Van Straks en Nu. Bestrijding van armoede en sociale uitsluiting: reflecties over activering en solidariteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van Straks en Nu. Bestrijding van armoede en sociale uitsluiting: reflecties over activering en solidariteit"

Transcriptie

1 Van Straks en Nu Bestrijding van armoede en sociale uitsluiting: reflecties over activering en solidariteit Verslagboek van het toekomstverkennend congres van 17 oktober 2002, Brugge

2 Van Straks en Nu Bestrijding van armoede en sociale uitsluiting: reflecties over activering en solidariteit Verslagboek van het toekomstverkennend congres van 17 oktober 2002, Brugge

3 Vooraf: over Van Straks en Nu Armoede en sociale uitsluiting zijn veelzijdige, complexe en dus moeilijk (be)- grijpbare uitdagingen. Het zijn sinds mensenheugenis voorwerpen van bekommernis en steeds terugkerende agendapunten voor de actieve welvaartsstaat. Het Vlaams Actieplan Armoedebestrijding van de Vlaamse regering introduceerde in 2001 de systematiek van twee congressen. Enerzijds een vooruitgangscongres in het voorjaar, waar een concrete stand van zaken wordt gemaakt van welomlijnde en wisselende thema s. Daarnaast in het najaar een toekomstverkennend congres waarin het langetermijndenken centraal staat. Het tweede toekomstverkennend congres over de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting vond plaats te Brugge, op donderdag 17 oktober De organisatie werd gedragen door het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Brugge 2002 en de Koning Boudewijnstichting. Het toekomstverkennend congres 2001 bood reeds een ruime oogst aan thema s en zette de teneur voor een interessante en beklijvende aanpak. Voor 2002 werden er twee taaie maar erg prikkelende onderwerpen gekozen: 1 Activeren als doelstelling en methode: twee kanten van één medaille? 2 Solidariteit : koude wettelijkheid en/of warme menselijkheid? Naast twee panelgesprekken stonden inleidingen vanuit diverse perspectieven (verenigingen waar armen het woord nemen, academici en veldwerkers) centraal. Alhoewel het congres zich duidelijk aankondigde als eerder abstract en met een duidelijk wetenschappelijke benadering, boden zich ruim vierhonderd deelnemers aan. Hiervan namen de leden en medewerkers van verenigingen waar armen het woord nemen ruim één vierde in. Daarnaast telde het deelnemersveld heel uiteenlopende profielen, van welzijnswerkers tot medewerkers van lokale en bovenlokale overheden. Alhoewel het grote aantal aanwezigen de organisatoren noodzaakte tot heel wat improvisatie en last minute veranderingen, hield het concept stand. Tijdens de debatten vonden heel wat mensen, vooral leden uit verenigingen waar armen het woord nemen, hun weg naar het podium. Het is duidelijk dat de mix van deelnemersprofielen zowel op het vooruitgangs- als op het toekomstverkennend congres, een belangrijke meerwaarde vormt. Gekoppeld aan de prikkelende en pertinente inleidingen, maakte dit het congres tot een belangrijke etappe op weg naar meer en betere bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Dit verslagboek is een gezamenlijke publicatie van de Vlaamse overheid en de Koning Boudewijnstichting. Oprechte dank aan de inleiders, schrijvers en panelleden voor de prettige samenwerking, alsook aan de organisatoren van Brugge 2002 die dit congres mede mogelijk maakten. Mieke Vogels Vlaams minister van Welzijn, Gezondheid, Gelijke Kansen en Ontwikkelingssamenwerking 2 Vooraf

4 Inleiding Toekomstverkenning: het (be)grijpen van het straks Vanzelfsprekend Elk systeem, mens, instelling of overheid, bekommert zich om de toekomst. Indien deze bekommernis op een rationele, systematische en planmatige wijze gestalte krijgt, dan spreekt men van beleid : het stellen van gewenste doelen en beoogde effecten, dit in een bepaald tijdsschema en via aanwending van middelen en methodes. De laatste jaren promoveerde beleid naar de top van veelgebruikte begrippen 1. Het is onmiskenbaar dat de menselijke soort, soms vertwijfeld maar steeds intensiever, poogt om het straks te (be)grijpen. Moraliseren ligt dan voor de hand, want hoe minder zekerheden, hoe groter de drang naar zekerheid en beheersbaarheid. Kortom: elke beleidsaanpak is dus een rationele poging tot toekomstverkenning. Daarover hoeven geen publicaties meer gepleegd, want het is quasi vanzelfsprekend dat overheden (en andere actoren) tijd maken om nu na te denken over het straks. Plaats in een beleidscyclus Met een toekomstverkenning plaatst men zich helemaal vooraan in een beleidscyclus. Voor een welbepaald thema bouwt men een brug tussen een abstract en erg normatief uitgangspunt (in dit geval: de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting is noodzakelijk en dringend in een rechtvaardige samenleving) en de concrete, operationele en strategische aanpak (in dit geval: we gaan er ook iets concreets aan doen, er komen maatregelen). De toekomstverkenning heeft dus een duidelijk beleidsvoorbereidend doel: de actoren (iedereen die zich betrokken voelt en zou kunnen handelen m.b.t. het thema) beïnvloeden. Deze beïnvloeding betekent: meer beleidsgevoeligheid, meer beleidsbetrokkenheid, meer beleidsenergie, meer actiebereidheid, meer beleidsinzicht, kortom: meer beleidsgoesting. Een toekomstverkenning zou dus moeten uitmonden in meer en beter beleid t.a.v. het gestelde thema. Dit is meteen ook de meest kritische succesfactor van deze aanpak. Een toekomstverkenning eindigt daar waar de strategische en operationele vraagstukken echt beginnen. Daardoor stelt deze aanpak zich boven de directe politiek en het concrete overheidsbeleid maar ze wil deze wel bevorderen. Toekomstverkenning als methode: een contradictie? De positionering van een toekomstverkenning aan het begin van een beleidscyclus, heeft duidelijk methodische consequenties. Hier stelt zich meteen een basisvraag: kan men wel van een methode of methodiek gewagen? Met enige voorzichtigheid kan gesteld worden, vanuit methodisch oogpunt, dat een toekomstverkenning kan be- 1 Een eenvoudige zoekopdracht via Google geeft meteen verwijzingen op het internet. Inleiding 3

5 schreven worden als een mix van concrete instrumenten, liefst toegepast onder strakke regie, maar met een grote mate van openheid en veel en diverse communicatie. Hierbij wordt bewust ruimte gecreëerd voor intellectuele en intuïtieve openheid. Deze aanpak noodzaakt een intellectueel asiel, een zone van vrijheid waarin het denken en redeneren vrijkomt van normale druk van de pragma en volop kansen krijgt. De Koning Boudewijnstichting heeft deze benadering steeds gekoesterd. Het recente verleden (o.a De Basisschool uitgedaagd) en ook de actualiteit (Samenleving en Sport, Accent op talent e.a) bewijzen het mogelijke succes. Ook de Vlaamse overheid heeft hieromtrent reeds duidelijke projecten ontwikkeld, o.a met het zich nog ontplooiende Kleurrijk Vlaanderen. Het tweede toekomstverkennend congres inzake armoedebestrijding: een situering Een plaats in het Vlaams beleid inzake de armoedebestrijding Voor haar beleid inzake de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting ontwikkelde de Vlaamse overheid een structureel kader. Een publieksforum vormt daarin een belangrijk onderdeel. Dit wordt geconcretiseerd via twee congressen. Het voorjaarscongres stelt de concrete praktijk centraal, als toetssteen voor het meten van vooruitgang. In het najaar staat een wetenschappelijke, eerder toekomstverkennende aanpak centraal. Een toekomstgerichte vraag in deze context klinkt duidelijk: welke zijn binnen vijf of tien jaar de uitdagingen waarvoor de bestrijding van armoede en uitsluiting staat? Om deze vraag te beantwoorden moet men (heel even) de dringende en dwingende werkelijkheid achter zich laten. Het toekomstverkennend congres wil bewust afstand nemen van het haalbare, de realiteit van morgen en ruimte bieden om zich te concentreren op de langere termijn. Van Antwerpen naar Brugge Het toekomstverkennend congres 2001 (Antwerpen) bood reeds een ruime oogst aan thema s en zette de teneur voor een interessante en beklijvende aanpak. De publicatie De armoede uitgedaagd 2, verschenen n.a.v dit congres, liet een bonte verzameling geëngageerde Vlamingen aan het woord. Doorheen de grote diversiteit van meningen en verzuchtingen, klonken twee thema s of uitdagingen sterk door: de paradox van de activering en de relatie tussen institutionele solidariteit en menselijk engagement. De themakeuze voor het tweede congres lag dus voor de hand. En aansluitend op het Vivèsproject van de Europese culturele hoofdstad in 2002, werd Brugge gastheer en geëngageerd medespeler. Twee taaie thema s Getrouw aan de doelstelling van het congres, werden de thema s bewust abstract en erg open gehouden. Het zou geen easy listening worden, maar een niet evidente verkenning van weerbarstige stellingen, als volgt weergegeven: 2 Uitgave van Acco tweede oplage 2002 De armoede uitgedaagd. Interviews over armoede en uitsluiting. 4 Inleiding

6 Thema 1 (voormiddag). Activeren als doelstelling en methode: twee kanten van één medaille? Het is duidelijk dat de economische activering (loonarbeid) erg centraal staat. De hypothese klinkt immers in alle eenvoud helder: werk geeft inkomen, inkomen leidt naar volwaardige participatie, integratie en ontplooiing. Hoe verhoudt deze economische activering zich tot de bestrijding van armoede en uitsluiting? Thema 2 (namiddag) Solidariteit: koude wettelijkheid en/of warme menselijkheid? Onze sociale zekerheid garandeert op de meest adequate en eerlijke wijze een zo hoog mogelijk welzijn voor zo veel mogelijk burgers. Tegelijkertijd bestaat er (gelukkig maar) ook heel wat spontane, vrijwillige solidariteit en onderlinge hulp van en tussen mensen. Over de relatie tussen beide belangrijke vormen van solidariteit en verbondenheid kunnen prangende vragen worden gesteld. Hoe deze thema s aanpakken? De keuze om een toekomstverkennend en dus abstract congres te organiseren stelt bijzondere eisen aan het programma. Men nodigt immers deelnemers uit om hen een aantal liefst vernieuwende en grensverleggende inzichten mee te geven. Getrouw aan de nog jonge traditie werden er voor elk onderwerp drie spreekbuizen aangezocht. Zij hebben hun visie, stellingen, (on)zekerheden en vragen aan het publiek meegedeeld: een vereniging waar armen het woord nemen; een middenvelder, een professional uit gespecialiseerde voorzieningen; een wetenschapper. Elk onderwerp besloeg een goed gevuld dagdeel, want volgend op de uiteenzettingen waren er panelgesprekken. Hierbij reageerden een aantal specialisten op de inleidingen. Ze legden hun eigen accenten en werden door Phara de Aguirre verleid tot scherpe uitspraken. Concreet verloop Guido Knops, directeur bij de Koning Boudewijnstichting en congresvoorzitter, opende en zette de doelstellingen kort op een rijtje: het onderwerp (bestrijding van armoede en sociale uitsluiting), de methode (een klassiek congres als element in een Vlaams beleid) en het programma. Hij stelde ook het onverhoopt hoge aantal aanwezigen vast, met wellicht een negatief effect op interactie, maar veel mogelijkheden om onbekenden maar misschien medestanders te ontmoeten. Daarna situeerde Marc Morris, directeur-generaal van de administratie Gezin en Maatschappelijk Welzijn, het congres in de ruimere beleidscontext van de Vlaamse overheid. Aansluitend werd het eerste thema aangepakt: de grenzen en mogelijkheden van activering. Liliane Delanote (Vitamine W) en dr. Anne Snick (sociaal wetenschapper) gaven de inleidingen. Tussen beide inleidingen presenteerde Leren Ondernemen, een vereniging waar armen het woord nemen, hun visie op activering. Ze kozen voor het medium film en verhaalden op een eigenzinnige en indrukwekkende wijze De Verandering van Franz Kafka. Inleiding 5

7 Een panel (Monica De Coninck van het OCMW-Antwerpen, Pierre Muylle van Brugge 2002 en Bea Van Robaeys van t Vergiet-Gent) reageerde, waarbij vooral de relatie OCMW versus activering centraal stond. Phara de Aguirre, moderator, nodigde zelfbewuste zaalzitters uit tot interventies, lokte hen op het podium en betrok hen voor zover de grote groep dit toeliet in een toch nog dynamisch gesprek. De middagpauze was hectisch maar gezellig. De foyers van het nieuwe Concertgebouw vulden zich met muziek, geroezemoes en druk badinerende groepjes. De namiddag pakte men het tweede thema aan: de spanning tussen de koude of beter geïnstitutionaliseerde solidariteit (o.a de sociale zekerheid) en de spontane, intermenselijke en vrijwillige verbondenheid. Prof. dr. Koen Pelleriaux (Universiteit Antwerpen) ontwikkelde de stelling dat een samenleving met een sterke sociale zekerheid burgers creëert met een sterke solidaire reflex. André Kiekens (Welzijnszorg) duidde o.a op de noodzaak aan warme actie om een adequaat systeem te verkrijgen en te behouden. Tussen beide sprekers vertoonde de vzw De Keeting haar interpretatie. Ze bouwde een webstek waarin arme mensen, samen met hulpverleners en begeleiders, hun mening verkondigden. Een panel met Lut Goossens (de Link), Luc Notredame (kabinet Vlaams minister Vanhengel), Tijs Vastesaeger (kabinet Vlaams minister Van Grembergen) en Lieve De Grande (ministerie Vlaamse Gemeenschap), reageerde vinnig. Ook uit de zaal kwamen er tal van getuigenissen en interventies. Alvorens het congres af te sluiten bracht Danielle Dierckx (UFSIA/OASeS) verslag uit van het proces dat zich in de twee verenigingen (Leren Ondernemen en De Keeting) afspeelde. Beide organisaties kregen de opdracht om zich op hun eigen manier, maar met intensieve betrokkenheid van hun leden en medewerkers, over beide thema s uit te spreken. Hieruit ontsproten een kortfilm en een webstek vol getuigenissen. Uit haar verslag bleek een boeiende maar niet eenvoudige zoektocht. Maar het is overduidelijk dat deze verenigingen, mits de nodige tijd en middelen, perfect op een abstract en moeilijk thema kunnen inspelen. Hun getuigenissen klonken indringend, fris en beklijvend. Ze vormden een noodzakelijke aanvulling op de verbale interventies van wetenschappers en middenvelders. Vlaams minister Mieke Vogels sloot de dag af. Ze kaderde het congres in het Vlaamse beleid dat nog volop in ontwikkeling is. Hierbij vroeg ze bijzondere aandacht voor het ontwerpdecreet dat voor bespreking in de Commissie Welzijn van het Vlaams Parlement 3 voorligt. Dit decreet zal een kader geven aan o.a de ondersteuning van verenigingen waar armen het woord nemen én aan de vorming van ervaringsdeskundigen. Met deze maatregelen zou de impact van de doelgroepen op een structurele en adequate wijze vorm kunnen krijgen. 3 Ondertussen werd het ontwerp van decreet betreffende de armoedebestrijding op 30 januari 2003 goedgekeurd door de Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen van het Vlaams Parlement. 6 Inleiding

8 Met zin voor traditie nodigde de minister de aanwezigen uit op een meer dan noodzakelijke laving. Het congres bleek immers een taaie maar uitdagende brok informatie en prikkeling, waardoor de receptie een bijna noodzakelijke compensatie werd. Een groot aantal aanwezigen bleef nog in Brugge en overbrugde de tijd. s Avonds, om 20u, vierde ATD-Brugge immers plechtig feest. Het congres: een inhoudelijke vogelvlucht Het voormiddagthema: activeren als doelstelling en methode. Twee kanten van één medaille? Dit thema werd fors ingezet door Liliane Delanote van Vitamine W. Vanuit haar rijke ervaring in de sector van de arbeidszorg en sociale tewerkstelling bepleit zij overduidelijk een beleid van activering. Het sterker maken van mensen blijft voor haar het basismotief. Maar het hebben van werk is als een paspoort tot maatschappelijke participatie en integratie. Dit klinkt uiteraard bekend, maar Liliane Delanote plaatst bij dit adagium duidelijke condities. Zo bevat haar pleidooi heel duidelijk een oproep om de uitkeringen te verhogen. Het probleem van de zgn. werkloosheidsval zit niet vervat in mogelijk hogere uitkeringen, maar vooral in de te lage basislonen. Voor Delanote moeten de nettolonen stijgen. Daarbij wil zij een ruimere definitie van werk. Werk is immers meer dan een betaalde job. En werk moet veel meer op mensenmaat gesneden zijn, waarbij bijv. het tijdskrediet ook van toepassing zou moeten worden voor mensen met een uitkering. Liliane Delanote aarzelt bij de stelling dat er ook cultureel, sociaal en politiek moet geactiveerd worden. Vooral het moeten klinkt haar te zwaar, want activering moet een persoonlijke keuze zijn. Daarnaast hoedt ze zich om nog maar eens (te) hoge eisen aan mensen te stellen een overvloedig appèl op activering resulteert misschien in nog maar eens frustratie en gevoelens van onmacht. En dan werkt het wellicht goed bedoelde appèl juist averechts. Wetenschapper dr. Anne Snick reconstrueerde het discours over activering. De kritiek op de klassieke verzorgingsstaat vormde de basis voor een nieuwe aanpak: de actieve welvaartsstaat. Hierin staat een actief burgerschap centraal en dit zou een antwoord moeten geven op de hulpeloosheid en machteloosheid van o.a arme mensen. Maar blijkbaar heeft ook deze activering een aantal tegengestelde effecten. Vele maatregelen blijken te disciplineren i.p.v. te emanciperen en zo groeit het onvermogen i.p.v. af te nemen. Anne Snick vond een verklaring in de wijze waarop de samenleving (lees: de overheid) een primair sociaal probleem omzette in een zuiver economisch probleem. De economische doelstellingen komen centraal te staan en de sociale aspecten worden in een soort apartheid geïsoleerd. Daar verrichten zij vooral oplapwerk voor de uitval uit het economische systeem. En ondertussen produceert het economische systeem steeds meer uitval dus geen hoopvolle spiraal. Snick pleit onomwonden voor een heroriëntering: de homo economicus dient vervangen te worden door een ethisch-politiek grondmodel. Hierbij moet het recht op verbondenheid het hoogste doel zijn. De keuze daarvoor is uiteraard een opdracht voor de politiek. En besluitend voor activering: activiteit is elke bijdrage van de mens aan de gemeenschap en moet als dusdanig ook gehonoreerd worden. Het werkstuk van vzw Leren Ondernemen, in de vorm van een kortfilm gebaseerd op Franz Kafka s De Verandering, maakte een prachtige brug tussen beide inleidingen. Inleiding 7

9 Het namiddagthema. Solidariteit: koude wettelijkheid en/of warme menselijkheid? Is er nog wel voldoende warmte en solidariteit in de samenleving om het systeem van sociale zekerheid (de koude wettelijkheid) te behouden? Want overwoekert het alom verspreide egoïsme en heilig eigenbelang niet alle kansen op een duurzame herverdelende samenleving? Professor Koen Pelleriaux (Universiteit Antwerpen) onderzocht deze eerder afschrikwekkende stelling en vond er geen bewijzen voor. Toch zijn de indicatoren niet rooskleurig, want het is steeds duidelijker dat de risico s op een problematische levenscyclus (werkloosheid, ziekte ) niet homogeen maar juist heterogeen over de bevolking verspreid zijn. Dit is een erg belangrijk gegeven, want onze solidariteit werd gebouwd op de hypothese van homogeniteit in risico s als iedereen grosso modo evenveel risico op een ongeluk loopt, dan is solidariteit gemakkelijk verkoopbaar. Maar nu stelde men vast dat burgers met een relatief hoog inkomen juist minder risico s op een probleemleven lopen en burgers met een laag inkomen juist meer. Dit zou tot de ineenstorting van ons systeem moeten leiden, want zij die de solidariteit het minst nodig hebben moeten het meest betalen. En vice versa. Dus gedaan met de sociale zekerheid, want het noodzakelijke draagvlak is immers verdwenen. Fout, althans volgens recente onderzoeken. Want burgers blijven geloven in de solidariteit en de bereidheid om bij te dragen, ook voor risicovolle burgers, lijkt hoog. Dit brengt Pelleriaux tot een belangrijk besluit: mensen die in een sterk en performant systeem van solidariteit leven, blijven juist daarom tot meer solidariteit bereid, ook al behoren ze niet tot de meest risicovolle groepen. Om het sloganesk uit te drukken: koude wettelijkheid genereert warme menselijkheid. André Kiekens, directeur van Welzijnszorg, wil bij dit thema bewust koud en warm blazen. Voor hem zoals ook voor zijn voorgangers is er per definitie geen tegenstelling tussen beide vormen van solidariteit. Integendeel, ze zijn beide uiterst noodzakelijk en ze vormen zelfs een voorwaarde voor elkaar. Voor Kiekens is het overduidelijk dat er nooit een wettelijk solidariteitssysteem zou gegroeid zijn, zonder voorafgaande zeer warme strijd. Enkel door het doorgedreven enthousiasme van generaties warme militanten kreeg de sociale zekerheid gestalte. En ook vandaag blijft deze warmte absoluut noodzakelijk, want de wettelijke solidariteit staat constant onder druk en noodzaakt intensieve verdediging en hoge betrokkenheid. Hij waarschuwt ook voor een onderkoelde solidariteit, waarbij het systeem ontmenselijkt en daardoor ook aan efficiëntie verliest. Ook wettelijke stelsels moeten een warmte kunnen uitstralen. Daarnaast stelt hij vast dat structurele solidariteit veel meer omvat dan de sociale zekerheid. Onze samenleving heeft de herverdelende rechtvaardigheid in heel wat aspecten ingebouwd, en ook daar moet de mens centraal in de machine blijven staan. De samenleving mag zeker niet in de valstrik trappen om arme en uitgesloten mensen in een vorm van apartheid te isoleren. Dit vraagt om heel veel aandacht en creativiteit. Daarbij kan filantropie een belangrijke rol spelen op voorwaarde dat ze goed gecoacht wordt en niet verglijdt naar betutteling. De voorstelling van de webstek van vzw De Keeting (Mechelen) bood een hele reeks getuigenissen die, uit het leven gegrepen, de voor- en achterkanten van solidariteit illustreerden. 8 Inleiding

10 Tenslotte Het tweede toekomstverkennend congres werd organisatorisch een beetje slachtoffer van z n eigen succes. Het hoge ritme van meestal korte en beknopte inleidingen zorgde ervoor dat de deelnemers overleefden. Dit is enigszins verbazingwekkend, want de inleidingen waren bewust niet eenvoudig. Ook de presentaties van de twee verenigingen speelden, met een eigen idioom, sterk in op de gestelde thema s. Dit verslagboek bevat daarom heel wat gedachtegoed om beleidsdiscussies te versterken, te verrijken en te herijken. Daarop mag het geëvalueerd worden; het zal de toets con brio doorstaan. Daardoor komt het ook tegemoet aan het gestelde doel van een toekomstverkennend congres. Guy Redig Koning Boudewijnstichting Inleiding 9

11 Een toekomstverkenning moet leiden naar meer betrokkenheid, energie en actiebereidheid kortom naar meer beleidsgoesting. Van straks en nu

12 HEMA 1 VOORMIDDAG Activeren als doelstelling en methode: twee kanten van één medaille? De voorbije decennia stond het concept welvaartsstaat sterk onder druk. De notie actieve welvaartsstaat gaf een duidelijk antwoord: enerzijds een samenleving waarin een zo sluitend mogelijk vangnet van de sociale zekerheid wordt bewaard en versterkt, maar anderzijds de uitgesproken verwachting om zich als burger actief en betrokken in deze samenleving te engageren. Want vóór wat (bescherming, verzorging, verzekering ) hoort wat (werken, participeren, bijdragen ). Het is duidelijk dat de economische activering (loonarbeid) erg centraal staat. De hypothese klinkt immers in alle eenvoud helder: werk geeft inkomen, inkomen leidt naar volwaardige participatie, integratie en ontplooiing. Hoe verhoudt deze economische activering zich tot de bestrijding van armoede en uitsluiting? Waar liggen de ethische, morele, financiële en organisatorische grenzen van de activering? Waar blijft de aandacht voor de sociale, politieke en culturele activering van arme en sociaal uitgesloten burgers? Welke instrumenten, actoren, ervaringen, inzichten, referenties enz. kunnen hierbij worden aangewend? Welke rol en inbreng zijn er weggelegd voor de mensen die worden beschreven als de doelgroep?

13 De foyers van het Concertgebouw vulden zich met muziek, geroezemoes en druk badinerende groepjes. 12 Van straks en nu

14 Van straks en nu Over activering Over activering is de voorbije decennia al heel wat geschreven en gesproken; in menige beleidsnota is er minstens één hoofdstuk aan gewijd. Tal van maatregelen zagen de laatste jaren het levenslicht. Activering is een vlag geworden die vele ladingen dekt. Ik behoor mee tot degenen die de voorbije jaren gepleit hebben voor activering. Mijn pleidooi was en is gebaseerd op mijn ervaring in Vitamine W, een Antwerpse nietgouvernementele organisatie (ngo) die mensen met weinig kansen op de arbeidsmarkt aan werk wil helpen. In onderstaande bijdrage wil ik eerst enkele jaren teruggaan in de tijd, om vervolgens bij een vooruitblik het positieve mee te nemen, en waar nodig nieuwe accenten te leggen. Het is intussen ongeveer 20 jaar geleden dat ik het Tweedekans Onderwijs opstartte en organiseerde in Turnhout. Een groot deel van de deelnemers waren werklozen. De lesgevers waren vooral werkloze leerkrachten, die als vrijwilliger enkele uren per week meewerkten. Voor elke deelnemer, en voor elke leerkracht moest ik vrijstelling van stempelcontrole aanvragen. Het was toen lang niet zo vanzelfsprekend dat mensen die een uitkering kregen, zich wilden ontplooien en hun kansen op de arbeidsmarkt wilden verhogen door een diploma te halen. Het was evenmin vanzelfsprekend voor lesgevers om zich nuttig in te zetten door werk te doen dat (toen nog) geen betaalde job was. De activeringsgedachte groeide vanuit een paradox. Enerzijds is er een grote groep mensen werkloos, en zij krijgen een uitkering op voorwaarde dat ze niets doen. Anderzijds is er heel veel werk dat nu niet gebeurt, zijn er tal van behoeften die (nog) niet in betaalde jobs kunnen omgezet worden. Het lijkt zo eenvoudig: in plaats van mensen een uitkering te geven op voorwaarde dat ze inactief zijn, kan je die uitkering gebruiken (of anders gezegd activeren ) om werk te creëren. De uitkering wordt dan een soort van loonsubsidie, om van werk dat anders niet betaalbaar is, jobs te maken. Liefst jobs voor mensen met weinig kansen op de arbeidsmarkt. We hebben het dan over activering van uitkeringen. De plaatselijke werkgelegenheidsagentschappen (PWA s), sociale werkplaatsen, buurtdiensten, zijn voorbeelden van jobcreatie door activering van uitkeringen. Van straks en nu 13

15 Meer en meer wordt van werkzoekenden verwacht dat ze een periode van inactiviteit gebruiken om hun inzetbaarheid te verhogen; begeleiding, opleiding, werkervaring, e.a. worden dan instrumenten om werkzoekenden te activeren. Werkervaring is geëvolueerd naar meer nadruk op het leren, en sociale tewerkstelling door de OCMW s verschuift van in orde geraken met den dop naar het verhogen van de kansen op de arbeidsmarkt. Beide zijn voorbeelden van activering met als doel de inzetbaarheid te verhogen. Mee onder impuls van de Europese Werkgelegenheidsstrategie is in Vlaanderen net als in de meeste andere lidstaten actief arbeidsmarktbeleid een evidente beleidskeuze geworden. Een actief arbeidsmarktbeleid zet alles in op zoveel mogelijk mensen aan het werk krijgen en ook houden. Want werk is een cruciale sleutel. Werk geeft aan mensen niet enkel een inkomen, maar geeft hen ook sociale status, structuur, enz. Kortom, werk opent de deur naar participatie en integratie. Ik hoop van harte dat deze beleidskeuze stand houdt. Niet enkel bij hoogconjunctuur, maar ook als de economie verder zou blijven achteruit gaan. Ik wil hier pleiten voor een actief arbeidsmarktbeleid met vier nieuwe accenten. 1. Een verhoging van de vervangingsinkomens De verhoging van de vervangingsinkomens is noodzakelijk, met de hoogste prioriteit voor diegenen voor wie de werkloosheidsuitkering of het leefloon het enige inkomen is. De redenering dat een laag vervangingsinkomen mensen ertoe aanzet om werk te zoeken gaat niet zomaar op. Wie rond moet komen met een werkloosheidsuitkering of een leefloon, heeft soms geen tijd meer over om werk te zoeken. Alle beschikbare tijd en energie zijn nodig om de uitgaven binnen de perken te houden en om desnoods iets bij te verdienen. Het probleem of de zogenaamde werkloosheidsval is niet dat de uitkeringen te hoog zijn, maar dat de lage lonen te laag zijn. Ik heb het hier over de netto lonen en niet over de loonkost. 2. Werk is meer dan een betaalde job Voor de meeste mensen valt werk samen met een betaalde job. Maar soms, of voor een bepaalde periode, kunnen andere vormen van werk belangrijker zijn: vrijwilligerswerk, kinderen opvoeden, Dit soort werk leidt dan niet naar meer inkomen, maar misschien wel naar meer participatie en betrokkenheid dan sommige jobs. In dit kader heb ik twee concrete voorstellen. Eén: dat zich actief inzetten erkend wordt als resultaat van een activeringstraject; ook als dat geen betaalde job is, maar bijvoorbeeld vrijwilligerswerk, of een sociale of een culturele activiteit. Twee: dat ook wie werkloos is recht krijgt op tijdskrediet, en dus met behoud van leefloon of werkloosheidsuitkering gedurende een periode vrijgesteld wordt van de plicht om werk te zoeken. 3. Aandacht voor de kwaliteit van het werk Tot hiertoe is aandacht voor de kwaliteit van werk hoofdzakelijk voor hooggeschoolde en goedbetaalde jobs voorbehouden. Maar kwaliteit is minstens even belangrijk aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Als het loon al minder is, zou er juist meer 14 Van straks en nu

16 aandacht moeten gaan naar gezondheid, naar combineerbaarheid met gezin, naar ontplooiingskansen, naar de werksfeer, De inzet van een actief arbeidsmarktbeleid moet zijn om zoveel mogelijk mensen aan gezond en zinvol werk te helpen en te houden. 4. Werk is geen doel, maar een middel Werk is de sleutel tot integratie en participatie. Dat merken we elke dag weer. Mensen die na jaren inactiviteit werk vinden, horen er terug bij. Ook onderzoek toont aan dat werk leidt tot meer deelname aan het verenigingsleven, sociale contacten, culturele activiteiten. Het omgekeerde kan evengoed waar zijn. Dat wie actief is in het verenigingsleven, wie meedoet aan een theaterproductie, ook meer kans heeft om werk te vinden. Activering hoeft zich niet te beperken tot arbeidsmarktgerichte activiteiten. Hier botsen we op de strikte scheiding tussen werkvormen en hun subsidiërende overheden. Een initiatief uit de werkgelegenheidssector wordt verondersteld om arbeidsmarktgerichte activiteiten te ontplooien, en niet om bijvoorbeeld theater te maken. En culturele organisaties worden niet gestimuleerd om mensen aan werk te helpen. Er moet ruimte komen voor experimenten die mensen activeren, zonder dat het er eigenlijk toe doet of dat via een vereniging of muziek of werk gebeurt. Toen mij gevraagd werd om vandaag een bijdrage te leveren, kreeg ik het onderwerp voor de opdracht als volgt omschreven: Naast de economische is ook de sociale, culturele en politieke activering van arme en sociaal uitgesloten mensen absoluut noodzakelijk in/voor een actieve, democratische en vriendelijke samenleving Ik heb lang over deze zin gepiekerd. Ik ben voor de actieve welvaartsstaat; maar ik vind me niet in bovenstaande uitspraak terug. Omdat het wel lijkt of activering iets is voor armen en uitgeslotenen; en dat klopt niet. Omdat het wel lijkt of mensen moeten geactiveerd worden. Actief zijn of worden kan niet anders dan van de mensen zelf uitgaan. Omdat het wel lijkt of armen nu niet alleen moeten gaan werken, maar ook nog sociaal en cultureel en politiek actief zijn. De actieve welvaartsstaat is voor mij een samenleving waarin iedereen het goed heeft. De peiler voor welvaart is activiteit. Economische activiteit, maar ook sociale, culturele en politieke. Van zoveel mogelijk mensen. De actieve welvaartsstaat kan noch mag de samenleving zijn waarin welvaart is voorbehouden voor de actieven. De uitgangspunten van de actieve welvaartsstaat zijn voor mij: Een behoorlijk inkomen Als het kan uit werk, maar als dat niet kan via een uitkering. Mensen stimuleren om te werken hoort erbij, hen een minimale uitkering afpakken als ze niet kunnen werken hoort er niet bij. Wie te weinig geld heeft, zal zeker niets over hebben voor cultuur, sociale contacten, Een slechtbetaalde job lost dit niet op, want dan is er én geen tijd én geen geld. Van straks en nu 15

17 Stimuleren en kansen geven Mensen toegang geven, deuren openen naar werk, cultuur, politiek, Kansen geven, en dat geldt voor werk maar net zo goed voor cultuur of politiek, veronderstelt enerzijds het aanbod meer toegankelijk maken, anderzijds de mensen leren en voorbereiden om er gebruik van te maken. Toegepast op de arbeidsmarkt betekent het dat we de mensen kunnen leren en voorbereiden op wat werkgevers verwachten, maar dat anderzijds het werk moet aangepast zijn aan de mogelijkheden van de mensen, naar inhoud van het werk, maar ook wat betreft de werkuren, de plaats, enz. Aanpassing moet van de twee kanten komen. Geloven in de mogelijkheden Mensen kunnen leren en groeien: leren werken, leren vergaderen, leren van een opera genieten. Geloven in de mogelijkheden van mensen betekent ook dat iedereen, ook wie arm is, moet kunnen kiezen.we moeten mensen kansen geven, maar niet kiezen in hun plaats. Zij (de armen) en niet wij (de overheid en de intermediaire organisaties) weten wat goed voor hen is. Een alleenstaande moeder met kleine kinderen moet kunnen kiezen om wel of niet die job als poetsvrouw aan te nemen. Laat ook arme mensen zelf kiezen wat ze in de supermarkt in hun winkelkar laden in plaats van hen een voedselpakket te geven. Vertrouwen Ga ervan uit dat mensen te vertrouwen zijn, en bouw daar systemen op. Wantrouwen is een slecht fundament. Ze zullen wel niet willen is geen goede raadgever. Of het nu gaat om Nederlandse taallessen voor allochtonen, of om vijftigplussers langer aan het werk te houden, of om welk activeringsbeleid dan ook. NIET WILLEN komt veel minder voor dan niet kunnen, niet durven of niet mogen. De doelgroep is de expert Ik merk vaak bij beleidsmakers dat ze van goede intenties en doelstellingen vertrekken. Waar ik het vaak zie fout gaan is in de vertaling van die intenties in concrete maatregelen. De effecten staan regelmatig haaks op de bedoelingen. Er zijn nochtans genoeg experten en specialisten: de doelgroepen voor wie uw maatregelen bedoeld zijn. Vraag hun advies. Als uw doel is dat zoveel mogelijk allochtonen Nederlands leren, vraag hen dan wat hen er nu van weerhoudt om het te doen. En vraag hen ook wat het effect zou zijn van uw voorstel. Tenslotte Misschien geeft de uitspraak dat naast de economische ook de sociale, culturele en politieke activering van arme en uitgesloten mensen absoluut noodzakelijk is wel weer hoe mensen die arm en uitgesloten zijn de actieve arbeidsmarkt en de actieve welvaartsstaat ervaren. Nog een extra verwachting waar ze amper aan kunnen voldoen, iets wat ze ondergaan, niet zelf voor gekozen hebben en ook niet helemaal vertrouwen. Liliane Delanote Vitamine W 16 Van straks en nu

18 Activering en actief zijn volgens Franz Kafka en wij, gezinnen in armoede uit Leuven Het was geen droom is de titel van een bewonderenswaardige kortfilm. Eén die door het publiek op de première van 17 oktober 2002 werd gelauwerd om zijn schoonheid en kracht. Hij staat op de palmares van Leren Ondernemen: een vereniging waar armen het woord nemen en die de daad bij dat woord voegen. Acteren is actief zijn. Eigenlijk spreekt de keuze voor een kortfilm voor zich. Activering begrijpen als het uitvoeren van een betaalde job is onjuist of onvolledig. Ook een theaterfilm maken, past in dit verhaal. Hieronder lees je meer. Maar over het verhaal gesproken: Er was eens Gregor. De zoon en broer, die op een morgen wakker wordt in de gedaante van een kever. Zijn familie begrijpt er niets van. Wat volgt is afkeer en verwerping. Het lijden van het anders-zijn. Het scenario van de kortfilm is een interpretatie van De gedaanteverwisseling van Franz Kafka. Niet de gemakkelijkste keuze. Maar de beklijvende herkenbaarheid van thema s als uitsluiting en eenzaamheid motiveerde de mensen van Leren Ondernemen om hun eigen boodschap aan Kafka s kapstok op te hangen. Immers, zolang men uitgesloten is, kan men niet actief zijn. Hier volgt een glimp uit het programmaboekje. Een weergave van de visie van mensen die in armoede leven over uitsluiting, actief zijn en activering. Door uitsluiting verander je in een soort kever waar niemand mee wil omgaan Kafka: De deur werd niet meer geopend, en Gregor wachtte tevergeefs. Er kwam niemand meer, en de sleutels zaten nu aan de buitenkant. ( ) Niet zonder een licht gevoel van schaamte, kroop hij haastig onder de canapé. Raar bekeken worden omdat je anders bent, is een vorm van uitsluiting. Zo ging Peter vroeger graag zwemmen, maar hij werd zo aangegaapt door zijn lichaamsbouw dat hij nu niet meer gaat. Kitty zegt dat, zelfs als je je niet schaamt voor hoe je eruit ziet, de buitenwereld er wel voor zorgt dat je je op den duur gaat schamen. Iedereen heeft zo wel zijn of haar eigen voorbeelden: een bril dragen, ros haar hebben, te dik zijn, niet zo slim zijn als de anderen, een lager onderwijsniveau hebben, arm zijn, in Activering en actief zijn 17

19 een klein huis wonen, geen merkkleding kunnen kopen, enzovoort. De meeste groepsleden herkennen de eerste reactie van Gregor om onder de sofa weg te kruipen, maar er zijn er ook anderen. Zo stoeft Lilianne over haar vrank bakkes, waarmee ze zich goed kan verdedigen. Kafka: Wanneer het gesprek op de noodzakelijkheid van geld verdienen kwam, liet Gregor in het eerst altijd de deur los en wierp zich op de naast de deur staande, koele, met leer overtrokken sofa, want hij werd warm van schaamte en verdriet. Vooraleer Gregor in een kever veranderde, leefde hij in een wereld waar alleen werken en geld verdienen telde. Nu hij dat niet meer kan, trekken anderen zich niets meer van hem aan. Zolang je werkt en geld verdient, tel je mee. Maar anders? De mannen van de groep kennen dit. Danny zegt dat dit precies de reden is waarom hij een arbeidscontract wil hebben. Je wordt bekeken als een slechte vader als je geen werk hebt, net alsof je dan niet goed voor je vrouw en kinderen kan zorgen. Ook als je vrouw meer verdient of beter werk heeft, word je als man soms raar bekeken. Kafka: En is het dan niet juist, dat wij door het wegnemen van de meubels tonen, dat wij iedere hoop op beterschap opgeven en hem onverschillig aan zijn lot overlaten? ( ) Zij haalden zijn kamer leeg, namen alles weg wat hem lief was. Dingen waar Gregor waarde aan hecht (zoals zijn meubels) worden bij hem weggehaald zonder zijn mening te vragen. Dat is te vergelijken met een deurwaarder die je huis komt leeghalen voor een schuld van 50 euro, zonder te vragen of je het op een andere manier kan oplossen. Als een deurwaarder alles weghaalt, voel je je ook heel eenzaam. Zeker omdat je weet dat het er erger door wordt, niet beter. Er is bijna geen terugkeer mogelijk. Je geraakt steeds dieper in de miserie. Anderen denken in Gregor zijn plaats; ze doen dingen zonder hem te vragen wat hij wil. Zo wordt er met ons ook te vaak omgegaan. En niet alleen met ons, arme gezinnen, ook met migranten wordt er vaak zo omgegaan. Kafka: Zou zijn zuster wel merken dat hij de melk had laten staan, en geenszins omdat hij geen honger had? En zou zij ander voedsel brengen, dat hem beter beviel? Als ze het niet uit zichzelf deed, zou hij liever verhongeren, dan haar erop attent maken, hoewel hij eigenlijk grote aanvechting had onder de canapé uit te schieten, zich voor de voeten van zijn zus te werpen, en haar te smeken iets lekkers te brengen. ( ) Zij bracht hem, om zijn smaak te weten te komen, een hele keuze, alles op een oude krant uitgespreid. Er was oude, halfrotte groente, benen van het avondmaal, die door gestolde, witte saus waren omgeven, een paar rozijnen en amandelen, kaas, die Gregor twee dagen geleden oneetbaar had verklaard, een droog stuk brood, een gesmeerde boterham en een gesmeerde boterham met zout. Gregors zus probeert te testen wat hij kan eten, door hem verschillende kommetjes met restjes en overschotten klaar te zetten. Ze vraagt hem echter niet wat hij wil. Het probleem met Gregor en zijn zus is dat er geen communicatie is tussen beiden. Ze wil wel goede hulp geven, maar vraagt niet naar zijn mening. 18 Activering en actief zijn

20 Zo zijn er ook voor ons vele kommetjes met tewerkstellingsmaatregelen, zonder dat ons gevraagd wordt of we die wel lusten, of ze wel aangepast zijn aan onze situatie. Dit is volgens Rita ook herkenbaar bij de Voedselbank: Wij moeten eten wat zij ons voorschotelen. We mogen het onderling niet omruilen, zelfs niet als we het niet lusten. Kafka: Onder lichte aanvallen van benauwdheid keek hij er met ietwat uitpuilende ogen naar, hoe de niets vermoedende zuster met een bezem, niet alleen de overblijfselen bij elkaar veegde, maar zelfs de spijzen, die Gregor in het geheel niet had aangeroerd, alsof die dus ook niet meer te gebruiken waren. Gregor zijn zus behandelt hem alsof hij besmettelijk is. Dat is herkenbaar, zeker voor mensen met handicaps. Mensen bekijken hen alsof ze er vies van zijn. Toch zouden ze als ze de moeite zouden doen om er eens mee te praten merken dat het allemaal mensen zijn, zoals jij en ik. Een eigen definitie van activering en actief zijn Activering is een moeilijk en vaag woord. In activering horen we de woorden actief en actief zijn. We vragen ons af wat dat is. Een eerste vertaling van activering is in gang steken of aansteken. Wat moet de overheid doen om armen in gang te steken? Wat doet de overheid nu om te zorgen dat we niet actief zijn? Wat doe ik zelf en wat brengt dat op? Al discussiërend vullen we elkaar aan. Zo komen we stap voor stap tot een soort eigen definitie, waar iedereen van onze groep het over eens is: Actief zijn is voor ons: bezig zijn, je inzetten, inspanningen doen zoveel mogelijk gebruik maken van je talenten doen wat je graag doet, geen verplichte of opgelegde activiteiten voor je rechten opkomen een meerwaarde voor de maatschappij brengen, zorg voor het milieu iets betekenen voor anderen, sociaal zijn. Actief zijn is sociaal zijn. Dat is voor ons belangrijk: met mensen babbelen, omgaan met anderen, goed overeen komen, werken in groep, samen plezier hebben en leren van elkaar. Daarom denken we ook samen na, zowel over persoonlijke als over maatschappelijke problemen. We zoeken samen actief naar oplossingen. Werk? Ja, maar Voor dat hij in een kever veranderde, leefde hij in een wereld waar alleen geld verdienen en werken telde. Net als iedereen willen wij liefst geen onaangepast of onderbetaald werk. Eentonig werk verveelt snel, daarom hebben we liefst afwisselend werk. De werkgever moet flexibel zijn en rekening houden met onze beperkingen, gezinssituatie, onze kinderen en onze gezondheid. Een te hoge werkdruk kan problemen veroorzaken en een Activering en actief zijn 19

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Geachte heer Commissaris Andor, Geachte mensen van De Link, mensen van de Europese partnerorganisaties,

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Collega s, Voorzitter, Armoede is moeilijk te bestrijden. Ook de collega s van de oppositie zullen dat moeten toegeven. Zo is mevrouw Lieten 5 jaar

Nadere informatie

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009 Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel ChanceArt 10 december 2009 Inhoud 1. De naakte cijfers 2. Decenniumdoelstellingen 3. Armoedebarometers 4. Armoede en cultuurparticipatie 5. Pleidooi

Nadere informatie

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde.

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde. Limburgse kinderopvang misdeeld door huidige Vlaamse Regering. Uit het antwoord vanwege Vlaams minister van Welzijn Heeren op een parlementaire vraag van Vlaams volksvertegenwoordiger Els Robeyns blijkt

Nadere informatie

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen Conceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering Deze conceptnota heeft tot doel om, binnen de contouren van het Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs (1) Het Stedelijk Onderwijs is de dynamische ontmoetingsplaats van alle leernetwerken ingericht door de Stad Antwerpen. (2) Het Stedelijk Onderwijs voldoet

Nadere informatie

Bisconceptnota. Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Bisconceptnota. Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen DE VLAAMSE MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Bisconceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering 1.1. Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Wat willen we in Pegode VZW bereiken?

Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Niel, 15 november 2012 Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Doelstelling Pegode VZW zoals vermeld in de statuten: De vereniging heeft als doel, met uitsluiting van elk winstoogmerk, de maatschappelijke

Nadere informatie

Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen. Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september

Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen. Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september www.demos.be Tatjana van Driessche Stafmedewerker lokale netwerken en sport Ondersteuning

Nadere informatie

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK Bij het begin van de jaren 70 zoeken enkele ouders een dagcentrum voor hun volwassen gehandicapt kind. Voordien was het bijna evident

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Huis Sofia 22 november 2011

Huis Sofia 22 november 2011 Huis Sofia 22 november 2011 Overzicht presentatie Antwerpen in cijfers OCMW Antwerpen in cijfers Studenten in Antwerpen Strategische visie en doelstelling Visie en uitgangspunten Wie woont er? Wat betekent

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

Nawoord. Armoede vandaag

Nawoord. Armoede vandaag Nawoord Via hun levensverhaal laten Emilie en Nico ons binnenkijken in de leefwereld van mensen in armoede. Het is een beklijvend getuigenis over hun dagelijkse strijd om te overleven, ook over hun verlangen

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep:

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep: Beste vrienden, We zijn aan het einde gekomen van een gevulde dag, met interessante sprekers. Over generaties heen en tussen generaties in, het debat voeren over solidariteit is niet evident. Maar waar

Nadere informatie

Iedereen beschermd tegen armoede?

Iedereen beschermd tegen armoede? Iedereen beschermd tegen armoede? Sociaal onrecht treft 1 op 7 mensen in ons land Campagne 2014 Iedereen beschermd tegen armoede? België is een welvaartsstaat, Brussel is de hoofdstad van Europa en Vlaanderen

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Verhaal van verandering

Verhaal van verandering Belgische Ashoka Fellow Ashoka : Kun je ons iets vertellen over je familie en waar je bent opgegroeid? Ingrid : Ik ben opgegroeid in Antwerpen, een belangrijke stad in Vlaanderen, België. Ik heb een oudere

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Inhoud Een korte terugblik Het OCMW anno 2011: Sociaal woelige tijden 3 mogelijke

Nadere informatie

Kinderen met een handicap op de schoolbanken

Kinderen met een handicap op de schoolbanken Kinderen met een handicap op de schoolbanken Ouders van een kind met een handicap moeten vaak een moeilijke weg bewandelen met veel hindernissen en omwegen om voor hun kind de geschikte onderwijsvorm of

Nadere informatie

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk PERSBERICHT VLAAMS MINISTER-PRESIDENT KRIS PEETERS VLAAMS VICE-MINISTER-PRESIDENT INGRID LIETEN VLAAMS MINISTER VAN WERK PHILIPPE MUYTERS SERV-voorzitter KAREL VAN EETVELT SERV-ondervoorzitter ANN VERMORGEN

Nadere informatie

Activering en responsabilisering Een verhaal van rechten en plichten

Activering en responsabilisering Een verhaal van rechten en plichten Design Charles & Ray Eames - Hang it all Vitra Activering en responsabilisering Een verhaal van rechten en plichten Stakeholdersforum Arbeidszorg 28 november 2013 Provinciehuis Leuven Greet Van Dooren

Nadere informatie

Waarom? Daarom! themadossier THEM A 4 : Vaderschap

Waarom? Daarom! themadossier THEM A 4 : Vaderschap Waarom? Daarom! themadossier THEM A 4 : Vaderschap Doorheen de jaren is onze maatschappij sterk geëvolueerd. Daar waar vroeger de rol van moeder en vader vrij afgelijnd en welomschreven was, is dit vandaag

Nadere informatie

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Inleiding De tekst die voor jou ligt, verduidelijkt onze visie bij het organiseren van vrijwilligerswerk in het buitenland. We sturen je niet zo maar naar het

Nadere informatie

Reactie op conceptnota Van arbeidszorg naar een nieuw geïntegreerd beleidskader W². 03 oktober 2011

Reactie op conceptnota Van arbeidszorg naar een nieuw geïntegreerd beleidskader W². 03 oktober 2011 Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang

Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang ADVIESBRIEF Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang Brief aan: Minister-president van de Vlaamse Regering Vlaams minister van Mobiliteit, Sociale Economie en Gelijke

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

Factsheet Vrouwen en financiën

Factsheet Vrouwen en financiën Vergroten van financiële zelfredzaamheid AANLEIDING Drie miljoen vrouwen in Nederland zijn niet in staat om zelfstandig in hun levensonderhoud te voorzien. Oftewel zijn niet economisch zelfstandig. Hun

Nadere informatie

standpunt noodhulp 18 augustus 2009

standpunt noodhulp 18 augustus 2009 Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

zeven uitdagingen voor hulpverleners, vrijwilligers en de man of vrouw in de straat.

zeven uitdagingen voor hulpverleners, vrijwilligers en de man of vrouw in de straat. zeven uitdagingen voor hulpverleners, vrijwilligers en de man of vrouw in de straat. 1) De kracht van mensen zien. Je kan alleen het negatieve en het falen zien van mensen in armoede. Je kan echter ook

Nadere informatie

De staatshervorming in vogelvlucht: stand van zaken. (West4work 3/11/2015)

De staatshervorming in vogelvlucht: stand van zaken. (West4work 3/11/2015) De staatshervorming in vogelvlucht: stand van zaken (West4work 3/11/2015) Controle en sanctionering Visie activeringsbeleid en inkanteling controle Bemiddelen(*) = dé centrale opdracht voor VDAB (en partners)

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers beslissen in kleine groepjes of ze akkoord gaan met stellingen over armoede in het Noorden. Onenigheid over bepaalde stellingen moet opgelost

Nadere informatie

Sociale maatregelen drinkwater 28 maart 2012

Sociale maatregelen drinkwater 28 maart 2012 i. inleiding Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN We vragen ons vaak af hoe we op een goede manier kunnen omgaan met gekwetste mensen. Dit is een vraag waarop we geen pasklaar antwoord kunnen geven. We

Nadere informatie

PROJECTVOORSTEL KINDERARMOEDE

PROJECTVOORSTEL KINDERARMOEDE OCMW Sint-Katelijne-Waver PROJECTVOORSTEL KINDERARMOEDE 1. Inleiding Armoede wordt gedeeltelijk, maar voor een belangrijk deel, doorgegeven van generatie op generatie. Kinderen die (langdurig) leven in

Nadere informatie

Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met de KINDEROPVANG

Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met de KINDEROPVANG De film Childcare Stories als discussiemateriaal Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met de KINDEROPVANG Enkele voorbeelden: - Vormings- of begeleidingstraject voor medewerkers en verantwoordelijke(n)

Nadere informatie

Eerste week vd advent

Eerste week vd advent Advent vieren en beleven derde graad Eerste week vd advent De adventskrans staat centraal. Er speelt zachte muziek. De kinderen nemen bij het binnenkomen een sparrentakje uit de mand en leggen dit rond

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES «WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES Brussel wordt gekenmerkt door een grote concentratie van armoede in de dichtbevolkte buurten van de arme sikkel in het centrum van de stad, met name

Nadere informatie

Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter?

Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter? Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter? Inleiding In deze notitie staan de tips en adviezen uit het project Samen op zoek naar verandering. Ze zijn het resultaat

Nadere informatie

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK 1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK Kinderen krijgen in de opvang volop kansen om zich te ontwikkelen. Ouders kunnen intussen werk zoeken of gaan werken,

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

Subsidiereglement OCMW Gent Projectoproep Projecten en/of Activiteiten in de strijd tegen armoede

Subsidiereglement OCMW Gent Projectoproep Projecten en/of Activiteiten in de strijd tegen armoede Subsidiereglement OCMW Gent Projectoproep Projecten en/of Activiteiten in de strijd tegen armoede Artikel 1 Middelen aan derden doelstelling OCMW Gent heeft de regierol in de strijd tegen armoede in Gent.

Nadere informatie

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang Figure 1 logo vrouwenraad De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang INHOUDSTAFEL kinderopvang... 1 Een kaderdecreet kinderopvang... 2 Kwaliteitsvolle kinderopvang...

Nadere informatie

DIVERSITEIT IN het onderwijs. Ondersteuning op maat van. onderwijs initiatieven

DIVERSITEIT IN het onderwijs. Ondersteuning op maat van. onderwijs initiatieven DIVERSITEIT IN het onderwijs Ondersteuning op maat van onderwijs initiatieven Diversiteit in Vlaanderen Een diversiteitsvriendelijk Vlaanderen Vlaanderen is divers, ook etnisch-cultureel. De aanwezigheid

Nadere informatie

GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS

GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS De opbouw van het verhaal Gekleurde armoede Een maatschappelijke uitdaging Leefwereld: het leven zoals het is Gekleurde armoede en hulpverlening Het perspectief van de

Nadere informatie

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007 1 Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 fax 09/233.35.89 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Nadere informatie

Samen de Wereld Kleuren. Pedagogische visie

Samen de Wereld Kleuren. Pedagogische visie Samen de Wereld Kleuren Pedagogische visie 2 SWK-Kinderopvang Samen de Wereld Kleuren Samen de Wereld Kleuren SWK-Kinderopvang: Samen de Wereld Kleuren Onze kinderopvangorganisaties hebben aandacht voor

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de

De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de OCMW s met regels voor de financiële aspecten van de

Nadere informatie

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Katrien Steenssens & Barbara Demeyer 24 maart 2009 Activering: wortels van het discours Sociale argumenten wegwerken sociale ongelijkheden

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Sponsordossier Vakantiekampen

Sponsordossier Vakantiekampen Sponsordossier contact Rodekruisvakanties vzw Sofie Vehent Motstraat 40 2800 Mechelen 015/44 35 11 rodekruisvakanties@rodekruis.be Armoede Wie arm is, heeft het financieel moeilijker dan anderen en leeft

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

GOED BEZIG BURGERSCHAPSLEREN THEMA 1

GOED BEZIG BURGERSCHAPSLEREN THEMA 1 Goed bezig GOED BEZIG BURGERSCHAPSLEREN THEMA 1 In deze module houd jij je bezig met de vraag waarom mensen werken en wat ze doen om in hun levensonderhoud te voorzien. Je krijgt informatie over de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Kaderconventie van de Raad van Europa over de bijdrage van cultureel erfgoed aan de samenleving, opgemaakt in Faro op 27 oktober 2005

Kaderconventie van de Raad van Europa over de bijdrage van cultureel erfgoed aan de samenleving, opgemaakt in Faro op 27 oktober 2005 Sectorraad Kunsten en Erfgoed Kaderconventie van de Raad van Europa over de bijdrage van cultureel erfgoed aan de samenleving, opgemaakt in Faro op 27 oktober 2005 Advies 2010/2 (SARiV) Advies 243-05 (SARC)

Nadere informatie

Prioriteiten jongeren in armoede, Verkiezingen 2014 Videoboodschap: De shit waar je in zit

Prioriteiten jongeren in armoede, Verkiezingen 2014 Videoboodschap: De shit waar je in zit Prioriteiten jongeren in armoede, Verkiezingen 2014 Videoboodschap: De shit waar je in zit Sinds 2011 komt een groep jongeren in armoede op regelmatige basis samen. Om elkaar te leren kennen, om naar elkaar

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Inhoud 1. Inleiding 2. Onze visie 3. Doelstellingen 4. Pedagogische uitgangspunten voor het kind 5. Pedagogische uitgangspunten voor de groepsleiding

Nadere informatie

Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst

Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst OCMW SINT-TRUIDEN Pantone 366 Pantone 361 2 Voorwoord Beste Truienaar Via deze brochure leggen we je uit waarom je niet te lang moet wachten om de stap

Nadere informatie

Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst

Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst OCMW SINT-TRUIDEN Pantone 366 Pantone 361 Voorwoord Beste Truienaar Via deze brochure leggen we je uit waarom je niet te lang moet wachten om de stap

Nadere informatie

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK OPDRACHTSVERKLARING SINT- LODEWIJK cliënt-organisatie-medew MISSIE SINT-LODEWIJK - biedt aangepast onderwijs

Nadere informatie

Basisschakelmethodiek, een opstap in de armoedebestrijding

Basisschakelmethodiek, een opstap in de armoedebestrijding 1 Basisschakelmethodiek, een opstap in de armoedebestrijding Herman Baert Annelies Droogmans Lieve Polfliet 2 Bij het geheel of gedeeltelijk gebruik van deze power point, dienen de auteursrechten op de

Nadere informatie

10 tips voor meer diversiteit in overleg

10 tips voor meer diversiteit in overleg 10 tips voor meer diversiteit in overleg Changemakers: 10 tips voor meer diversiteit in overleg Parlement, gemeenteraad, oudercomité, sportraad ze blinken zelden uit in diversiteit. Nochtans is onze samenleving

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met OUDERS

Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met OUDERS De film Childcare Stories als discussiemateriaal Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met OUDERS Enkele voorbeelden: - Oudergroepen van een inloopteam - Oudergroepen waarin ouders vanuit een zelfde

Nadere informatie

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven?

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven? Werving U wilt nieuwe vrijwilligers werven. Mensen die één keer aan een actie meedoen, mensen waar u af en toe een beroep op kunt doen, of mensen die voor langere tijd willen meewerken. U wilt hen in elk

Nadere informatie

Vinden en binden van senioren voor vrijwillige inzet

Vinden en binden van senioren voor vrijwillige inzet Zin in meedoen! Vinden en binden van senioren voor vrijwillige inzet Kees Penninx ActivAge Themabijeenkomst Senioren en het nieuwe vrijwilligerswerk Pluspunt Rotterdam 21 november 2012 Senioren Mensen

Nadere informatie

De binnenkant van armoede

De binnenkant van armoede De binnenkant van armoede De zeven koppen van de draak zie je duidelijk. Even belangrijk zijn zeven gevoeligheden bij gezinnen in armoede. In sprookjestaal, zou ik willen verwijzen naar de zeven dwergen.

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014

decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014 decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014 Basis = participatieladder Kader: Trede 5 = maatwerkdecreet Trede 3 en 4= decreet Werk- en zorgtrajecten Trede

Nadere informatie

3.3. Doelgroep Identiteit. Tools en en instructies. halve dag. Praktisch

3.3. Doelgroep Identiteit. Tools en en instructies. halve dag. Praktisch 3.3 Doelgroep Tijdens de workshop doelgroep baken je de groepen af waarvoor je wil werken. Dit kunnen primaire doelgroepen zijn: zij die rechtstreeks participeren in jouw werking, of secundaire doelgroepen

Nadere informatie

Reciprociteit in de zorg voor Ouderen

Reciprociteit in de zorg voor Ouderen Reciprociteit in de zorg voor Ouderen Congres Ouderenpsychiatrie Leuven, 24 oktober 2013 Prof. Toon Vandevelde Hoger Instituut voor Wijsbegeerte KULeuven Mensbeeld Homo oeconomicus: mens streeft naar (maximeert?)

Nadere informatie

Concept van een ontmoetingsplaats

Concept van een ontmoetingsplaats Concept van een ontmoetingsplaats Algemene omschrijving Zowel uit de verschillende bezoeken in Brussel, Antwerpen, Frankrijk en Italië, als uit ons onderzoek, blijkt dat ontmoetingsplaatsen voor kinderen

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING

PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING Het Universitair Centrum Sint-Ignatius Antwerpen (ucsia) organiseert in samenwerking met

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN UW KLAS?

KINDERRECHTEN IN UW KLAS? KINDERRECHTEN IN UW KLAS? Doe een beroep op UNICEF België voor gratis lesmateriaal, thematische gastlessen en concrete acties over kinderrechtenen ontwikkelingseducatie. Over UNICEF België UNICEF (het

Nadere informatie

Leidinggeven bij de stad Antwerpen

Leidinggeven bij de stad Antwerpen Visietekst Leidinggeven bij de stad Antwerpen 1. Inleiding Leidinggevenden zijn sleutelfiguren in onze organisatie. Zij hebben een voorbeeldfunctie, zorgen voor de vertaling van doelstellingen naar concrete

Nadere informatie

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Document opgesteld door: vzw de Keeting vzw Recht-Op Kroonstraat 64/66 Lange Lobroekstraat 34 2800 Mechelen 2060 Antwerpen email: info@dekeeting.be

Nadere informatie

Waar kan je vrijwilligerswerk doen?

Waar kan je vrijwilligerswerk doen? werk vrijwilligers Je wil je graag inzetten als vrijwilliger, maar je hebt geen idee waar? Nochtans zijn er mogelijkheden genoeg. Rechten en plichten van de vrijwilliger: nooit van gehoord? Toch zijn er

Nadere informatie

Departement gezondheidszorg - BANABA Zorgmanagement Geaccrediteerde opleiding door VHLORA* en NVAO*

Departement gezondheidszorg - BANABA Zorgmanagement Geaccrediteerde opleiding door VHLORA* en NVAO* Page1 Geachte mevrouw, heer Beste collega, Je bent werkzaam in de zorg als verpleegkundige, vroedvrouw, kinesist, ergotherapeut, diëtist, medisch secretaresse, laborant, maatschappelijk werker en je wilt

Nadere informatie

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be THEMABUNDEL CONTEXTBEGELEIDING: ADVIEZEN VAN OUDERS EN HULPVERLENERS (Dialoogdag 2014) Standpunten van ouders

Nadere informatie

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013 PROJECTOPROEP Hoe omgaan met kinderarmoede op school? Toerusten van leerkrachten in het kleuteronderwijs om beter steun te verlenen aan kansarme kinderen Diego Cervo Pedagogisch ondersteuningsaanbod op

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET. tot wijziging van het decreet van 28 februari 2003 betreffende het Vlaamse inburgeringsbeleid AMENDEMENTEN

ONTWERP VAN DECREET. tot wijziging van het decreet van 28 februari 2003 betreffende het Vlaamse inburgeringsbeleid AMENDEMENTEN Zitting 2005-2006 5 juli 2006 ONTWERP VAN DECREET tot wijziging van het decreet van 28 februari 2003 betreffende het Vlaamse inburgeringsbeleid AMENDEMENTEN voorgesteld Zie: 850 (2005-2006) Nr. 1: Ontwerp

Nadere informatie

BIJLAGE. Motivering van het voorliggende convenant

BIJLAGE. Motivering van het voorliggende convenant BIJLAGE CONVENANT VRIJWILLIGERSWERK IN UITVOERING VAN HET PROTOCOL BETREFFENDE DE SAMENWERKING TUSSEN DE MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN EN DE PROVINCIES TIJDENS DEZE LEGISLATUUR Motivering

Nadere informatie

Studiewijzer Diversiteit

Studiewijzer Diversiteit 1 Thomas More Kempen Studiewijzer Studiewijzer Diversiteit OPO-verantwoordelijke: Annelies Demessemaeker Docenten: Eline Bernaerts en Annelies Demessemaeker CAMPUS Vorselaar Domein Lerarenopleiding Bachelor

Nadere informatie

Ouders over kindcentra

Ouders over kindcentra Ouders over kindcentra Oberon, september 2015 Wat vinden ouders eigenlijk van kindcentra? Kennen zij de gedachte achter Kindcentra2020? We besloten om het maar eens aan ze te vragen. Onderzoeksbureau Oberon

Nadere informatie