TOEKOMSTBEELDEN VAN HET VERZEKERD ZORGPAKKET 2018

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TOEKOMSTBEELDEN VAN HET VERZEKERD ZORGPAKKET 2018"

Transcriptie

1 TOEKOMSTBEELDEN VAN HET VERZEKERD ZORGPAKKET 2018 Het perspectief van burgers, verzekeraars en toekomstdenkers STG/Health Management Forum Dr. ir. Suzanne van den Bosch Eindrapport

2 Over STG/HMF STG/Health Management Forum (STG/HMF) vormt een open en onafhankelijk toekomstforum voor de gezondheidszorg. Binnen dit forum wordt de toekomst begrepen, waardoor beslissers en innovatoren in de zorg samen toekomstgericht kunnen handelen in het belang van de samenleving. STG/HMF biedt vier typen activiteiten aan: toekomst verkennen: toekomstscenario s en trendmonitoring; leren toekomst begrijpen en beleven; verbinden van beslissers en innovatoren in netwerken; activeren op jaarthema s waarbij STG zich positioneert als katalysator van toekomstgerichte beweging(en) in de zorg. Deze vier typen activiteiten vormen een continue proces waarbij deelnemers de focus houden op mogelijke toekomstbeelden en implicaties. STG/HMF wordt geroemd om haar inhoudelijke en creatieve agendavoering. Zij snijdt onderwerpen aan, die als controversieel kunnen worden aangeduid. Hierdoor wordt de zorgsector uitgenodigd om lange en korte termijn antwoorden op dringende vragen te formuleren. Hiermee kunnen deelnemers de eigen organisatie sturing geven en verschil maken in de sector en samenleving. De deelnemers aan het STG/HMF toekomstforum zijn werkzaam op verantwoordelijke posities bij o.a. zorginstellingen, zorgverzekeraars, patiëntenorganisaties, overheid en andere organisaties actief binnen de zorgsector. In de bijlage wordt een overzicht gegeven van de publicaties en rapporten Auteur: Dr. ir. Suzanne van den Bosch Datum: 26 juni 2013 STG/Health Management Forum

3 Inhoudsopgave Samenvatting: Toekomstbeelden van het verzekerd zorgpakket Inleiding Achtergrond Centrale vraagstelling Doelstelling Aanpak & vervolg Alternatieve toekomstbeelden van het verzekerd zorgpakket in Mag je geboren worden?: toekomstbeeld op het begin van het leven Mag ik mijn eigen weg volgen?: Toekomstbeeld op volwassen levensfase Hoe mag ik sterven?: Toekomstbeeld op het eind van het leven Synthese: hoofdlijnen uit de bijeenkomsten De veranderende betekenis van het begrip solidariteit Verzekeren van onvoorspelbare zorgkosten Wat is een ziekte en wat niet? Recht op goed gesprek in de spreekkamer Verhogen van kostenbewustzijn Eigen regie (kunnen) nemen Eigen regie door ICT Maatschappelijke verschillen en persoonlijke winst Bijlagen...16 Bijlage 1: Literatuur...16 Bijlage 2: Studelta Masterclass over de toekomstbeelden, 26 april Bijlage 3: Verslag klankborddiner STG/Health Management Forum, Kasteel Woerden 13 mei Bijlage 4: Overzicht STG/HMF publicaties

4 Samenvatting: Toekomstbeelden van het verzekerd zorgpakket 2018 STG/HMF neemt waar dat er ruimte ontstaat bij partijen in de zorg en in de samenleving om het gesprek aan te gaan over wat er wel en niet in het verzekerd zorgpakket thuishoort. Daarom organiseerde STG/HMF voor het College van zorgverzekeringen (CVZ) een reeks bijeenkomsten over de toekomst van het verzekerd zorgpakket. In drie creatieve workshops met verzekeraars, burgers en toekomstdenkers van binnen en buiten de zorg zijn de volgende toekomstbeelden over 2018 gebouwd: 1. Toekomstbeeld op het begin van het leven: Mag je geboren worden? Vragen die in dit toekomstbeeld aan de orde komen zijn: Hoe ver moet je gaan met het in leven houden van een kind dat extreem vroeg geboren is of een ernstig aangeboren afwijking heeft? Is er een andere grens dan het in leven kunnen houden? Mag de verwachtte toekomstige behoefte aan zorg een rol spelen bij de beantwoording van die vraag? En onder welke voorwaarden moet IVF in de toekomst worden vergoed? En hoe denken we in 2018 over kraamzorg? 2. Toekomstbeeld op volwassen levensfase: Mag ik mijn eigen weg volgen? Hoe geef je mensen de regie over hun eigen gezondheidszorg? Hoe worden de gevolgen van een ongezonde leefstijl in de toekomst vergoed? Is leefstijl een vrije keus? Moet je als deel van de lokale gemeenschap een steentje bijdragen aan de zorg voor een zieke buur? Of kunnen we solidariteit in de toekomst ook op een andere manier vormgeven? 3. Toekomstbeeld op het eind van het leven: Hoe mag ik sterven? Hoe ver moet je gaan met het in leven houden van iemand die aan het eind van zijn leven staat? In hoeverre speelt het behouden van kwaliteit van leven een rol bij de beantwoording van die vraag? Is het in de toekomst nog vanzelfsprekend dat elke behandeling aan het einde van het leven gefinancierd wordt? En hoe (wanneer, waar) mag je in de toekomst gaan sterven? Het uitgangspunt van deze toekomstbeelden is dat er in het verzekerd zorgpakket in 2018 scherpe keuzes gemaakt moeten worden. De toekomstbeelden vormen zo een 'gedachte-experiment' over wat de consequenties kunnen zijn van bepaalde keuzes voor een kleiner of ander zorgpakket. Door alvast een stap in de toekomst te zetten en te kijken wat er dan wel of niet mogelijk is, kunnen deze beelden bijdragen aan een maatschappelijke dialoog over de toekomst van het verzekerd zorgpakket. De toekomstbeelden zijn getoetst en besproken met de generatie Y' in een Studelta Masterclass en met zorgbestuurders tijdens een STG/HMF klankborddiner (zie bijlagen). Dit rapport bevat ook een synthese van de hoofdlijnen uit de reeks van vijf bijeenkomsten over de toekomst van het verzekerd zorgpakket Deze hoofdlijnen en achterliggende toekomstbeelden kunnen gebruikt worden in verdere gesprekken met het zorgveld, politici en anderen. 2

5 1 Inleiding 1.1 Achtergrond Op het Toekomstforum 2012 van STG/Health Management Forum is in een deelsessie met het College van zorgverzekeringen (CVZ) en andere deelnemers het idee ontstaan dat in de nabije toekomst alleen nog zuivere zorg verzekerd moet zijn. In tijden van schaarste is dat geen rare gedachte. Maar waar zit de grens? En wie bepaalt wat zuivere zorg is? Dat zijn lastige vragen. Wat is nog zorg, en wat niet? Zijn bijvoorbeeld taxikosten voor ziekenvervoer nu wel of niet zorg? De in de zomer van 2012 losgebarsten discussie over de medicijnen voor Pompe en Fabry ging over leven met ziekte en zorg. Hoeveel is het de samenleving waard dat een individu voldoende energie kan hebben om mee te doen in de samenleving? En is preventie zuivere zorg? Wat is de eigen verantwoordelijkheid van mensen? En als iets eigen verantwoordelijkheid is, kan iedereen die verantwoordelijkheid dan wel aan? Welke individuele en collectieve behoeften gaan over ziekte en zorg, en welke over gezond leven? Moet dat allemaal wel in het verzekerde zorgpakket? De definitie van zorg is op- en uitgerekt, met alle gevolgen: een uitdijend systeem waarin steeds nieuwe behandelingen en voorzieningen worden toegevoegd, een recht worden en voor iedereen beschikbaar moeten zijn. De zorgsector lijkt gevangen in beheersing van dit uitdijende stelsel. Maar is dat wel wat de samenleving van ons verlangt, wat nodig is in dit tijdperk? Prof. Jan Rotmans kenmerkt deze tijd als een verandering van tijdperken, een periode met vele crises naast elkaar en door elkaar (Rotmans, 2012). De betaalbaarheid van het zorgpakket in de toekomst staat inderdaad niet alleen, er is meer aan de hand. Oude systemen functioneren niet meer en het is nog niet duidelijk wat wel gaat werken. STG neemt waar dat er ruimte ontstaat bij partijen in de zorg, en in de Nederlandse samenleving om met elkaar het gesprek aan te gaan over wat er wel en niet in het verzekerd zorgpakket thuishoort. Een gesprek dat twee jaar geleden nog taboe was. CVZ stapt hierin naar voren als probleemeigenaar en heeft STG gevraagd om een bijzondere toekomstactiviteit te organiseren, die ervoor zorgt dat we anders kunnen kijken naar het verzekerde zorgpakket, verzekeren en sparen, gedrag en gezondheid en mens en maatschappij. 1.2 Centrale vraagstelling Hoe ziet het zorgpakket er over 5 jaar uit als we de werkelijkheid van de uit de hand lopende situatie als feit accepteren en daar vandaan nieuwe mogelijkheden gaan bespreken en construeren? Welke verrassende toekomstbeelden levert dat op? 1.3 Doelstelling Deze eindrapportage bevat drie toekomstbeelden over een ander zorgpakket, die zijn vormgegeven door groep(en) mensen uit de brede samenleving. Deze beelden worden door CVZ en STG benut voor discussie met partijen in de zorg. 3

6 1.4 Aanpak & vervolg STG/HMF organiseerde in de periode maart tot mei 2013 een reeks bijeenkomsten over de toekomst van het verzekerd zorgpakket. Er is hierbij gestreefd naar een mix van deelnemers uit verschillende lagen van de bevolking 1, verschillende generaties en verschillende beroepsgroepen binnen en buiten de gezondheidszorg. Werving van deelnemers vond plaats via de eigen relatienetwerken van STG/HMF en via een oproep op Twitter accounts en Linked in. Om tot relevante en vernieuwende toekomstbeelden van het verzekerd zorgpakket 2018 te komen, organiseerde STG/HMF drie creatieve workshops met verzekeraars, burgers en toekomstdenkers van binnen en buiten de zorg: 1. Workshop met verzekeraars: 'Patronen doorbreken ' Wat kan de zorgsector leren van andere verzekeringen? Deelnemers aan deze workshop waren een reisverzekeraar, levensverzekeraar, twee zorgverzekeraars, VWS, het Verbond van verzekeraars, een voormalig RVZ raadslid en CVZ. 2. Workshop met burgers: Samen het zorgpakket omdenken Welke ideeën hebben burgers om het zorgpakket op een creatieve manier anders vorm te geven? Deelnemers aan deze tweede workshop waren 10 gemotiveerde en actieve burgers met een diverse achtergrond en opleiding Workshop met toekomstdenkers: 'Toekomstbeelden bouwen' In de derde workshop zijn de ideeën uit de eerdere workshops voorgelegd aan een groep toekomstdenkers met ervaring binnen en buiten de zorg. Zij bouwden met de meest verrassende ideeën een drietal toekomstbeelden voor het zorgpakket in Vervolgens zijn de drie toekomstbeelden verder uitgewerkt door STG en inhoudelijk getoetst en aangescherpt door een diverse groep meelezers 3. Ook zijn de toekomstbeelden getoetst in een Studelta Masterclass met jong talent van de generatie Y' (zie bijlage 2). De uiteindelijke toekomstbeelden, zie hoofdstuk 2, zijn besproken tijdens het STG/HMF klankborddiner voor zorgbestuurders op 13 mei jl. (zie bijlage 3 voor de verslaglegging van de drie tafelgesprekken). De synthese van deze eindrapportage bevat de hoofdlijnen uit deze reeks van vijf bijeenkomsten over de toekomst van het verzekerd zorgpakket Deze hoofdlijnen en achterliggende toekomstbeelden kunnen gebruikt worden in verdere gesprekken met het zorgveld, politici en anderen (waaronder ook burgers en patiënten). Ook kunnen de resultaten door CVZ en STG via brede kanalen gepubliceerd worden. 1 Niet alle lagen van de bevolking zijn in de sessies vertegenwoordigd; met name mensen met een lage sociaal economische status (SES) bleken moeilijk te werven. 2 De burgergroep was middel tot hoog opgeleid, autochtoon, overwegend gezond en tussen de 20 en 65 jaar. Laagopgeleiden, allochtonen, ouderen en mensen met een ernstige ziekte waren niet vertegenwoordigd. 3 De groep meelezers bestond uit: Reinoud Doeschot, Annemiek Goris, Gonny ten Haaft, John Hoenen, Wieke Paulusma en Ina Bolt. 4

7 2 Alternatieve toekomstbeelden van het verzekerd zorgpakket in 2018 Het uitgangspunt van de alternatieve toekomstbeelden van het verzekerd zorgpakket in 2018 is dat er scherpe keuzes gemaakt moeten worden. De toekomstbeelden vormen zo een 'gedachte-experiment' over wat de consequenties kunnen zijn van bepaalde keuzes voor een kleiner of ander zorgpakket waarin niet alles kan. Dit raakt ook aan de actuele discussies over Moet alles wat kan? 4 ; over de gevolgen van wel of niet doorbehandelen aan het begin en einde van het leven. Door alvast een stap in de toekomst te zetten en te kijken wat mogelijk is 'als niet alles moet wat kan', kunnen de toekomstbeelden ook bijdragen aan deze bredere maatschappelijke discussie 5. Er is tijdens de creatieve workshop met toekomstdenkers gekozen voor het schetsen van toekomstbeelden van het verzekerd zorgpakket tijdens belangrijke life events aan het begin en einde van het leven, en daartussen (de 'volwassen fase'). In de uitwerking van deze toekomstbeelden is gekozen voor een focus op de betekenis en consequenties van een kleiner of ander zorgpakket waarin niet alles moet wat kan. De volgende drie toekomstbeelden worden in de volgende paragrafen verder uitgewerkt: 1. Toekomstbeeld op het begin van het leven: Mag je geboren worden? het recht op kraamzorg is afgeschaft extra voorwaarden bij vruchtbaarheidsbehandelingen (m.b.t. leeftijd en leefstijl) 'start-' en 'stopcriteria bij extreme vroeggeboorten en aangeboren afwijkingen Down-bloedtest zit in de basisverzekering (maar wordt niet standaard aangeboden) 2. Toekomstbeeld op volwassen levensfase: Mag ik mijn eigen weg volgen? de huisarts krijgt van zorgverzekeraars de regierol cliënten worden 'klanten' en kopen zorg direct in bij zorgaanbieders klant ontvangt via zorgverzekeraar een genormeerd behandelbudget, op basis van een zorgplan zorgplan bevat afspraken tussen huisarts en klant over gezondheid en zorg (zorgplan wordt verplicht door zorgverzekeraar) 3. Toekomstbeeld op het eind van het leven: Hoe mag ik sterven? het zorgpakket bevat een end of life voucher, naar eigen keuze te besteden zorgverzekering vergoedt end of life gesprekken tussen arts en patiënt zorgverzekeraar verplicht arts om keuze m.b.t. doorbehandelen altijd te onderbouwen kijk en luistergeld is onderdeel financieringsstelsel (en opleidingstelsel) voor artsen daardoor niet meer vanzelfsprekend dat elke behandeling gefinancierd wordt 4 ZonMw signalement 'Moet alles wat kan? Vragen rond medische beslissingen bij het begin en einde van het leven'. Gonny ten Haaft, april 2013 / NRC artikel 'Liever die mooie reis dan een chemokuur', interview met chirurg en hoogleraar Job Kievit, 17 april 2013 / artikel in de Volkskrant 'Alles draait om communicatie', 20 april De specifieke bijdrage aan de "Moet alles wat kan?" discussie is de focus op het zorgpakket en het inbrengen van het perspectief van verzekeraars, burgers en toekomstdenkers. 5

8 2.1 Mag je geboren worden?: toekomstbeeld op het begin van het leven Mag: wie mag jou verwelkomen? mag je ook gehandicapt zijn? mag je bij de gemeenschap horen? je: wie ben jij? wat zijn jouw eerste levensbehoeften? wie zorgt er voor jou? geboren: hoe word jij geboren? hoe is jouw veiligheid & geborgenheid gewaarborgd? worden?: wie zal je worden? hoe kun je je optimaal ontwikkelen? wie voedt jou op? In dit toekomstbeeld zijn in het zorgpakket scherpe keuzes gemaakt ten aanzien van zorg in het begin van het leven: het recht op kraamzorg is afgeschaft, aan vruchtbaarheidsbehandelingen zoals IVF zijn extra voorwaarden gekoppeld (m.b.t. leeftijd en leefstijl), er zijn 'startcriteria' en 'stopcriteria' 6 om ouders en artsen te helpen bij het maken van ingrijpende beslissingen bij extreme vroeggeboorten en ernstig aangeboren afwijkingen, en de nieuwe Down-bloedtest zit in de basisverzekering. Deze keuzes zijn het gevolg van een maatschappelijke discussie over het nemen van meer persoonlijke en gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor de zorg in het begin van het leven. Wie vanaf 2018 geboren wordt, groeit op in een zelfbewuste maatschappij. Er is een enorme groei in kennis en bewustzijn over gezondheid en preventie, ook in de fase rondom zwangerschap en geboorte. Het merendeel van zwangere vrouwen (en hun partners) durft tijdens de zwangerschap, bevalling en kraamtijd meer te vertrouwen op bestaande kennis, ervaring en intuïtie. De geboorte van kinderen is sterk gedemedicaliseerd en vindt steeds meer in een privé sfeer plaats. Het aantal thuisbevallingen 7 is niet toegenomen, maar wel het aantal bevallingen dat start in de huiselijke omgeving van een kraamhotel, kraamcentrum of geboortecentrum. Hierdoor is het percentage zwangere vrouwen dat medisch begeleid wordt door een gynaecoloog sterk afgenomen. Naast de begeleiding door verloskundigen, en deels in plaats van de begeleiding door een kraamverzorgende, is in 2018 ook de doula 8 goed ingeburgerd. Dit kan een vertrouwenspersoon uit de eigen omgeving zijn, die ook in de kraamtijd een belangrijke rol blijft spelen. Doordat het recht op kraamzorg is afgeschaft, schakelen mensen in de kraamtijd zelf huishoudelijke hulp en ondersteuning in. Naar behoefte krijgen vrouwen in het kraambed nog gespecialiseerde thuiszorg en verloskundigen bewaken het zorgproces van moeder en kind. Moeders en vaders, ondersteund door hun omgeving (familie, vrienden en/of buren), zorgen vanaf de geboorte zoveel mogelijk zelf voor hun kind. Dit past beter bij een nieuw bewustzijn over de verantwoordelijkheid van de ouders en de gemeenschap in de zorg voor (jonge) kinderen. Dit bewustzijn is gevoed door discussies in de media, wetenschap en politiek, waardoor er in relatief korte tijd een denkomslag is opgetreden in het denken over kraam'zorg'. 6 De termen 'startcriteria' en 'stopcriteria' zijn overgenomen uit het ZonMw signalement 'Moet alles wat kan?'. Gonny ten Haaft, april Thuisbevallingen zijn in sommige regio's waar concentratie van zorg heeft plaatsgevonden (zie voetnoot 18) risicovoller geworden doordat de "aanrijtijd" naar het ziekenhuis groter is geworden. 8 Een doula is een ervaren en kundige vrouw, die aanstaande ouders op een niet-medische manier ondersteunt tijdens de zwangerschap, de geboorte van hun kindje en in de periode er na. 6

9 Er is nieuw onderzoek gepubliceerd over het belang van de eerste levensdagen en weken voor de hechting tussen ouders en kind. Ook de kennis over het beïnvloeden van de gezondheid van kinderen, tijdens zwangerschap en in de eerste levensmaanden, is verder verrijkt. En er is nieuwe kennis beschikbaar over de invloed van behandelingen bij baby's op de levensverwachting en kwaliteit van de eerste levensjaren. Het leven van een kind blijft "onbetaalbaar", en ziekenhuizen 9 doen er nog steeds alles aan om extreem vroeg geboren baby's of baby's met ernstig aangeboren afwijkingen zo lang mogelijk in leven te houden. Maar met behulp van de nieuwe kennis over levensverwachting en levenskwaliteit, zijn wel criteria ontwikkeld die ouders en artsen ondersteunen bij het maken van ingrijpende beslissingen over het starten of stoppen van behandelingen. Door preventieve maatregelen van de overheid worden steeds minder kinderen te vroeg geboren. 10 De overheid heeft ook de nieuwe Down-bloedtest 11 goedgekeurd waardoor Down met meer zekerheid en zonder verhoogde kans op een miskraam kan worden vastgesteld. Vóór de invoering van deze nieuwe vorm van prenatale diagnostiek is in de politiek en media een brede ethische discussie gevoerd. Eén van de uitkomsten van deze discussie was dat in onze Nederlandse samenleving anno 2018 ook kinderen met Down waardevol genoeg zijn om geboren te laten worden. Waar nog discussie over wordt gevoerd, is dat deze kinderen gedurende hun leven meer zorg nodig hebben; de vraag is wie deze last kan dragen: de ouders, de gemeenschap of de samenleving? Er is onder bepaalde groepen wel een trend om meer eigen verantwoordelijkheid te nemen in de zorg voor kinderen en hier ook zelf in te investeren. Deze trend hangt ook samen met een versterking van het sociale netwerk van veel mensen, met name op het buurt- en wijkniveau. Mensen die deze zware verantwoordelijkheid niet kunnen of willen dragen, zullen eerder kiezen voor een Down-bloedtest en hier ook consequenties aan verbinden. De test wordt daarom wel vergoed door de basisverzekering, maar niet standaard aangeboden. Ook in achterstandswijken wordt veel belang gehecht aan eigen verantwoordelijkheid; wanneer kinderen extra zorg of ondersteuning nodig hebben, wordt een stepped care model gevolgd. Zorg begint met preventie en eigen verantwoordelijkheid en alleen als het echt nodig is volgen zwaardere vormen van zorg; onnodige en ongewenste zorg worden hierdoor tegengegaan. 9 In 2018 kan het zijn dat door concentratie van zorg minder ziekenhuizen een neonatale intensive care afdeling (NICU) hebben, met meer kwaliteit van zorg en een maximale begeleiding van ouders bij het maken van keuzes over de zorg voor hun pasgeboren kind. 10 In 2013 werd voor het eerst gepubliceerd dat er significant minder kinderen te vroeg geboren werden sinds de invoering van het rookverbod in publieke ruimtes. Het aantal preventieve maatregelen is sinds die tijd verder uitgebreid. 11 Deze methode bestaat al en wordt sinds januari 2013 in België aangeboden (door het Antwerpse privé-laboratorium Gendia) en heeft sindsdien veel belangstelling van Nederlandse zwangeren. 7

10 2.2 Mag ik mijn eigen weg volgen?: Toekomstbeeld op volwassen levensfase Mag: wat mag je en wat moet je? welke keuzes heb je? ik: wie ben jij? in welke omgeving leef je? wat voeg jij toe? mijn eigen weg: wat is jouw unieke weg? wat zijn zekerheden en welke risico's neem je? volgen?: wie of wat volg jij? wie volgt jou?! hoe sta je in verbinding met jouw omgeving? In dit toekomstbeeld op de volwassen levensfase zijn scherpe keuzes gemaakt ten aanzien van het organiseren van zorg dichtbij de communities waarin mensen leven. Huisartsen krijgen van zorgverzekeraars de regierol in de zorg van hun cliënten. En mensen nemen met de community waarin zij leven zelf de regie over hun eigen gezondheid (Gezondheid 2.0). Cliënten worden 'klanten' en kopen hun zorg direct in bij zorgaanbieders of regelen zelf hun zorg in een zorgcoöperatie. Op basis van een zorgplan dat de huisarts samen met de klant opstelt, ontvangt de klant via de zorgverzekeraar een "genormeerd" behandelbudget. De klant kiest zelf waar en hoe "genormeerd" geld besteed wordt, als het maar gezondheidsresultaat oplevert. En als de klant meer of duurdere zorg wil dan genormeerd is, dan betaalt de klant zelf bij. Dat in het zorgpakket van 2018 niet alles meer kan 12, betekent dat mensen ook veel zelf zullen moeten regelen. In dit toekomstbeeld staan mensen niet alleen in het regelen van hun zorg. Ze worden hierin ondersteund door een steeds sterker wordende online en offline community. Deze community cultuur verbindt mensen en nodigt iedereen uit om iets toe te voegen. Ook mensen met een zorgbehoefte door een handicap of chronische ziekte zijn vanzelfsprekend onderdeel van een community. Hierdoor kunnen mensen meer vertrouwen op hun eigen netwerk en wordt er meer gebruik gemaakt van preventieve maatregelen en informele zorg. Dit wordt ondersteund door een groot aanbod in Apps voor een gezonde leefstijl, zorgkennis of zelfmanagement. Voor het basisonderwijs is een game ontwikkeld, waarin kinderen spelenderwijs leren wat de relatie is tussen gezond leven en gezond zijn. Dankzij online (social media) en offline (Postbus 51, tegenwoordig campagnes, supermarktacties en tv-programma's is het maatschappelijk bewustzijn over de kosten van zorg sterk verhoogd. Hierdoor is het aantal 'onnodige' huisartsbezoekjes significant afgenomen en worden mensen ook minder snel doorverwezen naar de tweedelijnszorg. De huisarts heeft niet alleen een belangrijke regierol 13 bij de behandeling van ziekten, maar draagt ook bij aan preventieve en sociale wijk- en buurtactiviteiten georganiseerd door de community. De huisarts wordt beloond voor preventieve maatregelen en de gezondheid van 'klanten' (volgens het nieuwe principe pay, no cure: betaling, indien behandeling niet nodig is). Zorgverzekeraars verplichten huisartsen om samen met alle klanten een zorgplan op te stellen waarin afspraken worden gemaakt over gezondheid en behandeling van 12 Dit toekomstbeeld raakt ook aan een andere invulling van de acceptatieplicht van verzekeraars en de risicoverevening. Er zal opnieuw gezocht moeten worden naar een rechtvaardige verdeling van risico's. Zo kan er bijvoorbeeld net als in de aanvullende zorgverzekering een variatie in basiszorgverzekeringen ontstaan, afhankelijk van het gezondheidsprofiel van mensen. 13 De huisarts kan in zijn regierol ondersteund worden door een huisartsinformatiesysteem, zoals die nu ook al verkrijgbaar zijn. Zie bijvoorbeeld: 8

11 ziekten. Dit plan wordt (digitaal) ingevuld door de klant, geanalyseerd door de huisartsenpraktijk en eventueel opgevolgd door een verdiepend gesprek met de huisarts. In dit plan worden ook voorwaarden opgenomen (bijvoorbeeld m.b.t. behandelingen van vermijdbare ziekten); behandelingen worden alleen volledig vergoed als de klant ook aan de voorwaarden heeft voldaan. In 2018 heeft de overheid nieuwe 'zorgaccijnzen' ingevoerd en de tabakaccijnzen worden gebruikt voor behandelingen ten gevolge van roken en een rookpreventiefonds. De ingevoerde suikertax wordt gebruikt voor de preventie van obesitas en diabetes en naar verwachting gaat er ook een 'verzadigd vettax' ingevoerd worden, ter preventie van obesitas en hart- en vaatziekten. De discussie over de gevolgen van (on)gezond leven wordt volop gevoerd, door de overheid, de community, via de (social) media, op school en in gesprekken met de huisarts. De verwachtingen over de sterkere regierol van de huisarts zijn hoog! 9

12 2.3 Hoe mag ik sterven?: Toekomstbeeld op het eind van het leven Hoe: hoe wil je gaan? wil je nog iets doen voordat je gaat? hoe neem je afscheid? mag: van wie mag dat? mag je van jezelf, je arts, je familie? waar mag dat? ik: wie ben jij? wat zijn jouw unieke wensen? wat is dragelijk voor jou? sterven?: hoe kijk je tegen de dood aan? welke plek, mensen en rituelen horen hier bij? In dit toekomstbeeld zijn in het zorgpakket scherpe keuzes gemaakt ten aanzien van de zorg aan het eind van het leven: het zorgpakket bevat een end of life voucher, die oudere of ernstig zieke mensen naar eigen keuze kunnen besteden; daarnaast zijn end of life gesprekken tussen arts en patiënt opgenomen in de zorgverzekering. De zorgverzekeraar verplicht artsen om de keuze voor wel of niet doorgaan met diagnosticeren 14 of behandelen altijd te onderbouwen 15. Het zogenaamde "kijk en luistergeld" is nu onderdeel van zowel het opleidingstelsel als het financieringsstelsel voor artsen. Het is daardoor niet meer vanzelfsprekend dat elke behandeling gefinancierd wordt. Dat in het zorgpakket van 2018 "niet alles moet wat kan", betekent dat de levenskwaliteit van mensen voorop staat, zelfs als dit betekent dat het leven (iets) korter wordt. In 2018 mogen mensen ook gaan sterven en op hun eigen manier afscheid gaan nemen. Doodgaan wordt steeds meer onderdeel van het leven. Al sinds begin jaren '10 is er in Nederland een groeiend maatschappelijk bewustzijn over 'sterven op je eigen manier 16 ' en bewust afscheid nemen 17. De maatschappelijke dialoog over doodgaan wordt in diverse media gevoerd, zo is in 2015 de NRC serie "het laatste woord" bijvoorbeeld vertaald in een populair tv-programma. Hierdoor zijn veel mensen bewuster met de kwaliteit van de laatste levensfase bezig, en is het bijvoorbeeld gebruikelijk geworden om hiervoor te sparen (bijvoorbeeld om nog een laatste reis te kunnen maken, of om iets mee te kunnen geven aan je kinderen). In 2018 heeft er ook onder artsen een (beginnende) cultuuromslag plaatsgevonden. Artsen waren altijd gewend om mensen tot op hoge leeftijd door te behandelen. Onderzoek heeft echter aangetoond dat de hoge zorgkosten in de laatste levensfase in veel gevallen niet opwegen tegen de geringe levensverlenging en sterke daling in levenskwaliteit. Artsen, in dialoog met patiënten, kiezen in de laatste levensfase daardoor steeds minder voor levensverlengende behandelingen en kiezen bewust voor behoud van levenskwaliteit. Meer zorg betekent niet altijd meer kwaliteit. In gesprekken tussen arts, patiënt en naasten worden de dilemma's van mogelijke behandelingen standaard besproken: wat is het verwachtte resultaat, wat zijn bijverschijnselen, hoe 14 In het algemeen, niet alleen aan het eind van het leven, komt in 2018 een rem op het steeds maar verder gaan met diagnosticeren. In het financieringsstelsel voor artsen komt een drempel te liggen bij het steeds weer opnieuw aanvragen van een scan, kijkoperatie, etc. 15 Dit is vergelijkbaar met het Engelse puntensysteem voor wel of niet opereren. 16 Al in 2009 werd stichting STEM (Sterven op je Eigen Manier) opgericht. Deze stichting komt voort uit één van de transitie-experimenten uit het Transitieprogramma Langdurende Zorg. 17 In 2012 kwam uitvaart coöperatie Dela met een reclameserie "waarom wachten met iets moois zeggen als het ook vandaag kan". Hierin verrassen (echte!) mensen een dierbaar iemand met een speech. En in 2013 verscheen een boek van de NRC serie "Het laatste woord", van Gijsbert van Es. 10

13 verhoudt de behandeling zicht tot comorbidititeit? Om dit soort gesprekken goed te kunnen voeren, met name voor ouderen met veel ziekten tegelijk, wordt in 2018 één arts als hoofdbehandelaar aangesteld (in overleg met de patiënt of naasten), die de regie voert en vast aanspreekpunt is. De patiënt kan hierdoor ook duidelijk zijn wensen 18 kenbaar maken, bijvoorbeeld m.b.t. hoe lang hij of zij wil doorgaan met behandelen en in welke gevallen nog gereanimeerd mag worden. Doordat deze cultuuromslag in gang gezet is, wordt het voor patiënten in 2018 steeds makkelijker om 'uit het zorgsysteem te stappen' of 'het zorgsysteem niet meer toe te treden' en behandelingen af te kappen. De 'end of life voucher' uit de zorgverzekering kunnen oudere of ernstig zieke mensen bijvoorbeeld besteden aan gesprekken met een levenseinde consulent, gespecialiseerde thuiszorg, extra mantelzorg of wellicht aan spirituele ondersteuning bij het afscheid nemen. De acceptatie van doodgaan en afscheid nemen kan ook ondersteund worden door nieuwe rituelen. Het Japanse voorbeeld hiervan is het dorp verlaten en "de berg op gaan om te sterven. Het Nederlandse equivalent is dat mensen het "zorgsysteem" (mogen) verlaten en in een vertrouwde omgeving afscheid kunnen nemen. Ziekenhuizen faciliteren zelf dit "transitieproces" en zorgen voor deskundige en verantwoordde overdracht van hun patiënten. Omdat hier naast medische, ook veel ethische vragen bij spelen, controleert de overheid hier op Deze wensen over doorbehandelen of gaan sterven zijn ook sterk cultureel/religieus bepaald. 19 Als het bijvoorbeeld ethisch en medisch gezien meer verantwoord is om in het ziekenhuis te blijven om te sterven, mag dat ook. Hiervoor was een systeemverandering nodig; zodat dit soort sterfgevallen geen negatieve invloed hebben op de waardering van sterftecijfers van ziekenhuizen. 11

Tot zover uw rechten en zekerheid. Wat moet u zelf doen? Ten eerste: hoe zit het nu met de kosten?

Tot zover uw rechten en zekerheid. Wat moet u zelf doen? Ten eerste: hoe zit het nu met de kosten? Uw zorgverzekering Wist u dat de zorgverzekering verplicht is? Wist u dat u altijd geaccepteerd moet worden voor een basisverzekering? Wist u dat een zorgverzekeraar een zorgplicht heeft om u de zorg uit

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden DuPont Nederland op 23 april 2015. Ontwikkelingen.

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen VOOR: Gepensioneerden AGRIFIRM 24 en 26 maart 2015. Kort filmpje over mijn voettocht

Nadere informatie

Verzekerd van vrije keuze. Ook in 2016. ONVZ Zorgverzekeraar. Verzekerd van vrije keuze.

Verzekerd van vrije keuze. Ook in 2016. ONVZ Zorgverzekeraar. Verzekerd van vrije keuze. Verzekerd van vrije keuze. Ook in 2016. ONVZ Zorgverzekeraar. Verzekerd van vrije keuze. Brochure 2016 ONVZ Zorgverzekeraar. Verzekerd van vrije keuze. Jean-Paul van Haarlem Voorzitter raad van bestuur

Nadere informatie

UMC Kraamzorg. De zorgverzekering voor universitair medische centra

UMC Kraamzorg. De zorgverzekering voor universitair medische centra UMC Kraamzorg De zorgverzekering voor universitair medische centra De zorgverzekering voor universitair medische centra 3 Bij een speciale gebeurtenis hoort speciale zorg UMC Zorgverzekering feliciteert

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen

Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen Belangenvereniging pensioengerechtigden Politie 21 november 2012 Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG. Belangenvereniging Pensioengerechtigden

Nadere informatie

Partij voor de Dieren

Partij voor de Dieren Partij voor de Dieren 1) Programmaonderdeel Zorg uit het verkiezingsprogramma 2012 2) Toelichting bij standpunt(en) bij stellingen uit de Stemwijzer Huisartsenzorg Zorg Solidariteit in de zorg staat onder

Nadere informatie

Ontwikkelingen in zorg, welzijn en wonen Joop Blom, voorzi-er commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden ANWB.

Ontwikkelingen in zorg, welzijn en wonen Joop Blom, voorzi-er commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden ANWB. Ontwikkelingen in zorg, welzijn en wonen Joop Blom, voorzi-er commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden ANWB. De Bilt, 27 november 2015. Vergrijzing in Nederland 27 november

Nadere informatie

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nieuwe

Nadere informatie

Zorgstandaarden en ketenzorg : integrale zorg voor chronisch zieken

Zorgstandaarden en ketenzorg : integrale zorg voor chronisch zieken Zorgstandaarden en ketenzorg : integrale zorg voor chronisch zieken Masterclass Eerstelijns Bestuurders 15 oktober 2010, Tulip Inn, Amersfoort Reinout van Schilfgaarde Kenmerken zorgstandaard Ziekte met

Nadere informatie

De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden

De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden ALV Vereniging Deelnemers NEDLLOYD Pensioenfonds Utrecht, 20 maart 2013. Joop Blom Voorzitter commissie Zorg en Welzijn

Nadere informatie

Verloskundige zorg en kraamzorg

Verloskundige zorg en kraamzorg Verloskundige zorg en kraamzorg 2015 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen van een kind is een bijzondere gebeurtenis. Om ervoor te zorgen dat u straks van uw kraamtijd

Nadere informatie

VRM en de zorgverzekeraar

VRM en de zorgverzekeraar VRM en de zorgverzekeraar Achmea Divisie Zorg & Gezondheid en Menzis Dinsdag 11 december 2012 Zwolle 1 Wat gaan we doen Introductie visie verzekeraar op chronische zorg Hoe gaat de verzekeraar om met de

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Zorg om de zorg Paul Schnabel Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Hoe rijker het land Hoe duurder de zorg! 16-18% BBP VS! 13-14% BBP Nederland! 10-12% BBP BRD, Frankrijk, Canada, Zwitserland,

Nadere informatie

FAQ zorgverzekeringen 2014 20 december 2013

FAQ zorgverzekeringen 2014 20 december 2013 FAQ zorgverzekeringen 2014 20 december 2013 Inhoud: 1. Over DVN zorgverzekeringen p.1 2. Over zorgverzekeringen in het algemeen p.2 3. Over de voorgenomen wijzigingen bij zorgverzekeraars p.4 1. Over DVN

Nadere informatie

Verloskundige zorg en kraamzorg

Verloskundige zorg en kraamzorg Stad Holland, een dijk van een zorgverzekeraar Verloskundige zorg en Kraamzorg 2015 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen van een kind is een bijzondere gebeurtenis.

Nadere informatie

Rik van Lente. Gezondheid = Holland =

Rik van Lente. Gezondheid = Holland = Stad Holland, een dijk van een zorgverzekeraar Verloskundige zorg en Kraamzorg 2014 Rik van Lente Gezondheid = Holland = 2 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen

Nadere informatie

In 2013 verandert het basispakket van de zorgverzekering als volgt:

In 2013 verandert het basispakket van de zorgverzekering als volgt: Zorgverzekering Iedereen die in Nederland woont of werkt moet een basisverzekering hebben. Dit basispakket dekt de standaardzorg van bijvoorbeeld huisarts, ziekenhuis of apotheek. Daarnaast kunt u zich

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Informatie over de algemene tegemoetkoming Wtcg 2012

Informatie over de algemene tegemoetkoming Wtcg 2012 Informatie over de algemene tegemoetkoming Wtcg 2012 Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) Leven met een chronische ziekte of handicap brengt vaak extra kosten met zich mee. Door

Nadere informatie

19.15-19.45 uur : Inloop met koffie en thee 19.45-20.00 uur : Opening door directie 20.00-20.30 uur : Univé zorg in 2015 20.30-21.

19.15-19.45 uur : Inloop met koffie en thee 19.45-20.00 uur : Opening door directie 20.00-20.30 uur : Univé zorg in 2015 20.30-21. 19.15-19.45 uur : Inloop met koffie en thee 19.45-20.00 uur : Opening door directie 20.00-20.30 uur : Univé zorg in 2015 20.30-21.00 uur : Pauze 21.00-21.30 uur : Veranderingen in de AWBZ 21.30-22.30 uur

Nadere informatie

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker Een gezonder Nederland VTV-2014 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker, en vele anderen De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 1 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker 24 juni

Nadere informatie

Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 2008

Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 2008 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 0018 00 EA Den Haag Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 008 Hierbij

Nadere informatie

Ruimte voor duurzame innovatie in de zorg

Ruimte voor duurzame innovatie in de zorg Ruimte voor duurzame innovatie in de zorg De Doelen 22 november 2012 Kim Putters Erasmus Universiteit Rotterdam Koen Harms Achmea Programma Opening Kim Putters: Innoveren in een meervoudige omgeving Presentatie

Nadere informatie

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014 1 Van goede zorg verzekerd Zorgverzekering Oegstgeest 27 september 2014 Volksgezondheid Toekomst Verkenningen VTV 2013 Uitgangspunten zorgverzekeraars Zorgverzekeraars: Hanteren solidariteit en voor iedereen

Nadere informatie

ehealth in de langdurige zorg Hans Ossebaard & Angelie van der Aalst 29 oktober 2015

ehealth in de langdurige zorg Hans Ossebaard & Angelie van der Aalst 29 oktober 2015 ehealth in de langdurige zorg Hans Ossebaard & Angelie van der Aalst 29 oktober 2015 Zorginstituut Nederland 2 Werkterrein: publieke zorgverzekering Zorgverzekeringswet (Zvw) Wet langdurige zorg (Wlz)

Nadere informatie

Tijd voor de dood. Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen. Beleidsnotitie Palliatieve Zorg

Tijd voor de dood. Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen. Beleidsnotitie Palliatieve Zorg Beleidsnotitie Palliatieve Zorg Tijd voor de dood Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen Beleidsnotitie Tijd voor de dood Auteur(s) A.Trienekens Datum September

Nadere informatie

Veelgestelde vragen. Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering

Veelgestelde vragen. Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering Veelgestelde vragen Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering Iedereen van 18 jaar en ouder in Nederland is verplicht zich te verzekeren voor de zorgverzekering. De overheid stelt vast welke

Nadere informatie

Ik word verantwoordelijk geacht voor de AWBZ en daarom krijg ik veel van de kritiek op mijn bordje.

Ik word verantwoordelijk geacht voor de AWBZ en daarom krijg ik veel van de kritiek op mijn bordje. Directie Voorlichting en Communicatie Parnassusplein 5 Postbus 20350 2500 EJ Den Haag T 070 340 79 11 T 070 340 60 00 F 070 340 62 92 Hebt u 's avonds of in het weekend dringend een voorlichter nodig,

Nadere informatie

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden Opbouw De visie van zorgverzekeraars Jaarcongres V&VN, 10 april 2015 Marianne Lensink Het stelsel en de rol van zorgverzekeraars Opgaven voor de toekomst: - minder meer zorguitgaven - transparantie over

Nadere informatie

Uw zorgverzekering in 2013. De zorgverzekering voor universitair medische centra

Uw zorgverzekering in 2013. De zorgverzekering voor universitair medische centra EXCLUSIEF VOOR DE UMC S Uw zorgverzekering in 2013 De zorgverzekering voor universitair medische centra De zorgverzekering voor universitair medische centra De zorgverzekering speciaal voor u UMC Zorgverzekering

Nadere informatie

Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind!

Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind! Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind! Samen verder, samen beter! Iedere vrouw heeft recht op professionele geboortezorg die haar en haar gezin in het proces van kinderwens, zwangerschap,

Nadere informatie

ik! Zorgverzekeringen 2015 Wijzigingen in jouw zorgverzekering

ik! Zorgverzekeringen 2015 Wijzigingen in jouw zorgverzekering ik! Zorgverzekeringen 2015 Wijzigingen in jouw zorgverzekering ik! de zelf verzekeraar Het is vanzelfsprekend dat je je voor zorg goed wilt verzekeren. Daarom biedt ik! je zorgverzekeringen met een uitstekende

Nadere informatie

Transitie Langdurige Zorg

Transitie Langdurige Zorg Transitie Langdurige Zorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg AWBZ in historisch perspectief 1968 Ontstaan van de AWBZ voor langdurige onverzekerbare

Nadere informatie

Deel 1: Positieve psychologie

Deel 1: Positieve psychologie Deel 1: Positieve psychologie Welkom bij: Positieve gezondheid. Jan Auke Walburg 2 Carla Leurs 3 4 Bloei Bloei is de ontwikkeling van het fysieke en mentaal vermogen. Welbevinden en gezondheid Verschillende

Nadere informatie

SSRI-gebruik tijdens de zwangerschap

SSRI-gebruik tijdens de zwangerschap SSRI-gebruik tijdens de zwangerschap Afdeling gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Zwangerschap en depressie 3 Gevolgen van SSRI-gebruik tijdens de zwangerschap 3 Adviezen - zwangerschap 5 Adviezen - bevalling

Nadere informatie

Over de grenzen van de eigen praktijk 1 Hoe geeft de verloskundige cliëntgericht werken vorm met de hele keten?

Over de grenzen van de eigen praktijk 1 Hoe geeft de verloskundige cliëntgericht werken vorm met de hele keten? Over de grenzen van de eigen praktijk 1 Hoe geeft de verloskundige cliëntgericht werken vorm met de hele keten? De Inspectie voor de Gezondheidszorg spreekt in haar recente rapport (juni 2014) 2 haar waardering

Nadere informatie

Verloskundige zorg en kraamzorg

Verloskundige zorg en kraamzorg Verloskundige zorg en Kraamzorg 2016 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen van een kind is een bijzondere gebeurtenis. Om ervoor te zorgen dat u straks van uw kraamtijd

Nadere informatie

Uitleg voorwaarden algemene tegemoetkoming Wtcg 2013

Uitleg voorwaarden algemene tegemoetkoming Wtcg 2013 Uitleg voorwaarden algemene tegemoetkoming Wtcg 2013 Voor de algemene tegemoetkoming vanuit de Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) over 2013 zijn de voorwaarden voor zorggebruik gewijzigd. Daarnaast

Nadere informatie

Focus op gedrag & gezondheid

Focus op gedrag & gezondheid Focus op gedrag & gezondheid Twentse Expertmeeting Gezonde Leefstijl 7 februari 2011 Pascale Voermans, Menzis Inhoud Even voorstellen De meningen in Nederland Menzis & preventie Missie & Strategie Activiteiten

Nadere informatie

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Tot stand gekomen in het kader van het project RAAK-MKB Ontwerpen voor zorgverleners Auteurs Dr. F. Verhoeven; onderzoeker lectoraat Co-design (HU) Ing. K. Voortman-Overbeek;

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Uw kans op een kind met cystic fibrosis (taaislijmziekte) of sikkelcelziekte en thalassemie (erfelijke bloedarmoede)

Uw kans op een kind met cystic fibrosis (taaislijmziekte) of sikkelcelziekte en thalassemie (erfelijke bloedarmoede) Uw kans op een kind met cystic fibrosis (taaislijmziekte) of sikkelcelziekte en thalassemie (erfelijke bloedarmoede) Deze folder is bedoeld voor mensen die samen met hun partner een kind willen krijgen

Nadere informatie

Wij weten hoe het voelt

Wij weten hoe het voelt www.freya.nl Twitter: @Freya_NL facebook.com/freyanl Wij weten hoe het voelt Om je heen lijkt iedereen zomaar kinderen te krijgen. Bij jou blijft die zo gewenste zwangerschap uit. Bij Freya weten we als

Nadere informatie

De zorgverzekeringswet

De zorgverzekeringswet De zorgverzekeringswet De invoering van de Zorgverzekeringswet (ZVW) en de wet op de Zorgtoeslag vanaf 1 januari 2006 is een feit. Hierdoor ontstaat er één zorgverzekering voor iedereen, waarmee het onderscheid

Nadere informatie

1 Over de grenzen van de risicoverevening

1 Over de grenzen van de risicoverevening 1 Over de grenzen van de risicoverevening 1.1 APE, 15 februari 2016 Inleiding In dit paper betrekken we de stelling dat het primaire doel van risicoverevening het waarborgen van solidariteit is. Doelmatige

Nadere informatie

Welzijn en (gezondheids)zorg

Welzijn en (gezondheids)zorg Hoofdstuk 14 Welzijn en (gezondheids)zorg 14.1 Inleiding Een belangrijke doelgroep voor het welzijns- en zorgbeleid zijn de ouderen. Dit hoofdstuk begint daarom met het in kaart brengen van deze groep

Nadere informatie

Er zijn twee onderzoeken mogelijk: 1. Met de combinatietest wordt onderzocht of er een verhoogde kans bestaat dat uw ongeboren kind Downsyndroom

Er zijn twee onderzoeken mogelijk: 1. Met de combinatietest wordt onderzocht of er een verhoogde kans bestaat dat uw ongeboren kind Downsyndroom Prenatale screening op Downsyndroom en lichamelijke afwijkingen INHOUD 1. Wat leest u in deze brochure? 2. Onderzoek naardownsyndroomen lichamelijke afwijkingen 2.1 Onderzoek naar Downsyndroom 2.2 Onderzoek

Nadere informatie

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten September 2013 Door: N. Rosendaal Introductie Amsterdam (A), Den Haag (DH), Rotterdam (R), en Utrecht (U) vormen samen de vier grootste steden

Nadere informatie

Verloskundige zorg en kraamzorg 2015

Verloskundige zorg en kraamzorg 2015 Verloskundige zorg en kraamzorg 2015 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen van een kind is een bijzondere gebeurtenis. Om ervoor te zorgen dat u straks van uw kraamtijd

Nadere informatie

Zorginnovatie bij CZ D2D D2P D2D D2P D2D D2P P2D P2M P2D P2M P2D P2M

Zorginnovatie bij CZ D2D D2P D2D D2P D2D D2P P2D P2M P2D P2M P2D P2M Zorginnovatie bij CZ D2D D2P P2D P2M D2D D2P P2D P2M D2D D2P P2D P2M Durft u zich te onderscheiden? Dan zijn wij bijzonder geïnteresseerd in uw ideeën voor innovatie in de zorg! Het zijn woelige tijden

Nadere informatie

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015 Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking Wat verandert er in de zorg in 2015 De zorg in beweging Wat verandert er in 2015? In 2015 verandert er veel in de zorg. Via een aantal

Nadere informatie

perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea

perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea 1 2 3 Zorgkostenstijging is van alle jaren maar extra waakzaamheid geboden Ontwikkeling zorguitgaven

Nadere informatie

De Wet Langdurige Zorg- samenvatting gericht op de gevolgen voor mensen met chronische

De Wet Langdurige Zorg- samenvatting gericht op de gevolgen voor mensen met chronische De Wet Langdurige Zorg- samenvatting gericht op de gevolgen voor mensen met chronische beademing door Elske ter Veld, voorzitter VSCA. Bij de Tweede Kamer ligt nu ook de Wet Langdurige Zorg, de WLZ. Deze

Nadere informatie

De zorg en uw portemonnee. Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl

De zorg en uw portemonnee. Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl De zorg en uw portemonnee Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl 12,5 jaar Transparantie Vanaf 2005 ZorgKiezer.nl, nu grootste onafhankelijke zorgsite van Nederland Trends

Nadere informatie

De zorg (nu en) in de toekomst: weelde of armoe?

De zorg (nu en) in de toekomst: weelde of armoe? De zorg (nu en) in de toekomst: weelde of armoe? Hoe beïnvloeden de veranderingen in financiering van de zorg klinisch onderzoek CRA-dag 24 april 2014 Ulrich Oron, apotheker MBA Een maatschappelijke blik

Nadere informatie

Waarom een zorgpad voor zwangeren met sociale risicofactoren:

Waarom een zorgpad voor zwangeren met sociale risicofactoren: Inleiding Zorgpad In Hoogeveen hebben wij een relatief hoog percentage achterstandsgebieden, vergelijkbaar met Rotterdam (60%). Het verschil met Rotterdam is dat het in Hoogeveen gaat om een autochtone

Nadere informatie

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Zorg voor innovatie! Bijlage Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Bijlage eindrapportage KPN juni 2006 Dit is een bijlage bij het rapport Zorg voor innovatie! Innovatie en ICT in de curatieve

Nadere informatie

Gedeeltelijk Eigen Risico Veelgestelde Vragen

Gedeeltelijk Eigen Risico Veelgestelde Vragen Gedeeltelijk Eigen Risico Veelgestelde Vragen Contactpersoon: Laurens Krüger l.kruger@nationale-denktank.nl 06-43262560 De Frequently Asked Questions 1. Wat is het Gedeeltelijk Eigen Risico? 2. Hoe zit

Nadere informatie

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE Hoe word ik als cliënt geïnformeerd over de veranderingen? Met een brief van de gemeente Met een persoonlijk gesprek in 2015

Nadere informatie

De Wmo 2015. Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 26 november 2014

De Wmo 2015. Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 26 november 2014 De Wmo 2015 Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 26 november 2014 Inhoud van de presentatie 1. Wat zijn de belangrijkste trends 2. Hoe is het nu geregeld? 3. Hooflijnen nieuwe stelsel 4. PGB in de Wmo 5. Eigen

Nadere informatie

Verloskundige zorg en kraamzorg 2014

Verloskundige zorg en kraamzorg 2014 Verloskundige zorg en kraamzorg 2014 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen van een kind is een bijzondere gebeurtenis. Om ervoor te zorgen dat u straks van uw kraamtijd

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid

Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid Aanleiding en achtergrond van het onderzoek Goede gezondheidszorg wordt steeds belangrijker: ook in Nederland nemen problemen als overgewicht, diabetes en hartproblemen

Nadere informatie

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 1 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) noemt het opvallend dat het aantal abortussen vanaf 20 weken is toegenomen en veronderstelt dat dit verband houdt met de

Nadere informatie

Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen weggelegd? Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong

Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen weggelegd? Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong. Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen

Nadere informatie

Gelre Kraamzorg. Liefdevol begin. Je kunt er voor kiezen om je kind geboren te laten worden:

Gelre Kraamzorg. Liefdevol begin. Je kunt er voor kiezen om je kind geboren te laten worden: Gelre Kraamzorg Liefdevol begin De kraamverzorgenden van Gelre Kraamzorg bieden persoonlijke en professionele zorg zodat jij en je gezin tijdens de kraamtijd onbezorgd kunnen genieten van een liefdevol

Nadere informatie

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012.

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. Savant-Zorg Regionale gecertificeerde organisatie voor verpleging en verzorging. Wij bieden verpleging en

Nadere informatie

Workshop DOELMATIG OPLEIDEN. Prof dr Peter de Leeuw, internist, hoofdredacteur NtvG dr Ton Hoofwijk, chirurg, opleider Orbis MC

Workshop DOELMATIG OPLEIDEN. Prof dr Peter de Leeuw, internist, hoofdredacteur NtvG dr Ton Hoofwijk, chirurg, opleider Orbis MC Workshop DOELMATIG OPLEIDEN Prof dr Peter de Leeuw, internist, hoofdredacteur NtvG dr Ton Hoofwijk, chirurg, opleider Orbis MC Workshop DOELMATIG OPLEIDEN Korte prikkelende- inleiding Alles interactief

Nadere informatie

iza De zorgverzekeraar voor de publieke sector iza zorgverzekeraar Informatie voor werknemers in de publieke sector Goed voor elkaar

iza De zorgverzekeraar voor de publieke sector iza zorgverzekeraar Informatie voor werknemers in de publieke sector Goed voor elkaar iza De zorgverzekeraar voor de publieke sector iza zorgverzekeraar Informatie voor werknemers in de publieke sector Goed voor elkaar iza De zorgverzekeraar voor de publieke sector Speciaal voor de publieke

Nadere informatie

Ondersteuning & Zorg door de gemeente Wat gaat er veranderen?

Ondersteuning & Zorg door de gemeente Wat gaat er veranderen? Ondersteuning & Zorg door de gemeente Wat gaat er veranderen? Algemeen November 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Onze 180 leden in beeld 2 Ons Doel: De Inclusieve Samenleving Op voet

Nadere informatie

Verenso. Vereniging van specialisten ouderengeneeskunde en sociaal geriaters

Verenso. Vereniging van specialisten ouderengeneeskunde en sociaal geriaters Verenso Vereniging van specialisten ouderengeneeskunde en sociaal geriaters WetLz April 2014 Wet Langdurige Zorg (Wet LZ) Alleen de meest kwetsbare mensen hebben in de toekomst recht op passende zorg (en

Nadere informatie

Stand van zaken: introductie Menzis

Stand van zaken: introductie Menzis Stand van zaken: introductie Menzis Coöperatie Sturen op kwaliteit, prijs en volume 2,1 miljoen verzekerden 2.500 medewerkers 5,2 miljard premie (inclusief AnderZorg en Azivo) Menzis garandeert de beschikbaarheid

Nadere informatie

Deel ggz vanaf 2008 in het basispakket

Deel ggz vanaf 2008 in het basispakket Deel ggz vanaf 2008 in het basispakket Behandeling psychische problemen voortaan in het basispakket van uw zorgverzekering In deze brochure leest u hoe het is geregeld na 1 januari 2008 Ministerie van

Nadere informatie

DE REDDENDE ENGEL. Theo Poiesz. mens2020. 17 januari 2013. 2013 Th.B.C. Poiesz

DE REDDENDE ENGEL. Theo Poiesz. mens2020. 17 januari 2013. 2013 Th.B.C. Poiesz DE REDDENDE ENGEL Theo Poiesz mens2020 17 januari 2013 2013 Th.B.C. Poiesz AGENDA Visie op ontwikkelingen in en rond de zorg Mogelijke implicaties voor zorgaanbieders en afnemers Behoefte aan een nieuw

Nadere informatie

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk.

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk. SAMENVATTING Het aantal mensen met een chronische aandoening neemt toe. Chronische aandoeningen leiden tot (ervaren) ongezondheid, tot beperkingen en vermindering van participatie in arbeid en in andere

Nadere informatie

Onderzoek verkiezingsthema zorg

Onderzoek verkiezingsthema zorg Onderzoek verkiezingsthema zorg Over het onderzoek Aan het onderzoek deden 27.798 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 15 tot en met 21 augustus 2012. Over het EenVandaag

Nadere informatie

Factsheet. De overheid gaat de langdurige zorg anders organiseren. Wat betekent dat voor mijn pgb?

Factsheet. De overheid gaat de langdurige zorg anders organiseren. Wat betekent dat voor mijn pgb? Factsheet De overheid gaat de langdurige zorg anders organiseren Wat betekent dat voor mijn pgb? 2 Hervorming langdurige zorg - Persoonsgebonden budget Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nadere informatie

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Tot slot: Meer doelmatigheid van het professionele aanbod valt te verkrijgen door het kritisch doorlichten

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

Eigen Regie Maakt Zorg Beter

Eigen Regie Maakt Zorg Beter Eigen Regie Maakt Zorg Beter 31 maart 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Termen Zelfmanagement Eigen regie Eigen verantwoordelijkheid Deelnemer in plaats van afnemer Verbindende schakel

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Dragerschap en erfelijke belasting

Dragerschap en erfelijke belasting Dragerschap en erfelijke belasting VSOP 17 mei 2010 Martina Cornel Hoogleraar Community Genetics & Public Health Genomics Quality of Care EMGO Institute for Health and Care Research Nieuwe technologische

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden

Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden Samenvatting Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden Nieuwe biotechnologische methoden, met name DNA-technieken, hebben de vaccinontwikkeling verbeterd en versneld. Met

Nadere informatie

Verslag en conclusie conferentie positieve gezondheid 4 april 2016

Verslag en conclusie conferentie positieve gezondheid 4 april 2016 Verslag en conclusie conferentie positieve gezondheid 4 april 2016 Op de conferentie waren vertegenwoordigers aanwezig van verschillende ketenpartners in de zorg: Adelante (revalidatie), Cohesie (huisartsen),

Nadere informatie

In deze Agis Zorgspecial

In deze Agis Zorgspecial Een uitgave van Agis Zorgverzekeringen www.agisweb.nl oktober 2012 Beste Agis klant, In deze Agis Zorgspecial De verkiezingen en Prinsjesdag liggen alweer achter ons. Er gaat de komende tijd veel veranderen

Nadere informatie

Zelfmanagement. bij zeldzame aandoeningen. juni 2012. Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen

Zelfmanagement. bij zeldzame aandoeningen. juni 2012. Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen bij zeldzame aandoeningen juni 2012 Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen Auteur: Drs. A.E.R.M. Speijer, VSOP Accordering door: Drs. J. Havers Senior Adviseur Landelijk

Nadere informatie

Verloskundige zorg en Kraamzorg 2010. Gefeliciteerd met uw zwangerschap!

Verloskundige zorg en Kraamzorg 2010. Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Verloskundige zorg en Kraamzorg 2010 Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen van een kind is een bijzondere gebeurtenis. Om ervoor

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Raadsledendag 20 september

Raadsledendag 20 september Raadsledendag 20 september Wet langdurige zorg & Zorgverzekeringswet Marlies Kamp Manon Jansen Programmamanagement HLZ 3 Presentatie 1. Wet langdurige zorg 2. Zorgverzekeringswet 3. Implementatie 4. Communicatie

Nadere informatie

DO NOT COPY. Chronische ziekten. Inhoud. De maatschappelijke opgave. Wat is er aan de hand? Wat doen we er aan? Rol overheid. Preventie in de zorg

DO NOT COPY. Chronische ziekten. Inhoud. De maatschappelijke opgave. Wat is er aan de hand? Wat doen we er aan? Rol overheid. Preventie in de zorg Chronische ziekten De maatschappelijke opgave Inhoud Wat is er aan de hand? Wat doen we er aan? Rol overheid Preventie in de zorg Aanpak diabetes 25 oktober 2007 Eric Koster Toename chronische aandoeningen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 9 maart 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 9 maart 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Zwangerschap, bevalling en kraamzorg Goed geregeld bij Univé

Zwangerschap, bevalling en kraamzorg Goed geregeld bij Univé Zwangerschap, en kraamzorg Goed geregeld bij Univé Deze brochure is goedgekeurd door Stichting Makkelijk Lezen Van harte gefeliciteerd met uw zwangerschap! Nu begint een bijzondere tijd waarin veel gebeurt.

Nadere informatie

FACTSHEET. Gezondheid en natuur

FACTSHEET. Gezondheid en natuur FACTSHEET Gezondheid en natuur M. van Santvoort Oktober 2014 Inleiding Waarom deze factsheet over gezondheid en natuur? Veel mensen geven aan dat zij zich ontspannen voelen in de natuur. Dit is een beleving

Nadere informatie

Ouderen(zorg) van de toekomst. Opkomst verzorgingsstaat Ontwikkelingen Grenzen aan de groei Ouderen van de toekomst Ouderenzorg van de toekomst

Ouderen(zorg) van de toekomst. Opkomst verzorgingsstaat Ontwikkelingen Grenzen aan de groei Ouderen van de toekomst Ouderenzorg van de toekomst Ouderen(zorg) van de toekomst Opkomst verzorgingsstaat Ontwikkelingen Grenzen aan de groei Ouderen van de toekomst Ouderenzorg van de toekomst VERZORGINGSSTAAT Opkomst verzorgingsstaat 1800-1870: liefdadigheid

Nadere informatie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie Innovatie in de Zorg en in de farmacie niets nieuws onder de horizon, wel bitter noodzakelijk Patrick Edgar Senior Manager Zorginkoop Is innovatie in de zorg nodig? Het gaat toch goed? Nederlanders leven

Nadere informatie