2015 Conceptversie 2.0 1 Inleiding In november jl. is door de Haagse gemeenteraad Motie 86 Geïsoleerde Vrouwen aangenomen. Om uitvoering te geven

Nadere informatie

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Aya Crébas Programma - Voorstellen, ZBK gezamenlijk project - Optimale preventie begint voor de geboorte - Geboortecultuur en nieuwe Nederlanders

Nadere informatie

Voorwoord. Hatice Turkmen directeur Stichting LOV

Voorwoord. Hatice Turkmen directeur Stichting LOV 2013 Jaarverslag Voorwoord Het afgelopen jaar hebben we de omslag gemaakt van een uitvoeringsorganisatie naar een ondernemende vrijwilligersorganisatie. Onze enthousiaste vrijwilligers, die een wezenlijk

Nadere informatie

SOL handreiking voor een menswaardig burgerschap voor mensen met een verstandelijke beperking in Limburg

SOL handreiking voor een menswaardig burgerschap voor mensen met een verstandelijke beperking in Limburg Net als ieder ander, meetellen en meedoen in onze gemeente! SOL handreiking voor een menswaardig burgerschap voor mensen met een verstandelijke beperking in Limburg Praktische handreiking In deze handreiking

Nadere informatie

De slimste route? Vormgeven toegang

De slimste route? Vormgeven toegang De slimste route? Vormgeven toegang Grote veranderingen in zorg en ondersteuning Taken vanuit AWBZ, Jeugdzorg, Werk en inkomen. Passend onderwijs (toegang tot onderwijs) De slimste route (voor Hengelo)

Nadere informatie

Jaarverslag 2009 van het platform Landelijk Overleg Vrijwilligersorganisaties in de Zorg (LOVZ)

Jaarverslag 2009 van het platform Landelijk Overleg Vrijwilligersorganisaties in de Zorg (LOVZ) Het platform LOVZ behoort tot het landelijk netwerk van Vereniging NOV Jaarverslag 2009 van het platform Landelijk Overleg Vrijwilligersorganisaties in de Zorg (LOVZ) Het LOVZ Het LOVZ is een platform

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht.

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Vierde nationaal congres opvoedingsondersteuning Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Ede,1 juni 2012 1 Opbouw workshop Coach je kind Kort voorstellen, warming up Presentatie van

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Mantelzorg Adviesraad Zwolle

Jaarverslag 2011. Mantelzorg Adviesraad Zwolle Jaarverslag 2011 Mantelzorg Adviesraad Zwolle Inhoud 1. Voorwoord 2 2. De Mantelzorg Adviesraad 2 3. PR en communicatie 3 4. Activiteiten 3 5. Advisering 3 6. Deskundigheidsbevordering 3 7. Vertegenwoordiging

Nadere informatie

Jaarplan 2014. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant. Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant

Jaarplan 2014. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant. Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant Jaarplan Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant 1 Aansluitend op de doelstellingen van het beleidsplan van het netwerk staan de volgende activiteiten

Nadere informatie

Format werkplan maatschappelijke organisatie

Format werkplan maatschappelijke organisatie Format werkplan maatschappelijke organisatie Naam organisatie Jongerenvereniging KPJ Limburg 1. Activiteitnaam (en nummer) In Veilige Handen 2. Korte omschrijving De zorg voor een veilige omgeving is essentieel

Nadere informatie

PGO Monitor 2010. Factsheet. Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten

PGO Monitor 2010. Factsheet. Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten PGO Monitor 2010 Factsheet Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten PGO Monitor 2010 Voorwoord De samenleving investeert in organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten door

Nadere informatie

Samen denken Samen doen.

Samen denken Samen doen. Samen denken Samen doen. Verslag van de thema avond Samen denken Samen doen op 5 juni 2012. De thema avond Samen denken Samen doen werd op 5 juni 2012 gegeven door het Platvorm Gehandicaptenbeleid Mill

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie