Innovatiegericht inkopen: De overheid als opdrachtgever van innovatieve oplossingen Voortgang en toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Innovatiegericht inkopen: De overheid als opdrachtgever van innovatieve oplossingen Voortgang en toekomst"

Transcriptie

1 Innovatiegericht inkopen: De overheid als opdrachtgever van innovatieve oplossingen Voortgang en toekomst Mei 2010 Samenvatting Het programma Innovatiegericht Inkopen, voorheen launching customer, is onderdeel van Nederland Ondernemend Innovatieland. In dit document wordt gerapporteerd over voortgang en resultaten van dit project in 2010 en aanbevelingen gedaan voor de toekomst. Jaarlijks koopt de overheid voor ongeveer 70 miljard euro in, waarvan 15 miljard rijksoverheid en 55 miljard regionale overheid. Innovatiegerichte inkopen zijn inkopen die leiden tot innovatieve oplossingen, dat kunnen zijn producten, diensten of (onderdelen van) werken. Daarbij gaat het om de eerste commerciële toepassing van een innovatie. Dergelijke inkopen vergroten de marktkansen van een innovatief product of proces, terwijl de mogelijkheden van de overheid om een effectief product, dienst of werk te kopen verbeterd worden. In december 2008 nam de Tweede Kamer een motie aan met de oproep aan de regering (1) prestatie-indicatoren in de begroting voor 2010 op te nemen voor launching customer en voor innovatief aanbesteden en (2) ernaar te streven in keer launching customer te zijn en 10 keer innovatief aan te besteden. Doelstelling van deze motie was het innovatiegericht inkopen door de overheid te bevorderen. Op 21 november 2009 heeft de Minister van Economische Zaken een brief gestuurd aan de Tweede Kamer met de invulling van de motie Aptroot/Besselink. Conform uw besluit op basis van de voortgangsrapportage 2009, heeft de Minister gekozen voor het vervangen van het begrip launching customer door innovatiegericht inkopen, dat een completer beeld geeft van op innovatie gerichte inkopen. In haar brief aan de Tweede Kamer ( nr. 162, zie bijlage 1) presenteert de Minister van Economische Zaken 20 voorbeelden innovatiegericht inkopen, geselecteerd uit een groter aantal inkopen. Tevens rapporteert zij over de uitwerking van de rijksbrede indicator innovatiegerichte aanbestedingen : het aantal op innovatiegerichte aanbestedingen bij de rijksoverheid. De indicator zal worden gemeten door middel van een enquête. Opzet van deze enquête en de metingmethodiek zijn gereed. Met de gegevens over 2009 zal binnenkort een proefmeting worden gedaan. In 2010 is, conform uw advies, gekozen voor een streefwaarde van 20. In afwachting van de 0-meting wordt voorgesteld om deze streefwaarde te handhaven in In de vorige rapportage heb ik u toegezegd om innovatiegericht inkopen verder te concretiseren. Vanaf 2008 is dit gedaan door middel van activiteiten gericht op het vergroten van kennis, kunde en bewustwording bij inkopers en behoeftestellers (projectleiders, managers). Dit is in 2009 uitgebouwd via het expertisecentrum aanbesteden PIANOo met onder andere een website, virtuele groepen, themagerichte bijeenkomsten in Den Haag, een aantal artikelen en een viertal samenhangende handleidingen. Om het interdepartementale karakter te versterken, is een klankbordgroep Innovatiegericht Inkopen geformeerd die tot nu toe vijfmaal bijeen is geweest. Het is niet gelukt om het projectteam uit te breiden met medewerkers van andere departementen. Wel zijn samenwerkingsrelaties ontwikkeld met brancheorganisaties, regionale overheden en initiatieven in de bouw die het inkopen van reeds bestaande innovaties bevorderen.

2 Eerder heb ik u aangegeven dat meer samenhang noodzakelijk was tussen de projecten innovatiegericht inkopen en SBIR, gericht op de precommerciële fase. Dit is ook bevestigd in de SBIR evaluatie. Daarom is besloten een gezamenlijk ambassadeursnetwerk voor beide programma s in te richten, dat in juni 2010 van start zal gaan. Het netwerk komt ongeveer drie maal per jaar bijeen, bij voorkeur gekoppeld aan bijeenkomsten op verschillende plaatsen in Nederland. Innovatiegericht Inkopen en SBIR richten zich op de maatschappelijke vraagstukken van overheidsopdrachtgevers, veelal verbonden met algemene thema s zoals duurzaamheid en vergrijzing. Daarbij wordt naar verbinding gezocht met de marktzijde, via internationaal genoemde groeimarkten ( de lead markets ) en de innovatieprogramma s, zoals bijvoorbeeld Point One. In juli 2010 zullen wij Rijkswaterstaat, dat haar nieuwe innovatiestrategie ontwikkelt, in contact brengen met de resultaten van het Point One programma. Verder wordt aangesloten op de duurzame innovatieprojecten in het kader van duurzaam inkopen. In 2010 zullen in ieder geval twee bijeenkomsten over maatschappelijke vraagstukken in Amsterdam en Eindhoven georganiseerd worden. De bijeenkomst in Amsterdam zal in het teken van duurzame bouw en energie staan. Internationaal participeren vertegenwoordigers van Innovatiegericht Inkopen en SBIR in het uitbreiden van het EU netwerk en instrumentarium. Binnen de EU zijn concrete plannen voor het ontwikkelen van Europese SBIR s. DG InfSo ontwikkelt een tender op het gebied van Healthcare, Thuiszorg en Photonica. Onderzocht wordt of ook andere instrumenten op het gebied van innovatiegericht inkopen ontwikkeld kunnen worden. Op basis van de ervaringen en lessen uit het expertisenetwerk zijn een aantal valkuilen en succesfactoren bij het inkopen van innovatieve oplossingen op een rij gezet. Daaruit wordt geconcludeerd dat: beleidsvorming op zowel innovatie- als inkoopgebied belangrijk zijn voor het slagen van innovatiegericht inkopen Innovatiegerichte inkoop niet altijd budgettair neutraal kan zijn, omdat de lasten uitgaan voor de lusten. Innovatiegericht inkopen een behoorlijke inspanning en deskundigheid vereist. Juist maatschappelijke vraagstukken, zoals duurzaamheid en vergrijzing zich goed lenen voor het inkopen van innovatieve oplossingen. Vaak voldoen bestaande oplossingen niet. Mede op basis daarvan bevelen wij aan om een kwantitatieve doelstelling vast te stellen voor het besteden van een deel van het inkoopvolume aan het ontwikkelen en inkopen van innovaties op de geselecteerde maatschappelijke thema s; en om in samenwerking met het expertisecentrum PIANOo op deze thema s op basis van marktonderzoek (functionele) vraagspecificaties en gunningcriteria in formats te ontwikkelen. Onderzocht kan worden of een combinatie met een garantiefaciliteit of een inkoopsubsidie een positieve bijdrage kan leveren. Dit op basis van ervaringen met andere programma s. Voorstel Voorgesteld wordt aan de Programmaraad KenI om: In te stemmen met de streefwaarde van 20 voor de indicator in 2011, dit in afwachting van de 0-meting Zoals afgesproken in de voortgangsrapportage 2009 te ondersteunen bij het uitbreiden van het team Innovatiegericht Inkopen met 3 teamleden, ieder voor 0,3 fte. Deze teamleden zijn afkomstig uit de voor innovatiegerichte inkoop relevante departementen en zullen op projectbasis hun bijdrage leveren. In te stemmen met het voorstel instrumentarium innovatiegericht inkopen en SBIR voor het komend kabinet. Deze uitwerking is gebaseerd op de bespreking van een de voortgangsrapportage in het MTOI van het Ministerie van Economische Zaken.

3 1. Activiteiten op basis van de rapportage 2009 Achtergrond Jaarlijks koopt de overheid ongeveer 70 miljard euro in, waarvan 15 miljard door de rijksoverheid en 55 miljard door de regionale overheid. Door innovaties in te kopen stimuleert de rijksoverheid de innovatiekracht van het bedrijfsleven. De ontwikkeling van prototypes en innovatieve oplossingen kan voor 100% gefinancierd worden, omdat bij correcte toepassing van de aanbestedingsregels geen sprake is van staatssteun. Het inkopen van innovatieve oplossingen is van groot belang voor de effectiviteit en efficiency van de overheid. Door het inkopen van innovaties, zeker op de belangrijke maatschappelijke vraagstukken, zal de overheid effectiever en efficiënter worden. Dit geldt in sterkere mate op die gebieden, waar de overheid een dominante positie heeft. Denk daarbij aan grote werken en Defensie. Dit zijn ook de gebieden waar de rijksoverheid al de meeste aandacht besteed aan het inkopen van innovatieve oplossingen. Tweede Kamerbrief Innovatiegericht Inkopen In haar brief van 20 november 2009 heeft de Minister van Economische Zaken antwoord gegeven op de motie Aptroot/Besselink ( nr. 127, zie bijlage 1) uit 18 december 2008 waarin verzocht is: om in de begroting 2010 prestatie-indicatoren op te nemen voor launching customer en innovatief aanbesteden. in 2009 ernaar te streven tenminste tien keer innovatief aan te besteden en tien keer launching customer te zijn. In haar uitwerking van indicator en presentatie van de voorbeelden heeft de Minister van Economische Zaken conform uw besluit in de voortgangsrapportage 2009 het begrip innovatiegericht inkopen gehanteerd. Uit een groter aantal voorbeelden heeft de Minister 20 voorbeelden innovatiegericht inkopen bij verschillende overheidspartijen geselecteerd. In 12 daarvan trad de overheid op als launching customer. Bij veel voorbeelden was sprake van een duurzame innovatie. Deze brief zal naar alle waarschijnlijkheid aan de orde komen tijdens de behandeling van het jaarverslag van EZ bij de begrotingsbehandeling 2011 in oktober Breder draagvlak project innovatiegericht inkopen en ambassadeursnetwerk Conform uw wens is het interdepartementale karakter van het project innovatiegericht inkopen versterkt. Een interdepartementale klankbordgroep is ingesteld met vertegenwoordigers van LNV, RWS, VROM, DGOBR van Binnenlandse zaken, verantwoordelijk voor categoriemanagement en Agentschap NL. Deze klankbordgroep is vijfmaal bijeen geweest. Het is helaas nog niet gelukt om het projectteam innovatiegericht inkopen uit te breiden met leden van andere departementen. Graag ontvang ik de ondersteuning van de Programmaraad KenI bij het uitbreiden van het team met 3 teamleden, ieder voor 0,3 fte. Bij voorkeur komen de teamleden uit de aanbestedende diensten waarvoor Innovatiegericht Inkopen belangrijk is. Om SBIR en Innovatiegericht Inkopen een impuls te geven, is een gezamenlijk ambassadeursnetwerk opgericht. Het ambassadeursnetwerk is een actief en levend netwerk. Daarbij kunnen de ambassadeurs bij inkopende overheden de rol van de overheid als aanjager van innovatie over het voetlicht te brengen. Ook kunnen ze de

4 overheid wijzen op het belang van vraaggerichte instrumenten, zoals SBIR en innovatiegericht inkopen. Het ambassadeursnetwerk zal formeel worden geïnstalleerd tijdens een feestelijke startbijeenkomst op 14 juni Expertisenetwerk PIANOo Bij het expertisenetwerk PIANOo is een virtueel netwerk ingericht met website en virtuele groepen. Verschillende themagerichte bijeenkomsten zijn georganiseerd rond aanbestedingsthema s, zoals concurrentiegerichte dialoog, risicomanagement en intellectueel eigendom. Gesprekken zijn gevoerd met vertegenwoordigers van verschillende overheidsorganisaties. Mede op basis hiervan is voorlichtingsmateriaal ontwikkeld, zoals animaties met overheidsvoorbeelden en het in samenwerking met de vakgroep inkoopmanagement van PIANOo ontwikkelen van brochures over de rol van de inkoper en het stimuleren van innovatieve oplossingen tijdens verschillende fases in het inkoopproces. Uitgewerkt wordt hoe bestaande innovaties een kans kunnen krijgen in het aanbestedingstraject. Daarbij wordt ook samengewerkt in de werkgroep Eigen Initiatief Vernieuwingsplatform Bouw. In ontwikkeling is een format voor het specificeren en vooral ook gunnen van innovatieve oplossingen. Op dit moment is duurzaamheid de belangrijkste drijfveer voor innovatie bij de overheid. Dit blijkt ook uit de voorbeelden die de Minister van Economische Zaken aan de Tweede Kamer heeft gepresenteerd. In haar voortgangsrapportage over 100% duurzaam inkopen uit juni 2009 heeft ook de Minister van VROM aangegeven ruimte te willen bieden voor het tot stand brengen van gezamenlijke, grootschaliger innovatieve initiatieven. In aansluiting op bijvoorbeeld de voorbeelden uit de 1001 klimaatoplossingen van FME- CWM. Het expertisecentrum PIANOo is aangesloten op de activiteiten van VROM om inkoop van dezer innovaties te stimuleren. Ook worden workshops innovatiegericht inkopen gegeven op conferenties duurzaam inkopen en is het expertisecentrum betrokken bij Samenwerking SBIR en Innovatiegericht Inkopen De ruimere definitie van het project Innovatiegericht Inkopen heeft het mogelijk gemaakt om het werkveld te verbreden en de gewenste samenwerking met SBIR te versterken. Beide instrumenten verdienen een sterkere plaats in het inkoopgedrag van de overheid, zeker in het licht van maatschappelijke doelstellingen zoals het duurzamer maken van onze samenleving. SBIR en Innovatiegericht Inkopen zijn complementair. SBIR geeft mogelijkheden om de markt te stimuleren door aanbesteding van onderzoek en ontwikkeling. Daarmee worden de mogelijkheden om innovaties in te kopen verruimd. Voor het uitbouwen van innovatiegericht inkopen is het waardevol om in de fase voor daadwerkelijke inkoop markten te stimuleren en te prikkelen tot innovatie. Naast de prijsvraag en het uitvragen van innovaties in het aanbestedingstraject, is SBIR is een succesvol instrument hiervoor. Gedurende de afgelopen jaren hebben 28 tenders plaatsgevonden met een totaalbudget van 71,5 miljoen. Voor het SBIR instrument is het belangrijk dat de ontwikkelde innovaties daadwerkelijk ook worden ingekocht. Dit kan, zoals ook uit de evaluatie van SBIR blijkt, versterkt worden door:

5 Bij het formuleren van SBIR-tenders zoveel mogelijk inkopende partijen te betrekken en rekening te houden met de opdrachten, die overheden de komende jaren zullen uitzetten. De aanwezigheid van een innovatiestrategie is hierbij uitermate nuttig. Rijkswaterstaat is de eerste organisatie die een innovatiestrategie voor haar grote aanbestedingsprojecten ontwikkelt. Te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om de via SBIR ontwikkelde prototypes in te kopen. Hoe kan de (Europese) aanbesteding het beste worden ingericht. Samen met PIANOo expertisecentrum aanbesteden kan vanuit het project Innovatiegericht Inkopen gezocht worden naar: Het zo vroeg mogelijk betrekken van aanbestedende partijen bij mogelijke SBIR tenders op bepaalde gebieden. Het laten uitvoeren van marktonderzoek en markanalyses op bepaalde gebieden, uitmondend in een (format voor) vraagspecificatie door overheidspartijen. Dit kan een specificatie voor een SBIR zijn, maar ook voor een directe inkoop. In het Lead Market-Initiative (LMI) heeft de EU nieuwe groeimarkten geïdentificeerd. Een tender is uitgevoerd voor een aantal netwerkprojecten, waar ook Nederlandse organisaties zoals PIANOo aan deelnemen. Vanuit deze groeimarkten en andere overheidsspeerpunten in innovatieprogramma s kan de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven groeien. Dit verhoogt de kans dat overheden de specificaties van deze innovaties zullen verwerken in hun aanbestedingen. Soms is dit pas mogelijk na verandering in wetgeving en standaards. Concrete projecten worden in gang gezet door de Maatschappelijke Innovatieversneller, een samenwerkingsverband tussen SBIR, Innovatiegericht Inkopen en het Lead Market Initiatief in Nederland. In samenwerking met SBIR worden bijeenkomsten op verschillende plaatsen in het land georganiseerd. De eerste bijeenkomst zal op 9 september in Amsterdam plaatsvinden met als onderwerp duurzaam wonen, werken en transport. In vervolgbijeenkomsten zullen op specifieke thema s marktontmoetingen plaatsvinden tussen overheden en marktpartijen. Samenwerking binnen de EU Nederland wordt samen met Zweden, Het Verenigd Koninkrijk en Finland als koploper gezien op het gebied van innovatiegericht inkopen. Aandacht krijgen vooral de Nederlandse SBIR, de ontwikkeling van de indicator innovatiegericht inkopen, de instrumenten op het gebied van risico management en het virtuele internationale inkoop netwerk. Gewerkt wordt aan een Europese SBIR en andere instrumenten op het gebied van innovatiegericht inkopen. Gedacht wordt over het invoeren van een streefwaarde van 2 % van het totale inkoopbudget aan innovatie. Daarnaast worden er vanuit het Lead Market Initiatief inkoopnetwerken op groeithema s in Europa ontwikkeld. Daarbij wordt ook gebruik gemaakt van het internationale virtuele netwerk van PIANOo, EU Public Procurement. 2. Indicator Innovatiegericht Inkopen Na goedkeuring van de opzet van de indicator door de interdepartementale Programmaraad Kennis en Innovatie evenals de ICIA in juni 2009, is de rijksbrede indicator innovatiegericht aanbesteden in de EZ begroting voor 2010 opgenomen en

6 verder ontwikkeld. De definitie van de indicator is het aantal innovatiegerichte aanbestedingen. De streefwaarde voor 2010 is 20 innovatiegericht aanbestedingen voor de hele rijksoverheid. Bij het meten van de indicator is het van belang om te onderzoeken in hoeverre binnen het aanbestedingsproces ruimte aan de markt wordt gegeven om met innovatieve oplossingen te komen en in hoeverre aanbestedingen hebben geleid tot het inkopen van innovatieve oplossingen. Voor de operationalisering van de Indicator is het begrip innovatiegericht aanbesteden uitgesplitst in verschillende kenmerken. Bijvoorbeeld het kenmerk: Zijn de gunningcriteria in een aanbestedingsprocedure opgesteld met het doel inschrijvers te belonen voor innovatieve oplossingen? Is dit bij een concrete aanbesteding het geval, dan wordt dit beschouwd als een uitingsvorm van innovatiegericht aanbesteden. Voor iedere aanbestedende dienst wordt onderzocht welke plaats innovatiegericht inkopen heeft in beleid en de praktijk. Ook wordt gevraagd naar voorbeelden van het inkopen van innovatieve oplossingen. Dat wil zeggen: De eerste commerciële toepassing van een product, dienst of werk in een bepaalde markt in Nederland. Daarbij kan het gaan om radicale en incrementele innovatie. Dit zijn de showcases die de eigen en andere aanbestedende diensten kunnen stimuleren. Met de gegevens over het jaar 2009 zal met behulp van een elektronische enquête een proefmeting gedaan worden, zodat de indicator en de bijbehorende meetsystematiek getest kunnen worden. De Centrale Directeuren Inkoop zullen een actieve rol spelen bij het laten invullen van deze enquête. De meting richt zich op een steekproef van de Europese aanbestedingen die zijn uitgevoerd door deze aanbestedende diensten. Een Europese aanbesteding is altijd gepubliceerd op de Europese TED-database. Bij de nulmeting (uitvoering in juni 2010) worden Europese aanbestedingen meegenomen die zijn afgerond in Op deze manier wordt gewaarborgd dat het onderzoek een actueel beeld geeft van uitgevoerde aanbestedingen. In de bijlage 2 is de werkwijze en de planning van de proefmeting opgenomen. In bijlage 3 is de concept vragenlijst opgenomen. Uit de eerdere inventarisatie van voorbeeldprojecten bleek dat een aantal van 20 voorbeelden innovatiegericht inkopen zonder enige moeite gehaald kan worden. In 2010 hebben we een streefwaarde van 20 voorbeelden opgenomen. Voorgesteld wordt om voor 2011 de streefwaarde te handhaven op 20. Jaarlijks worden bijna 900 aanbestedingen gedaan bij de rijksoverheid, dat is derhalve een aandeel van 0,23% van het totaal aantal aanbestedingen. In Europees verband wordt onderzocht of het haalbaar is om een streefpercentage te ontwikkeling voor het deel van het inkoopvolume dat besteed zou moeten worden aan het laten ontwikkelen of inkopen van innovaties. Gedacht wordt aan een streefwaarde van 2%. Dat is aanzienlijk meer dan de huidige streefwaarde in aantallen 4. Resultaten en ervaringen in project innovatiegericht inkopen Resultaten innovatiegericht inkopen Innovatiegericht Inkopen is zowel voor de inkoopwereld als het innovatiebeleid niet het belangrijkste onderwerp: Inkoop is primair gericht op professioneel aanbesteden, waarbij op dit moment de stap gemaakt wordt van het rechtmatig inkopen voor de laagste prijs naar doelmatig

7 inkopen van het kwalitatief beste product. Steeds vaker wordt ingezien dat contact met de markt noodzakelijk is voor het verkrijgen van de beste kwaliteit en goede verhoudingen, die het aantal rechtszaken kunnen terugdringen. De stap naar het inkopen van innovatie is zeker nog niet gemaakt. Binnen het innovatiebeleid zijn er veel meer instrumenten aan de aanbodzijde dan de vraagzijde. Het subsidie-instrumentarium is in Nederland en heel Europa ten opzicht van het vraaggerichte instrumentarium oververtegenwoordigd. Dat maakt het voor Innovatiegericht Inkopen lastig om in een jaar grote stappen te maken. Temeer daar een financieel instrumentarium en concrete doelstellingen ontbreken. Toch zijn er in het afgelopen jaar een aantal resultaten bereikt. Hieronder volgt een korte schets van de resultaten: Een groeiend netwerk met behoeftestellers en inkopers, die gebruik maken van onze activiteiten. Een grotere bekendheid van kansen en mogelijkheden bij meerdere overheidspartijen door artikelen in verschillende tijdschriften zoals Cobouw, Forte en Construction Insights, gesprekken en presentaties bij verschillende overheidsorganisaties. Samenwerkingsactiviteiten met branche-organisaties, Syntens en regionale partijen, onder meer resulterend in inkopersbijeenkomsten en marktontmoetingen op maatschappelijke thema s op initiatief van SBIR en Innovatiegericht Inkopen. Intensivering van de samenwerking met SBIR en Lead Markets die geresulteerd heeft in het tot stand brengen van samenwerking tussen bedrijven en overheidsinstellingen. Een goed voorbeeld is de marktontmoeting tussen Point One en Rijkswaterstaat die binnenkort plaatsvindt. De innovatiestrategie van Rijkswaterstaat biedt daarvoor een prima uitgangspunt. Handleidingen, zoals de vier publicaties innovatiegericht inkopen in samenwerking met de vakgroep inkoopmanagement, de metrokaart innovatiegericht inkopen en de module innovatiegericht inkopen in de procesbeschrijving professioneel aanbesteden van PIANOo. Een ontwikkelde indicator Innovatiegericht Inkopen die gereed is voor proefmeting. Een zestigtal voorbeelden innovatiegericht inkopen, waarvan een deel opgenomen is in de Tweede Kamerbrief. Deze voorbeelden zijn geanalyseerd en op basis daarvan zijn succes- en faalfactoren in beeld gebracht. Dit is een basis voor vervolgacties. Ondersteuning bij het stimuleren van innovatieve oplossingen in tenders, bijvoorbeeld op het gebied van beschermende kleding en schoonmaak. Onze ervaringen op basis van deze resultaten zijn: Gezien de toenemende belangstelling vanuit de overheid, blijft het van belang om bewustwordingsactiviteiten te continueren. Dit bewustwordingsproces kan versterkt worden door een rijksbrede streefwaarde innovatiegericht inkopen. In de voorfase kan vanuit Innovatiegericht Inkopen vooral de verkenning van de markt gestimuleerd worden, bij de aanbesteding gaat het om professionaliseren van het traject zelf. Daarnaast is het van belang om de organisatorische inbedding in aanbestedende diensten te verbeteren. Met name maatschappelijke vraagstukken, zoals duurzaamheid, lenen zich uitstekend voor het inkopen van innovatieve oplossingen. Het gericht stimuleren, begeleiden en ontwikkelen van projecten op dit gebied levert direct resultaat op. Bovendien ontstaan zo de voorbeelden voor de toekomst. Op dit vlak kunnen SBIR en Innovatiegericht Inkopen uitstekend samenwerken. Daarbij gesteund door innovatieprogramma s. Innovatiegericht Inkopen en SBIR hebben een overlap, maar zullen altijd eigenstandige activiteiten hebben. Niet iedere inkoop heeft een SBIR nodig, niet alle SBIR prototypes zullen van belang zijn voor de overheid als inkopende partij.

8 Valkuilen en succesfactoren innovatiegericht inkopen met het oog op de toekomst Op basis van interviews met inkopers en behoeftestellers, de voorbeelden, die voor de Tweede Kamerbrief zijn verzameld, de ervaringen uit bijeenkomsten en de virtuele discussies, hebben we een inventarisatie gemaakt van de belemmeringen en de succesfactoren. In onderstaande tabel zijn de valkuilen en succesfactoren voor innovatiegericht inkopen opgenomen. Belemmeringen Veel betrokken partijen in inkoopproces en weinig samenwerking Op winst gerichte, grote bedrijven Een aantal loketten voor ondernemers met eigen initiatieven, die niet het volledige speelveld van de overheid overzien. Vooral belangrijk voor MKB bedrijven Risicomijdende opdrachtgevers Ontbreken samenwerking verschillende disciplines overheid bij belangrijke inkopen. Mede daardoor veel aandacht voor rechtmatigheid bij het uitvoeren van aanbestedingen. Doelmatigheid is onderbelicht. Uiteenlopende doelstellingen van verschillende betrokkenen worden niet samengebracht Niet op alle terreinen is innovatie noodzaak: daardoor is innovatie meestal geen belangrijk aandachtspunt bij inkooptrajecten In een aantal sectoren worden zaken gedaan met een beperkt aantal, vaak grote martkpartijen. Deze marktpartijen zijn meestal niet gericht op het ontwikkelen van innovatie. Inkoop wordt gezien als aanbestedingsproces, pas bij begin aanbesteding contact vaak inkoop en daadwerkelijke opdrachtgever. Te weinig aandacht voor een zorgvuldig voortraject en overkoepelend beleid voor meerdere aanbestedingen Te weinig aandacht voor een goed voortraject, waarin Nagedacht wordt over de ruwe vraagstelling gelijkwaardig gecommuniceerd wordt met de markt. Daarvoor is marktkennis vereist, te verkrijgen via markonderzoek en marktanalyse. De marktanalyse gebruikt wordt voor het bepalen of het stimuleren van de Succesfactoren Een structurele en rijksbrede brugfunctie tussen ondernemers en overheidsopdrachtgevers Inkopers met inhoudelijke deskundigheid, die regierol vervullen in inkoopproces en al in een vroeg stadium betrokken zijn Samenwerking in inkoopteams door verschillende disciplines (juristen, inkopers, behoeftestellers) Maatschappelijke vraagstukken, zoals duurzaamheid en vergrijzing maken innovatie op veel terreinen noodzakelijk Met SBIR worden innovatieve bedrijven in staat gesteld om nieuwe prototypes te ontwikkelen. Daarmee kunnen bestaande markten opengbroken. Overkoepelend beleid voor meerdere aanbestedingen: Innovatiestrategie voor aanbestedingen (grote) projecten in de komende jaren Inkoopbeleid met spelregels voor aanbestedingen die niet uitsluitend op rechtmatigheid gericht zijn Samenwerking met marktpartijen Het lef en de deskundigheid om met marktpartijen samen te werken en gecalculeerde risico s te bespreken en te verdelen Een weloverwogen keuze voor SBIR of prijsvraag met het oog op het stimuleren van markten en het verbeteren van de inkoopopties

9 Belemmeringen markt noodzakelijk is via SBIR of andere methoden zoals de prijsvraag Succesfactoren De tijd nemen voor het voortraject De lasten gaan vaak voor de baten uit. Inkopen innovatieve oplossing vereist meer inzet en soms ook een voorinvestering. In Nederland hebben we een goed uitgewerkt innovatiesysteem vanuit de aanbodzijde, de vraagzijde is nog onderbelicht. Prikkels aan de vraagzijde zijn echter wel nodig om innovatiegericht inkopen verder te brengen. Specifieke regelgeving, vaak technisch gespecificeerd maakt het onmogelijk om nieuwe oplossingen zonder meer in te kopen Ieder inspanning in het voortraject wordt teniet gedaan als de aanbesteding zelf niet professioneel wordt aangepakt. Soms wordt het voortraject door andere partijen uitgevoerd dan de daadwerkelijke aanbesteding (voortraject door de innovatieafdeling, aanbesteding door inkopers of behoeftestellers) SBIR heeft in enkele jaren tijd aantoonbare successen opgeleverd. Voor dit instrument is toenemende belangstelling in Nederland en Europa. Middelen om de investering in de eerste fase af te dekken. Goede prikkels voor inkopers en projectleiders om resultaten op langere termijn, in de beheersfase, te bereiken.. Op basis innovatiestrategie, voor meerdere projecten regelgeving aanpassen en minder specifiek maken Transparantie Reactie van geïnteresseerde marktpartijen verwerken in de uiteindelijke uitvraag Goed beeld van wat kan en mag! De juiste specificatie in combinatie met gunningcriteria Samenvattend is de conclusie dat de volgende zaken cruciaal zijn: Realiseren dat beleidsvorming op innovatie- en inkoopgebied belangrijk zijn voor het slagen van innovatiegericht inkopen. Op het moment dat niet uitsluitend per aanbesteding een strategie wordt uitgestippeld, is het mogelijk om meer aandacht aan het voortraject te geven en de mogelijkheden van het aanbesteden van onderzoek en ontwikkeling van SBIR beter vorm te geven. Dan komt SBIR ook binnen bereik van alle overheidslagen. Innovatiegerichte inkoop kan niet altijd budgettair neutraal uitgevoerd worden, zeker niet in de eerste fase. De lasten gaan voor de lusten uit. Dit vraagt om financiële instrumenten zoals een garantiefaciliteit of een subsidie aan inkopende overheden. Innovatiegericht inkopen vereist een behoorlijke inspanning en deskundigheid. Niet iedere inkopende organisatie is in staat om een goed voortraject met veel aandacht voor vraagspecificatie en marktanalyses uit te voeren, die gevolgd wordt door een professionele aanbesteding. Betere samenwerking tussen verschillende disciplines met een regierol voor de disciplines inkoop of innovatie is van belang. Het zorgvuldig kiezen van de trajecten, die innovatie nodig hebben. Juist maatschappelijke vraagstukken, zoals duurzaamheid en vergrijzing lenen zich goed voor het inkopen van innovatieve oplossingen. Vaak voldoen de staande oplossingen niet.

10 5. Aanbevelingen voor de toekomst Voorstel voor project Innovatiegericht Inkopen In een apart document is aan u voorgesteld om de directie Kennis en Innovatie de komende maanden gefaseerd af te bouwen. Aan MTOI en Programmaraad Kennis en Innovatie is gevraagd om zich uit te spreken over de opties voor verankering van de individuele dossiers, waaronder SBIR en Innovatiegericht Inkopen. Het waarborgen van het interdepartementale karakter is uitermate belangrijk. Deels is dit gerealiseerd via de interdepartementale klankbordgroep Innovatiegericht Inkopen. Het is echter ook belangrijk om het team te versterken met medewerkers van andere departementen. Daarbij stel ik voor om de Programmaraad Kennis en Innovatie te verzoeken om te ondersteunen bij het uitbreiden van het team innovatiegericht inkopen met 3 teamleden, ieder voor 0,3 fte. Deze teamleden kunnen op projectbasis deelnemen. Uitwerking voorstel generieke instrumenten voor het komend kabinet 1. Een kwantitatieve doelstelling voor het besteden van een deel van het inkoopvolume aan het ontwikkelen en inkopen van innovaties op de geselecteerde maatschappelijke thema s van een volgend kabinet. Op basis van marktonderzoek en marktanalyse worden in samenwerking met de aanbestedende diensten van de rijksoverheid een aantal pilots uitgevoerd met SBIR, het aanbesteden van ontwikkelingen, en het inkopen van innovatieve oplossingen. 2. In combinatie zijn prikkels nodig om het inkoopgedrag van de overheid te beïnvloeden. Onderzocht zou moeten worden a. Wat de ervaringen zijn met de Innowator Garantie 1 en wat dit zou kunnen betekenen voor het stimuleren van het inkopen van innovaties op geselecteerde thema s. Het gaat dan om een garantiefaciliteit waarbij risico s voor leveranciers en inkopers (deels) worden weggenomen; b. Wat de ervaringen zijn met programma s, zoals het Programma Groene Technologieën waarin inkopende overheden een subsidie ontvangen om het verschil te overbruggen tussen een investering in een conservatieve en een innovatieve oplossing. Bij een positieve evaluatie kunnen deze instrumenten in een volgend kabinet overwogen worden. 3. In samenwerking met het expertisecentrum PIANOo op deze thema s op basis van marktonderzoek (functionele) vraagspecificaties en gunningcriteria in formats ontwikkelen. Aanbestedende diensten kunnen deze formats verplicht stellen. 4. Op dit moment zijn er verschillende loketten voor eigen initiatieven, te weten Idee VROM, Idee V&W en het EZ/IPE/koplopersloket. Naast de eigen initiatieven (winstoogmerk) komen daar ook de maatschappelijke initiatieven (geen winstoogmerk) binnen. Voor een betere synergie en efficiency, is het van belang om enerzijds het onderscheid tussen 1) eigen initiatieven en 2) maatschappelijk initiatieven zichtbaar te maken en anderzijds de verbindingen tussen deze loketten te verstevigen en het concept ook te verbreden naar andere departementen zoals VWS en BZK. Wat betreft de maatschappelijk initiatieven hebben BZK, VROM, SZW, LNV, OCW en VenW zich verenigd in het OMI (Ondersteuning Maatschappelijke Initiatieven). Wat betreft de eigen initiatieven 1 Zie x.asp

11 vervullen VROM/RGD, VenW/RWS en EZ/IPE/Koploperloket een brugfunctie tussen ondernemers en de aanbestedende diensten. Deze brugfunctie zou verstevigd kunnen worden en verbreed naar andere departementen zoals VWS en BZK. Aan zowel MKB als bouwondernemingen kan ondersteuning verleend worden tot het doen van succesvolle aanbiedingen aan inkopende overheden.

12 Bijlage 2, Werkwijze en planning indicator Toelichting op de werkwijze van de meting met behulp van de enquête Vragenlijsten indicator invullen Aan de eindverantwoordelijken van ieder aanbestedende dienst wordt een uitnodigingsbrief gestuurd, waarin gevraagd wordt een aantal algemene vragen te beantwoorden en vervolgens enkele medewerkers aan te wijzen die de specifieke vragenlijsten per aanbesteding invullen. Aan de eindverantwoordelijken voor de aanbestedingen wordt een uitnodigingsbrief gestuurd met unieke login codes voor de medewerkers die de vragenlijsten voor de 5 laatste aanbestedingen invullen. De betreffende medewerkers staan in de cc. Zowel de eindverantwoordelijke als de betreffende medewerkers ontvangen van het onderzoeksbureau tweemaal een herinnering als de vragenlijst niet is ingevuld. Indien respondenten, ondanks herinneringen niet antwoorden, zal PIANOo telefonisch contact Voor respondenten zal een telefoonnummer ter beschikking gesteld voor het beantwoorden van vragen. Het onderzoeksbureau maakt een kort script met antwoorden op mogelijke vragen die een respondent aan de helpdesk zou kunnen stellen Verwerking en rapportage gegevens 121 Research verwerkt de vragenlijsten en levert een geschoonde SPSS data base met resultaten aan. Het databestand vormt de basis voor verwerking en rapportage. Iedere aanbestedende dienst ontvangt een korte rapportage van maximaal 1 A4, met de scores en enkele andere gegevens. Op het niveau van de rijksoverheid zal een rapportage ontwikkeld worden met een rijksbrede score. Deze score zal ook kwalitatief geanalyseerd worden. De score met de gegevens 2009 zal niet aan de Tweede Kamer gestuurd worden. Voorbereiden meting 2010 In het laatste kwartaal 2010 zal de vragenlijst + resultaten geëvalueerd worden, zodat wij volledig voorbereid zijn op de echte meting in Planning meting indicator In onderstaande tabel is een planning voor het totale traject opgenomen Nr Activiteit Planning 1. Expertsessie 17 mei Digitaliseren enquête Eind mei Uitzetten enquête met Begin juni 2010 formele brief 4. Zorgen voor follow-up Juni 2010 enquête 5. Verwerken gegevens Juni en juli Analyseren gegevens Juli en augustus Opstellen adviezen September generiek rapport 8. Maken wijzigingsvoorstellen meetinstrumentarium Oktober 2010

13 Bijlage 3: Vragenlijst Indicator Algemene vragen per aanbestedende dienst Deze vragen worden door elke aanbestedende dienst in het onderzoek slechts eenmaal beantwoord. De antwoorden op deze vragen tellen niet mee in de eindscore van een aanbestedende dienst, maar dienen een beeld te geven van de mate waarin innovatiegericht aanbesteden leeft binnen de aanbestedende dienst. Deze vragen worden dan ook gesteld aan de eindeverantwoordelijke binnen de aanbestedende dienst. Nr. Vraag Antwoorden 1 Is in het inkoopbeleid of de innovatiestrategie van uw organisatie de doelstelling opgenomen om via aanbestedingen het verkrijgen van innovatieve oplossingen te stimuleren? Zo ja, kunt u een korte omschrijving geven van de op innovatie gerichte elementen in uw innovatiestrategie en inkoopbeleid 2 In hoeverre zijn innovatieve oplossingen nodig om vraagstukken binnen uw organisatie op te lossen? Welke rol kunnen aanbestedingen daarin spelen? 2 Op welke manier wordt er binnen uw organisatie binnen aanbestedingen ruimte geboden aan innovatieve oplossingen? 4 Zijn er het afgelopen jaar (2009) aanbestedingen gedaan die geleid hebben tot het aanbieden van innovatieve oplossingen? Zijn op dit moment lopende projecten waarin innovatieve oplossingen ontwikkeld worden/ingekocht zijn op basis van een aanbesteding? Zo ja, kunt u een korte omschrijving hiervan geven. Tabel 2: Vragenlijst algemene vragen over innovatiegericht aanbesteden per aanbestedende dienst Specifieke vragen per aanbesteding In deze lijst worden aanbestedingspecifieke vragen gesteld. Deze vragenlijst wordt meerdere keren ingevuld per aanbestedende dienst voor de geselecteerde aanbestedingen. De betrokken inkopers bij de betreffende aanbestedingen zullen onderstaande vragenlijst invullen. Indien gewenst kan de aanbestedende dienst één of meerdere show cases aandragen voor innovatiegericht aanbesteden door middel van het invullen van onderstaande lijst voor die extra aanbesteding(-en) en het aanleveren van de bijbehorende aanbestedingsdocumenten.

14 Bijlage 4: Notitie met voorstel innovatiegericht inkopen en SBIR aan de formateur van het volgende kabinet Voorstel Innovatiegericht Inkopen en SBIR Belang voor het uitlokken van innovatie via inkoop Jaarlijks koopt de overheid ongeveer 70 miljard euro in, waarvan 15 miljard door de rijksoverheid en 55 miljard door de regionale overheid. Door innovaties in te kopen stimuleert de rijksoverheid de innovatiekracht van het bedrijfsleven. De ontwikkeling van prototypes en innovatieve oplossingen kunnen voor 100% gefinancierd worden, omdat de staatssteunregels niet gelden voor inkopen. Het inkopen van innovatieve oplossingen is ook van groot belang voor de effectiviteit en efficiency van de overheid. Door het inkopen van innovaties, zeker op de belangrijke maatschappelijke vraagstukken, zal de overheid effectiever en efficiënter worden. Dit geldt in sterkere mate op die gebieden, waar de overheid een grote speler is. Denk daarbij aan Rijkswaterstaat en Defensie, schoonmaak en ICT. Op enkele gebieden besteedt de rijksoverheid al veel aandacht aan het inkopen van innovatieve oplossingen. Uit onze ervaringen met Innovatiegericht Inkopen en SBIR blijkt dat: beleidsvorming op zowel innovatie- als inkoopgebied belangrijk zijn voor het slagen van innovatiegericht inkopen Innovatiegerichte inkoop niet altijd budgettair neutraal kan zijn, omdat de lasten uitgaan voor de lusten. Prikkels in het inkoopsysteem zijn noodzakelijk. Innovatiegericht inkopen een behoorlijke inspanning en deskundigheid vereist. Juist maatschappelijke vraagstukken, zoals duurzaamheid en vergrijzing zich goed lenen voor het inkopen van innovatieve oplossingen. Vaak voldoen bestaande oplossingen niet. Voorstel 1. Een kwantitatieve doelstelling voor het besteden van een deel van het inkoopvolume aan het ontwikkelen en inkopen van innovaties op de geselecteerde maatschappelijke thema s van een volgend kabinet. Op basis van marktonderzoek en marktanalyse worden in samenwerking met de aanbestedende diensten van de rijksoverheid een aantal pilots uitgevoerd met SBIR, het aanbesteden van ontwikkelingen, en het inkopen van innovatieve oplossingen. 2. In combinatie zijn prikkels nodig om het inkoopgedrag van de overheid te beïnvloeden op innovatiegerichtheid. Onderzocht zou moeten worden: a. Wat de ervaringen zijn met de Innowator Garantie 2 en wat dit zou kunnen betekenen voor het stimuleren van het inkopen van innovaties op geselecteerde thema s. Het gaat dan om een garantiefaciliteit waarbij risico s voor leveranciers en inkopers (deels) worden weggenomen; b. Wat de ervaringen zijn met programma s, zoals het Programma Groene Technologieën waarin inkopende overheden een subsidie ontvangen om het verschil te overbruggen tussen een investering in een conservatieve en een innovatieve oplossing. Bij een positieve evaluatie kunnen deze instrumenten in een volgend kabinet overwogen worden. 2 Zie x.asp

15 3. In samenwerking met het expertisecentrum PIANOo op deze thema s op basis van marktonderzoek (functionele) vraagspecificaties en gunningcriteria in formats ontwikkelen. Aanbestedende diensten kunnen deze formats verplicht stellen. 4. Op dit moment zijn er verschillende loketten voor eigen initiatieven, te weten Idee VROM, Idee V&W en het EZ/IPE/koplopersloket. Naast de eigen initiatieven (winstoogmerk) komen daar ook de maatschappelijke initiatieven (geen winstoogmerk) binnen. Voor een betere synergie en efficiency, is het van belang om enerzijds het onderscheid tussen 1) eigen initiatieven en 2) maatschappelijk initiatieven zichtbaar te maken en anderzijds de verbindingen tussen deze loketten te verstevigen en het concept ook te verbreden naar andere departementen zoals VWS en BZK. Wat betreft de maatschappelijk initiatieven hebben BZK, VROM, SZW, LNV, OCW en VenW zich verenigd in het OMI (Ondersteuning Maatschappelijke Initiatieven). Wat betreft de eigen initiatieven vervullen VROM/RGD, VenW/RWS en EZ/IPE/Koploperloket een brugfunctie tussen ondernemers en de aanbestedende diensten. Deze brugfunctie zou verstevigd kunnen worden en verbreed naar andere departementen zoals VWS en BZK. Aan zowel MKB als bouwondernemingen kan ondersteuning verleend worden tot het doen van succesvolle aanbiedingen aan inkopende overheden..

Innovatiegericht Inkopen

Innovatiegericht Inkopen WORKSHOP 7 Innovatiegericht Inkopen Marieke van Putten, PIANOo Andrea Wijnants, Ministerie I&M 21 juni 2011 Workshop 1 Het Nieuwe Werken Inhoud Wat is innovatiegericht inkopen bij de overheid? Wat doet

Nadere informatie

Quickscan. Een overzicht van openbare inkoopcijfers van de Rijksoverheid. Significant B.V. Eva Hoffmann. 22 februari 2010

Quickscan. Een overzicht van openbare inkoopcijfers van de Rijksoverheid. Significant B.V. Eva Hoffmann. 22 februari 2010 Quickscan Een overzicht van openbare inkoopcijfers van de Rijksoverheid Significant B.V. 22 februari 2010 Eva Hoffmann Achtergrond en aanleiding De projectgroep Innovatiegericht Inkopen van het ministerie

Nadere informatie

Innovatiegericht inkopen + EMVI

Innovatiegericht inkopen + EMVI Innovatiegericht inkopen + EMVI Bermgras Beter Benutten Henk Wijnen INNOVATIEGERICHT INKOPEN + EMVI Handreikingen Tips Inkoopproces Webinars BERMGRAS BETER BENUTTEN 2 WAAROM INNOVATIE? Bijdragen aan oplossingen

Nadere informatie

Overheid als opdrachtgever voor innovatie Invulling motie Aptroot, Besselink. juni 2009. Samenvatting

Overheid als opdrachtgever voor innovatie Invulling motie Aptroot, Besselink. juni 2009. Samenvatting Overheid als opdrachtgever voor innovatie Invulling motie Aptroot, Besselink juni 2009 Samenvatting Sinds 2003 loopt het interdepartementale project launching customer, dat geresulteerd heeft in het verzamelen

Nadere informatie

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Bijlage 1 Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Vergadering van 7 juli Sociale innovatie Gesproken over sociale innovatie. Er is een eerste gesprek geweest tussen leden van de

Nadere informatie

Innovatiegericht Inkopen in de praktijk

Innovatiegericht Inkopen in de praktijk Innovatiegericht Inkopen in de praktijk Carla Dekker Rijksdienst voor Ondernemend Nederland 10 december 2014 Inhoud Wat is innovatiegericht inkopen? Hoe doe je dat? Voorbeelden. Wat kan het programma Inkoop

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk Uw kenmerk Bijlage(n) 1 Datum

Nadere informatie

Inkoop en aanbesteden, geen spanningsveld! Goed organiseren i.p.v. procederen: een kans

Inkoop en aanbesteden, geen spanningsveld! Goed organiseren i.p.v. procederen: een kans Inkoop en aanbesteden, geen spanningsveld! Goed organiseren i.p.v. procederen: een kans Prof.dr.ing. Jacques J.A.M. Reijniers MBA PIANOo-congres 2009 Utrecht, 4 juni 2009 Agenda Introductie Strategisch

Nadere informatie

Graafschap College Welkom!

Graafschap College Welkom! Welkom! Even voorstellen: Lianne te Winkel, inkoopadviseur bij het Graafschap College Jean-Paul Roegies, inkoopadviseur bij InkoopMeesters in het kort Verzorgt jaarlijks (beroeps)opleidingen voor circa

Nadere informatie

InnoTeP 2013. Innovatie als wereldgerecht Een kijkje in onze keuken

InnoTeP 2013. Innovatie als wereldgerecht Een kijkje in onze keuken InnoTeP 2013 Innovatie als wereldgerecht Een kijkje in onze keuken Fredo Schotanus, Jan-Pieter Papenhuijzen & Alexander Degenkamp 27 september 2013 Inhoud 3. 1. 2. Inhoud Pagina 2 van 17 Introductie Innovatie

Nadere informatie

Managementsamenvatting adviesrapport

Managementsamenvatting adviesrapport Managementsamenvatting adviesrapport Onderzoek succesfactoren, knelpunten en ondersteuningsbehoeften van Nederlandse Gemeenten rond MVO-stimulering, verduurzaming van de bedrijfsvoering en duurzaam inkopen

Nadere informatie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Quick scan re-integratiebeleid Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Doetinchem, 16 december 2011 1 1. Inleiding De gemeenteraad van Doetinchem heeft op 18 december 2008 het beleidsplan

Nadere informatie

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Plan van Aanpak Format Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Inhoudsopgave 1 Naar een inclusieve arbeidsorganisatie met functiecreatie. 1 2 Plan van aanpak pilot functiecreatie... 2 3 Projectstructuur

Nadere informatie

Jordie van Berkel-Schoonen Inkoopmanager ICT Essent

Jordie van Berkel-Schoonen Inkoopmanager ICT Essent Innovatief aanbesteden Jaarcongres Pianoo Jordie van Berkel-Schoonen Inkoopmanager ICT Essent Inhoudsopgave Welkom en voorstellen Wat is innovatief aanbesteden? I-model Wat is nu (juni 2009) innovatief?

Nadere informatie

Innovatief aanbesteden Jaarcongres Pianoo

Innovatief aanbesteden Jaarcongres Pianoo Innovatief aanbesteden Jaarcongres Pianoo Jordie van Berkel-Schoonen Inkoopmanager ICT Essent Inhoudsopgave Welkom en voorstellen Wat is innovatief aanbesteden? I-model Wat is nu (juni 2009) innovatief?

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Versie:1.1 Datum: 3-3-2015. Inkoop- en aanbestedingsbeleid

Versie:1.1 Datum: 3-3-2015. Inkoop- en aanbestedingsbeleid Versie:1.1 Datum: 3-3-2015 Inkoop- en aanbestedingsbeleid Inhoud 1. Inleiding...2 1.1 Context...2 1.2 Doelstellingen...2 1.3 Risicomanagement...2 1.4 Reikwijdte...3 2. Organisatorische uitgangspunten...3

Nadere informatie

Aanbesteden door de lokale overheid (gemeente).

Aanbesteden door de lokale overheid (gemeente). Aanbesteden door de lokale overheid (gemeente). presentatie 30 mei 2016 regionale marktdag Stedendriehoek Jan Teunis Hartgers inkoopadviseur, team inkoop gemeente Apeldoorn Inkoopplatform Stedendriehoek

Nadere informatie

Programma Inkoop Innovatie Urgent Een ondernemender houding van de overheid

Programma Inkoop Innovatie Urgent Een ondernemender houding van de overheid Ministerie van Economische Zaken Plan van aanpak Programma Inkoop Innovatie Urgent Een ondernemender houding van de overheid SAMEN INNOVATIEVE OPLOSSINGEN BEDENKEN Inkoopvolume van Nederland is 57,5 miljard

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

30501 Regels voor het gunnen van overheidsopdrachten door aanbestedende diensten en opdrachten door speciale-sectorbedrijven (Aanbestedingswet)

30501 Regels voor het gunnen van overheidsopdrachten door aanbestedende diensten en opdrachten door speciale-sectorbedrijven (Aanbestedingswet) 32440 Nieuwe regels omtrent aanbestedingen (Aanbestedingswet 20..) 30501 Regels voor het gunnen van overheidsopdrachten door aanbestedende diensten en opdrachten door speciale-sectorbedrijven (Aanbestedingswet)

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid. Versie 2016

Inkoop- en aanbestedingsbeleid. Versie 2016 Inkoop- en aanbestedingsbeleid Versie 2016 Inhoudsopgave 1. INLEIDING 3 2. DOEL VAN HET INKOOP- EN AANBESTEDINGSBELEID 3 3. ETHISCHE UITGANGSPUNTEN & DUURZAAMHEID 3 4. KADERS VAN INKOPEN EN AANBESTEDEN

Nadere informatie

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren Kenmerk: Bizob2012MVI Opdrachtgever: Gemeente Haaren Versie: 2.1 Datum: 14 januari 2014 Status: Definitief Inleiding De gemeente spant zich continu

Nadere informatie

Categoriemanagement Uitzendkrachten Rijksoverheid

Categoriemanagement Uitzendkrachten Rijksoverheid Categoriemanagement Uitzendkrachten Rijksoverheid Inspiratiedag Externe Inhuur Sociale Verzekeringsbank Jolanda Molenaar Onderwerpen Wat is categoriemanagement?; Kracht van categoriemanagement; Speelveld

Nadere informatie

Audit Inkoop- en aanbestedingsproces 2012

Audit Inkoop- en aanbestedingsproces 2012 Audit Inkoop- en aanbestedingsproces 2012 Aan: MT Van: Rianne van der Veen Datum: 5 juni 2013 Status: Defintief 1.0 Proceseigenaar/afdelingsmanager: Ron Zwart Inleiding en doelstelling Inleiding Deze rapportage

Nadere informatie

Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag. Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach

Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag. Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach Introductie TenderCoach Adviseren, coachen en trainen ondernemers: Begeleiding van ondernemers bij

Nadere informatie

Aanbestedingen winnen en klanten behouden

Aanbestedingen winnen en klanten behouden Aanbestedingen winnen en klanten behouden Duurzaamheid als onderscheidend vermogen Scherpenzeel, 12 december 2014 Alexander Reuvers Agenda Opening & introductie Aanbesteden (30 minuten) Eerste workshop

Nadere informatie

Kunnen inkopers besparen met marktplaatsen?

Kunnen inkopers besparen met marktplaatsen? WORKSHOP 10 Kunnen inkopers besparen met marktplaatsen? Drs. Roderick Timmermans MMO, Het NIC Drs. W. (Wolter) van der Vlist, Agentschap NL 21 juni 2011 Workshop 1 Het Nieuwe Werken Agenda Kennismaking

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 750 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2014 Nr. 124 LIJST VAN VRAGEN EN

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Innovatie. tijdens de looptijd van het contract. Innovatiegericht Inkopen publicatie 3

Innovatie. tijdens de looptijd van het contract. Innovatiegericht Inkopen publicatie 3 Innovatie tijdens de looptijd van het contract Innovatiegericht Inkopen publicatie 3 Innovatiegericht Inkopen De Nederlandse overheid besteedt jaarlijks ruim 57 miljard euro aan producten, diensten en

Nadere informatie

Evaluatie bestuursmodel, eindrapportage.

Evaluatie bestuursmodel, eindrapportage. 1 Inleiding Evaluatie bestuursmodel, eindrapportage. De ALV van de afdeling ZuidWest heeft in de vergadering van 30 mei 2012 unaniem besloten tot het aanstellen van een tweetal betaalde afdelingsmanagers.

Nadere informatie

Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062

Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062 Gemeente Bussum Besluit nemen over advies effectmeting Inkoop en inhuur van de rekenkamercommissie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 200 VIII Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2014 Nr. 11 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN

Nadere informatie

Introductie Elektronisch aanbesteden en veilen

Introductie Elektronisch aanbesteden en veilen Introductie Elektronisch aanbesteden en veilen Rijksgebouwendienst (Ministerie van VROM) i.s.m. PIANOo Datum: oktober 2007 Inhoudsopgave Waarom deze introductie Elektronisch aanbesteden en veilen?...3

Nadere informatie

EUROPESE SUBSIDIE EN AANBESTEDEN. Diederik Heij

EUROPESE SUBSIDIE EN AANBESTEDEN. Diederik Heij EUROPESE SUBSIDIE EN AANBESTEDEN Diederik Heij INHOUD PRESENTATIE 1. Wat is PIANOo? 2. Wat is aanbesteden? 3. Waar moet u als subsidieaanvrager op letten bij het aanbesteden? PIANOo (opgericht n.a.v. bouwfraude)

Nadere informatie

vaste commissie voor Economische Zaken Procedurevergadering (Voortgang) wet- en regelgeving

vaste commissie voor Economische Zaken Procedurevergadering (Voortgang) wet- en regelgeving Den Haag, 4 Voortouwcommissie: HERZIENE AGENDA PROCEDUREVERGADERING In verband met toevoegen agendapunten: 4, 5, 6, 7, 10, 11 en 14 vaste commissie voor Economische Zaken Volgcommissie(s): BZK i.v.m. agendapunt

Nadere informatie

Kadernotitie Voor- en Vroegschoolse Educatie, Een stap vooruit, 2014-2017

Kadernotitie Voor- en Vroegschoolse Educatie, Een stap vooruit, 2014-2017 Kadernotitie Voor- en Vroegschoolse Educatie, Een stap vooruit, 2014-2017 1. Inleiding Op 15 december 2011 heeft de gemeenteraad besloten om de Beleidsnotitie Voorschoolse educatie, Bundelen van Krachten

Nadere informatie

27529 Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in de Zorg. Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

27529 Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in de Zorg. Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 27529 Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in de Zorg 33149 Inspectie voor de Gezondheidzorg (IGZ) Nr. 133 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Nieuwsflits. Evaluatieonderzoek naar de Regeling palliatieve terminale zorg

Nieuwsflits. Evaluatieonderzoek naar de Regeling palliatieve terminale zorg Nieuwsflits Inhoud Evaluatieonderzoek naar de Regeling palliatieve terminale zorg 1. Adviesrapport bureau HHM is openbaar gemaakt Pagina 1 2. Conclusies en advies HHM voor toekomst Pagina 1 3. Kamerbrief

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag. Motie Schinkelshoek

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag. Motie Schinkelshoek Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Inlichtingen José Nelis T 070-426 7566 F Uw kenmerk Onderwerp Motie Schinkelshoek 1 van 8 Aantal bijlagen 0 Bezoekadres

Nadere informatie

mr. Madeleine Broersen juridisch adviseur Eylem Koseoglu senior kennismanager Europese aanbestedingen en overheidsinkoop

mr. Madeleine Broersen juridisch adviseur Eylem Koseoglu senior kennismanager Europese aanbestedingen en overheidsinkoop mr. Madeleine Broersen juridisch adviseur Eylem Koseoglu senior kennismanager Europese aanbestedingen en overheidsinkoop Nieuwe aanbestedingsrichtlijnen Maart 2014 3 nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen:

Nadere informatie

Ministerie van VROMI Land Sint Maarten

Ministerie van VROMI Land Sint Maarten Ministerie van VROMI Land Sint Maarten Rapportage ten behoeve van de Voortgangscommissie Sint Maarten 1e kwartaal 2011 De Minister voor Volkshuisvesting Ruimtelijke Ontwikkeling Milieu en Infrastructuur

Nadere informatie

Innovatie. Inkopen. Risico s. Niels van Ommen Projectmanager CROW Programmamanager RISNET 2010 CROW

Innovatie. Inkopen. Risico s. Niels van Ommen Projectmanager CROW Programmamanager RISNET 2010 CROW Innovatie Risico s 2010 CROW Inkopen Niels van Ommen Projectmanager CROW Programmamanager RISNET 1 Stellingen 1. Innovatie inkopen gaat prima met een reguliere, relatief eenvoudige aanbestedingsprocedure

Nadere informatie

Inhoudsopgave studiemateriaal

Inhoudsopgave studiemateriaal pag.: 1 van 6 Opleiding: NEVI 2 tactisch Onderdeel: Module K22, Europees aanbesteden - gevorderd Versie: 2 Algemene inleiding Inhoudsopgave Index Deel 1 Aanbestedingsplan Sub 1.1 Ontwikkelingen Overzicht

Nadere informatie

Samenvatting. Pagina 7

Samenvatting. Pagina 7 Samenvatting De rijksoverheid ziet zich de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld. Als gevolg van de financiële en economische crisis is de overheidsbegroting uit het lood geslagen. De oplopende

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL BID MANAGER CONNEXXION

FUNCTIEPROFIEL BID MANAGER CONNEXXION FUNCTIEPROFIEL BID MANAGER CONNEXXION DE ONDERNEMING Connexxion, ontstaan in 1999, heeft sinds 2007 het internationale Transdev als aandeelhouder. Daarnaast is BNG minderheidsaandeelhouder. Connexxion

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 200 27 406 Nota «De kenniseconomie in zicht» Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2015 Revisie:

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1. Advies departementale actieprogramma s vermindering administratieve lasten 2002

01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1. Advies departementale actieprogramma s vermindering administratieve lasten 2002 Aan de Minister van Economische Zaken Mevrouw A. Jorritsma-Lebbink Postbus 20101 2500 EC Den Haag Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1 Onderwerp Advies departementale

Nadere informatie

Europese aanbesteding netwerkapparatuur en diensten

Europese aanbesteding netwerkapparatuur en diensten Europese aanbesteding netwerkapparatuur en diensten Agenda Voorstellen Aanleiding van de aanbesteding Scope IGEA Deelnemende ROC s Ondersteuning Beginselen Europees aanbesteden Aanbestedingsstrategie Planning

Nadere informatie

Inkoop- & Aanbestedingsbeleid. Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting

Inkoop- & Aanbestedingsbeleid. Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting Inkoop- & Aanbestedingsbeleid Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting 1 INLEIDING De SEV stimuleert de ontwikkeling van praktische, innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken op het gebied

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2005/16502

Raadsvoorstel 2005/16502 Raadsvoorstel 2005/16502 Plan van aanpak Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) gemeente Portefeuillehouder M. Steffens-van de Water/ H. Tuning Steller J. Sinke Collegevergadering 21 juni 2005 Raadsvergadering

Nadere informatie

Waardegestuurd Contractmanagement

Waardegestuurd Contractmanagement Waardegestuurd Contractmanagement Wat is de effectiviteit van úw Inkoop- en Contractmanagement? Augustus 2015 Ontwikkeling in Inkoop & Contractmanagement Uit Onderzoek van de IACCM (International Association

Nadere informatie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie FPH Ploegmakers BV - Communicatieplan 1 Verantwoording Titel Communicatieplan Invalshoek C: Transparantie Revisie 1.0 (definitief)

Nadere informatie

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v Aanbesteden voor dummies 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aanbestedingsvormen 3. Contractvormen 4. Zorg voor een goede opdrachtnemer 5. Vraag

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Het nieuwe aanbestedend inkopen Een omwenteling met l de gebruiker als basis

Het nieuwe aanbestedend inkopen Een omwenteling met l de gebruiker als basis r Het nieuwe aanbestedend inkopen Een omwenteling met l de gebruiker als basis Prof.dr.ing. Jacques J.A.M. Reijniers MBA o o o k a l e Symposium Het nieuwe werken, een schone taak Kaatsheuvel, 6 oktober

Nadere informatie

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN RESULTAATGERICHT ORGANISEREN Hoe de beste resultaten te halen uit uw organisatie, managers en medewerkers. Wat is resultaatgericht organiseren? Resultaatgericht organiseren heeft als doel om organisaties

Nadere informatie

Kantoorartikelen & Computersupplies. Meerwaarde inkoopbeleid voor low-interest producten, zoals Kantoorartikelen en Computersupplies??

Kantoorartikelen & Computersupplies. Meerwaarde inkoopbeleid voor low-interest producten, zoals Kantoorartikelen en Computersupplies?? Kantoorartikelen & Computersupplies Meerwaarde inkoopbeleid voor low-interest producten, zoals Kantoorartikelen en Computersupplies?? Agenda 1. Voorstellen 2. Categoriemanagement Rijksoverheid 3. Categoriemanagement

Nadere informatie

Ontwerp-MER Waterkwaliteit Volkerak-Zoommeer

Ontwerp-MER Waterkwaliteit Volkerak-Zoommeer Ontwerp-MER Waterkwaliteit Volkerak-Zoommeer Portefeuillehouder: A. van den Berg Vergaderdatum: 2 maart 2010 Agendapunt: Beleidsveld: 150 Kenmerk D&H: 840252 Aard voorstel: Besluitvormend Kenmerk VV: Steller:

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten

7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten 7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten Opdrachtgever OCW Projectaannemer SBB Projectleider Nog te bevestigen Contactpersoon Lisette van Loon Start en einde deelproject Fase 1: juni 2012

Nadere informatie

Innovatiebenchmark Noord-Nederland. Overzichtsrapport. Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl

Innovatiebenchmark Noord-Nederland. Overzichtsrapport. Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl Innovatiebenchmark Noord-Nederland Overzichtsrapport Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl 1. Inleiding 1.1 Project Innovatie Benchmark Noord-Nederland Dit rapport is opgesteld in kader van het project

Nadere informatie

Sector en keteninitiatieven

Sector en keteninitiatieven Sector en keteninitiatieven Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Auteur(s) Marco Vermeulen Kenmerk 1.D.1_1, 3.D.1_1, 3.D.1_2 en 3.D.2_1 Sector en keteninitiatieven Datum 13 maart 2015 Versie

Nadere informatie

informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393 - Lbr. 14/086

informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393 - Lbr. 14/086 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393 - betreft ons kenmerk datum Voortgang informatieveiligheid ECLBR/U201402103 Lbr. 14/086 19 november

Nadere informatie

Back to the Future Business Alignement in Publieke Inkoop? Aan de hand van de inkooporganisatie van de Gemeente Amsterdam toen, nu en straks

Back to the Future Business Alignement in Publieke Inkoop? Aan de hand van de inkooporganisatie van de Gemeente Amsterdam toen, nu en straks Back to the Future Business Alignement in Publieke Inkoop? Aan de hand van de inkooporganisatie van de Gemeente Amsterdam toen, nu en straks 23 januari 2015 2 Inhoud 1. Trends: Toen Nu Straks 2. Hoe kun

Nadere informatie

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV Communicatieplan t.a.v. energiebeleid Peek Bouw & Infra BV Peek Bouw & Infra BV Wayensedijk 27 3992 LN HOUTEN Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1.0 Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Doelstellingen 2.0 Doelgroepen

Nadere informatie

Strategische inkoop. a. De behoefte en vraag van gebruikers is leidend bij de levering van. Door Henk Rietveld en Leon-Paul de Rouw Augustus 2004

Strategische inkoop. a. De behoefte en vraag van gebruikers is leidend bij de levering van. Door Henk Rietveld en Leon-Paul de Rouw Augustus 2004 Strategische inkoop Door Henk Rietveld en Leon-Paul de Rouw Augustus 2004 1. Inleiding Vanuit vraaggericht facility management streeft de facilitaire organisatie naar een optimale aansluiting tussen facilitaire

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

vaste commissie voor Economische Zaken (Voortgang) wet- en regelgeving

vaste commissie voor Economische Zaken (Voortgang) wet- en regelgeving Den Haag, 6 Voortouwcommissie: vaste commissie voor Economische Zaken Volgcommissie(s): BZK i.v.m. agendapunt 5 DEF i.v.m. agendapunt 5, 10, 11 EU i.v.m. agendapunt 8, 9 FIN i.v.m. agendapunt 4 LNV i.v.m.

Nadere informatie

Online enquête Kennisplein Omgevingsvergunning

Online enquête Kennisplein Omgevingsvergunning Ministerie van VROM Kennisplein Omgevingsvergunning Online enquête Kennisplein Omgevingsvergunning Rijnstraat 8 Postbus 30945 2500 GX Den Haag Interne postcode IPC 660 http://omgevingsvergunning.vrom.nl

Nadere informatie

Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen

Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen Datum behandeling OVW i : 1 juni 2005 Kenmerk: OVW-2005-484 Aanleiding Het ministerie heeft het Overlegorgaan Goederenvervoer (OGV) advies gevraagd over

Nadere informatie

Workshop Marktconsultatie. Pauline Bos

Workshop Marktconsultatie. Pauline Bos Workshop Marktconsultatie Pauline Bos 2014 Wat doen wij? Onderzoek en advies naar de inkooporganisatie, audits, NTA 8058 Professionaliseren; 100% doeltreffend, doelmatig, rechtmatig, duurzaam. Uitvoeren

Nadere informatie

MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD INKOPEN IN DE PRAKTIJK. PIANOo 24 november 2014

MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD INKOPEN IN DE PRAKTIJK. PIANOo 24 november 2014 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD INKOPEN IN DE PRAKTIJK PIANOo 24 november 2014 HET PROGRAMMA 10:30 11:00 Welkom bij Maatschappelijk Verantwoord Inkopen in de praktijk (Take Padding) 11:00 11:30 Kijkje in de

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland Conform 3.C.2 23 juni 2015 Voorbij Prefab Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie...

Nadere informatie

Opvolging aanbevelingen (peilmoment augustus 2014)

Opvolging aanbevelingen (peilmoment augustus 2014) Opvolging aanbevelingen (peilmoment augustus 2014) Opgave Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK; opgave Wonen en Rijksdienst (WenR)) Aanpak van ICT door het rijk (21 maart 2013)

Nadere informatie

MKB/ZZP- vriendelijk inkopen

MKB/ZZP- vriendelijk inkopen Motie Inkopen in de wijk MKB/ZZP- vriendelijk inkopen Alexander Arsath Ro is Concerninkoop Wat ga ik vertellen? Hoe ziet inkoop door Utrecht eruit? Van welke kanalen maakt de gemeente gebruik? Wat kun

Nadere informatie

Aanbestedingswet. Jeroen Zegveld/Marcel Stuijts Bureau Inkoop en Aanbestedingen Zuidoost-Brabant j.zegveld@bizob.nl/m.stuijts@bizob.

Aanbestedingswet. Jeroen Zegveld/Marcel Stuijts Bureau Inkoop en Aanbestedingen Zuidoost-Brabant j.zegveld@bizob.nl/m.stuijts@bizob. Hoe stelt u uw (inkoop)organisatie in op de Jeroen Zegveld/Marcel Stuijts Bureau Inkoop en Aanbestedingen Zuidoost-Brabant j.zegveld@bizob.nl/m.stuijts@bizob.nl 6 DECEMBER 2012 Agenda Inleiding Inkooporganisatie?

Nadere informatie

Mobiliteitscentrum Glastuinbouw

Mobiliteitscentrum Glastuinbouw Mobiliteitscentrum Glastuinbouw Eindrapport project Scholingsconsulenten Glastuinbouw 2010 René Scholte 7 februari 2011 Inhoud 1. Aanleiding 3 2. Doel 3 3. Aanpak 3 Werkzoekenden Bedrijven Scholen Brancheorganisaties

Nadere informatie

INLEIDING GEORISICOSCAN 2.0 VOOR TE TOETSEN PROJECTEN

INLEIDING GEORISICOSCAN 2.0 VOOR TE TOETSEN PROJECTEN INLEIDING GEORISICOSCAN 2.0 VOOR TE TOETSEN PROJECTEN Wat is de GeoRisicoScan (GRS) 2.0? De GRS 2.0 is een instrument om de kwaliteit van de toepassing van GeoRM in een project te toetsen. Wat is het doel

Nadere informatie

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Onderzoek van Compare to Compete: Hoe brancheorganisaties aankijken tegen benchmarken Wat is benchmarken of benchmarking? Benchmarking

Nadere informatie

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012.

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012. B-PHO 20 december 12; agendapunt 5 MEMO Noties ter beoordeling van de voortzetting en positionering van de PHO werkgroepen Kwaliteit en Handhaving Bouwstoffen en Ketenbeheer in relatie tot de ontwikkeling

Nadere informatie

Ontwikkelen en implementeren van Artikelgroep / Categorie strategieën Anil Joshi Associate Trainer

Ontwikkelen en implementeren van Artikelgroep / Categorie strategieën Anil Joshi Associate Trainer Ontwikkelen en implementeren van Artikelgroep / Categorie strategieën Anil Joshi Associate Trainer THE NETHERLANDS CHINA BRASIL AUSTRIA THE UNITED KINGDOM Agenda Wat is CSD? Wat zijn de voordelen? Hoe

Nadere informatie

Zorgen voor een innovatieve, concurrerende en ondernemende economie. Een heldere en ambitieuze pijler van het coalitieakkoord

Zorgen voor een innovatieve, concurrerende en ondernemende economie. Een heldere en ambitieuze pijler van het coalitieakkoord Zorgen voor een innovatieve, concurrerende en ondernemende economie Een heldere en ambitieuze pijler van het coalitieakkoord Nederland Ondernemend Innovatieland (NOI) Vergroten van concurrentiekracht van

Nadere informatie

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rapportage Alphen-Chaam 02 juni 2009 R A P P O R T A G E E F F

Nadere informatie

Winstgevend inkopen met

Winstgevend inkopen met Winstgevend inkopen met De winst van professioneel inkopen Voor het organiseren van een professioneel inkoopproces is inkoopkennis niet voldoende Want: hoe wordt het aantal leveranciers teruggebracht,

Nadere informatie

Amsterdamse Inkoop op de schop!

Amsterdamse Inkoop op de schop! Amsterdamse Inkoop op de schop! Hans Dussel, Hoofd Inkoop Gemeente Amsterdam PIANOo-congres 6 juni 2013 Resultaat: Een professionele inkooporganisatie die bijdraagt aan de (beleids)doelen en de (bezuinigings)opgave

Nadere informatie

Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd

Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd 1 oktober 2013 (revisie) Versie 2.3 1e Amstelveense Montessorischool Michelina Hoogeveen, Irene Simonis, Frank Versloot Inhoudsopgave Inleiding, doelen en uitgangspunten

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Het jaarplan is opgebouwd aan de hand van een aantal onderdelen: Een reflectie op de activiteiten in 2014; De visie en doelstellingen binnen het jaarplan voor 2015;

Nadere informatie

vinger aan de pols van werkend Nederland

vinger aan de pols van werkend Nederland Innovaties voor Gezond en Veilig Werken IMPLEMENTATION AND EVALUATION OSH POLICIES NEA: vinger aan de pols van werkend Nederland De NEA Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden is het grootste iodieke onderzoek

Nadere informatie