Oude boerengezinsbedrijven in de spotlights

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Oude boerengezinsbedrijven in de spotlights"

Transcriptie

1 Oude boerengezinsbedrijven in de spotlights Hogeschool Windesheim in Zwolle en LTO Noord zoeken oude agrarische familiebedrijven in Nederland. Daarmee willen we de aandacht vestigen op moderne boeren- en tuindersbedrijven die vanuit de traditie toekomstgericht ondernemen, zegt Hanneke Meester van LTO Noord. Windesheim en LTO Noord zoeken onder de titel Boer zoekt roots naar oude familiebedrijven, die het is gelukt om vanuit het verleden naar het heden toe een bedrijf te realiseren waar de ondernemers trots op zijn. Waar ze als gezinsleden met elkaar samenwerken, lief en leed delen en samen beslissingen nemen. Aanleiding voor de zoektocht naar de oude familiebedrijven is het Internationaal Jaar van het Agrarisch Familiebedrijf. In 2014 gaat in heel Europa de aandacht uit naar gezinsbedrijven in de landen tuinbouw, vertelt Meester. Met succes ondernemen De meeste bedrijven in de land- en tuinbouw zijn gezinsbedrijven. Zij hebben de sector groot gemaakt. Dat sommige bedrijven al vele generaties lang in de familie zijn, soms al een aantal eeuwen, en anno 2014 nog altijd met succes ondernemen, is heel bijzonder. Door op zoek te gaan naar oude familiebedrijven zetten we de huidige ondernemers en de generaties voor hen in het zonnetje. Aan het eind van het jaar maken LTO Noord en Windesheim de tien oudste boeren- en tuindersfamilies, uit het hele land en uit verschillende sectoren, bekend. Van deze families worden portretten gemaakt. Die worden opgenomen in de rapportage over het onderzoek naar gezinsbedrijven in de land- en tuinbouw, dat Windesheim dit jaar maakt in samenwerking met het LEI. Het onderzoek richt zich op de positie en de inzet van de gezinsleden en wat daarin is veranderd in de afgelopen dertig jaar. Partners bij de zoektocht naar het oudste familiebedrijf zijn Rabobank en NAJK. Bron: Nieuwe Oogst, zaterdag 12 april

2 Van weerzin naar trots op familiebedrijf Het jaar 2014 is uitgeroepen tot Internationaal Jaar van het Agrarisch Familiebedrijf. Hoewel deze term Toos Romme uit Etten-Leur in eerste instantie tegen de borst stuitte, ziet ze nu de kracht ervan in. Vorige week tijdens de studiedag Landbouw en Samenleving bij ZLTO in Den Bosch deelde zij haar zienswijze. Familiebedrijf. Ik bemerkte meteen een bepaalde weerzin tegen die term. Mijn haren gingen ervan overeind staan, beschrijft Romme, ZLTO-portefeuillehouder Landbouw en Samenleving West, haar gevoel toen ze begin februari een uitnodiging kreeg voor een bijeenkomst van ZLTO. Het was een bijeenkomst waar verschillende generaties van agrarische bedrijven ideeën en ervaringen uit zouden wisselen over de kracht van het familiebedrijf. Ik dacht: Daar gaan we weer. Hebben we in de jaren tachtig de gezinsbedrijven al gehad, komen ze nu weer aanzetten met het familiebedrijf. Het negatieve gevoel van Romme bij de term familiebedrijf komt natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen. Als pasgetrouwde vrouw van een melkveehouder ondervond ze ruim dertig jaar geleden de negatieve kanten van de verwachtingen die, destijds nog de NCB had van de verschillende bedrijfsleden. Romme ervoer het als een keurslijf. Normen en waarden Het gezinsbedrijf werd in de jaren tachtig door de NCB als ideaalbeeld neergezet en dat beeld werd bijna volledig ingevuld met de bijbehorende normen en waarden. Om maar een voorbeeld te noemen: als je als jonge vrouw met een boer of tuinder trouwde, hoorde je je eigen baan op te zeggen en werd er van je verwacht dat je mee ging werken op het bedrijf. Romme voegde zich destijds naar die norm. Het hoorde zo. En ik hoopte toen dat ik een goede boerin zou worden en dat ik het naar mijn zin zou hebben, want anders had ik een probleem. Zo waren de normen van die tijd en die gaven weinig ruimte voor eigen interpretatie. De Etten-Leurse heeft geen spijt van de toen gemaakte keuze, maar vroeg zich in de loop der jaren wel vaak af waarom een standsorganisatie als de NCB zo n groot stempel kon drukken op het morele besef van alle boeren en tuinders. Jong of oud, ondernemer of aankomend ondernemer: bijna iedereen dacht hetzelfde over het gezinsbedrijf als ideaalbeeld en wat je daarvoor moest doen en laten. Sollicitatiecursussen Rond het jaar 2000 waren de inzichten binnen de standsorganisatie veranderd en het normbesef werd daarop aangepast. Boerinnen kregen een schrijven thuisgestuurd waarin ze werden gestimuleerd om een baan te gaan zoeken. Vanuit ZLTO werden zelfs sollicitatiecursussen aangeboden voor vrouwen, weet Romme nog. Op zich was het wel logisch voor die tijd. De inkomens van boeren en tuinders waren gekelderd. Je moest wel. Ook ik had in die tijd weer een baan buitenshuis. Maar toch gaf het een vreemd gevoel dat je eerst volgens de normen je baan op diende te zeggen om die later volgens weer andere normen weer op diende te pakken. En dat in een tijdsbestek van amper twintig jaar. Geen bemoeienis en opgedrongen keurslijf dus voor Romme. Dat de ZLTO zich anno 2014 sterk wilde maken voor het familiebedrijf, ging haar boven haar pet. Heeft het verleden dan niets geleerd, zo 2

3 dacht ik. En dat in deze tijd waarin veel bedrijven het extra inkomen hard nodig hebben om rond te komen. Ook al zou je het gezinsbedrijf als ideaalbeeld zien, in veel gevallen is dat financieel gewoon geen haalbare kaart. Er werd geluisterd. Met dat in haar achterhoofd toog ze redelijk sceptisch naar de bijeenkomst op 14 februari. Daar werd ze al snel verlost van haar negatieve ervaringen uit het verleden. We waren er met ongeveer vijftien mensen, ervaren en toekomstige ondernemers, vrouwen en mannen, vrouwen en vriendinnen van ondernemers, meewerkend of met een eigen baan. Iedereen vertelde open vanuit eigen ervaring, benieuwd ook naar de verhalen en meningen van anderen. Er werden geen oordelen uitgesproken of normen opgelegd en er werd dit keer vanuit de ZLTO naar óns geluisterd. Die bijeenkomst leverde Romme veel nieuwe inzichten op, zo vertelde ze haar toehoorders tijdens de studiedag vorige week. Allereerst dat een familiebedrijf niet geassocieerd hoeft te worden met een gezinsbedrijf. Een familie beslaat verschillende generaties en is niet afhankelijk van de locatie. Gaandeweg kreeg ik positieve gevoelens en gedachten bij de term familiebedrijf. Als veel mensen zich generaties lang verbonden voelen met een bedrijf, dan geeft dat kracht en vertrouwen. Wortels op het bedrijf Vanuit het verleden leer je dat je uit een crisis kunt komen, vervolgt Romme. Vaak liggen je wortels op het bedrijf. Dat laat je niet zomaar gaan. Dan ben je bereid om daar hard voor te werken en vaak ervaar je steun van de familie omdat ook zij zich nog verbonden voelen met het bedrijf, ook al zijn ze een andere richting opgegaan. Een broer die monteur is, wil best eens naar de trekker kijken of een zoon die accountant is geworden, is nooit te beroerd om je advies te geven. Romme is helemaal om: Bij het woord familiebedrijf denk ik nu aan termen als trots, bouwen op een verleden, verbondenheid, betrokkenheid en vooral kracht. Bron: Nieuwe Oogst, editie Zuid, zaterdag 19 maart

4 Familiebedrijf: groei of krimp De splitsing tussen grote en kleine familiebedrijven is definitief een feit geworden. Productieprocessen zijn steeds beter onder controle en ondernemers vaardiger. Maar met de schaalvergroting vraagt bedrijfsopvolging wel om een oplossing. Sinds de jaren vijftig zijn agrarische gezinsbedrijven steeds professioneler geworden. Het gemengde bedrijf is veranderd in een gespecialiseerde onderneming en de schaalvergroting neemt toe. De laatste jaren zelfs steeds sneller. Tenminste op een deel van de Nederlandse agrarische gezinsbedrijven. Een tomatenteeltbedrijf van 30 hectare, een varkensbedrijf met meerdere locaties, een biologische groenteteler met 125 hectare of een Nederlandse melkveehouder met een tweede bedrijf van zeshonderd koeien in Duitsland. Het zijn voorbeelden van agrarische ondernemers die het boerengezinsbedrijf tot een agrarische familieonderneming hebben gemaakt. Arbeid en techniek Zo n 55 procent van de Nederlandse agrarische productie is in handen van 17 procent van de bedrijven, zo becijferde LEI Wageningen UR. De toename van het aantal grote bedrijven heeft vooral te maken met arbeid en techniek, vertelt LEI-onderzoeker Krijn Poppe. In het verre verleden kwam de opvolger meteen in het bedrijf en werd er een stal bijgebouwd. Dat werd lastiger door de quoteringen of dure grond. Vervolgens ging de opvolger veelal een paar jaar buiten het bedrijf werken voordat hij de boerderij overnam. Pas na de overname ging het bedrijf groeien en moderniseren. Bij de huidige grotere boerderijen is de arbeid al snel nodig en zie je dat de beoogde opvolger weer vroeger op het bedrijf komt en kan sparen, legt Poppe uit. Daarnaast nemen investeringen in mechanisatie en technologie toe. De tijd dat een melkveehouder een rondje langs de koeien maakt om tochtigheid vast te stellen, is op de grote bedrijven voorbij. Een stappenteller doet de meting en er gaat automatisch een sms naar het ki-station. Beter beheersbaar Technologie zorgt er ook voor dat de productie beter beheersbaar is geworden. De boer is steeds beter in staat om de teelt of de dierproductie te sturen, zegt Poppe. Denk maar aan het houden van vleesvarkens, de glastuinbouw of de melkveehouderij waar koeien binnenblijven om beter op het rantsoen te kunnen sturen. Het aanbod aan goedkope arbeid is toegenomen en daar profiteert de grote boer van. Daardoor is er meer tijd voor het onderhandelen met leveranciers en afnemers. Een bezigheid waar vooral grote bedrijven geld mee kunnen verdienen. Daarbij hebben jonge ondernemers tijdens hun studie geleerd samen te werken en te netwerken. Dat zetten ze voort op hun eigen bedrijf. Investeerders Maar ondanks dit alles staan de grote familiebedrijven nog niet in de belangstelling van investeerders die wellicht kansen zien in de toenemende vraag naar voedsel. De agrarische sector is te onvoorspelbaar, vindt Poppe. De productie en prijzen zijn te wisselend. Dat brengt risico s met zich 4

5 mee en daar houden investeerders niet van. De kracht van familiebedrijven is dat ze tevreden zijn met een laag rendement en dat ze kunnen omgaan met de grillen van de markt en het weer, vertelt de onderzoeker. Maar veel bedrijven maken de stap naar groot niet of nog niet. Grond is vaak een belemmerende factor. De lokale omstandigheden bieden vaak geen ruimte voor groei of de boer wil geen manager worden. Veel ondernemers zoeken een andere oplossing, constateert Poppe. Ze beginnen een tweede tak of hebben een baan buitenshuis. Groot en klein De bedrijven die niet groeien, dragen bij aan de opsplitsing tussen groot en klein. Of zoals het LEI het stelt: er zijn gezinsbedrijven en grotere agrarische familieondernemingen. De grootte van het bedrijf zegt niets over het inkomen. Boeren die besluiten niet of langzaam te groeien, kunnen ook een prima inkomen verdienen, aldus Poppe. Daarbij is een bedrijf dat relatief klein is, makkelijker over te nemen dan een groot bedrijf. Dat is iets waar grote boeren een oplossing voor moeten vinden, zegt de onderzoeker. Het valt niet mee om financiering te krijgen om een groot bedrijf over te nemen. Banken kijken scherp naar de kwaliteiten van de jonge ondernemer. 5

6 Opvolging Europees probleem Opvolging, onderhandelingskracht en administratieve lasten zijn de grootste uitdagingen voor boeren in Europa. Dat blijkt uit een enquête van de Europese Commissie. De vergrijzing en het gebrek aan opvolgers is een groot probleem voor boeren in Europa. Ruim een derde van de bijna ondervraagde boeren geeft aan dat opvolging een probleem is voor de gezinslandbouw. Innovatie en onderzoek Boeren hechten aan hun onafhankelijkheid, blijkt uit de enquête. De vrijheid om eigen beslissingen te nemen en om eigenaar te zijn van het boerenbedrijf, staat boven aan de lijst van argumenten om op het agrarische familiebedrijf te werken. Wel is er bezorgdheid over het inkomen en de stijgende kosten. De ondervraagden geven aan meer innovatie en onderzoek naar duurzaamheid te willen. Veel kleinere Europese boeren zien de grote agrarische ondernemingen die eigendom zijn van grote inkoopbedrijven of voedselproducenten als een bedreiging. Boerenorganisaties en coöperaties worden gezien als de belangrijkste leveranciers van informatie voor boeren. Beter inzicht De Europese Commissie wil met de enquête een beter inzicht krijgen in uitdagingen van gezinslandbouw is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot internationaal jaar van de gezinslandbouw. 6

7 Extra aandacht voor boerenfamiliebedrijf De Verenigde Naties hebben 2014 uitgeroepen tot het jaar van de gezinslandbouw. Doel van het jaar is om het belang van agrarische familiebedrijven voor voedselzekerheid, het terugdringen van armoede en duurzame landbouw op de voorgrond te brengen. Op deze pagina s gaan we in op de Nederlandse situatie. Financiering gezinsbedrijf LTO-voorzitter Albert Jan Maat vindt dat de banken met een speciale financiering voor familiebedrijven moeten komen. H.J.G. van Herwijnen-Hedel vindt dit een goed voorstel. Misschien moet er veel meer steun komen voor dit soort bedrijven en moeten we afstappen van het inzetten op schaalvergroting. Als ook meer aandacht wordt geschonken aan niet meer maar beter, kan dit leiden tot het behoud van een leefbaar platteland. Aan LTO de schone taak de overheid te overtuigen een passender beleid te voeren. En toeleverende en afnemende/verwerkende bedrijven in de keten zouden met name de kwantumkortingen en - toeslagen eens tegen het licht moeten houden. Het jaar van de gezinslandbouw moet tastbare resultaten opleveren voor het familiebedrijf, zegt de LTO-voorman. In de tijden van economische crisis zijn het de familiebedrijven die het vaak nog goed doen, stelt hij. Familiebedrijven verdienen daarom een steun in de rug door bijvoorbeeld gunstige fiscale voorwaarden bij het overnemen van een bedrijf. Daarvoor zou een actieprogramma gemaakt moeten worden. Duurzaam en stabiel Maat zou graag zien dat banken met een speciale financiering voor familiebedrijven komen. Familiebedrijven zijn vaak duurzame en stabiele ondernemingen. Financiering met gunstige voorwaarden zou in het jaar van de gezinslandbouw niet misstaan. Hij doet een oproep ook op tot bezinning over de groei van landbouwbedrijven. In Duitsland is het aantal bedrijven de laatste 3 jaar met 5 procent afgenomen. In Nederland is dat 9 procent, vertelt hij. De schuldenlast ligt bij Duitse boerenbedrijven een stuk minder hoog dan bij Nederlandse. Bij de Duitse bedrijven ligt ook minder druk op schaalvergroting en meer op continuïteit. Een lagere financieringslast maakt een overname een stuk makkelijker. Maatschappelijke waardering Met het groter worden van agrarische bedrijven moet ook nagedacht worden over andere eigendomsvormen. De maatschappelijke waardering voor familiebedrijven is er. Daar moeten we ons sterk voor blijven maken, vindt Maat. Familiebedrijven zijn stabiel en gericht op de lange termijn. Dat is duurzaamheid bij uitstek. 7

8 Onze vrouwen houden we erbuiten Privé en zakelijk gescheiden houden. Daarmee borg je volgens de broers Piet en Theo en Piets zoon Piet Aardse van Aardse Orchideeën de continuïteit van het gezinsbedrijf. Onze vrouwen houden we erbuiten. Dat hebben we op papier geregeld. Op 12 hectare in Zuidbroek en Sappemeer teelt de familie Aardse orchideeën. Vorig jaar zaten we op een productie van 5,5 miljoen planten, dit jaar 6,5 miljoen en volgend jaar gaan we naar 7,5 miljoen. De omzet verdubbelde in vijf jaar tijd, geeft Theo Aardse (50) de ambities aan. Ze zijn de derde en vierde generatie die op het bedrijf werkzaam zijn. In 1961 verplaatsten ze vanuit de regio Den Haag naar Oost-Groningen. De paprika- en chrysantenteelt werd afgestoten vanwege te weinig rendement. Sinds 2004 richt de familie Aardse zich op de orchideeënteelt. Piet Aardse senior (64): We zijn een open bedrijf. Personeel krijgt bij ons verantwoordelijkheid en zeggenschap. Talenten De weg hiernaartoe was en is een leerproces. Een familiebedrijf runnen met 120 medewerkers is niet eenvoudig. Door de groei hebben we veel werk uit handen moeten geven. Dat is wennen. We hebben niet alleen handen nodig, maar ook hoofden die nadenken. Een persoonlijkheidstest hielp ons om te kijken waar onze talenten liggen. Waar Theo Aardse meteen na de havo in het bedrijf kwam, zorgt hij er nu voor dat zijn negentienjarige zoon eerst zijn hbo-studie werktuigbouwkunde afrondt. Ik motiveer hem om op school te blijven. Een bedrijf runnen als dit vraagt veel van je. Algemene ontwikkeling is belangrijk. Piet Aardse junior (34) kan zich goed herinneren hoe hij in het bedrijf kwam. Ik was op stage in Vietnam. Mijn vader belde of ik een nabijgelegen tuin wilde overnemen want ons eigen bedrijf was aanvankelijk te klein om mij erbij te hebben. De volgende dag heb ik hem gebeld dat ik ervoor ging. Vertrouwensband Een van de voordelen van het gezinsbedrijf is dat ze geld in de toekomst kunnen steken, geven de broers Piet en Theo Aardse aan. We werken samen met een Thaise plantenleverancier, waarmee we ons assortiment willen ontwikkelen. Piet Aardse senior vindt ook de vertrouwensband een pluspunt. Het is soms lekker bekvechten met zijn drieën. 8

9 We hebben een echt gezinsbedrijf We hebben een echt gezinsbedrijf. Mijn vrouw en ik vormen een maatschap, maar mijn schoonouders en dochters werken voor hun plezier ook nog mee, vertelt melkveehouder Henk Langer in Aalten. Langeler (41) is positief over de voordelen van het gezinsbedrijf dat hij en zijn vrouw Marian (43) runnen. Je bent wat flexibeler, hoeft niet direct vreemde arbeid in te schakelen en dus niet ieder uur te rekenen. En je ziet meer passie. Nadelen ziet de melkveehouder overigens ook. Je moet meer overleggen. Nu overleggen mijn vrouw en ik samen, maar in het verleden zaten mijn schoonouders ook in de maatschap. Dan zijn er nog meer meningen. Vrouwelijke vererving Langeler en zijn vrouw melken met 115 koeien een quotum van een miljoen liter melk vol. Dat doen ze op 43 hectare grond. Het bedrijf komt uit de familie van Marian. Haar moeder nam het bedrijf weer van haar ouders over. Zelf hebben we drie dochters. Wat dat betreft zou de vrouwelijke vererving voortgezet kunnen worden. Want ook dat ziet Langeler als een voordeel van het familiebedrijf: Het is mooi als datgene wat je hebt opgebouwd, ook voorgezet kan worden. Maar zover is het nog niet in huize Langeler. De meisjes zijn 13, 10 en 8 jaar. Onze dochters hebben aardigheid in het bedrijf en helpen ook wel eens een handje. De oudste kan al zelfstandig de kalfjes voeren als dat nodig is. Kringloopwijzer De uitdaging voor de familie ligt voorlopig in het optimaliseren van het bedrijf. Ze denken aan productieverhoging en goed mineralenbeheer via de Kringloopwijzer. Ze willen het bedrijf zo inrichten dat er tijd overblijft voor andere leuke dingen. Daarnaast proberen ze een financiële buffer op te bouwen. Mocht zich een opvolgster aandienen, dan is er ruimte voor overname en groei. En zo niet, dan is er de financiële ruimte om het bedrijf naar eigen inzicht af te bouwen. Langeler denkt dat het familiebedrijf in de toekomst niet zo heel veel groter zal zijn dan nu. Hij denkt aan een maximum van zo n 150 koeien. Misschien met wat extra hulp erbij. Dat lijkt me in alle opzichten de minst kwetsbare vorm. 9

Bedrijfsopvolging op De Lepelaar

Bedrijfsopvolging op De Lepelaar Bedrijfsopvolging op De Lepelaar Een momentopname in het proces naar een nieuwe toekomst 2007 Maatschap De Lepelaar: v.l.n.r. Inge Schrijver - de Roos, Jan Schrijver, Joris Kollewijn Bedrijfsopvolging

Nadere informatie

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen Jack van Eekelen Noordhoek, 40 melkkoeien en 40 ha akkerbouw Drie jonge mannen werken in VOF-verband op het bedrijf van hun ouders. Hun doel is bedrijfsovername. De een is wat verder dan de ander, maar

Nadere informatie

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij Nederlandse Landbouw en Visserij Inhoud 1 Inleiding 03 2 Samenvatting en conclusies landbouw en visserij 3 Maatschappelijke waardering landbouw 09 4 Associaties agrarische sector 13 5 Waardering en bekendheid

Nadere informatie

Biologische boeren in Noord-Holland. Digitale enquête 2012. Annelies Maarschalkerweerd Stella Blom SAMENVATTING. fotografie: Dick Boschloo

Biologische boeren in Noord-Holland. Digitale enquête 2012. Annelies Maarschalkerweerd Stella Blom SAMENVATTING. fotografie: Dick Boschloo Biologische boeren in Noord-Holland Digitale enquête 2012 Annelies Maarschalkerweerd Stella Blom SAMENVATTING fotografie: Dick Boschloo Samenvatting De provincie Noord-Holland behoort tot de koplopers

Nadere informatie

Drenthe Growers BV Inge de Vries en Peter Bergsma. Ondernemingsplan. Warmoesweg nr. 5

Drenthe Growers BV Inge de Vries en Peter Bergsma. Ondernemingsplan. Warmoesweg nr. 5 1 Drenthe Growers BV Inge de Vries en Peter Bergsma Ondernemingsplan Warmoesweg nr. 5 2 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Samenvatting 3. Persoonlijk 4. Technische punten 5. Plan van aanpak 6. Conclusie 3

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven. 20 juni 2012

Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven. 20 juni 2012 Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven 20 juni 2012 Samenvatting De waardering van het familiebedrijf vormt een belangrijk obstakel bij de overdracht van de onderneming. Vooral de waardering

Nadere informatie

Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast

Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast Tekst 4 Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast 5 10 15 20 25 30 35 40 (1) Postbodes gezocht. Standplaats: Reykjavik. Vereist: een goede conditie. Kennis van de IJslandse taal niet nodig. Zomaar

Nadere informatie

Samenwerken op het bedrijf; een kunst apart. Willem Leys Veronique Verdurmen-Serrarens

Samenwerken op het bedrijf; een kunst apart. Willem Leys Veronique Verdurmen-Serrarens Samenwerken op het bedrijf; een kunst apart Willem Leys Veronique Verdurmen-Serrarens Probleem oplossen probleem emotie feiten onderzoeken en afwegingen maken Oplossing Samenwerken Samenwerken Werkervaring

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête. September 2013

Resultaten landbouwenquête. September 2013 Resultaten landbouwenquête September 2013 1 Landbouwenquête 2013 Inleiding In juni 2013 hebben de noordelijke Natuur en Milieufederaties en LTO Noord in samenwerking met het Dagblad van het Noorden en

Nadere informatie

Henk Oostdam is fiscaal adviseur bij zijn eigen praktijk Tax Consult Network en is de vertrouwenspersoon van Tim Coronel en Peter Ouwehand

Henk Oostdam is fiscaal adviseur bij zijn eigen praktijk Tax Consult Network en is de vertrouwenspersoon van Tim Coronel en Peter Ouwehand Henk Oostdam is fiscaal bij zijn eigen praktijk Tax Consult Network en is de vertrouwenspersoon van Tim Coronel en Peter Ouwehand 30 RBA_Fiscale Opleidingen 2015-2016 30 mijn Henk Oostdam We kijken samen

Nadere informatie

Boer Mijn economisch rendement: Denk aan: jaarinkomen / saldo / kostprijs

Boer Mijn economisch rendement: Denk aan: jaarinkomen / saldo / kostprijs Naam: Boer Mijn economisch rendement: Denk aan: jaarinkomen / saldo / kostprijs Buitenshuis gaan werken / bij verdienen Nu een deel van het quotum verkopen Recreatie op bedrijf aanbieden, vergaderruimte

Nadere informatie

Voorsprong met mineralen

Voorsprong met mineralen Voorsprong met mineralen Samen staan de sectoren sterker Deze bijeenkomst werd mogelijk gemaakt door LTO Gelderland, Overijssel en de Rabobank. Circulaire Economie Nieuwe toverwoord of kansrijke uitdaging

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

1 Waarom de AA-Accountant?

1 Waarom de AA-Accountant? Bedrijfsovername Inleiding Wilt u een onderneming starten? Overweeg dan eens het kopen van een bedrijf. Een bedrijfsovername biedt veel voordelen. U hebt al een goede startpositie, een basis waar u op

Nadere informatie

Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij.

Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij. Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij. Programma Opening Wim Thus Visie van de Rabobank op de mondiale melkveehouderij Hans Huijbers Visie van de ZLTO op de Nederlandse

Nadere informatie

Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek

Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek ZLTO VLB LEI Wageningen UR - Rabobank December 2012 Krijn J. Poppe Door de ICT worden naast GELD- en GOEDERENstromen de DATA-stromen

Nadere informatie

Communicatie in agrarische familiebedrijven

Communicatie in agrarische familiebedrijven Communicatie in agrarische familiebedrijven Johan Weerkamp en Truke Zeinstra - 2013 Samenvatting In Communicatie in agrarische familiebedrijven (werktitel) wordt beschreven hoe familieleden die samen een

Nadere informatie

STICHTING VELDLEEUWERIK

STICHTING VELDLEEUWERIK TEGEARRE DJOERSAAM STICHTING VELDLEEUWERIK Stichting Veldleeuwerik is een uniek samenwerkingsverband tussen telers en verwerkende bedrijven om actief duurzame akkerbouw en -productie te stimuleren. Niet

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het eigenlijk allemaal? Veel ondernemers werken met passie aan hun product of dienst. Dan komt het weleens voor dat ondernemers

Nadere informatie

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Twentse landbouw in nieuw krachtenveld Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Programma Voorstellen Stellingen Presentatie trends en ontwikkelingen Discussie Conclusies en afronding Pratensis Adviesbureau voor

Nadere informatie

Petra Berkhout. Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF

Petra Berkhout. Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF Petra Berkhout Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF Grondontwikkelingen in perspectief Grondgebonden Ondernemen, 17 november 2015 Petra Berkhout Structuur

Nadere informatie

Wat is Waar(de)? & De P van People

Wat is Waar(de)? & De P van People Wat is Waar(de)? & De P van People Door: Tamme de Vries AA RV Register Valuator Blauwzaam Workshop 08 oktober 2015 Mijn winkel; Tamme B.V. Waardering bestaat uit twee componenten: EN Wat is kasstroom?

Nadere informatie

LTO Noord contributieregeling 2015

LTO Noord contributieregeling 2015 Land- en Tuinbouw Organisatie Noord LTO Noord contributieregeling 2015 LTO Noord is de vereniging van agrarische ondernemers. We behartigen de belangen van onze leden en bieden services en diensten aan.

Nadere informatie

Voorwoord: Blijven kijken. Deze e-mail in uw browser. Voorwoord: Blijven kijken. Rabo Scanner vervangt Random Reader. Zelf aan het stuur

Voorwoord: Blijven kijken. Deze e-mail in uw browser. Voorwoord: Blijven kijken. Rabo Scanner vervangt Random Reader. Zelf aan het stuur Deze e-mail in uw browser Voorwoord: Blijven kijken Rabo Scanner vervangt Random Reader Zelf aan het stuur Internationaal jaar van het agrarisch familiebedrijf Besparen op Energiekosten Rundvee en Mechanisatie

Nadere informatie

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW Waarom wel het land, maar niet de sloot benutten in de veenweiden? Dat is de vraag waar het om draait in het icoon Aquatische landbouw

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

30-11-2015 PROGRAMMA VOERWINST VERGELIJKING ZEUGEN ONTWIKKELINGEN EN TRENDS. 2015 is prognose bedragen exclusief btw

30-11-2015 PROGRAMMA VOERWINST VERGELIJKING ZEUGEN ONTWIKKELINGEN EN TRENDS. 2015 is prognose bedragen exclusief btw PROGRAMMA DE ROL VAN DE ADVISEUR Woensdag 2 december 2015 Ontwikkelingen en trends Uitbreiden zin of onzin? Toekomst bedrijven Risicomanagement / prijsfluctuaties De succesvolle melkveehouders De rol van

Nadere informatie

Verdienen met ZLTO. Ondernemen in moeilijke tijden. Jos Thijssen Bedrijfsadviseur

Verdienen met ZLTO. Ondernemen in moeilijke tijden. Jos Thijssen Bedrijfsadviseur Verdienen met ZLTO Ondernemen in moeilijke tijden Jos Thijssen Bedrijfsadviseur Onderwerpen Algemene situatie Rentabiliteit Liquiditeit Managementinformatie De bank BBZ IOAZ Als het niet meer kan. Voor

Nadere informatie

Ondernemerscafé. Overname en opvolging eigen zaak

Ondernemerscafé. Overname en opvolging eigen zaak 29-04-2013 Ondernemerscafé Overname en opvolging eigen zaak Nele Budeners & Axelle Henrard Studenten Faculteit Bedrijfseconomische Wetenschappen Universiteit Hasselt Wat onderzochten we? Onderwerpen Hoe

Nadere informatie

Op weg naar een kringloopcertificaat

Op weg naar een kringloopcertificaat Op weg naar een kringloopcertificaat Extra impuls voor duurzame melkveehouderij in Midden-Delfland Er is een kringloopcertificaat in de maak voor duurzame melkveehouderij. Deze proeve van duurzaamheid

Nadere informatie

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Seizoen 2009/2010 Inhoudsopgave Algemeen............................................................................................................... 3 Areaalgegevens

Nadere informatie

Professionals in veelogistiek, belangrijke schakel in een duurzame voedselketen

Professionals in veelogistiek, belangrijke schakel in een duurzame voedselketen Professionals in veelogistiek, belangrijke schakel in een duurzame voedselketen Vee&Logistiek Nederland is de brancheorganisatie voor ondernemers in de veehandel en het veetransport, ondernemers met veeverzamelcentra

Nadere informatie

Een duurzame boodschap. Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013

Een duurzame boodschap. Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013 Een duurzame boodschap Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013 Een duurzame koers als familiebedrijf Jumbo is een echt familiebedrijf, dat middenin de samenleving staat. Daar zijn we trots op. Een

Nadere informatie

Zes generaties warme toewijding

Zes generaties warme toewijding Zes generaties warme toewijding De geschiedenis van familiebedrijf Bakker van de Ven Bij gelegenheid van het 75-jarig bestaan in Venhorst Venhorst, juni 2010 PAG 1 INHOUD Voorwoord Inleiding 1 Martinus

Nadere informatie

Alleen samen maken we Nijkerk mooier

Alleen samen maken we Nijkerk mooier Woningstichting Nijkerk De klant staat centraal. Je kunt geen ondernemingsplan openslaan, of je stuit op deze missie. Zet je de klant centraal door in zijn schoenen te gaan staan? Dat is een goed begin,

Nadere informatie

Grond voor boeren. Seminar Vereniging Agrarische Bedrijfsadviseurs, 20 juni 2013. Erik Somsen

Grond voor boeren. Seminar Vereniging Agrarische Bedrijfsadviseurs, 20 juni 2013. Erik Somsen Grond voor boeren Seminar Vereniging Agrarische Bedrijfsadviseurs, 20 juni 2013 Erik Somsen a.s.r. landelijk vastgoed Belegger in grond voor a.s.r. solide lange termijnbelegging veilige verpachter Grootste

Nadere informatie

Een pak melk moet meer rendement opleveren! 10-10-2014 Symposium 3D Schets Melkveehouderij

Een pak melk moet meer rendement opleveren! 10-10-2014 Symposium 3D Schets Melkveehouderij 1. Jumbo Hollak 2. Rendement supermarkt 2013 3. Melk in de supermarkt 4. Rendement maken op melk 1. Jumbo Hollak 1993 850 m2 verkoop oppervlakte 35 parkeerplaatsen 40 medewerkers 8000 artikelen 2014 1400

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Rapport Marktmonitor 2015 18 September 2015 Colofon In opdracht van: Majka van Doorn Research Consultant 033 330 33

Nadere informatie

Over de voedingsmiddelenindustrie

Over de voedingsmiddelenindustrie Voedingsmiddelenindustrie Brancheontwikkelingen 2012 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de voedingsmiddelenindustrie. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen,

Nadere informatie

Actueel. De brug tussen verschillende werelden Een bron van inspiratie bij internationaal zaken doen

Actueel. De brug tussen verschillende werelden Een bron van inspiratie bij internationaal zaken doen Actueel EEN UITGAVE VAN zoys ACCOUNTANts & BELASTINGADVISEURS jaargang 1 NR. 3 DECEMBER 2011 De brug tussen verschillende werelden Een bron van inspiratie bij internationaal zaken doen Zoys Actueel is

Nadere informatie

Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14

Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14 Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14 Inhoudsopgaven Inleiding...3 Bedrijfsgegevens...4 Afzetmarkt...5 De ligging...6 Het uiterlijk...7 De afdelingen...8 Regels... 9 Personeel...10 Vragen...11 Slot...12 Inleiding

Nadere informatie

Bij familiebedrijven staat het ondernemerschap en de continuïteit van generatie op generatie centraal.

Bij familiebedrijven staat het ondernemerschap en de continuïteit van generatie op generatie centraal. Position Paper van FBNed September 2009 In zake T.b.v. : Wijzigingsvoorstellen op de Successiewet : rondetafelgesprek vaste commissie voor Financiën woensdag 23 september 2009 Samenvatting Rode draad Belastingplan

Nadere informatie

Agrarische bedrijfsinventarisatie PARK21

Agrarische bedrijfsinventarisatie PARK21 FACTSHEET Agrarische bedrijfsinventarisatie PARK21 DOOR Stivas Noord-Holland VOOR Gemeente Haarlemmermeer, LTO Noord Haarlemmermeer, Stivas Noord-Holland DOELEN VAN HET ONDERZOEK Via bedrijfsinventarisatie:

Nadere informatie

OVEREENKOMST. Verbeteren mineralenefficiëntie van melkveebedrijven via KringloopWijzer

OVEREENKOMST. Verbeteren mineralenefficiëntie van melkveebedrijven via KringloopWijzer OVEREENKOMST Verbeteren mineralenefficiëntie van melkveebedrijven via KringloopWijzer Van 1 januari 2014 tot 1 januari 2016 zijn de volgende afspraken van kracht tussen: - De Nederlandse Zuivelorganisatie,

Nadere informatie

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem Linda van der Weijden Opzet Inhoud: Hoe ontwikkel je met het natuurlijk systeem? Proces: Hoe pakken we dat aan? 2 Wat is kringlooplandbouw?

Nadere informatie

Melkveehouderij. Brancheontwikkelingen 2013. Kerngegevens

Melkveehouderij. Brancheontwikkelingen 2013. Kerngegevens Melkveehouderij Brancheontwikkelingen 2013 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de melkveehouderij. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen, vacatures

Nadere informatie

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Contractcatering

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Contractcatering Samenvatting rapportage Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid Contractcatering In samenwerking met: Rijnland Advies 1 Inleiding Even terugkijken.. De komende jaren verandert de arbeidsmarkt

Nadere informatie

NOORD. Looienqa, Martina. Bericht onleesbaar? Kijk hier. Uitnodiging en programma ONDERNEMEN DOE JE SAMEN. Van:

NOORD. Looienqa, Martina. Bericht onleesbaar? Kijk hier. Uitnodiging en programma ONDERNEMEN DOE JE SAMEN. Van: naast in Looienqa, Martina Van: LTO Noord regio Noord Verzonden: woensdag 20januari 2016 21:07 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: UITNODIGING eerste Dag van LTO Noord in

Nadere informatie

Sociaal programma. aandacht voor elk lid

Sociaal programma. aandacht voor elk lid Sociaal programma aandacht voor elk lid De ZLTO is een vereniging, een club van en voor boeren en tuinders en hun families. Ooit ontstaan als een beweging van boeren die elkaar hielpen en samen activiteiten

Nadere informatie

Stappenplan bedrijfsoverdracht

Stappenplan bedrijfsoverdracht Stappenplan bedrijfsoverdracht t.b.v. verkoper FASE 1: ORIËNTATIE 1 Wat wilt u precies overdragen? Het hele bedrijf? Het onroerend goed? Wordt de onderneming na overdracht voortgezet? 2 Hoe lang blijft

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Inschrijven kan u telefonisch op 00 32 (0)89 464606

Inschrijven kan u telefonisch op 00 32 (0)89 464606 Ondernemersreis Israel extra groep 12/01/2012 MELKVEE STUDIEREIS ISRAËL Groep 1: 21 tot 26 februari 2012 - volzet Groep 2 : 28 februari tot 4 maart 2012 nieuwe groep, nog 10 plaatsen Vooreerst willen we

Nadere informatie

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Najaar 2009 Inhoudsopgave Terugblik seizoen 2008/2009...................................................................................... 3 Najaar 2009 sector bos-

Nadere informatie

iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171

iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171 iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171 C-C. Gr? GEMEENTE SCHAGEN ING 2 6 SEP2013 agriboard Noord-Holland Noord BioValley AFD BioValley p/a Stichting Agriboard Noord-Holland Noord Postbus

Nadere informatie

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering 13 februari 2016 Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een

Nadere informatie

ECONOMISCHE STIMULANS

ECONOMISCHE STIMULANS DE ZZP ER CENTRAAL Arnhem is een ondernemende stad. Met name het aantal ZZP ers is de afgelopen jaren spectaculair toegenomen. Bij elkaar opgeteld zijn het meer mensen dan het grootste bedrijf in Arnhem

Nadere informatie

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine,

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine, Een rondje regio... Ko-Kalf Nou kan ik wel een hele Blonde d Aquitaine, maar daar zit je ook niet middag blijven praten over op te wachten! Een plek waar het zo rustig is, als in de stal van boerenbedrijf

Nadere informatie

Naheffing Jaarreken. Vergunningen. De MKB-accountant: een goede adviseur DAAROM EEN ACCOUNTANT

Naheffing Jaarreken. Vergunningen. De MKB-accountant: een goede adviseur DAAROM EEN ACCOUNTANT Naheffing tsvorm Jaarreken Vergunningen De MKB-accountant: een goede adviseur DAAROM EEN ACCOUNTANT maart 2013 DE MKB-ACCOUNTANT: EEN GOEDE ADVISEUR Elke ondernemer heeft behoefte aan een goede adviseur,

Nadere informatie

Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag!

Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag! Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag! Ondernemen zie jij het al helemaal voor je? Droom jij van je eigen bedrijf? Of heeft je moeder een bedrijf en wil je dat graag overnemen? Misschien

Nadere informatie

Stadslandbouw komt in het buitenland en Nederland in verschillende varianten voor. Essentiële kenmerken en randvoorwaarden van stadslandbouw zijn:

Stadslandbouw komt in het buitenland en Nederland in verschillende varianten voor. Essentiële kenmerken en randvoorwaarden van stadslandbouw zijn: 1 Aan: de Raad van de Gemeente Dordrecht dtv de raadsgriffier Postbus 8 3300AA Dordrecht c.c.: College van Burgemeester en Wethouders Dordrecht, 1 november 2011 Betreft: Stadslandbouw in Dordrecht Geachte

Nadere informatie

Waarden van fosfaatrechten - achtergrondnotitie Natuur & Milieu 1 februari 2016

Waarden van fosfaatrechten - achtergrondnotitie Natuur & Milieu 1 februari 2016 Waarden van fosfaatrechten - achtergrondnotitie Natuur & Milieu 1 februari 2016 1 Aanleiding en samenvatting In 2015 heeft toenmalig staatssecretaris Dijksma van EZ fosfaatrechten voor de melkveehouderij

Nadere informatie

Ondersteuning en ondersteuningsplan.

Ondersteuning en ondersteuningsplan. Definitieve versie. Mei 2011. Emoties en hersenletsel horen bij elkaar. Het hebben van niet aangeboren hersenletsel roept emoties op. Emoties als woede, verdriet en angst. Cliënten van de Mantelmeeuw moeten

Nadere informatie

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis.

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis. Respons Van 25 juni tot en met 5 juli is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Kredietcrisis. Ruim de helft van de 1601 panelleden (54%) vulde de vragenlijst in. Hieronder

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat

Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat Voor een bedrijfsopvolging binnen de familie zijn er fiscale faciliteiten Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat Er komt een moment waarop u uw onderneming

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. De komende 50 jaar. Nummer 9, oktober - november 2013. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. De komende 50 jaar. Nummer 9, oktober - november 2013. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse: De komende 50 jaar 1 Donderdag 12 december 2013: Bijeenkomst 50 jaar paprika in Nederland 2 P8 aanwezig tijdens Fruit Attraction in Madrid 3 Nationaal Voedingsdebat voor

Nadere informatie

Bedrijfsovername. Arnhem De Liemers Doetinchem e.o.

Bedrijfsovername. Arnhem De Liemers Doetinchem e.o. Bedrijfsovername 16 met gecontroleerde risico s Er is een fusie- en overnamegolf aanstaande in Nederland. Investeerders kunnen goedkoop financiering ophalen en het investeringssentiment is positief, schreef

Nadere informatie

Van. naar I Do. Kempense InnovatieRaad

Van. naar I Do. Kempense InnovatieRaad Van naar I Do Kempense InnovatieRaad Ideeën genereren Elke mens is een vat vol ideeën. Als je bedrijf op wieltjes loopt is het wellicht de moeite eens stil te staan en alles te herdenken. Net dan zijn

Nadere informatie

Schaalvergroting en professionalisering. Voor wie verstandig handelt!

Schaalvergroting en professionalisering. Voor wie verstandig handelt! Schaalvergroting en professionalisering Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Schaalvergroting en professionalisering Schaalvergroting: uitbreiding van de omvang; het verschijnsel waarbij iets steeds

Nadere informatie

Mijn moeder is dominee

Mijn moeder is dominee Mijn moeder is dominee 1 Opgedragen aan mijn dochter: Renske Aussems 2 Mijn moeder is dominee Annemike van der Meiden 3 Schrijver: Annemike F.R. van der Meiden Editors Marinus den Oudsten en Jeannette

Nadere informatie

OPVOLGING IN HET BOERENBEDRIJF (UITGAVE 2012)

OPVOLGING IN HET BOERENBEDRIJF (UITGAVE 2012) OPVOLGING IN HET BOERENBEDRIJF (UITGAVE 2012) De meeste lezers zullen de Saksische taal begrijpen. Daarom beginnen wij met een citaat van Professor Anne van der Meiden uit De Oale Boerschop, Enschede 1957.

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Christmas Edition. Voor wielrennen was het... Mijn familie is mijn ware vriend! ALIES GESPOT IN BELGIË. Alies: Ik heb een schoenen verslaving

Christmas Edition. Voor wielrennen was het... Mijn familie is mijn ware vriend! ALIES GESPOT IN BELGIË. Alies: Ik heb een schoenen verslaving Glass Christmas Edition Voor wielrennen was het... Alies: Ik heb een schoenen verslaving Mijn familie is mijn ware vriend! ALIES GESPOT IN BELGIË Inhoudsopgave Pagina: Even voorstellen 4-5 Ik heb een schoenen

Nadere informatie

de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm

de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm Onze veehouders zorgen voor prachtige en heerlijke producten. Van melk en kipfilet tot eieren en subliem varkensvlees van eigen bodem. Vele mensen

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

Agrarische jongeren: ambitieus en veelzijdig. Harold van der Meulen, Ilse Matser, Chantal Remery, Ida Terluin en Jelle Bouma.

Agrarische jongeren: ambitieus en veelzijdig. Harold van der Meulen, Ilse Matser, Chantal Remery, Ida Terluin en Jelle Bouma. LEI Wageningen UR LEI Wageningen UR is een onafhankelijk, internationaal toonaangevend, Postbus 29703 sociaaleconomisch onderzoeksinstituut. De unieke data, modellen en kennis van het 2502 LS Den Haag

Nadere informatie

Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering. Ruud Huirne, directeur F&A Nederland

Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering. Ruud Huirne, directeur F&A Nederland Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering Ruud Huirne, directeur F&A Nederland Rabo posities agrarische sector per sector stabiel tot licht dalend (* EUR mln) 2 Kredietverlening 2013 Verstrekkingen

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

P e r s o n a l C a r e e r P l a n

P e r s o n a l C a r e e r P l a n P e r s o n a l C a r e e r P l a n If you can dream it, you can do it. Walt Disney First comes thought; then organization of that thought, into ideas and plans; then transformation of those plans into

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006

Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006 Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006 tijdvak 1 dinsdag 23 mei totale examentijd 2,5 uur ECONOMIE CSE GL EN TL COMPEX Vragen 1 tot en met 29 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Cumelasector in cijfers Periodieke uitgave over de financieel-economische ontwikkelingen in de cumelasector

Cumelasector in cijfers Periodieke uitgave over de financieel-economische ontwikkelingen in de cumelasector Editie 6 - December 2015 Cumelasector in cijfers Periodieke uitgave over de financieel-economische ontwikkelingen in de cumelasector In deze uitgave: 2014: hoge omzet en prima rendement 1 Arbeids- en machinekosten

Nadere informatie

Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS

Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS Markt trends Vraag naar veilig en duurzaam geteeld voedsel Sterkere focus op voedselkwaliteit en gezonde

Nadere informatie

Rapport. Rapport betreffende een klacht over het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen te Rotterdam.

Rapport. Rapport betreffende een klacht over het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen te Rotterdam. Rapport Rapport betreffende een klacht over het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen te Rotterdam. Datum: 8 oktober 2015 Rapportnummer: 2015/151 2 Samenvatting De vader en moeder van Y. zijn gescheiden.

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Inleiding. Als gevolg van de vergrijzing doen veel ondernemers binnenkort afstand van hun bedrijf. Overweegt u een bedrijfsovername,

Inleiding. Als gevolg van de vergrijzing doen veel ondernemers binnenkort afstand van hun bedrijf. Overweegt u een bedrijfsovername, Bedrijfsovername Inleiding Als gevolg van de vergrijzing doen veel ondernemers binnenkort afstand van hun bedrijf. Overweegt u een bedrijfsovername, dan is de tijd nu rijp. countant in. Van de voorbereiding

Nadere informatie

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving Een eigen huis.. Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving M.H. Kwekkeboom (red.) A.H. de Boer (SCP) C.van Campen

Nadere informatie

januari 2013 In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars

januari 2013 In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars 1 In de stichting werken bedrijven en organisaties uit de veredelingssector januari 2013 Stichting In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars Sander

Nadere informatie

Essay. Een commissaris/adviseur binnen het MKB?

Essay. Een commissaris/adviseur binnen het MKB? Essay Een commissaris/adviseur binnen het MKB? Intro Recentelijk hebben Cock Grandia en Rob Blom vanuit het thema een commissaris/adviseur binnen het MKB voor een 100-tal accountants een boeiende, interactieve

Nadere informatie

.92. Landbouw in West-Europa. Wat ga je leren? Begrippen

.92. Landbouw in West-Europa. Wat ga je leren? Begrippen ..._----------------Hebben alle boeren dezelfde ges-chiedenis? Hoofdstuk 7 les 1 Wat ga je leren? Landbouw in West-Europa In deze les leer je dat er verschillen bestaan tussen de landbouw in WestEuropa

Nadere informatie

NOVEMBER 18, 2015 RELATIE BOEREN-STEDEN ONDERZOEK VAN LTO NOORD SHARONA DE KLERK STAGIAIR

NOVEMBER 18, 2015 RELATIE BOEREN-STEDEN ONDERZOEK VAN LTO NOORD SHARONA DE KLERK STAGIAIR NOVEMBER 18, 2015 RELATIE BOEREN-STEDEN ONDERZOEK VAN LTO NOORD SHARONA DE KLERK STAGIAIR Samenvatting Dit is een onderzoek vanuit LTO Noord naar de relatie tussen boeren en steden, dus in welke opzichten

Nadere informatie

Internationaliseringsdesk regio Zwolle

Internationaliseringsdesk regio Zwolle Internationaliseringsdesk regio Zwolle Rapportage over de mogelijke behoefte aan een internationaliseringsdesk/duitslanddesk voor de regio Zwolle Lectoraat International Business Kenniscentrum Strategisch

Nadere informatie

Uitnodiging. Agrarische vrouwenavond. www.abfryslan.nl

Uitnodiging. Agrarische vrouwenavond. www.abfryslan.nl Uitnodiging Agrarische vrouwenavond www.abfryslan.nl Uitnodiging Als vrouw moet je alles kunnen, maar je wilt ook vaak van alles. Je wilt je huis gezellig en opgeruimd hebben, met aan de muur een mooie

Nadere informatie