Deamateurkunstenaarlaatzichzien

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deamateurkunstenaarlaatzichzien"

Transcriptie

1 Deamateurkunstenaarlaatzichzien Beeldvandekenmerkenvanamateurfotografen,-schildersen-schrijvers Utrecht,december2011 EstiHendriksen,DianaChin-a-Fat,AnnekeMengerink,DavidTonnaerenHans Heimans

2 Colofon Onderzoek en tekst: Esti Hendriksen, student Master Kunstbeleid en -management Diana Chin-a-Fat, adviseur Schrijven Anneke Mengerink, adviseur Fotografie David Tonnaer, adviseur Beeldende kunst Hans Heimans, senior beleidsmedewerker Kunstfactor Utrecht, december 2011 De amateurkunstenaar laat zich zien. Beeld van de kenmerken van amateurfotografen, -schilders en -schrijvers is een uitgave van Kunstfactor, sectorinstituut amateurkunst. Tenzij anders overeengekomen, geeft Kunstfactor u als lezer toestemming deze uitgave voor eigen gebruik te downloaden en af te drukken. Het is niet toegestaan om inhoudelijk, tekstueel of anderszins wijzigingen aan te brengen. Bij citeren is bronvermelding verplicht. Overdracht aan derden van het gebruiksrecht is uitgesloten. Het gebruiksrecht geldt niet voor commerciële doeleinden. De overdracht van de rechten van intellectueel eigendom, waaronder het auteursrecht, rustend op de door Kunstfactor opgestelde of ontworpen werken is bij het gebruiksrecht niet inbegrepen. Kunstfactor, sectorinstituut amateurkunst, zet zich in voor een sterke amateurkunstsector. Dit doen we vanuit de overtuiging dat actieve kunstbeoefening een bijdrage levert aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen en aan een creatieve, harmonieuze samenleving.

3 Samenvatting In dit onderzoeksrapport wordt nader bekeken hoe de amateurkunstenaar die een individuele discipline beoefent, zoals beeldende kunst, fotografie of schrijven, te werk gaat. Onze overtuiging was dat deze groep beoefenaars nog niet voldoende in beeld is gebracht door middel van onderzoek. Daarom hebben er 25 amateurkunstenaars meegewerkt aan open interviews, waarin ze verteld hebben over hun achtergrond, beweegredenen en behoeften bij het beoefenen van hun kunstvorm. Er is voor gekozen om informatie te vergaren op kwalitatieve wijze, in de vorm van open interviews. Er werd gewerkt met een gestructureerde vorm hiervan: het topicinterview. De interviews zijn getranscribeerd en in fragmenten opgedeeld. De fragmenten zijn gecodeerd en voorzien van labels. Deze zijn geordend en er zijn verbanden gelegd. De achtergrond van de amateurkunstenaar blijkt een essentiële rol te spelen. Mensen beginnen in hun jeugd, gestimuleerd door familie of vrienden. Vaak beoefenen ze meerdere disciplines. Door met kunst bezig te zijn kunnen ze uiting geven aan een gevoel, een passie; het is een plezierige, ontspannen tijdsbesteding. Het delen met anderen wordt ook belangrijk gevonden. Een aantal geïnterviewden wil iets bereiken met hun kunst, anderen willen gewoon bezig zijn. Ook willen enkele amateurkunstenaars op commerciële wijze verder gaan met hun werk, zijn er beoefenaars die geld willen verdienen of beoefenaars die dit juist niet willen. Daarnaast zijn er enkele deelnemers die een vakopleiding willen gaan volgen of anderen willen stimuleren tot het maken van kunst. Inspiratie halen de amateurkunstenaars uit mensen, menselijke relaties, de omgeving en hun eigen werk. Ook omschrijven deelnemers zichzelf als alleseters. Vrijwel iedereen is geïnspireerd door een bepaalde stroming, werk van anderen of professionele kunstenaars. Desondanks willen ze wel een eigen stempel op hun werk drukken. Inspiratie kan tijdens het werkproces zelf nog opkomen. De werkwijze is afhankelijk van de frequentie van beoefening. Afhankelijk van de amateurkunstenaar gebeurt dat dagelijks, wekelijks of op wisselende momenten. Het merendeel van de geïnterviewden doet dit in een georganiseerd verband bij een club, cursus of zelf samengestelde groep. Zij beoefenen hun kunst vooral in het kader van deze bijeenkomsten. De mensen die alleen werken geven aan dit op wisselende momenten te doen. De voorkeur voor alleen werken komt voort uit een behoefte om op het werk te kunnen focussen of omdat het werkproces dit vereist. Samen werken doen mensen graag om ander werk te kunnen zien en om te ervaren wat iemand met eenzelfde beeld doet. Daarnaast is het sociale aspect van belang. Bij de leervraag staat de beheersing van de techniek aan de basis. Deze kan via een cursus eigen gemaakt worden, maar ook via het internet of door het lezen van boeken. Hierna is er meer behoefte aan verdieping. Reflectie geven en ontvangen is ook een wezenlijk onderdeel van de leervraag. De docent neemt hierbij een belangrijke, positieve rol in. Wel is er behoefte aan een cursusaanbod dat meer is afgestemd op de individuele behoefte. Feedback wordt over het algemeen meegenomen, maar mensen zijn wel kritisch op de criticus. In het geval van feedback van een andere amateur wordt er vaak rekening gehouden met diens niveau. Het merendeel van de beoefenaars is kritisch op het eigen werk en perfectionistisch ingesteld. Feedback van familie en vrienden wordt geen probleem gevonden, met als kanttekening dat zij eigenlijk te dichtbij staan voor een zuiver kritische blik. Sommige deelnemers vragen mede hierom regelmatig raad aan professionals. Het ontvangen van feedback wordt als motiverend ervaren. Ook zijn er enkele beoefenaars die zelf een cursus of workshop geven. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 3

4 Er is volgens sommige deelnemers maar een dunne scheidslijn tussen de professional en de amateur. Plezier in de beoefening en het hebben van talent kunnen genoeg zijn om professional te worden; maar kwaliteit is ook belangrijk om je te onderscheiden als professionals. Als je een hoge kwaliteit wilt bereiken, moet je hard werken en veel ervaring opdoen. Desondanks is volgens velen het verdienen van geld de maatstaf voor professionaliteit, hoewel volgens de geïnterviewden niet alle professionals geld verdienen. Ook zouden amateurkunstenaars er meer behoefte aan hebben hun werk te tonen dan eraan het verdienen. Spanning tussen professionals en amateurs wordt wisselend wel of niet ervaren door de geïnterviewden. Enkele geïnterviewden kunnen zich indenken dat het voor de professional lastig is dat amateurs meer vrijheid hebben. Volgens de meeste beoefenaars van kunst in de vrije tijd wordt kunst gemaakt om te tonen. Vaak gebeurt dit in de context van een cursus of club waar zij lid van zijn. Enkelen proberen zelf expositieruimte te zoeken, maar dat is lastig, vooral omdat je dan afhankelijk bent van anderen. Toegankelijke en laagdrempelige podia worden daarom toegejuicht. Een podium alleen voor amateurs vindt niet iedereen noodzakelijk. Maar exposeren op een professioneel platform wordt als erkenning gezien, hoewel er op deze podia in tegenstelling tot de clubs weinig sprake is van interactie. Meer dan de helft van de geïnterviewden toont werk op internet op een eigen website of via sociale media. Ook zijn er mensen actief op fora om werk uit te wisselen en met elkaar te praten. Het voordeel van internet is, volgens de deelnemers, het grote publieksbereik en de vele mogelijkheden tot exposeren. Dit was ook een van de motivaties van mensen om met wedstrijden mee te doen. Een ander positief aspect van meedoen aan een wedstrijd is dat je feedback krijgt van een professional en dat je niveau getest wordt Het is aan te bevelen hetzelfde onderzoek per discipline en met een grotere groep uit te voeren om te kijken in in welk opzicht de uitkomsten van dit onderzoek representatief zijn voor de amateurfotografen, -schilders en schrijvers in het algemeen. Wellicht kunnen bij de discipline schrijven nog nieuwe inzichten naar voren komen, omdat hier duidelijkere verschillen zijn ten opzichte van de beeldende kunsten en de fotografie. Daarnaast kan het interessant zijn om meer te weten te komen over de tussengroep die uit het onderzoek naar voren komt. Het gaat hier om de mensen die zichzelf zien op een plek tussen de amateur en de professional. Ze willen niet exposeren in het bejaardentehuis maar hebben de weg naar de professionele platforms nog niet gevonden. Het gebruik van de term amateur is een ander interessant aandachtspunt; enkele beoefenaars geven aan er moeite mee te hebben vanwege de negatieve connotatie. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 4

5 Inhoudsopgave Samenvatting 3 Inhoudsopgave 5 Inleiding 7 1. Opzet en uitvoering van het onderzoek Keuze van de onderzoekseenheden De dataverzamelingsmethode Registratie, verwerking en preparatie van de gegevens Motivatie Ambitie Inspiratie Werkwijze Leervraag Techniek en reflectie Sociaal aspect en inhoudelijke beweegredenen Het gemaakte werk Beeldende kunst Schrijven Nieuwe media (fotografie, film, internetkunst) Feedback Reflectie en zelfreflectie Familie/vrienden, amateurs en professionals Erkenning Professionaliteit De amateur tegenover de professional Talent, frequentie en opleiding Spanning tussen de amateur en de professional Exposeren als amateurkunstenaar Exposeren op podia Exposeren en publiceren op internet De rol van wedstrijden 26 Conclusie 27 Discussie 29 Bronvermelding 30 Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 5

6 Literatuur 30 Data 30 Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 6

7 Inleiding In Nederland bruist het van het talent. Ongeveer 7,3 miljoen mensen doen iets aan kunstbeoefening, van wie 3,9 miljoen gemiddeld meer dan 50 minuten per week. Ruim 3 miljoen mensen beoefenen een vorm van beeldende kunst, bijna 2,5 miljoen een vorm van nieuwe media (waar fotografie onder valt) en 2 miljoen mensen houden zich bezig met een wijze van schrijven (Kunstfactor 2011). Bedenk dat amateurkunstenaars vaak actief zijn in meer disciplines; gemiddeld beoefent men 1,7 discipline. Genoemde disciplines onderscheiden zich van de podiumkunsten door hun individuele karakter: het product wordt door de kunstenaar zelf geschapen en een podium is niet vereist. Omdat de podiumkunsten veelal in georganiseerd verband plaatsvinden, zijn ze gestructureerd en mede daarom zichtbaar. In de publicatie Mogelijkheden tot kunstbeoefening van het Sociaal en Cultureel Planbureau (Van den Broek 2010b) is per discipline beschreven hoe ze in georganiseerde vorm, bijvoorbeeld in een vereniging, plaatsvinden. In de publicatie FAQs over kunstbeoefening in de vrije tijd van het SCP (Van den Broek 2010a) is van deze groep beoefenaars onder andere blootgelegd wat de reden is om hun kunstvorm (in een groep) te beoefenen en hoe zij dat doen. De rest van de amateurkunstenaars beoefent zijn kunstvorm in een informele vorm, zoals thuis, maar ook bijvoorbeeld in de vorm van lessen of cursussen bij een particulier. Onder deze groep amateurkunstenaars valt het grootste gedeelte van de individuele kunstbeoefenaars. Schrijven vindt van de drie eerder genoemde disciplines het meest in ongeorganiseerd verband plaats. Van deze groep is het daarom moeilijk een goed beeld te krijgen, bij fotografie en beeldende kunst lukt dat beter. Voortbordurend op een eerder onderzoek van Kunstfactor, De amateurkunstenaar bestaat niet (Scholten en Volz 2010), dat aan de hand van zes verschillende profielen beschrijft op welke wijze amateurkunstenaars hun kunstvorm beoefenen, is besloten om een kwalitatief onderzoek uit te voeren. Uit deze publicatie bleek dat er sprake is van een grote mate van diversiteit binnen de amateurkunstenaars en dat er verschillende beweegredenen zijn. Zoals eerder beschreven zijn de individuele kunsten niet zo zichtbaar als de podiumkunsten. Door middel van het afnemen van interviews wordt getracht inzichtelijk te maken wat de amateurkunstenaar die aan schrijven, beeldende kunst of fotografie doet beweegt. Er is voor een kwalitatieve onderzoeksmethode gekozen, omdat hiermee op gedetailleerde wijze informatie vergaard kan worden over de persoonlijke beweegredenen van amateurkunstenaars die hun discipline individueel beoefenen. Naast de mensen die zich thuis met hun kunstvorm bezighouden, worden ook de amateurkunstenaars meegenomen die dit in cursus- of groepsvorm doen. Dit gebeurt om een compleet beeld te scheppen van de beoefenaars van individuele kunsten. Door middel van het afnemen van open interviews met 25 amateurkunstenaars zal de volgende onderzoeksvraag beantwoord worden: Hoe beoefent de amateurkunstenaar, die een individuele discipline beoefent, zijn kunstvorm? Om hier een gedegen antwoord op te kunnen geven zijn er tijdens de interviews een achttal topics aan de respondenten voorgelegd die hun beweegredenen moeten blootleggen. De amateurkunstenaars hebben uitgeweid over hun motivaties, ambities en inspiratie. Daarnaast werden de werkwijze en de leervraag van de beoefenaars besproken. Ook werd bezien wat zij met feedback doen, hoe zij tegen de verhouding tussen de amateur en de professional aankijken en op welke wijze zij met exposeren omgaan. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 7

8 Naast het kwalitatieve onderzoek is kwantitatieve informatie vergaard uit Amateurkunst: feiten en trends. Monitor Amateurkunst in Nederland (Deekman, Heimans en Volz 2011). De uitkomsten van het kwantitatieve onderzoek zijn in aparte hoofdstukken verwerkt. Hierin wordt fotografie niet als apart onderdeel besproken, maar onder de nieuwe media geschaard. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 8

9 1. Opzet en uitvoering van het onderzoek 1.1 Keuze van de onderzoekseenheden Bij dit onderzoek is gewerkt met mensen die aan een vorm van individuele kunstbeoefening in de vrije tijd doen. Voor aanvang van het onderzoek zijn de volgende criteria gevormd voor de mogelijke deelnemers: De leeftijd is afgebakend op 18 jaar en ouder omdat ervan wordt uitgegaan dat mensen vanaf deze leeftijd een bewuste keuze maken om met kunst door te gaan. De beoefenaar moet zijn of haar kunstvorm bovendien al minimaal een half jaar beoefenen, waardoor hij of zij zich er een goed beeld van heeft kunnen vormen en het als een serieuze tijdsbesteding wordt beschouwd. De beoefenaar besteedt minimaal vier uur per maand aan het bedrijven van kunst in de vrije tijd. Het was lastig een bepaalde tijdsduur vast te stellen: de keuze viel op vier uur omdat iemand dan iedere week een uur in zijn hobby kan steken. Er is gestreefd naar een zo n evenwichtig mogelijke verhouding tussen mannen en vrouwen, cursisten, autodidacten en niveau en duur van de beoefening. Om respondenten te werven zijn er op verschillende manieren oproepen geplaatst: in de interne en externe nieuwsbrief van Kunstfactor, op verschillende fora, via naar enkele verenigingen en via social media. Eveneens is er gebruikgemaakt van de persoonlijke netwerken van de medewerkers van Kunstfactor. De oproepen zijn aangepast aan de context waar ze in geplaatst werden. Op fora zag de oproep er als volgt uit: Schrijf, dicht, schilder, film of fotografeer je (of doe je aan een andere vorm van beeldende kunst)? Dan is Kunstfactor op zoek naar jou! Kunstfactor is het landelijk sectorinstituut amateurkunst. Wij zoeken mensen die geïnterviewd willen worden voor een onderzoek naar de beoefening van beeldende kunstvormen, schrijven en fotografie en film in de vrije tijd. Ben jij 18 jaar of ouder? Beoefen je minimaal een half jaar jouw hobby en besteed je hier minimaal 4 uur per maand aan? Dan zouden wij je graag willen interviewen. Voor meer informatie en aanmelding kan g d worden naar: Om een betrouwbaar beeld te kunnen schetsen van de kunstbeoefenaars zijn er acht beeldend kunstenaars, acht schrijvers en negen fotografen geïnterviewd. In totaal hebben er 25 respondenten deelgenomen: Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 9

10 Tabel 1: Overzicht van de deelnemers op basis van leeftijd, ervaring en geslacht Discipline Leeftijd (in jaren) Ervaring (in jaren) Geslacht Beeldende kunst 20 5 Man Vrouw 38 0,7 Man Vrouw 53 4 Man Man Man Man Fotografie Vrouw Man 35 1 Vrouw 42 5 Man Vrouw 53 2 Man Man Man Man Schrijven Vrouw Vrouw Man Vrouw 37 1 Man 44 4 Vrouw Man Vrouw Van de groep deelnemers zijn er tien vrouw en 15 man. Hiervan vallen er negen in de leeftijdscategorie 18 tot en met 35 jaar, zes in de categorie 36 tot en met 50 jaar, en ten slotte tien respondenten zich in de categorie 51 jaar en ouder. De jongste deelnemer is 20 jaar en de oudste 73. Bij de selectie van de respondenten is er getracht een zo heterogeen mogelijke groep samen te stellen, op basis van leeftijd, ervaring met de kunstvorm en wijze van beoefening (alleen, cursus etc.). Hoewel de selectie mede afhing van wie er op de oproepen gereageerd hadden, kon er een heterogene respondentengroep worden gevormd. Er zijn alleen iets meer mannelijke (15) dan vrouwelijke (10) deelnemers. 1.2 De dataverzamelingsmethode Er is voor gekozen om informatie te vergaren op kwalitatieve wijze, in de vorm van open interviews. Er werd gewerkt met een gestructureerde vorm hiervan: het topicinterview. In deze lijst zijn een aantal belangrijke punten opgenomen die van belang kunnen zijn. Aan de hand van de topiclijst heeft de interviewer vragen geformuleerd. De gewenste onderwerpen konden spontaan aan de orde komen, maar als dit niet gebeurde werden ze in de vorm van een open vraag onder de aandacht van de respondent gebracht. Op deze manier kunnen alle topics aan de orde komen en kan er beter ingespeeld worden op persoonlijke drijfveren. En om de betekenis Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 10

11 van de persoonlijke aspecten vast te kunnen stellen zijn er alleen individuele gesprekken gevoerd. De volgende topics zijn besproken: motivatie, ambitie, inspiratie, werkwijze, leervraag, feedback, professional tegenover de amateur en exposeren. Deze onderwerpen zijn vastgesteld naar aanleiding van gesprekken met deskundigen op het gebied van amateurkunst. Door enkele proefinterviews af te nemen is getest of de topiclijst compleet was of dat er nog aspecten misten. Dit laatste bleek niet het geval te zijn. Voorbeelden van vragen die gesteld werden zijn: Bent u vanuit uw jeugd gestimuleerd tot het beoefenen van kunst? Heeft u wel eens een cursus gevolgd? Op welke manieren toont u uw werk? 1.3 Registratie, verwerking en preparatie van de gegevens Naar aanleiding van de oproep werd er met geïnteresseerden via contact opgenomen. Voorafgaand aan het interview is toestemming gevraagd om het met een voicerecorder op te nemen. Wanneer er behoefte aan was, werd er uitleg gegeven over het onderzoek en over Kunstfactor. Achteraf werd gevraagd of de geïnterviewde een getranscribeerde versie van het interview wilde ontvangen. Ook werd deze er per van op de hoogte gesteld dat het eindproduct in november op de website van Kunstfactor gepubliceerd zou worden. De interviews zijn door de interviewer letterlijk getranscribeerd. Vervolgens zijn ze ingedeeld in analyse-eenheden in de vorm van fragmenten, waarbij irrelevante tekst werd weggelaten. Met deze analysevorm kon relevante informatie het best verwerkt worden. De fragmenten zijn door middel van open coderen voorzien van een label met omschrijving. Aan de hand hiervan is nagegaan of de labels in een mal te plaatsen waren. Hierbij werd er nog geen gebruikgemaakt van interpretatie. Vervolgens werden de labels geordend en zijn er verbanden gelegd. Daarna is er toegewerkt naar een definiëring van kernlabels. Tot slot is er gebruikgemaakt van axiaal coderen waarbij we onderzochten welke informatie respondenten gaven binnen de kernlabels. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 11

12 2. Motivatie De basis voor het beoefenen van een kunstvorm bleek bij veel van de geïnterviewden in hun jeugd te liggen. 14 van de 25 ondervraagden gaven aan gestimuleerd te zijn door familie en vrienden. 13 respondenten bevestigden op een jonge leeftijd te zijn begonnen. Een aantal van de fotografen kreeg na hun eindexamen bijvoorbeeld een camera cadeau en één van de schrijvers verwerkte samen met haar moeder haar schrijfsels tot boekjes. Geïnterviewden die niet gestimuleerd werden, zijn op eigen initiatief begonnen met hun kunstbeoefening. Het pensioen blijkt bijvoorbeeld een goed moment om ermee te starten. Er werden uiteenlopende redenen genoemd om te schrijven, te fotograferen of aan beeldende kunst te doen. Mensen willen bijvoorbeeld iets moois maken, een beeld of een tekst die ontroert of een emotie oproept. Het beheersen van de techniek is een motief dat door de respondenten gedeeld wordt. Daartegenover werd juist het niet willen laten leiden door techniek als argument aangehaald. Het beeld staat voorop. Volgens een fotograaf is dit iets wat zich door de tijd heen ontwikkeld heeft: Want vroeger bij die fotoclubs werd er eigenlijk vooral gepraat over het diafragma en over dit en dat, allemaal over techniek. En dat gaat nu veranderen, het is meer verdieping. De amateurfotografen en -schilders beoefening het liefst één techniek binnen de gekozen disclipline, bijvoorbeeld het gebruik van acrylverf. 13 geïnterviewden beoefenden naast fotografie, beeldende kunst of schrijven nog een andere kunstvorm, bijvoorbeeld het bespelen van een muziekinstrument. Opvallend vaak kwam de combinatie fotografie en beeldende kunst voor. Sommige schrijvers schilderden, deze keuze kan te maken hebben met een voorkeur voor een individuele kunstvorm. Een van de schrijvers gaf aan bewust de keuze te hebben gemaakt voor een kunstvorm die niet op het podium plaatsvindt omdat hij daar binnen zijn werk al genoeg mee te maken heeft. Inhoudelijk werden er vele persoonlijke redenen gegeven wat betreft motivatie. Een beeldend kunstenaar wilde bijvoorbeeld een eigen identiteit ontwikkelen in zijn kunst. Twee fotografen gaven aan dat zij bepaalde dingen uit het leven willen uitbeelden en hiermee vasthouden. Twee schrijvers vinden hun motivatie in het aantrekkelijk maken van schrijven voor kinderen. De respondenten blijken bovendien meerdere motivaties te hebben: het een sloot het ander niet uit. Op een breder vlak gaven deelnemers aan dat zij een passie hebben voor hun discipline, of simpelweg hun creativiteit willen uiten. Negen deelnemers gaven aan dat het iets is dat zij in eerste instantie voor zichzelf doen. Vaak hangt deze motivatie samen met het gegeven dat mensen iets kwijt moeten, het beoefenen van kunst werd zelfs door tien respondenten als een noodzaak omschreven. Een fotografe omschreef het concreet als volgt: Ik fotografeer puur voor mijzelf, die beelden moeten eruit. Anderen gebruiken hun kunst om een gevoel te uiten of iets te verwerken, of een reactie willen oproepen of een boodschap willen meegeven aan de beschouwer. Nog een andere beweegreden is het verder ontwikkelen van zichzelf, wat werd omschreven als de uitdagende kant van het beoefenen. Erkenning werd ook als motief genoemd om te fotograferen of te schilderen. Acht respondenten beschreven het als iets wat fijn is om te doen, negen geïnterviewden gaven ontspanning als reden voor beoefening op. Daarnaast vinden schrijvers hun motivatie in het delen met mensen, hierbij is niet alleen het tonen van werk maar ook de wisselwerking met het publiek belangrijk. Een beeldend kunstenaar omschreef hoe haar motivatie veranderde naargelang het beoefenen: Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 12

13 Ik vind het gewoon ontzettend lekker om te doen; langzamerhand kwam daar wel bij dat ik door exposities merkte dat iets wat ik zelf fijn vind om te doen en mooi vond om naar te kijken, anderen ook leuk vonden om naar te kijken. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 13

14 3. Ambitie De ambitie die mensen drijft bij het beoefenen van een kunstvorm, is divers. Mensen willen iets bereiken; met hun kunst bijdragen aan de verbeelding van de wereld en persoonlijke ontwikkeling zijn veelgenoemde argumenten. Kunst blijft, zoals een fotograaf de weg van een foto omschreef: Dat gaat de wereld in, het internet op en mensen slaan dat plaatje op omdat ze het leuk vinden. Over 30 jaar is het misschien nog wel ergens digitaal op een computer. Dat heb ik toch een stukje bijgedragen aan de wereld. Een andere ambitie kunstbeoefenaars geven, die overigens ook bij motivatie al werd genoemd, is dat ze zich blijven ontwikkelen en dat ze er plezier in houden. Het is van belang dat de kunstbeoefening een constante factor blijft in hun leven. Daarnaast blijkt de commercie te lonken. Een van de beeldend kunstenaars beschreef het als volgt: De ultieme manier van slagen is om een commercieel succes te combineren met een artistiek succes. Als je een artistieke topprestatie maakt die commercieel aanslaat, dan behoor je tot de top van Nederland. Geld verdienen met kunst bracht uiteenlopende reacties naar voren. Vier geïnterviewden zijn vast van plan met hun kunst geld te verdienen. Ze hebben hier praktische redenen voor. Een beeldend kunstenaar wil graag van haar voorraad af terwijl een fotograaf geld wil verdienen om dit vervolgens weer in de kunst te steken. Maar er waren ook mensen die er geen behoefte aan hebben met kunstbeoefening geld te verdienen. Ze vonden het bijvoorbeeld lastig om een prijs vast te stellen voor hun werk of om er überhaupt geld voor te vragen. Opvallend is dat zes van de ondervraagden aangeeft professional te willen worden en de kunstbeoefening tot een centraal punt in hun leven te willen maken. Geld verdienen is niet hun belangrijkste drijfveer. De groep mensen die professional wil worden, is in deze context ook net wat groter dan de groep die geld wil verdienen. Geld en professionaliteit zijn dus niet per se met elkaar verbonden, hoewel 15 geïnterviewden wel aangeven dat geld verdienen duidt op professionaliteit. Het volgen van een opleiding wordt als een mogelijkheid gezien om professional te worden. Een van de beeldend kunstenaars spreekt echter haar wens uit om zonder scholing professioneel kunstenaar te worden. Vier geïnterviewden geven aan geen professional te willen worden. Ze zijn bang dat de hobby of het plezier erin dan verloren gaat, menen dat er geen geld mee te verdienen is of zien het als iets onhaalbaars; ze noemen het een irreële gedachte of denken dat ze er eerder mee hadden moeten beginnen, zoals deze schilder aangeeft: Kijk, als je jong bent en je wilt schilder worden, dat kan. Maar dan moet je je wel je hele leven daarvoor inzetten. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 14

15 Tien deelnemers hebben als ambitie hun eigen kinderen of familie te stimuleren tot het beoefenen van een kunstvorm. Daarnaast wordt het stimuleren van mensen in het algemeen ook genoemd als beweegreden, net als het promoten van een specifiek genre fotografie of de groep waarmee ze hun kunst beoefenen. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 15

16 4. Inspiratie Hoezeer inspiratie ook iets heel persoonlijks is, onder de amateurkunstenaars blijken wel een aantal dingen overeen te komen. De fotografen halen bijvoorbeeld inspiratie uit de esthetische kant van het beeld: een mooie foto brengt hen op nieuwe ideeën. Een foto is volgens deze groep fotografen mooi als deze gevoeligheid uitdraagt, als de foto een verhaal verteld of wanneer er plezier aan de foto beleefd kan worden. De beeldend kunstenaars en fotografen spreken logischerwijs meer in termen van beeld terwijl de schrijvers het eerder hebben over gevoel. Inhoudelijk raken acht geïnterviewden geïnspireerd door eigen werk. Een eerder werk kan weer tot iets anders leiden, zoals deze schrijfster uitlegt: Als ik een verhaal schrijft denk ik vaak: dit is niet helemaal wat ik wil zeggen. Dan pak ik een klein stukje eruit en dat wordt dan iets nieuws. Dat is gewoon heel erg leuk. Dat ik het allemaal weer kan veranderen en dat het ene lijkt op het andere. Zowel schrijvers en beeldend kunstenaars als fotografen gaven aan dat mensen en menselijke relaties aanzetten tot het beoefenen van kunst. Ook worden er ideeën gehaald uit de eigen omgeving of uit taferelen onderweg. Daarnaast komen natuur en dieren in alle disciplines terug als bron van inspiratie. Drie deelnemers beschouwden zichzelf als een alleseter. De geïnterviewden vinden het belangrijk een eigen stempel op hun kunstwerk te drukken. Welke rol inspiratie speelt is ook afhankelijk van het werkproces. Een schilder geeft bijvoorbeeld aan dat hij van tevoren niet een vast beeld heeft maar dat er gaandeweg een beeld ontstaat wanneer hij eenmaal begint met schilderen. Dit geldt ook voor de een van de schrijvers: Ik ben niet echt een schrijver die een verhaal van begin tot eind al weet. Ik schrijf meer vanuit de personages en relaties, waarbij ik allerlei afslagen kan nemen, en uiteindelijk moet daar dus een verhaal uit voortvloeien. Op twee na geven alle geïnterviewden aan geïnspireerd te zijn door een bepaalde stroming of door werk van anderen, bijvoorbeeld een bekende kunstenaar. De twee voor wie dit niet geldt noemen wel genres die hen insprireren. Een klein gedeelte van de ondervraagden, slechts vijf personen, houdt de inspiratie in stand en zoekt haar op door werk van anderen te bekijken in galeries en musea. Daarnaast geven vijf deelnemers aan boeken over hun discipline te lezen. Een kanttekening hierbij is dat het voor de schrijvers minder relevant bleek te zijn om inspiratie in een museum op te doen. Een dichter beschrijft hoe hij door een andere dichter uit zijn groep geïnspireerd raakte om een muziekstuk te componeren. [ ] daar stond één gedicht in over Dodenherdenking. Ik las dat en ik hoorde daar meteen muziek bij. Toen heb ik een complete cantate voor Dodenherdenking gemaakt, met twee gedichten van de dichter uit mijn groep en twee gedichten van een oudere dichter, en die heb ik zelf uitgevoerd met koor en instrumenten. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 16

17 5. Werkwijze Hoewel het om individuele disciplines gaat varieert de werkwijze van de kunstbeoefenaars. Lang niet iedereen beoefent zijn of haar kunst individueel. 15 van de 25 ondervraagden volgt een cursus, is lid van een club of heeft een eigen groep. Voor mensen die een cursus volgen is dit vaak een vast punt van beoefening in de week. Een enkeling besteedt er thuis ook nog tijd aan. Mensen die geen cursus volgen hebben in enkele gevallen een speciale ruimte in huis waar ze hun kunstvorm beoefenen, of ze doen dit gewoon in de woonkamer thuis. Omdat zij niet afhankelijk zijn van een cursus, geven zij vaker aan dat de frequentie van beoefening wisselt. De groep die uit huis actief is, bestaat behalve uit de cursisten uit fotografen en schilders die bij een foto- of schilderclub zitten, een eigen atelier hebben of alleen buitenshuis met fotografie of schilderen bezig zijn Ook hierbij is er sprake van een wisselende frequentie, variërend van dagelijks, wekelijks of minder frequent. Acht deelnemers geven aan het liefst alleen te werken. De argumentatie die ze hiervoor geven is dat ze gesteld zijn op hun rust en hun focus puur op het werk willen leggen. Daarnaast willen zij hun werkproces niet tonen vanwege het experimentele of moeizame karakter of vanwege de aard van het genre. Zoals een fotograaf omschrijft: Straatfotografie, dat doe ik het liefste ook alleen, [ ] je moet eigenlijk niet opvallen, een beetje onzichtbaar zijn want ja je loopt met je camera om je hals of voor je lichaam. Mensen mogen niet in de gaten hebben dat je foto s aan het maken bent. Ik probeer er eigenlijk bij mijn straatfotografie voor te zorgen dat mensen het niet zien. Als mensen een camera zien dan gaan ze lachen of dan worden ze boos. Tien respondenten hebben een voorkeur voor gezamenlijke kunstbeoefening, zoals het volgen van een cursus, het lidmaatschap van een club of actief zijn bij een eigen groep. Hun motivaties hiervoor verschillen echter. Acht respondenten geven aan het interessant te vinden het werk van anderen te zien of te zien wat mensen met hetzelfde beeld doen. Daarnaast wordt er waarde gehecht aan het sociale aspect en wordt het samenwerken gewaardeerd. Drie beoefenaars hebben een eigen groep samengesteld, vanuit de behoefte om met mensen op hetzelfde niveau samen te werken of omdat zij geen cursus meer willen volgen maar wel graag feedback willen uitwisselen. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 17

18 6. Leervraag 6.1 Techniek en reflectie Mensen hebben diverse redenen waarom ze iets willen leren. Zes respondenten willen bijvoorbeeld de techniek goed onder de knie krijgen, omdat de beheersing van de techniek aan de basis van de kunstbeoefening staat. Niet iedereen wil dit echter in onderwijsvorm leren. Vier van de ondervraagden raadplegen internet voor tips over techniek, drie beoefenaars gebruiken fora op internet om met andere beoefenaars van gedachten te kunnen wisselen. Eenzelfde aantal geeft aan fora niet interessant te vinden of ze slechts te lezen. Een kwart van de groep leest boeken waarin de techniek besproken wordt. Techniek blijkt voor een aantal fotografen de reden te zijn geweest waarom zij lid zijn geworden van een fotoclub of -groep. Daarnaast is techniek voor drie mensen de reden om een vakopleiding te willen volgen. Zij geven hiervoor het bovengenoemde argument dat een goede beheersing van techniek essentieel is voor de kunstbeoefening. Ook reflectie op eigen werk of op het werk van anderen is belangrijk. Door naar elkaars werk te kijken, help je elkaar verder en kun je leren wat wel en niet goed is. Het wordt als een pre beschreven om werk met elkaar te kunnen bespreken, of dat nu in een club, door een cursus of in een eigen groep is. In deze context werd een cursus als nuttig omschreven. Zes van de respondenten haalden aan dat de docent een belangrijke rol inneemt bij reflectie. Deze heeft een kritische kijk, kan accenten leggen en is een goede hulp in het ontwikkelingsproces. 6.2 Sociaal aspect en inhoudelijke beweegredenen Het sociale aspect van het samen beoefenen van een kunstvorm in een club, cursus of groep wordt als bevredigend en belangrijk gezien. Door met elkaar bezig te zijn met kunst leer je van elkaar. Dit gegeven werd ook al aangehaald bij de reflectie in groepen. Een enkeling omschreef het sociale aspect van het werken in een groep als het vervullen van een leerbehoefte; kennis wordt immers gedeeld waardoor je makkelijker vooruit kunt komen. Daarnaast worden het delen van een hobby en de gezelligheid die daarbij komt kijken als redenen genoemd. Een van de fotografen omschrijft zijn deelname aan een fotocollectief als volgt: Het gaat puur om de fun, om van elkaar te leren en elkaar te inspireren. Het gaat ons helemaal niet om het beoordelen van elkaars foto s. Een andere fotograaf geeft echter aan dat gezelligheid voor hem geen doel is maar dat het hem puur om de leervraag gaat. Er zijn ook mensen die geen behoefte hebben aan een cursus omdat ze liever alleen werken. Dat kan zijn omdat een kunstbeoefenaar vindt dat hij of zij niks meer bij kan leren maar ook omdat hij denkt dat hij alleen zelf in staat te is zichzelf te ontwikkelen. Het komt ook voor dat er simpelweg geen ruimte is voor het volgen van een cursus, zoals deze schrijfster uiteenzet: Omdat ik een ontzettend druk leven heb, vind ik het heerlijk als ik thuis ben en dan vind ik het ook goed. Wanneer mensen wel voor een cursus kiezen doen ze dat om verder te leren en zich te ontwikkelen. Ook wordt de keuze voor een cursus beïnvloed door de persoon van de docent en zijn of haar werk. Het werk wordt bewonderd of zijn of haar techniek kan nieuwe inzichten brengen. Een van de beeldend kunstenaars omschreef het als volgt: Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 18

19 Mijn zus schilderde bij een vriendin van haar. Dat wilde ik ook. [ ] Ja, ik doe het nog steeds. Het is heel expressief. Ze leert je onmiddellijk vrij schilderen. Drie geïnterviewden geven aan dat zij behoefte hebben aan een specifieker cursusaanbod. Dit zou afgestemd moeten worden op individuele behoeften. Hier dragen ze ook ideeën voor aan, een van de beeldend kunstenaars deed de suggestie om vraaggestuurd aanbod te vormen. Wanneer er tijdens de interviews werd gevraagd naar een cursus die mensen nog wilden volgen, waren de antwoorden kenmerkend voor de eigen beoefening. De mensen die een cursus volgen of gevolgd hadden, gaven aan dat een vervolgcursus een meer verdiepende vorm zou moeten hebben. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 19

20 7. Het gemaakte werk De productie van artistieke werken is hoog onder de amateurkunstenaars. In Amateurkunst (Deekman, Heimans en Volz 2011) vroegen we de amateurkunstenaars wat ze doen met het werk dat ze maakten. 7.1 Beeldende kunst Bijna de helft (46%) van de beeldend kunstenaars toont het werk aan en/of bespreekt het met kennissen, vrienden en familie. Een vrij klein deel (10%) van de beeldend kunstenaars toont het werk aan en/of bespreekt het met medebeoefenaars, medecursisten en dergelijke. Exposeren doen maar weinig (4%) beeldend kunstenaars. Degenen die exposeren doen dat wel met volle overtuiging, ze vinden het belangrijk. Veel beeldend kunstenaars (46%) maken hun werk, maar brengen het niet naar buiten, dus laten het niet zien aan derden noch bespreken het met hen. Beeldend kunstenaars die hun werk tonen aan/bespreken met medebeoefenaars/medecursisten hechten daar meer aan, vinden dat belangrijker dan de kunstenaars die tonen/bespreken met kennissen, vrienden, familie. Maar over het geheel genomen is voor driekwart van de beeldend kunstenaars (76%) het tonen aan en/of bespreken met kennissen, vrienden en familie het belangrijkst. 7.2 Schrijven Ook bij creatief schrijven komt het tonen aan/bespreken met kennissen, vrienden en familie het meest voor (43%). Naast tonen aan/bespreken met medebeoefenaars/medecursisten (11%) is ook het tonen en/of bespreken via internet/sociale media (12%) wel redelijk gangbaar. Publiceren doen maar relatief weinig schrijvers (9%). Van de schrijvers treedt 33% niet naar buiten met zijn werk. De meeste schrijvende amateurs die werk tonen aan/bespreken met kennis, vrienden, familie of medebeoefenaars/medecursisten vinden het wel van belang om dat te doen. Dat geldt in mindere mate ook voor tonen en/of bespreken via internet/sociale media. Net als bij beeldende kunst is ook bij schrijven het werk tonen aan/bespreken met kennissen, vrienden en familie verreweg het meest van belang (55%). 7.3 Nieuwe media (fotografie, film, internetkunst) Tonen van het werk aan en/of bespreken met kennissen, vrienden en familie is op 53% van de nieuwemediakunstenaars van toepassing. Een niet te verwaarlozen groep (19%) toont het werk en/of bespreekt het via internet of specifiek via sociale media. Op de derde plaats met 13% komt het tonen aan en/of bespreken met medebeoefenaars/medecursisten. Degenen die dit doen vinden dit vrijwel allemaal belangrijk tot zeer belangrijk. 33% van de nieuwe media-amateurs doet niets met het eigen werk. Kunstfactor De amateurkunstenaar laat zich zien - 20

1 De amateurkunstenaar. laat zich zien. Beeld van de kenmerken van amateurfotografen, -schilders en -schrijvers

1 De amateurkunstenaar. laat zich zien. Beeld van de kenmerken van amateurfotografen, -schilders en -schrijvers 1 De amateurkunstenaar laat zich zien Beeld van de kenmerken van amateurfotografen, -schilders en -schrijvers 3 4 Inleiding 7 Motivatie 9 Inspiratie 11 Ambitie 13 Werkwijze 15 Leervraag Inhoud 19 Feedback

Nadere informatie

Samenvatting. Vrijwilligers in de Amateurkunst

Samenvatting. Vrijwilligers in de Amateurkunst Samenvatting Vrijwilligers in de Amateurkunst Samenvatting Vrijwilligers in de Amateurkunst De amateurkunstsector kampt met een tekort aan vrijwilligers. Vooral in de disciplines beeldende kunst en instrumentale

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

ontspanning en iets presteren

ontspanning en iets presteren ontspanning en iets presteren motieven en ambities van amateurkunstbeoefenaars Henk Vinken en Teunis IJdens Ontspanning, doelgericht leren, gezellig tijdverdrijf met anderen en de ambitie om een kunstzinnige

Nadere informatie

Amateurkunst & publiek

Amateurkunst & publiek Amateurkunst & publiek 2011 inhoudsopgave Inleiding 05 Bezoeken 06 Formele podia 07 Informele podia 10 Vergelijking formele en informele podia 15 Amateurs en professionals 17 Colofon 18 Inleiding Inleiding

Nadere informatie

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO SAGAAM IN DE KLAS Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO 1 Hoe meer mensen worden aangezet tot schrijven hoe meer ze gaan lezen Adriaan van Dis Colofon Auteur: Tom Blok Huisstijl:

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO SAGAAM IN DE KLAS Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO 1 Hoe meer mensen worden aangezet tot schrijven hoe meer ze gaan lezen Adriaan van Dis Colofon Auteur: Tom Blok Huisstijl:

Nadere informatie

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft.

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Webtechniek is gespecialiseerd in technische oplossingen voor internet en applicaties. Sinds 2000 is het

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016

Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 INHOUDSOPGAVE Inleiding - 2 - Wat vindt men belangrijk aan het aanbod van kunst en cultuur in Den Haag? - 3 - Hoe

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 Rapport Signaal Uitgave Auteurs Informatie Onderzoek en Integrale Vraagstukken Nr X, Jaargang 2004 Oplage Redactieadres Internet / Intranet X exemplaren Gemeente Den Haag OCW-intranet/Organisatie Postbus

Nadere informatie

Onderzoek Behoefte aan Vrije tijdsbesteding

Onderzoek Behoefte aan Vrije tijdsbesteding Onderzoek Behoefte aan Vrije tijdsbesteding Inleiding MEE IJsseloevers heeft onderzoek gedaan naar de vrije tijdsbesteding van mensen met een beperking of chronische aandoening en de behoeften die zij

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN. Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/

DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN. Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/ DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/ Disclaimer: Bij het samenstellen van deze 47 tips is

Nadere informatie

Jongeren schrijven. Creatief schrijven tussen 12 en 18 jaar

Jongeren schrijven. Creatief schrijven tussen 12 en 18 jaar Ronde 1 Sieneke de Rooij Kunstfactor, sectorinstituut amateurkunst, Utrecht Contact: s.derooij@kunstfactor.nl Jongeren schrijven. Creatief schrijven tussen 12 en 18 jaar 1. Inleiding Kunstfactor is het

Nadere informatie

Cursusaanbod en workshops 2012-2013

Cursusaanbod en workshops 2012-2013 Cursusaanbod en workshops 2012-2013 Marc Kuyper Hans van der Pas Atelier: Wateringweg 155 email : art@marckuyper.com en hvdp@telfort.nl 2031EG Haarlem telefoon 06-11204994 (inspreken) Volop gratis parkeergelegenheid

Nadere informatie

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1. Wat kijk je graag op tv? 2. Wat is je lievelingsfilm? 3. Wat doe je op internet? 4. Welke games speel je? 5. Waar praat je over op facebook, twitter, enzo? 6. Wat doe

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

fotowerkgroep Ommoord Introductieboekje

fotowerkgroep Ommoord Introductieboekje fotowerkgroep Ommoord Introductieboekje COLOFON FOTO WERKGROEP OMMOORD Opgericht: 5 februari 1974 Clubavond: Donderdag van 20.00 tot 22.30 uur Zaal open om 19.30 uur Contactgegevens: Joliottoren (nabij

Nadere informatie

Jij bent een kei in: Jij bent een kei in: Jij bent een kei in: leiding geven samenvatten verbeelden

Jij bent een kei in: Jij bent een kei in: Jij bent een kei in: leiding geven samenvatten verbeelden Begeleiden - Werkbladen 133 Werkblad 14 Daar ben jij goed in!!! Doel: benoemen van de gaven die vrijwilligers inbrengen en het waarderen van hun inzet, bijvoorbeeld op een vrijwilligersavond. Benodigdheden:

Nadere informatie

Verdieping 2012-2013 Fotobond afdeling Utrecht- t Gooi

Verdieping 2012-2013 Fotobond afdeling Utrecht- t Gooi De Verdieping 2012-2013 Fotobond afdeling Utrecht- t Gooi 1 Ter inspiratie Dit jaar was het de tweede keer dat ik de cursus De Verdieping van de Fotobond afdeling Utrecht t-gooi mocht begeleiden. Het was

Nadere informatie

Tilburg en Kunst. Onderzoek Jongerenpanel Tilburg. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg. DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013

Tilburg en Kunst. Onderzoek Jongerenpanel Tilburg. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg. DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013 Tilburg en Kunst Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013 Projectnummer 529 1 Inhoud Samenvatting 3 Inleiding 5 1 Jongeren

Nadere informatie

Uitslag klanttevredenheidsonderzoek binnen het ouderenwerk van stichting WIEL

Uitslag klanttevredenheidsonderzoek binnen het ouderenwerk van stichting WIEL Uitslag klanttevredenheidsonderzoek binnen het ouderenwerk van stichting WIEL Algemeen Dit klanttevredenheidsonderzoek onder deelnemers van beweegactiviteiten voor senioren is gehouden in de zomer van

Nadere informatie

De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk

De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk Culturele diversiteit en amateurkunst Deze waaier biedt u twaalf tips om u op weg te helpen een cultureel divers netwerk op te

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Voor je begint met bloggen

Voor je begint met bloggen Voor je begint met bloggen Gemma Kregting, Adviseur online marketing Corporate Communications & Marketing Voor je begint met bloggen Stap 1: Bepaal waar je over wilt bloggen Stap 2: Wie gaat er bloggen

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen

Rapportage. Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen Rapportage Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen In opdracht van: Mediawijzer.net Datum: 22 november 2013 Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon Index Achtergrond van het onderzoek 3 Conclusies

Nadere informatie

Meer doen in minder tijd én met minder stress!

Meer doen in minder tijd én met minder stress! Meer doen in minder tijd én met minder stress! Is Werken in Flow iets voor jou? Wil jij grip op je overvolle inbox? Een opgeruimde werkomgeving? Een halve tot een hele werkdag tijdswinst per week? Een

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 kunstliefde ruimte voor &beeldende kunst Utrechtse kunst Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 Voorwoord; In de cultuurnota 2013-2016 geeft de commissie in haar advies aan

Nadere informatie

Grafiek 23.1a Bezoek aan culturele voorstellingen en voorzieningen de afgelopen 12 maanden, 2002-2013 29% 26% 26% 26% 19% 17% 12% 10%

Grafiek 23.1a Bezoek aan culturele voorstellingen en voorzieningen de afgelopen 12 maanden, 2002-2013 29% 26% 26% 26% 19% 17% 12% 10% 23 CULTUURPARTICIPATIE De bekendheid en het gebruik van de diverse culturele voorzieningen, instellingen, plekken en festivals staan centraal in dit hoofdstuk. Daarnaast wordt ingegaan op de mate waarin

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Schrijf duidelijke en aantrekkelijke. teksten in 5 stappen

Schrijf duidelijke en aantrekkelijke. teksten in 5 stappen Schrijf duidelijke en aantrekkelijke teksten in 5 stappen 09/2013 Beste lezer, Gefeliciteerd! Je hebt je ingeschreven voor mijn Schrijftips, dus je bent geïnteresseerd in schrijven. Dat is mooi! Want goede

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

Ik in mijn stad. projectdag 1. Wat is de bedoeling? Hoe pak je het aan? Wat is het resultaat? Vooruitblik

Ik in mijn stad. projectdag 1. Wat is de bedoeling? Hoe pak je het aan? Wat is het resultaat? Vooruitblik Ik in mijn stad projectdag 1 Wat is de bedoeling? Vandaag beschrijf je jouw eigen ervaringen in de stad waarin je woont. Vervolgens verdiep je je in kleine groepjes in een wijk, en maak je over deze wijk

Nadere informatie

Media en Macht Lessenserie Het YouTube-virus

Media en Macht Lessenserie Het YouTube-virus Media en Macht Lessenserie Het YouTube-virus Docentenhandleiding doelgroep duur 2 vmbo/havo/vwo, 3 vmbo/havo/vwo 5 klokuren Oliver Laric Inleiding YouTube bestaat ruim 5 jaar en is een ongekend populaire

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

10 tips over besluitvorming

10 tips over besluitvorming 10 tips over besluitvorming Meer weten? www.vergaderendoejezo.nl Bel of mail Carla: 06-20809676 of info@vergaderendoejezo.nl. 10 tips over besluitvorming Besluitvorming is noodzakelijk bij vergaderingen.

Nadere informatie

ER IS NOG PLEK BIJ CURSUSSEN NAJAAR 2012!

ER IS NOG PLEK BIJ CURSUSSEN NAJAAR 2012! ASW Cursus bulletin Het ASW Cursusbulletin blikt terug op cursussen die zijn geweest en brengt onder de aandacht wat er de komende maanden op de kalender staat. Wilt u dit bulletin rechtstreeks in uw mailbox

Nadere informatie

Cursusspel. GGNet Communicatie

Cursusspel. GGNet Communicatie Cursusspel Bij GGNet worden verschillende dingen (activiteiten) gedaan om mensen te helpen. Bepaalde therapieën (zo word het wel genoemd om je ergens mee te leren omgaan) of cursussen. Denk aan muziektherapie,

Nadere informatie

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas...

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas... Naam:... Klas... Afsluiting 5 Havo / 6VWO In periode 2, 3 en 4 gaan jullie werken aan een eigen thema om het vak af te sluiten. De volgende onderdelen zullen aan bod komen: - eigen werk rond thema + logboek

Nadere informatie

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Jongerenraad Wageningen Adviesnr. : 1 Datum : 29-05-2013 Colofon De Jongerenraad, een adviesorgaan van de gemeente Wageningen, is geïnstalleerd in

Nadere informatie

Samen actief of liever alleen?

Samen actief of liever alleen? Samen actief of liever alleen? Kunstbeoefening in de vrije tijd: solo of in groepsverband Henk Vinken Veertig procent van de amateurkunstenaars is actief in zijn eentje. Anderen zoeken elkaar op, in informeel

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Amateurkunst - de feiten. Monitor Amateurkunst in Nederland 2009

Amateurkunst - de feiten. Monitor Amateurkunst in Nederland 2009 Amateurkunst - de feiten Monitor Amateurkunst in Nederland 2009 Beeldende kunst Zang Instrumentale muziek Dans Theater Schrijven Nieuwe media Voorwoord Kunst ráákt mensen. Miljoenen Nederlanders houden

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Onderzoek POD en Sport

Onderzoek POD en Sport 2015 Onderzoek POD en Sport Inhoud Inleiding... 2 Conclusie... 3 Aanbevelingen... 6 Het bestuur... 7 Jeugdtrainers... 8 Jeugdleden... 9 Vrijwilligers... 10 Ouders... 11 Resultaten... 12 1 Inleiding Het

Nadere informatie

Resultaten Wie zoekt Wie op het internet onderzoek April 2016 www.mijnonlineidentiteit.nl

Resultaten Wie zoekt Wie op het internet onderzoek April 2016 www.mijnonlineidentiteit.nl Resultaten Wie zoekt Wie op het internet onderzoek April 2016 www.mijnonlineidentiteit.nl Enkele resultaten uit het onderzoek 98% heeft wel eens informatie over anderen op het internet gezocht We zoeken

Nadere informatie

SWOT. Werkblad 1 Sterke punten. 1.Omgevingsgericht heid

SWOT. Werkblad 1 Sterke punten. 1.Omgevingsgericht heid SWOT Werkblad 1 Sterke punten Sterke punten 1.Omgevingsgericht heid 2. Vermogen tot groei en vernieuwing Voorbeelden Ik ben echt iemand die midden in de maatschappij staat. Ik heb veel interesses binnen

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Hoofdstuk 22. Cultuur

Hoofdstuk 22. Cultuur Hoofdstuk 22. Cultuur Samenvatting Driekwart van de Leidenaren heeft in de afgelopen 12 maanden één of meer culturele voorstellingen of voorzieningen bezocht. De bioscoop is veruit het meest populair,

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Meer doen in minder tijd én met minder stress!

Meer doen in minder tijd én met minder stress! Meer doen in minder tijd én met minder stress! Is Werken in Flow iets voor jou? Wil jij grip op je overvolle inbox? Een opgeruimde werkomgeving? Een halve tot een hele werkdag tijdswinst per week? Een

Nadere informatie

Uitkomsten Enquête mei 2015

Uitkomsten Enquête mei 2015 Uitkomsten Enquête mei 2015 Inhoud Conclusies 1 Inleiding 2 Antwoorden op de vragen 3 Wat is je geslacht? 3 Wat is je leeftijd? 3 Wat beschrijft jouw (werk) situatie het beste? 4 Hoe vaak lees je de nieuwsbrief?

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010

Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010 Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010 Belangrijkste uitkomsten van het onderzoek 2010 Deelname aan culturele activiteiten in shertogenbosch licht toegenomen Het opleidingsniveau is het meest

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL

HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL Inhoudsopgave Contents... 1 AANMELDEN... 2 Welkom op onze site!... 2 Mijn Profiel... 3 Basis gegevens:... 3 Profiel

Nadere informatie

The voice of Holland workshops

The voice of Holland workshops Presenteert The voice of Holland workshops Wie zijn wij? Babette Labeij is de bekendste zangcoach van Nederland. Zij is als zangcoach te zien bij televisieprogramma s als The voice of Holland en The Voice

Nadere informatie

Onderzoek De keuzes in een keuzemenu

Onderzoek De keuzes in een keuzemenu Onderzoek De keuzes in een keuzemenu Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Voorwoord 3 1 Categorie Klantherkenning 4 1.1 Telefonisch keuzemenu 4 1.2 Spraakgestuurd 5 2 Categorie Attitude/Inrichting 6 2.1 Volgorde

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

ZES VOUCHERS VOOR JOUW ARTISTIEKE ONTWIKKELING! CURSUS EN COACHING VOUCHERS. VOOR WIE? De vouchers zijn bedoeld voor: &

ZES VOUCHERS VOOR JOUW ARTISTIEKE ONTWIKKELING! CURSUS EN COACHING VOUCHERS. VOOR WIE? De vouchers zijn bedoeld voor: & ZES VOUCHERS VOOR JOUW ARTISTIEKE ONTWIKKELING! DIT BOEKJE IS 2850,- WAARD. DE VOUCHERS KUN JE INWISSELEN VOOR EEN CURSUS OF COACHINGSESSIE(S) BIJ EEN CENTRUM VOOR DE KUNSTEN IN BRABANT. CURSUS EN COACHING

Nadere informatie

PEILING 65-PLUSSERS. Gemeente Enkhuizen januari 2015. www.ioresearch.nl

PEILING 65-PLUSSERS. Gemeente Enkhuizen januari 2015. www.ioresearch.nl PEILING 65-PLUSSERS Gemeente Enkhuizen januari 2015 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Telnr. : 0229-282555 Rapportnummer 2015-2080 Datum januari 2015 Opdrachtgever

Nadere informatie

Instructie bij het leggen van de eigen-waarden kaartjes

Instructie bij het leggen van de eigen-waarden kaartjes 1. Maak ruimte op een tafel 2. Knip de kaartjes uit en leg ze op een stapeltje 3. Leg aan de linkerzijde van je werkveld de 4 categoriekaartjes Op dit moment het meest belangrijk, Op dit moment ook belangrijk,

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

LANG LEVE DE VERENIGING Scholen in de Kunst + Citymarketing Amersfoort + L5 communicatie + design april 2016

LANG LEVE DE VERENIGING Scholen in de Kunst + Citymarketing Amersfoort + L5 communicatie + design april 2016 LANG LEVE DE VERENIGING Scholen in de Kunst + Citymarketing Amersfoort + L5 communicatie + design april 2016 LANG LEVE DE VERENIGING Scholen in de Kunst + Citymarketing Amersfoort + L5 communicatie + design

Nadere informatie

Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl

Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl Hoewel deze uitgave met zorg is samengesteld aanvaardt de auteur geen enkele aansprakelijkheid voor schade ontstaan door

Nadere informatie

VOOR BEDRIJVEN EN ORGANISATIES. Ontdek de Kracht van Kunst voor Teambuildingsactiviteiten en Bedrijfsuitjes

VOOR BEDRIJVEN EN ORGANISATIES. Ontdek de Kracht van Kunst voor Teambuildingsactiviteiten en Bedrijfsuitjes VOOR BEDRIJVEN EN ORGANISATIES Ontdek de Kracht van Kunst voor Teambuildingsactiviteiten en Bedrijfsuitjes Cultuurhuis Wherelant is het centrum voor kunst en cultuur in Purmerend met een breed aanbod voor

Nadere informatie

EtuConsult. cursus Cultuur en Creativiteit. Voor pedagogisch medewerkers

EtuConsult. cursus Cultuur en Creativiteit. Voor pedagogisch medewerkers EtuConsult cursus Cultuur en Creativiteit in de BSO Voor pedagogisch medewerkers Cultuureducatie is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Daarom bieden steeds meer bso s culturele activiteiten

Nadere informatie

Rapportage enquête De ggz laat zich horen

Rapportage enquête De ggz laat zich horen Rapportage enquête De ggz laat zich horen Thijs Emons en Fred Leffers, oktober 2011 Inleiding Op 10 september 2008 werd de website De ggz laat zich horen gelanceerd. Met deze site en de bijbehorende mailinglijst

Nadere informatie

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 Index 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 1 1. Voorwoord Welkom bij deze handleiding. Deze handleiding is bedoeld als gids bij het identificeren van de kwaliteiten van

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Meer klanten gezocht. en artistiek begeleiders in de amateurkunst. Henk Vinken en Teunis IJdens

Meer klanten gezocht. en artistiek begeleiders in de amateurkunst. Henk Vinken en Teunis IJdens Meer klanten gezocht De markt voor kunstdocenten en artistiek begeleiders in de amateurkunst Henk Vinken en Teunis IJdens Kunstdocenten die aan een Centrum voor de Kunsten (CvK) verbonden zijn, werken

Nadere informatie

Schriftelijke schrijfcursus op basis van De kleine prins

Schriftelijke schrijfcursus op basis van De kleine prins Schriftelijke schrijfcursus op basis van De kleine prins Een impressie Schrijven naar aanleiding van het verhaal van de kleine prins, hoe doe je dat? Ik kan er veel over schrijven en vertellen, maar het

Nadere informatie

Zorgbarometer 7: Flexwerkers

Zorgbarometer 7: Flexwerkers Zorgbarometer 7: Flexwerkers Onderzoek naar de positie van flexwerkers in de zorg Uitgevoerd door D. Langeveld, MSc Den Dolder, mei 2012 Pagina 2 Het auteursrecht op dit rapport berust bij ADV Market Research

Nadere informatie

ONLINE MARKETING ANGELCOACHING

ONLINE MARKETING ANGELCOACHING ONLINE MARKETING ANGELCOACHING MARCA VAN DEN BROEK Met mijn bedrijf AngelCoaching zet ik me in voor succesvol ondernemen als kunstenaar//creatief. WAAR GAAT HET OM? Zichtbaarheid Onderscheidend (en authentiek)

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen

Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen Aanleiding De gemeente Assen en Stuurgroep CJG willen de komende periode meer zicht krijgen op de wensen en behoeftes van jongeren uit Assen als het gaat om

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

NATIONAAL WATER ONDERZOEK 2015 Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van water

NATIONAAL WATER ONDERZOEK 2015 Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van water NATIONAAL WATER ONDERZOEK 2015 Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van water JORIS DE JONGH CAROLINE VAN TEEFFELEN AMSTERDAM, AUGUSTUS 2015 2 INHOUDSOPGAVE VOORAF AANLEIDING EN DOEL

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Op dit moment ook belangrijk. Avontuur Competitie Creativiteit. Dienstbaarheid Discipline Duurzaamheid. Eenvoud Erkenning Evenwicht

Op dit moment ook belangrijk. Avontuur Competitie Creativiteit. Dienstbaarheid Discipline Duurzaamheid. Eenvoud Erkenning Evenwicht Op dit moment het meest belangrijk Op dit moment ook belangrijk Op dit moment enigszins belangrijk Op dit moment niet belangrijk Afwisseling en variatie Ambitie Avontuur Competitie Creativiteit Dienstbaarheid

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

(Samen)werken aan christelijk leraarschap

(Samen)werken aan christelijk leraarschap (Samen)werken aan christelijk leraarschap Laura Boele de Bruin MSc Dit materiaal is onderdeel van het compendium over christelijk leraarschap, van het lectoraat Christelijk leraarschap van Driestar hogeschool.

Nadere informatie

Waar een wil is, is een Weg!

Waar een wil is, is een Weg! 5 tips om moeiteloos voor jezelf te kiezen en een stap te zetten. Waar een wil is, is een Weg! - Lifecoach http://www.facebook.com/arlettevanslifecoach 0 Je bent een ondernemende 40+ vrouw die vooral gericht

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen School en computers School en computers Computers zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Kinderen van nu spelen vaak al computerspelletjes voor ze naar groep 1 gaan. Op school nemen computers een

Nadere informatie

Burgerpanel ondervraagd over Competitie Buiten Bedrijf

Burgerpanel ondervraagd over Competitie Buiten Bedrijf Burgerpanel ondervraagd over Competitie Buiten Bedrijf In juni 2012 is het panel ondervraagd over Competitie Buiten Bedrijf. Dit is een verzamelnaam voor een aantal competities in verschillende sporten,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding

Inhoudsopgave. Inleiding Handboek Inhoudsopgave Inleiding... 1 Thema... 2 1. Aan de slag... 3 2. Waar beginnen?... 4 2.1 WANNEER?... 4 2.2 AANMELDEN ALS ORGANISATOR... 5 2.3 SAMENSTELLEN VAN EEN TEAM... 5 2.4 WAARVOOR MOETEN WE

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Onderzoek Digipanel: Vrijwillige Brandweer

Onderzoek Digipanel: Vrijwillige Brandweer Versie definitief Datum 25 november 2008 1 (7) Onderzoek Digipanel: Vrijwillige Brandweer Auteur Tineke Brouwers Het achtste onderzoek Op 12 september 2008 kregen alle panelleden van dat moment (749 personen)

Nadere informatie

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be Disclaimer Bij het samenstellen van deze cursus is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin

Nadere informatie

Hoofdstuk 21. Cultuur

Hoofdstuk 21. Cultuur Hoofdstuk 21. Cultuur Samenvatting Evenals in 2003, heeft driekwart van de Leidenaren in de afgelopen 12 maanden één of meerdere culturele voorstellingen of voorzieningen bezocht. De bioscoop is veruit

Nadere informatie