Practise what you preach

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Practise what you preach"

Transcriptie

1 Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Practise what you preach Duurzaam kantoor Search BV Amsterdam als voorbeeld van een positieve businesscase

2 Ik probeer aan het milieu te werken door er bedrijfsmatig naar te kijken, door er business cases van te maken Op het gebied van duurzaamheid is adviesbureau Search BV al lang geen onbekende meer. De afgelopen jaren verscheen algemeen directeur Anne-Marie Rakhorst diverse malen in de media om haar duurzame boodschap wereldkundig te maken. Inmiddels is de naam Rakhorst gevestigd. In 2009 bouwde Search zelf een nieuw kantoor in het Westelijk Havengebied van Amsterdam. En dan wordt het ineens spannend; want hoe geeft een bedrijf dat duurzaam bouwen propageert, zelf zijn idealen op het gebied van duurzame huisvesting vorm? Michel Baars (foto), bedrijfsdirecteur van Search BV, legt uit hoe visie en vorm onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Jan Willem Hennink en Joost Hoffman van Search laten zien hoe Search duurzaamheidvisie vorm kreeg in het Amsterdamse onderkomen.

3 welvaartsniveau behouden. En, concludeert Baars, die eerder genoemde positieve business cases moeten dan ook een antwoord formuleren op dat schaarste probleem. Wat Baars betreft, moet dat antwoord ten minste twee elementen bevatten: een besparing op grondstoffen en financieel en kwalitatief gewin. De Search vestiging in het Westelijk havengebied van Amsterdam laat zien hoe een duurzame positieve business case er in werkelijkheid uit kan zien. Bij het kantoor staan twee verticale windmolens. Prachtig van ontwerp en uitstekend geschikt om zelfs bij weinig wind energie op te wekken. Het Amsterdamse kantoor is gebouwd op heipalen voor warmte-/koudeopslag in de diepere bodemlagen. Het dak functioneert als warmtewisselaar door toepassing van het Energiedak-concept. In combinatie met zonnecollectoren voorziet het dak hiermee in de warmwatervoorziening. s Avonds kan de pui hermetisch gesloten worden, zodat in de winter alle warmte in het pand blijft en inbrekers bovendien geen kans hebben. Het gebouw van 900 m 2 vloeroppervlakte is aan de noordzijde compleet gesloten, terwijl aan de zuidzijde juist veel glas is gebruikt. Het levert het gebouw veel warmte op die wordt vastgehouden met een 17 cm dik pakket van pavatex isolatiemateriaal (Rc-waarde 4,5). De ramen zijn voorzien van driedubbel glas voor de hoogst mogelijke isolatie. Hemelwateropvang vormt de bron voor het grijswatercircuit om de wc s door te spoelen. Daarnaast wordt het water benut voor de koeling van laboratoriumapparatuur. Search laat met het kantoor zien dat het kan: een kwalitatief hoogstaand kantoor met een laag energiegebruik realiseren, zonder meerkosten. Positieve businesscases Michel Baars voltooide een opleiding in zowel Milieu- als bedrijfskunde. Een veelzeggende combinatie, zo blijkt wanneer Baars zijn visie op duurzaamheid uiteen zet: Ik probeer aan het milieu te werken door er bedrijfsmatig naar te kijken, door er business cases van te maken. Baars legt uit: Je kunt op verschillende manieren met de verbetering van het milieu bezig zijn. Er zit om te beginnen een ideologisch aspect aan. Dat is op zich prima, ik laat me ook leiden door ideeën. Maar, vervolgt Baars, die ideologie zal slechts landen bij een beperkt deel van de mensen die je eigenlijk wilt bereiken. Het overgrote deel ervaart een ideologische boodschap als beperkend voor bijvoorbeeld het streven naar welvaart. Het antwoord op de vraag hoe laatstgenoemde groep wel bereikt kan worden weet Baars ook: Door duurzaamheid op een bedrijfskundige manier te benaderen en op zoek te gaan naar de positieve business cases, laat je de doelgroep zien dat duurzame bouw niet meer hoeft te kosten dan traditionele bouw. Sterker nog, je kunt er in sommige gevallen zelfs geld mee verdienen. Ik denk dat je dan een ontwikkeling start die niet meer stopt op het moment dat er minder aandacht is voor milieu en klimaat; duurzaamheid is dan onderdeel geworden van het systeem. Vanuit bedrijfsmatig perspectief gezien, is schaarste het eigenlijke probleem voor de komende decennia, betoogt Baars. En hij vervolgt: Of het nu gaat om fossiele brandstoffen, grondstoffen of andere vormen van energie. Wij gaan daar de komende tijd mee te maken krijgen en hebben er nu al mee te maken. Het is ook niet zo moeilijk om uit te leggen als je bedenkt dat de wereldbevolking van zes naar negen miljard mensen stijgt. Allemaal willen die hetzelfde Kennis delen Uiteraard heeft bedrijfsdirecteur Baars niet alleen nagedacht over vorm en functie van het eigen kantoor. De behoeftes in de markt, waar het duurzaamheid betreft, hebben zijn volle aandacht. De behoefte aan kennis staat daarbij voorop. Stap één is kennis verspreiden, begint Baars resoluut, als je kijkt naar de landen om ons heen en ook naar Nederland zelf, dan zie je dat er een ongelooflijke hoeveelheid kennis over duurzaamheid aanwezigheid is. Kennis over beproefde technieken. Laten we ons inspannen om die kennis ook daadwerkelijk met elkaar te delen. Veel kennis op het gebied van bijvoorbeeld duurzame technieken blijft nu steken op het niveau van de experts, meent Baars: Duurzame oplossingen moeten voor iedereen beschikbaar komen, het is nu nog niet zo dat een photo voltaïsche unit als plug and play -setje in de doehet-zelfwinkels ligt. Dat zou wel moeten. Een tweede behoefte die Baars bij ondernemingen met duurzame ambities bespeurt, is de behoefte aan een consistent overheidsbeleid: Je wilt als onderneming, maar ook als particulier, graag kunnen wennen aan een omstandigheid, begint Baars in algemene zin. En meer concreet: Je wilt langjarig kunnen vertrouwen op bijvoorbeeld subsidieregelingen, zodat je daar als bedrijf je lijn voor de toekomst op uit kunt stippelen. En, voegt Baars daar aan toe: dan maakt het in eerste instantie nog niet eens zo veel uit wat de inhoud van dat beleid is; het gaat om consistentie en duidelijkheid in het beleid. Consistent beleid Consistentie wenst Michel Baars ook in de onderlinge afstemming van de hogere en lagere ketens van het duurzaamheidsbeleid van de overheid: Op nationaal niveau draait het beleid om CO2-reductie.

4 Ik constateer echter, dat hoe lager ik in die overheidsketen kom, hoe minder het over CO2 gaat en hoe meer ik in discussies over de EPC terecht kom. De koppeling tussen de EPC en de daadwerkelijke CO2-uitstoot van een gebouw is onduidelijk, stelt Baars vast: De EPC zegt iets over de energievraag van een gebouw, de EPC zegt in mijn ogen te weinig over het daadwerkelijke energiegebruik dat in zijn totaliteit met een gebouw samenhangt. Ik ben voor een goede EPC-waarde van een gebouw, maar ik vind het vreemd dat de substantiële CO2-uitstoot die gekoppeld is aan het materiaalgebruik van een gebouw, niet terugkomt in de beleidsnorm. Dit gezegd hebbend is Baars zonder meer positief over de ontwikkeling die duurzaamheid in Nederland heeft doorgemaakt de afgelopen jaren: Bij de projecten waar ik zelf mee te maken heb, staat duurzaamheid nu altijd op de agenda. De uiteindelijke ambitie die je gezamenlijk wilt realiseren varieert, maar er wordt in ieder geval steevast over gediscussieerd en er worden concrete beslissingen genomen. Daarbij staat ook de energienormering van de overheid niet stil. In de Europese richtlijn voor energieprestatie van gebouwen, de EPBD (Energy Performance of Buildings Directive), is de energienormering verder aangescherpt en is er meer aandacht voor het daadwerkelijk energiegebruik van een gebouw. Ook in de sectoren om hem heen ziet Baars een toenemende aandacht voor duurzaamheid, zij het in de ene sector op een ander niveau dan in de andere: De ontwikkelaars zijn momenteel vooral heel erg functioneel bezig op het gebied van duurzaamheid. Op conceptueel gebied verandert er nu minder, maar dat heeft natuurlijk ook alles met de economische situatie te maken. Bij de beleggers zie je wel een sterke ontwikkeling: ik schat dat zeker meer dan 50 procent van de professionele beleggers bezig is met en het verduurzamen van de bestaande voorraad. Dat is heel hard gegaan de afgelopen twee jaar. technieken. Joost Hoffman: Als er kritiek is op duurzaam bouwen dan heeft die kritiek steevast betrekking op de vermeende extra kosten. Ten onrechte worden bepaalde voorstellen als onhaalbaar gekwalificeerd. Joost spreekt uit ervaring en merkt dat bijvoorbeeld installateurs in hun berekeningen soms op hogere kosten voor duurzame technieken uitkomen, dan de berekeningen van Search. Joost: Daar zit in bepaalde gevallen een spanningsveld. We betwisten de berekeningen van de installateur op zich niet, maar gaan op zo n moment wel naar alternatieve kostenreducties op zoek: misschien kunnen we wel met minder installaties aan de slag of het gebouw dusdanig positioneren dat we met minder ventilatie kunnen rondkomen. We kijken naar constructies die minder onderhoud vergen en daarmee op termijn kosten reduceren. Dat zijn allerlei zaken die niet in het traditionele kader passen en dus ook niet worden mee genomen in kostenberekeningen. Ik denk dat er veel voordeel behaald kan worden door een integraal ontwerp van gebouw en installaties. Jan Willem: De discussie over kosten is voor een deel ook lastig. Juist omdat je alleen maar over datgene praat wat in geld kan worden uitgedrukt. Wie wat extra geld uittrekt voor een duurzaam gebouw, heeft in negen van de tien gevallen ook een kwalitatief beter gebouw. Die extra kwaliteit wordt weliswaar erkend, maar past niet altijd binnen de kaders van de kosten-batenberekening. De kwaliteitswinst zie je dan op papier niet terug. Een andere blik op terugverdientijden De weerstand tegen duurzame technieken lijkt daarmee vooral zijn oorsprong te vinden in de gangbare rekenmethoden en de keuze voor conservatieve financiële analyses. Klopt, glimlacht Joost Hoffman, we vinden het in Nederland nu eenmaal heel prettig Minder energie, meer kwaliteit, zelfde prijs Jan Willem Hennink is als duurzaamheidadviseur werkzaam bij Search. Jan Willem: Ten opzichte van een conventioneel, bouwbesluitgebouw, is ons kantoor en laboratorium niet duurder. Dat komt onder andere omdat er veel meer tijd in detaillering is gestoken, waarmee de faalkosten zijn gereduceerd. Delen van de constructie zijn op maat aangeleverd en hoefden hier alleen nog maar in elkaar te worden gezet. Maar wat voor duurzaamheid ook heel belangrijk is, is dat er veel minder materiaal is gebruikt. Bijvoorbeeld door geen verlaagde plafonds toe te passen, de gevels niet af te werken en de raampartijen niet in kozijnen te plaatsen. Je hebt dan natuurlijk wel een goede architect nodig om een en ander er aantrekkelijk uit te laten zien. Zijn collega Joost Hoffman, adviseur duurzame ontwikkeling, vult aan: Het gebouw heeft 1400 euro per vierkante meter gekost. Dat is vergelijkbaar met een gemiddeld kantoorgebouw. Houd er wel rekening mee dat daarin ook de relatief dure vierkante meters van ons laboratorium in zijn verwerkt. Ook Hoffman wijst op de voordelen van extra aandacht voor het ontwerp: We hebben relatief veel geld uitgegeven aan het voortraject, om alles goed uit te denken. Toen de houtpanelen dus eenmaal aankwamen, stond het gebouw er dan ook in zeven weken, wat weer een enorme kostenbesparing opleverde. Het was letterlijk een bouwpakket dat hier werd afgeleverd. Zowel Hennink als Hoffman ontmoeten in hun werk als adviseur regelmatig weerstand tegen de toepassing van duurzame

5 om met terugverdientijden te rekenen, maar het is de vraag of je daarmee de werkelijkheid niet enigszins geweld aan doet. Collega Jan Willem Hennink merkt op: Het systeem van de terugverdientijdberekening is er op gebaseerd dat de meerkosten voor duurzame maatregelen in zijn geheel moeten worden terugverdiend door een lagere energielast. En hij vervolgt: De vraag is of dat terecht is; hoe zit het bijvoorbeeld met baten door een verhoogde productiviteit en een betere gezondheid van je werknemers? Je hoeft maar een paar procent op de kosten van je ziekteverzuim te besparen om je duurzame investeringen er lang en breed uit te halen. De winst van duurzame investeringen zit niet alleen in het gebouw zelf, maar ook in de effecten op de werknemer. Bovendien, besluit Hennink zijn betoog, hangt het er maar net van af aan wie je de investeringsvraag voorlegt; vraag je het een belegger, dan zal die misschien eerder geneigd zijn om naar de terugverdientijd te kijken, vraag je het aan de gebruiker, dan zal die eerder kiezen voor comfort en daar ook meer voor willen betalen. Hennink en Hoffman pleiten er aldus voor om met een genuanceerde blik naar terugverdientijd en haalbaarheid te kijken. Tot genoegen van beide adviseurs blijken beslissers open te staan voor die kijk op de zaak. Hoffman: We kunnen dit verhaal ook kwijt bij managers die gewend zijn om op een vrij traditionele manier naar de cijfers te kijken. Zij willen natuurlijk ook verder. Er is altijd een bepaalde fase, waarin mensen op zich goede duurzame technieken toch eerst in terugverdientijden willen uitdrukken. Die periode gaat voorbij. Op een gegeven moment worden die technieken gewoon en wil men niet meer anders. Zo is het aanvankelijk ook met dubbel glas gegaan. Er wordt dus stevige vooruitgang bereikt in de toepassing van duurzame technieken. Jan Willem Hennink nuanceert opnieuw: Zeker als je zelf veel met duurzame bouw bezig bent, lijkt het soms wel of het allemaal om duurzaamheid draait. Op zich is dat niet geheel onjuist, tegelijkertijd denk ik dat we nog maar aan het begin staan. Je ziet nu bijvoorbeeld steeds meer investeerders die echt de noodzaak zien van energielabels A en B. De huursector vraagt dat nadrukkelijk van hen. Voor investeerders en beleggers is het daarmee duidelijk geworden dat er echt een positieve business case is ontstaan. Het pure idealisme is daarmee overigens wel iets meer op de achtergrond geraakt. Joost Hoffman: De mensen die zeiden dat duurzaamheid een hype was die wel weer over zou waaien, hebben ongelijk gekregen. Vorig jaar nog, maakte ik het mee dat duurzaamheid tijdens vergaderingen een apart agendapuntje was, dat min of meer los stond van de rest. Nu zie je, bijvoorbeeld bij woningcorporaties, dat duurzaamheid veel meer geïntegreerd is in het denken van zulke organisaties. Duurzaamheid heeft daarmee zijn plek in de mainstream verworven. Bouwgegevens Opdrachtgever Architect Vlinder Vastgoed B.V. George Witteveen, Witteveen Visch Architecten Adviseurs Constructie Search Ingenieursbureau B.V. Duurzaamheid Search Ingenieursbureau B.V. Installatie Guts Gevel Enicon Gebruiksoppervlakte m 2 Datum oplevering 2009 Energieprestatie EPC 0,34 (eis 1,5) Duurzame energie Zonnecollectoren Ja PV-cellen Ja Overig 2 verticale windmolens Isolatie Rc begane grondvloer [m 2 K/W] 4,0 Rc gevels [m 2 K/W] 4,5 Rc dak [m 2 K/W] 4,5 Uraam [W/m 2 K] 0,7 Warmte-opwekking Energydak, Energyguard (warm tapwater voorziening) en Warmte Koude Opslag met verticale lamellen in 22 van de 56 heipalen Warmte-afgiftesysteem Ventilatiesysteem Vloerverwarming en klimaatplafond Mechanisch gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning Warmteterugwinning WTW kast op dak met langzaam roterende/ intermitterende warmtewisselaars Koude-opwekking Koudepslag Koude-afgiftesysteem Vloerkoeling Verlichting Geïnstalleerd vermogen [W/m 2 ] 10 Regeling Daglicht afhankelijk en bewegingsdetectie

6 Lessons learned Geen meerkosten Als er één belangrijke les met dit gebouw geleerd is, dan is het wel dat een duurzaam gebouw niet meer hoeft te kosten dan een conventioneel gebouw. Daar staat wel tegenover dat er meer zorg en aandacht besteed moet worden aan het ontwerp dan bij conventioneel bouwen. Integraal ontwerpen past bij duurzaamheid. Kleine klimaatinstallatie Search heeft de klimaatinstallatie gedimensioneerd op een overschrijding van de tien warmste en de tien koudste dagen van het jaar. Wordt het dus eens zeer koud buiten, dan is het een graadje minder warm op kantoor. De temperatuur is nu volledig beheersbaar bij buitentemperaturen van -2 C tot 30 C. De installatie is hierdoor bijna de helft kleiner. Ook de onderhoudskosten nemen af. Productiviteit en binnenklimaat Hoffman: Als ik een rapport moet schrijven en me goed moet kunnen concentreren, dan doe ik dat in onze duurzame vestiging in Amsterdam. Binnenklimaat en verlichting zijn hier beter. Mijn productiviteit ligt hier een stuk hoger. Hennink: Ik merk dat ik in dit gebouw minder snel vermoeid raak. Je mag dat van een duurzaam gebouw verwachten. Toch is het effect sterker dan je denkt. Reflectie op het ontwerp Hennink: Dit gebouw schiet niet tekort qua destijds toegepaste bouwtechniek. Wat beter zou kunnen, is de akoestiek. Er is geen verlaagd plafond dat dempt en er zijn veel harde materialen gebruikt zoals glas en hout. We werken er aan. In ons pand in Heeswijk hangen we geluiddempende kunst op wanden, gemaakt van geluidsabsorberend foam. Energie-neutraal? Hoffman: Onze directeur Rakhorst wilde een energie-neutraal of zelfs energieleverend kantoor bouwen, zonder meerkosten. Financieel zijn we glansrijk geslaagd. Wat betreft energie hebben we ongeveer een jaar besteed aan het inregelen en afstemmen van de systemen in het gebouw. Dat heeft vooral te maken met het feit dat de gebruikte technieken nieuw waren. We zijn nu bezig om een jaar lang, een koud en een warm seizoen, ons energiegebruik te meten. De definitieve gegevens zijn nog niet bekend. Dat we tenminste ongeveer energie-neutraal zijn en mogelijk energie leveren, weten we zeker. Dit is een publicatie van: Agentschap NL NL Energie en Klimaat Croeselaan 15 Postbus RE Utrecht T +31 (0) T +31 (0) (helpdesk) E Agentschap NL juli 2011 Publicatie-nr. 2EGOG1108 Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld kan Agentschap NL geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Agentschap NL is een agentschap van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Agentschap NL voert beleid uit voor diverse ministeries als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal. Agentschap NL is hét aanspreekpunt voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Voor informatie en advies, financiering, netwerken en wet- en regelgeving. Divisie NL Energie en Klimaat voert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het programma Energie & Gebouwde Omgeving uit. Financiering Voor de nieuwbouw van het bedrijfspand van Search BV in Amsterdam is door Agentschap NL een Groenverklaring afgegeven in het kader van de regeling Groenprojecten. De Regeling groenprojecten is een gezamenlijke regeling van de ministeries van Infrastructuur en Milieu, Financiën en Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Hiermee kon een voor Search voordelige groene financiering tot stand komen. Naast deze financiering van groenprojecten konden zij fiscaal voordelig investeren in milieuvriendelijke producten of bedrijfsmiddelen door middel van de Milieu Investeringsaftrek regeling (MIA). Meer informatie Wij ondersteunen Aedes, Bouwend Nederland, NEPROM en NVB bij de uitvoering van het Convenant Lente-akkoord. Dit convenant heeft als doel energiezuinige nieuwbouw tot stand te brengen. Meer informatie:

Lange termijn = korte termijn

Lange termijn = korte termijn Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Lange termijn = korte termijn Vastgoedbedrijf Ericis combineert ontwikkeling met beheer en scoort met project Gouwezone Het verschil tussen ons en andere

Nadere informatie

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Denken vanuit de gebruiker. In het nieuwe UPC kantoor in Leeuwarden staat de mens centraal

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Denken vanuit de gebruiker. In het nieuwe UPC kantoor in Leeuwarden staat de mens centraal Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Denken vanuit de gebruiker In het nieuwe UPC kantoor in Leeuwarden staat de mens centraal Mijn stelling is: bij duurzaamheid hoort uiteraard energie besparen

Nadere informatie

Duurzame nieuwbouw in het MKB. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw

Duurzame nieuwbouw in het MKB. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Duurzame nieuwbouw in het MKB Ondernemer Bert Jansen geeft nieuw industrieterrein Goor duurzame glans Als je gaat werken met systemen voor warmte en koude

Nadere informatie

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Draagvlak voor duurzaamheid. Gemeente Bronckhorst bouwde duurzaamste gemeentehuis van Nederland

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Draagvlak voor duurzaamheid. Gemeente Bronckhorst bouwde duurzaamste gemeentehuis van Nederland Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Draagvlak voor duurzaamheid Gemeente Bronckhorst bouwde duurzaamste gemeentehuis van Nederland Er is een behoorlijke dosis bestuurlijk lef voor nodig geweest.

Nadere informatie

Met name de installaties voor zonne-energie en de WKO-installaties zijn op uitdrukkelijke wens van Eneco tot stand gekomen.

Met name de installaties voor zonne-energie en de WKO-installaties zijn op uitdrukkelijke wens van Eneco tot stand gekomen. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Duurzame missie, duurzaam kantoor Eneco brengt nieuw hoofdkantoor in lijn met energiedoelstellingen Met name de installaties voor zonne-energie en de WKO-installaties

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Voortrekker krijgt erkenning

Voortrekker krijgt erkenning Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Voortrekker krijgt erkenning Kantoorgebouw Transport op Schiphol ontvangt eerste BREEAM-NL én LEED Platinum certificaten voor Duurzaam Bouwen in Nederland

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Duurzame koers in dynamische tijd. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw

Duurzame koers in dynamische tijd. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Duurzame koers in dynamische tijd TNT Express maakt groene belofte waar met extreem duurzaam hoofdkantoor Wij laten zien dat we met dezelfde middelen een

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd De Tempel gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Aurelius Monumenten BV (eigenaar/

Nadere informatie

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst De NESK scholen duurzaam opgeleverd Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Gemeente Heerhugowaard

Nadere informatie

Energieprestatie van gebouwen

Energieprestatie van gebouwen Energieprestatie van gebouwen Caleffi Academy Pieter Nuiten Maart 2014 Planadvies W/E adviseurs Een betrouwbare partner in duurzaam vastgoed www.w- e.nl! Voor opdrachtgevers met ambi8e! 25 medewerkers!

Nadere informatie

Rapport energiecijfers kantoren

Rapport energiecijfers kantoren Rapport energiecijfers kantoren Dit rapport is aangemaakt op 08/31/10 om 11:31. De website Energiecijfers van NL Energie en Klimaat levert u actuele gegevens over energieprijzen en alle aspecten van energiegebruik

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Duurzame verlichting voor woningcorporaties

Duurzame verlichting voor woningcorporaties Duurzame verlichting voor woningcorporaties >> Als het gaat om energie en klimaat Bij de keuze van verlichting rondom woningen, in gemeenschappelijke ruimten en op paden en terreinen spelen veel factoren

Nadere informatie

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn.

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn. Programma Energiebesparing & Betonkernactivering Energiebesparing Europa Nederland Besparingspotentieel Specialisten gevraagd? Betonkernactivering Publicatie Leergang Kees Arkesteijn 1 2 Energiebesparing

Nadere informatie

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Op weg naar bijna energieneutraal bouwen in 2020 Jean Frantzen Adviseur duurzaam bouwen Kennisevent Routekaart richting energieneutraal bouwen R c 2,5 R c 3,5 R c

Nadere informatie

Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie

Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie werken De ClimaRad Comfort Solution meet en regelt het binnenklimaat per ruimte, zonder dat uw medewerkers hier iets

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Energie besparingsmonitor 2010-2011

Energie besparingsmonitor 2010-2011 Energie besparingsmonitor 2010-2011 Inleiding In het kader van het monitoren van het Meer Met Minder convenant is er informatie verzameld onder de leveranciers van isolatiemateriaal in Nederland, Vereniging

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

www.earthandeternity.nl

www.earthandeternity.nl www.earthandeternity.nl EARTH AND ETERNITY BETAALBAAR, DUURZAAM EN COMFORTABEL WONEN WIE IS E&E? Earth and Eternity B.V. realiseert betaalbare, energieneutrale woningen. Onder moderne architectuur ontworpen.

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 ing. A.F. (André) Kruithof Oktober 2015 Programma Op weg naar 2050: doelstellingen bestaande bouw & nieuwbouw BENG-indicatoren Energiezuinigheid in de

Nadere informatie

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl Duurzaam bouwen is innovatief denken... Duurzaam bouwen =toekomstbestendig bouwen Duurzaam bouwen is goed voor mens, milieu en portemonnee: * mens; comfort, gezondheid, welzijn * milieu; biodiversiteit,

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar?

2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar? Erik Franke Franke Architekten 1 oktober 2008 Den Haag 2008: 7 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar! 2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar? 2020: 4,3 miljoen

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs 29 september 2009 1 Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs Selina Roskam programma adviseurs Energiebesparing in de gebouwde omgeving 29 september 2009 Dubbele winst voor

Nadere informatie

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?,

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, ir. F.W. (Freek) den Dulk Nieuwe eis per 1 januari 2006 EPC 0,8 Herziening norm: NEN 5128:2004 Energieprestatie van woonfuncties en

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij kleine koffiebrandmachines

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden 26 Hans november Scherpenzeel 2009 Hans Scherpenzeel Introductie Adviseur in Utiliteitsbouw-team SenterNovem Innovatie, Agentschap energie, van het klimaat,

Nadere informatie

SBRCURnet Bouwlokalen. Samen Nul op de meter, bij woning renovatie. Henk Wegkamp 14-4-2015 vs1.1. 31 maart 2015

SBRCURnet Bouwlokalen. Samen Nul op de meter, bij woning renovatie. Henk Wegkamp 14-4-2015 vs1.1. 31 maart 2015 1 SBRCURnet Bouwlokalen Samen Nul op de meter, bij woning renovatie Henk Wegkamp 14-4-2015 vs1.1 Wat betekent Nul-op-de-meter? 4 Veel termen in gebruik Energieneutraal Energie-nota-nul EPC = 0 nzeb (nearly

Nadere informatie

CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs

CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs CO2 reductie! OVVIA is een energie diensten leverancier OVVIA investeert in CO2 reductie; oa energiebesparing, hernieuwbare energie

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Doelen duurzaam bouwen

Doelen duurzaam bouwen 1 Doelen duurzaam bouwen Duurzaam bouwen is hot. Geen wonder, u verhoogt de waarde van uw woning, verlaagt uw woonlasten, krijgt overheidssubsidies voor duurzame details, maar ziet u ook hoe comfortabel

Nadere informatie

Passief Bouwen in de praktijk

Passief Bouwen in de praktijk Passief Bouwen in de praktijk Velve-Lindenhof: van idee tot realisatie ir. H.J.J. (Harm) Valk / ing. A.F. (André) Kruithof adviseur Energie & Duurzaamheid Programma Projectomschrijving Ontwerpvisie Bouwfysische

Nadere informatie

Onze Ambitie : De gemeente OOsterhOut wil een DuurzAme gemeente zijn en een Actieve bijdrage leveren AAn een schone, veilige

Onze Ambitie : De gemeente OOsterhOut wil een DuurzAme gemeente zijn en een Actieve bijdrage leveren AAn een schone, veilige duurzaam bouwen in duurzaam bouwen in U overweegt om een kavel te kopen in de Contreie. Overweeg dan vooral ook om dat energiezuinig en duurzaam te doen. De gemeente Oosterhout heeft namelijk een regeling

Nadere informatie

BouwLokalen Thema 3 Klimaatneutraal bouwen

BouwLokalen Thema 3 Klimaatneutraal bouwen Rabobank-Booosting, 1 BouwLokalen Thema 3 Klimaatneutraal bouwen De rol van energiebesparing in de bouwsector 7 oktober 2008: Leeuwarden 8 oktober 2008: Doetinchem John Veeken DGMR Rabobank Westland Duurzaam

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool?

Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool? Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool? Masterclass door Clarence Rose, DNA in de Bouw / Azimut Bouwbureau en Carl-peter Goossen, DNA in de Bouw / BouwNext 2 Masterclass Introductie NZEB-tool

Nadere informatie

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid.

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid. Van 0-meting tot haalbare business case Meer informatie: www.w-e.nl www.gprsoftware.nl ir. Janny Stevens (stevens@w-e.nl) ir. Saskia van Hulten (hulten@w-e.nl) Wie zijn wij? W/E adviseurs www.w-e.nl Saskia

Nadere informatie

Even voorstellen. Wim van Genderen. Inspiratiesessie Duurzaam Bouwen. Kleinpoderlaan 6 2911 PA Nieuwerkerk aan den IJssel

Even voorstellen. Wim van Genderen. Inspiratiesessie Duurzaam Bouwen. Kleinpoderlaan 6 2911 PA Nieuwerkerk aan den IJssel Even voorstellen Wim van Genderen Het Beekink KernTeam De mensen van Beekink k adviseren en ondersteunen bij vraagstukken over technische h installaties. ti No-nonsense mentaliteit, betrokken bij het proces,

Nadere informatie

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012 1e REACTIE OP VO INLEIDING Voor u ligt een eerste verkenning van mogelijkheden tbv de vernieuwbouw van de St. Peeterschool te Amsterdam waarbij door het bestuur

Nadere informatie

van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding

van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding de brede reus van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding planning van schets naar definitief ontwerp

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. Villa Flora gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. Villa Flora gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd Villa Flora gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Regio Venlo (opdrachtgever)

Nadere informatie

Inhoud van de presentatie

Inhoud van de presentatie Inhoud Inhoud van de presentatie Duurzaam bouwen met staal Concepten voor energiebesparend bouwen met lichtgewicht constructies Toepassing PCM in vloeren, wanden en plafonds Energieconcept Wilo in Zaandam

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Het Greenhouse. Een toekomstgerichte oplossing

Het Greenhouse. Een toekomstgerichte oplossing Het Greenhouse Een toekomstgerichte oplossing Klimaatdoelstellingen - In 2025 dient de CO₂-uitstoot van alle woningen en gebouwen met 30% gereduceerd te zijn. - De oplossing dient innovatief, compromisloos

Nadere informatie

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Huidge situatie aarde Het klimaat verandert, de aarde warmt op Huidge situatie energie Energievoorraad stagneert Huidge situatie bevolking De arbeidsmarkt

Nadere informatie

Wie is Woonlinie Het project duurzame isolatietechnieken oplossingen in de installaties van de woningen Monitoren

Wie is Woonlinie Het project duurzame isolatietechnieken oplossingen in de installaties van de woningen Monitoren Wie is Woonlinie Woonlinie is een middelgrote woningcorporatie actief in het Land van Heusden en Altena en Zaltbommel. Totaal verhuurt Woonlinie ongeveer 4200 woningen. Daarnaast bouwt de vastgoed afdeling

Nadere informatie

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt Il sole come partner Concept Ecovision schermature solari Colt Concept Ecovision Verantwoord ondernemen, zorgvuldig omgaan met natuurlijke hulpbronnen en gebruik maken Energie besparen: een visie Energie

Nadere informatie

MIMI Testimonial. Wonen Limburg - Roermond

MIMI Testimonial. Wonen Limburg - Roermond MIMI Testimonial Wonen Limburg - Roermond Stephan Gross, projectleider Wonen Limburg Het MIMI-concept werkt! MIMI: Meer Isolatie en Minder Installaties. Met als resultaat een uitstekend wooncomfort en

Nadere informatie

Referentiegebouwen utiliteitsbouw

Referentiegebouwen utiliteitsbouw EPN en Nieuwbouw Referentiegebouwen utiliteitsbouw Gezondheidszorg 7.000m² Het voorbeeld betreft een verpleeghuis dat is voorzien van gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning. Een warmtepomp zorgt

Nadere informatie

Energietransitie. Bouw op onze kennis

Energietransitie. Bouw op onze kennis Energietransitie Bouw op onze kennis Programma Introductie Energieverbruik van een woning Energieverbruik in de praktijk Energieneutraal + Opslag van energie Bewoner centraal Wat doen wij? Een greep uit

Nadere informatie

Bouwbesluit en Passief Bouwen

Bouwbesluit en Passief Bouwen Bouwbesluit en Passief Bouwen Welke (on)mogelijkheden zijn er vanuit de bouwregelgeving? ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Programma Bouwbesluiteisen en Passief Bouwen Gezondheid

Nadere informatie

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 02 BS Het Klaverblad te Amsterdam is fris en potentieel zeer energiezuinig Samenvatting monitoring energie, binnenklimaat en gebruikerstevredenheid In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE SAMENVATTING 0. INLEIDING 1. ISOLATIE 2. INSTALLATIE 3. RAMEN EN KOZIJNEN 4. ZONWERING EN KOELING 5. VERLICHTING DIA duurzame auteur:

Nadere informatie

Uitwerking ontwerp Cichoreifabriek

Uitwerking ontwerp Cichoreifabriek BIJLAGE 2 Uitwerking ontwerp Cichoreifabriek Beschrijving van varianten De Cichoreifabriek bestaat constructief uit een vloer, verdieping en kapconstructie die een onlosmakelijke verbinding met elkaar

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd HOGERE DOEL Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch wonen is! PROGRAMMA

Nadere informatie

ert Harm ten Bolscher

ert Harm ten Bolscher Bent u toeschouwer of doet u mee? ert Harm ten Bolscher 21-3- Inhoud Trends voor de bouw-/ vastgoedwereld? Anders denken Aanpak vanuit F2F-/Citadel-netwerk Wat betekenen trends voor de vastgoed- en bouwwereld?

Nadere informatie

Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw

Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw Projectseminar Velve-Lindenhof ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Nieman Raadgevende Ingenieurs Inleiding Nieman Raadgevende Ingenieurs

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt!

Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt! Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt! Overheden kunnen zonder meerkosten energiebesparing in gebouwen realiseren PIANOo lunch 12 april 2011 Irma Thijssen, Agentschap NL Joost van Linder, Rijksgebouwendienst

Nadere informatie

Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT

Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT Energieprestatie naar 0.4. Hoe krijgen we dit nu Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT Arthur Barendregt Gemeente Rotterdam 1 Werkgroep gezondheid & energiezuinigheid - Houdt zich bezig met

Nadere informatie

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Uitgangspunt Bestaand, oorspronkelijk gebouw had als gebruik een mix aan functies. Dit waren

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010 woonlasten voor huurder en koper Symposium 22 april 2010 Harm van Papenrecht Adviseur & Interim Manager Focus op Woonlasten Duurzaamheid Energie Werkzaam voor: Woningcorporaties Gemeenten Instellingen

Nadere informatie

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Workshop Prestatiecontracten 7 december 2009 Albert Hulshoff, programma-adviseur adviseur Utiliteitsbouw SenterNovem Albert Hulshoff innovatie, energie, klimaat,

Nadere informatie

Hoe maken we het mogelijk?

Hoe maken we het mogelijk? Energiezuinig Wonen Hoe maken we het mogelijk? Jaarlijkse energielasten 12.000,00 10.000,00 8.000,00 6.000,00 4.000,00 2.000,00 0,00 0 10 20 30 40 Jaar referentie passiefhuis+ Met conceptueel bouwen! Inhoud

Nadere informatie

7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS:

7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS: TANGRAMHUIS 7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS: 1 - ZON - Maak gebruik van de zon, de enige kostenloze energieleverancier! Onze woningen worden naar de zon georiënteerd, dat wil zeggen

Nadere informatie

Uitvaartcentrum en Crematorium De Iepenhof in Delft. Hulshof Architecten. Nationale Dubo Award presentatie 28 september 2011

Uitvaartcentrum en Crematorium De Iepenhof in Delft. Hulshof Architecten. Nationale Dubo Award presentatie 28 september 2011 Uitvaartcentrum en Crematorium De Iepenhof in Delft Hulshof Architecten Nationale Dubo Award presentatie 28 september 2011 Missie Hulshof Architecten Hulshof Architecten 25 jaar met een MISSIE een hoge

Nadere informatie

Energieprestatie. metalen gevelelementen in EP berekening Ubouw. 3, 10 en 17 november 2008 VMRG bijeenkomst. door Peter Vierveijzer

Energieprestatie. metalen gevelelementen in EP berekening Ubouw. 3, 10 en 17 november 2008 VMRG bijeenkomst. door Peter Vierveijzer Energieprestatie metalen gevelelementen in EP berekening Ubouw 3, 10 en 17 november 2008 VMRG bijeenkomst door Peter Vierveijzer aanleiding Denkt u projecten te missen doordat houten en kunststof kozijnen

Nadere informatie

Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen

Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen Over ons Klima Wonen is een nieuwe innovatieve en energiezuinige bouwer. Wij hebben decennia lang ervaring opgedaan in de projectontwikkeling van kwalitatief hoogwaardige

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

Duurzaamheid & energiebesparing in de woningbouw! Onze wereld vraagt erom.

Duurzaamheid & energiebesparing in de woningbouw! Onze wereld vraagt erom. Duurzaamheid & energiebesparing in de woningbouw! Waar ligt de schat begraven??? HET PARETO PRINCIPE B&U-sector GWW-sector CO2-emissie 2007: CO2-emissie 2008: CO2-emissie 2009: Focus op exploitatieperiode

Nadere informatie

metselwerk N 10,70 3,50 90 minimaal ramen N 5,20 1,65 90 0,60 geen minimaal

metselwerk N 10,70 3,50 90 minimaal ramen N 5,20 1,65 90 0,60 geen minimaal Algemene gegevens Bestandsnaam : P:\BA8963\Worksdocs offerte 5 EPC aanscherpingsmethodiek\referentiewoningen\opgeleverde stukken\afronding juli 2013\def EPG berekeningen\twee-onder-een kap\twee onder een

Nadere informatie

appartementwoningen E/E = 0.887

appartementwoningen E/E = 0.887 Algemene gegevens Bestandsnaam : P:\BA8963\WORKSD~1\REFERE~1\OPGELE~1\AFROND~1\RESULT~1\EMG&BE~1\EMG\APPA... Projectomschrijving : appartementwoningen Omschrijving bouwwerk : AgentschapNL referentiewoningen

Nadere informatie

Conceptoplossingen en samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten

Conceptoplossingen en samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Conceptoplossingen en samenwerking Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Waarom bouwen we zoveel muren en slaan we zo weinig bruggen? Brink Climate Systems 1903 Smederij te Assen 2013 Fabrikant

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Presentatie Samen Nul op de meter Veranderingen energie denken. Carl-peter Goossen Ontwerpmanager. 24 maart 2015

Presentatie Samen Nul op de meter Veranderingen energie denken. Carl-peter Goossen Ontwerpmanager. 24 maart 2015 1 Presentatie Samen Nul op de meter Veranderingen energie denken Carl-peter Goossen Ontwerpmanager 2 Samen naar Nul op de meter Veranderingen energie denken en comfort 14 regio s in 11 landen 3 DNA in

Nadere informatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Door Eric van Zee, april 2008 Energie steeds groter deel van de woonlasten De kosten voor verwarming en warm tapwater vormen een steeds

Nadere informatie

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl Aardwarmte, de intelligente oplossing Van ontwerpfase tot oplevering denken wij graag met u mee De intelligente oplossing Energie is een actueel onderwerp. Logisch, want de laatste jaren zijn de energieprijzen

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij koffiebrandmachines onderzocht.

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS

ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS Regiokantoor Enexis Enexis brengt stroom en gas bij mensen en bedrijven thuis. Vandaag en morgen. Met de energie van morgen zijn we vandaag al bezig. Zo zijn we bezig

Nadere informatie

metselwerk W 13.40 3.50 90 minimaal ramen W 3.00 1.65 90 0.60 handmatig minimaal

metselwerk W 13.40 3.50 90 minimaal ramen W 3.00 1.65 90 0.60 handmatig minimaal Algemene gegevens Bestandsnaam : P:\BA8963\Worksdocs offerte 5 EPC aanscherpingsmethodiek\referentiewoningen\opgeleverde stukken\afronding juli 2013\def EPG berekeningen\vrijstaande woning\vrijstaande-woning

Nadere informatie

De Woonmensen is een woonzorgorganisatie

De Woonmensen is een woonzorgorganisatie Bert Stroop Hans Veldman De Woonmensen De Woonmensen De Woonmensen is een woonzorgorganisatie 1 Onze organisatie ruim 250 medewerkers, 200 vrijwilligers producten en diensten voor wonen, zorg & welzijn

Nadere informatie

Willem II Singel 25 te Roermond Energielabel Datum 29 juli 2013 Referentie 20131023-01

Willem II Singel 25 te Roermond Energielabel Datum 29 juli 2013 Referentie 20131023-01 Willem II Singel 25 te Roermond Energielabel Datum 29 juli 2013 Referentie 20131023-01 Referentie 20131023-01 Rapporttitel Willem II Singel 25 te Roermond Energielabel Datum 29 juli 2013 Opdrachtgever

Nadere informatie

ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing

ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing Inclusief vijf cases en experttips Case 4: Renovatie Alliander te Duiven Voorwoord Gratis energiebesparing; het lijkt te mooi om waar te zijn. Energy

Nadere informatie

Isolatie van appendages

Isolatie van appendages Isolatie van appendages In opdracht van het ministerie van Economische Zaken In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Energie-efficiënte maatregelen bij vergunningplichtige bedrijven Factsheet

Nadere informatie

Kleinschalige energetische renovatie

Kleinschalige energetische renovatie Kleinschalige energetische renovatie Kantoor plus bovenwoning van label G naar A+ de Haas & Partners Adviseurs Duurzaam Gebouwde Omgeving Van componenten naar concept Bouwkundig Ventilatie Installaties

Nadere informatie

Meer met Minder. Duurzame Energie en Energiebesparing. Van Europa moet het. De Nederlandse overheid wil het. UNETO-VNI = ondernemersorganisatie

Meer met Minder. Duurzame Energie en Energiebesparing. Van Europa moet het. De Nederlandse overheid wil het. UNETO-VNI = ondernemersorganisatie Meer met Minder Seminar Energielabel 24 april 2008, Nootdorp Rob van der Meer UNETO-VNI = ondernemersorganisatie Installatiebranche met circa 5.300 aangesloten bedrijven. Technische detailhandel met circa

Nadere informatie

UPC duurzaam kantoor en callcenter

UPC duurzaam kantoor en callcenter UPC duurzaam kantoor en callcenter Het UPC kantoor en callcenter in Leeuwarden heeft als eerste opgeleverde gebouw het BREEAM-NL Excellent certificaat ontvangen. Met een GPR score van 8.3 gemiddeld, is

Nadere informatie