Er waart een golf van idealisme door Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Er waart een golf van idealisme door Nederland"

Transcriptie

1 Manifest Er waart een golf van idealisme door Nederland Door Denktank Prof. dr. Sigrid He mels (EUR) Prof. dr. Gabriël van den Brink (UvT) Mr. Addie Stehouwe r (Nationale Ombudsman) Prof. dr. Sylvester Eijffinger (UvT) Mr. Marnix van Rij (E&Y) Felix Rottenberg Prof. dr. Theo Camps (UvT) Ds. Paul van Oosten (Diaconie Amsterdam) Prof. mr. Arno Akkermans (VU) Prof. dr. Lucas Meijs (EUR) Redactie: prof. dr. Theo Schuyt (VU) en Mr. Elly Mariani (VU) Uitgebreide versie 22 november 2013 Dit Manifest wil uiting geven aan een hoopgevende ontwikkeling in Nederland. Het Particulier maatschappelijk initiatief, oorspronkelijk, autonoom, oer-nederlands, zoekt een vorm, lokaal, regionaal en landelijk. Een vorm die zichtbaar is, waar maatschappelijke initiatieven elkaar tegenkomen en van elkaar leren. Een baken van hoop en inspiratie. Een vorm die ook voor overheden en marktpartijen zichtbaar en herkenbaar is.

2 De denktank is een tijdelijk, onafhankelijk adviesorgaan. De leden participeren zonder last of ruggespraak. De totstandkoming van dit advies is door een incidentele bijdrage van een particulier fonds mogelijk gemaakt. 2

3 Het Manifest Inhoudsopgave 1. Inleiding, probleemstelling en opzet 2. Begripsomschrijving 3. Missie en visie van particulie r maatschappelijk initiatief 4. Analyse 4.1 Hoe particulier initiatief in de verzorgingsstaat is gemarginaliseerd; een historische terugblik 4.2 Ontzield, verstatelijkt particulier initiatief 4.3 Behoefte aan betekenis; eigen identiteit 5. Oplossingen 5.1 Van handelingsverlegenheid naar leven met variëteiten 5.2 Onafhankelijkheidacceptatie 6. Wat te doen?; Naar een Nederlandse Raad voor Maatschappelijk Initiatief? Bijlage 1 Aanbevolen artikelen door leden van de Denktank Bijlage 2 The Independent Sector: leading organization in de Verenigde Staten 3

4 Manifest 1. Er is in de participatiesamenleving meer tussen overheid en de individueel verantwoordelijke burger 2. Er waart een golf van idealisme door Nederland; een golf van particuliere, maatschappelijke initiatieven 3. Dit idealisme past in de Nederlandse traditie van particulier initiatief 4. Dit particulier initiatief kent eigen organisatie- en governance vormen 5. Het aanprijzen van de individueel verantwoordelijke burger in de participatiesamenleving miskent dit maatschappelijk betrokken middenveld 6. De verantwoordelijkheid van particulier initiatief raakt aan de maatschappelijke verantwoordelijkheden van overheid en markt 7. De Nederlandse democratie en de Nederlandse verzorgingsstaat berusten op drie pijlers: vrijheid (burgerrechten, een vrije markt), gelijkheid (voor wet en overheid) en broederschap (betrokkenheid op elkaar en bij de maatschappij) 8. Particuliere, maatschappelijke initiatieven belichamen broederschap, betrokkenheid en directe democratie (dit te onderscheiden van politieke democratie) 9. Particulier initiatief wordt niet op de juiste wijze gekend en laat zich niet op de juiste wijze kennen 10. De balans tussen overheid, markt en particulier initiatief is scheefgetrokken 11. Een heroriëntatie van particulier initiatief is noodzakelijk om deze balans te herstellen 12. Een stap is dat partijen elkaar kennen, ontmoeten en waar mogelijk elkaar versterken 4

5 1. Inleiding, probleemstelling en opzet Dit Manifest is opgesteld om uiting te geven aan een grote bezorgdheid dat aan particulier initiatief in Nederland geen recht wordt gedaan. De vele vrijwilligers worden gezien als onbetaalde arbeidsreserve voor een bezuinigende overheid. Filantropische fondsen op hun beurt worden geacht bij te dragen om gaten in overheidsbudgetten te dichten. Dit Manifest wil echter ook uiting geven aan een hoopgevende ontwikkeling in Nederland. Particuliere maatschappelijke initiatieven alom. Vanaf 1993 is in Nederland een sector filantropie in opkomst 1. Geldwervende fondsen, vermogensfondsen treden vanaf dat moment meer op de voorgrond. Nieuwe fondsen nemen snel in aantal toe. Van de Ende, Cruijff, en Krajicek geven in Nederland een gezicht aan deze ontwikkeling. Lokale gemeenschapsfondsen doen hun intrede; particuliere zorgarrangementen ontstaan naast vele andere burgerinitiatieven, fondsen op naam floreren, maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt door bedrijven algemeen gepraktiseerd, voedselbanken verspreiden zich in snel tempo over het land, vrijwilligerswerk en vrijwilligersorganisaties, vertegenwoordigd door de NOV, zijn onmisbaar voor het functioneren van de maatschappij. Particulier initiatief is springlevend. Maatschappelijk onmisbaar, echter als sector nog weinig zichtbaar voor de politiek, onbekend voor ambtelijke beleidsmakers en gebrekkig communicatief naar het brede publiek. Dit betekent, dat dit particulier initiatief zichzelf nog onvoldoende georganiseerd heeft, geen duidelijke constituency heeft, gebaseerd op een visie en een missie. Dit werd bijvoorbeeld duidelijk bij de totstandkoming van het Belastingplan 2012 (inhoudende de Geefwet), dat uiteindelijk de uitkomst bevatte van politieke en maatschappelijke lobbyactiviteiten, met name toegespitst op fiscale regelingen met betrekking tot cultuur. De onlangs in de Troonrede 2013 gepropageerde participatiesamenleving maakt andermaal duidelijk dat het Kabinet voorbij gaat aan het feit dat er tussen overheid en de individueel verantwoordelijke burger meer bestaat, namelijk particulier, maatschappelijk initiatief. 8 wetenschappers uit verschillende disciplines en 4 maatschappelijke experts hebben als Denktank een poging ondernomen de situatie waarin het particulier initiatief op dit moment verkeert te duiden, een analyse te maken en oplossingen te bieden. Doelstelling Het doel van dit manifest uit wetenschappelijke hoek is om vanuit een onafhankelijke positie, steun te verlenen aan de maatschappelijke (branche) organisaties van het particulier initiatief en tevens een bijdrage te leveren aan de politieke en beleidsdiscussies over de Nederlandse verzorgingsstaat van de toekomst. Tegelijkertijd beoogt het manifest ook een bijdrage te leveren aan het zelfbewustzijn van de vele particuliere initiatieven en daarmee uiting te geven aan bezieling, perspectief en idealen, kortom, een baken van hoop te zijn. 1 Schuyt, Th. (2001). De Filantropische Sector en Philanthropic Studies in Nederland. Wetenschappelijke belangstelling voor een maatschappelijke sector in wording. Houten/ Diegem: Bohn stafleu Van Loghum. Oratie VU A msterdam 5

6 Probleemstelling Gezien het bovenstaande houdt de Denktank zich bezig met het beantwoorden van de volgende vragen: 1. Hoe kan de ontstane situatie van particulier maatschappelijk initiatief worden verklaard? 2. Hoe ziet de visie en missie van particulier maatschappelijk initiatief eruit? 3. Wat zijn oplossingen voor de ontstane situatie? Opzet Het voorwerk voor de tekst is gedaan via individuele interviews met de leden van de Denktank. Aan het eind van elk interview is gevraagd om een artikel (van eigen hand of anderszins) aan te leveren dat het best de eigen ideeën weerspiegelt. Deze artikelen zijn in Bijlage 1 opgenomen Afsluitend is met zes leden van de Denktank eenmaal gezamenlijk vergaderd. 6

7 2. Begripsomschrijving Filantropie is een ander woord voor particulier maatschappelijk initiatief dat zijn/haar eigen tijd investeert of portemonnee meebrengt. Uit betrokkenheid en ten behoeve van het algemeen nut. Filantropie staat voor vrijwillige bijdragen aan de maatschappij: particulieren steunen KWF Kankerbestrijding en de Koninklijke Nederlandse Reddingsmaatschappij (KNRM) middels donaties en nalatenschappen; fondsen investeren in de Nederlandse kenniseconomie; bedrijven sponsoren culturele instellingen en NOC-NSF; sportverenigingen draaien op vrijwilligers. Nederland is het land van het particulier initiatief. Ondernemerschap, handelsgeest werd en wordt - verbonden met maatschappelijke betrokkenheid; de koopman en de dominee is een bekende typering van deze Hollandse attitude. Filantropie kwam in het verleden tot uiting in het oprichten van ouderenhofjes, in armenzorg en opvang van weduwen en wezen. Geen land ter wereld kent zoveel ouderenhofjes als Nederland en het Maagdenhuis staat in het centrum van Amsterdam. Aan het eind van de 20 e eeuw is een nieuw, modern soort filantropie ontstaan. Mede gevoed door een toegenomen welvaart, maar ook het resultaat van een groeiend gevoel van eigen verantwoordelijkheid voor het welzijn van de (wereld)samenleving en gestimuleerd door veranderend overheidsbeleid. De moderne filantropie is niet langer liefdadigheid, maar bestrijkt het brede terrein van algemeen nut zoals natuur, cultuurbehoud of de kenniseconomie. Een kernachtige definitie van filantropie is die van Bob Payton (1988): voluntary action for the public good 2. Hij is een van de grondleggers van het Center on Philanthropy aan de universiteit van Indianapolis, in de Verenigde Staten. In het onderzoek Geven in Nederland wordt een meer uitgebreide definitie dan die van Payton gebruikt: Filantropie staat voor bijdragen in de vorm van geld, goederen en tijd (expertise), vrijwillig ter beschikking gesteld door individuen en organisaties (fondsen, kerken, bedrijven, goededoelenloterijen), waarmee primair algemeen nuttige doelen worden gesteund 3. Moderne filantropie staat voor de handeling, de bijdrage. In Nederland gebeurt dat in de regel aan organisaties; men geeft aan een goede doelen organisatie. Filantropie heeft twee verschijningsvormen: als sector filantropie en als inkomstenbron voor non-profit instellingen De sector filantropie: ten eerste zijn er de filantropische instellingen, zoals de Nierstichting, het Prins Bernhard Cultuurfonds, het VSB Fonds, de Van de Ende Foundation en het Wereld Natuurfonds. Een aantal brancheorganisaties van een aantal filantropische instellingen vooral de grotere - heeft zich verenigd binnen de sector filantropie. De sector filantropie is een subsector van de Nederlandse non-profit sector. Zij onderscheidt zich echter van andere non-profit instellingen op het punt van de zelf verkregen financiële middelen (om deze vervolgens door te geven aan algemeen nuttige doelen). 2 Payton. R.L. (1988). Philanthropy: Voluntary Action for the Public Good. New York: Macmillan. 3 Schuyt, Th., B, Gouwenberg en R. Bekkers (red.) Geven in Nederland Den Haag: Reed Elsevier 7

8 Daarnaast komt filantropie voor als een bron van inkomsten voor non-profit instellingen. In het Global Civil Society research-project zijn wereldwijd de non-profit sectoren in 34 landen onderzocht. Wat betreft de inkomstenbronnen van deze sector wordt onderscheiden in: - charges/fees (eigen inkomsten uit de markt); - government funding (overheidsfinanciering); - philanthropy (vrijwillige bijdragen; filantropie). (Salamon et al. 2004; Burger en Dekker 2001) 4 Hier volgen gegevens van enkele Europese landen: Europa Eigen inkomsten Overheidsfinanciering Filantropie UK 45% 47% 9% Frankrijk 35% 58% 8% Duitsland 32% 64% 3% Nederland 39% 59% 2% België 19% 77% 5% (Salamon 2004:33) Binnen Europa staat Nederland met 2% filantropische bijdragen op de laatste plaats. De nog grotendeels door de overheid gefinancierde Nederlandse non-profit sector wordt zich bewust van filantropie als inkomstenbron en stelt in rap tempo fondsenwervers aan. Zo doen bijvoorbeeld universiteiten, ziekenhuizen en culturele instellingen steeds vaker en intensiever aan fondsenwerving. En zij doen een beroep op vrijwilligers. Naast overheidsfinanciering en eigen marktinkomsten blijkt filantropie voor non-profit instellingen een steeds meer noodzakelijke optie. Nederlanders geven derhalve tijd en geld aan organisaties van de sector filantropie en steeds meer - aan non-profit organisaties. 4 Salamon, L.M., S.W. Sokolowski and Associates. (2004). Global Civil Society. Dimensions of the Nonprofit Sector. Bloomfield: Kumarian Press. Burger, A. en P. Dekker (red.). (2001). Noch markt, noch staat. De Nederlandse non-profitsector in vergelijkend perspectief. Den Haavg: Sociaal en Cultureel Planbureau. 8

9 3. Missie en Visie van particulier, maatschappelijk initiatief De philos anthropos is de persoon die handelt uit liefde voor de mensheid. In algemene betekenis, For the Love of Mankind 5. De missie van particulier maatschappelijk initiatief is bijdragen aan de kwaliteit van samenleven en samenleving. Sociaal, maatschappelijk, cultureel, ecologisch en economisch. Particulier initiatief draagt op eigen initiatief bij aan essentiële maatschappelijke functies, algemeen nuttige functies. De visie van particulier initiatief is afhankelijk van de maatschappelijke context waarin dit particulier initiatief opereert. Voor Nederland is de visie van particulier, maatschappelijk initiatief dat door haar inzet de pluriformiteit in de samenleving en daarmee de democratie wordt bewaard en bevorderd. Deze visie op de rol van particulier maatschappelijk initiatief wordt in de context van de Verenigde Staten door Payton en Moody als volgt verwoord. Zij zien voor filantropie een fundamentele rol weggelegd, die in democratieën belangrijk is. We have argued that philanthropy plays an essential role in defining, advocating and achieving the public good.... Both government and philanthropy provide public goods. Sometimes they do so in partnership government money is a primary source of funding for non-profit organizations and other times philanthropy steps in to provide public goods. when both the market and government fail to do so. 6 Zij vervolgen: Democracy needs philanthropy because democracy is not simply a political phenomenon. 7 Het belang pluriformiteit; een hernieuwde balans tussen overheid en zelfstandig particulier initiatief een hernieuwd maatschappelijk middenveld - wordt in de context van de Verenigde Staten eveneens door Peter Berger en Richard Neuhaus bepleit. Zij menen dat de moderne verzorgingsstaat niet ontmanteld moet worden, maar dat alternatieve mechanismen nodig zijn Zij schreven op basis van onderzoek in opdracht van het Enterprise Institute te Washington de publicatie: To empower people, the role of mediating structures in public policy. 8 Zij definiëren deze tussenstructuren als volgt: those institutions standing between the individual in his private life and the large institutions of public life...such institutions have a private face, giving private life a measure of stability, and have a public face, transferring meaning and value to the megastructures 9 Volgens deze sociologen kunnen mediating structures een belangrijke rol spelen. Zij kiezen daarmee positie tegen een neoliberaal standpunt dat de nadruk legt op individuele verantwoordelijkheid, maar ook tegen een statelijk standpunt dat maatschappelijke vraagstukken zaak voor de overheid zijn. Berger en Neuhaus presenteren mediating structures als fundamentele sociale categorie, essentieel voor een democratische maatschappij: 5 Wiepking, P. (2008). For the Love of Mankind. A sociological Study on Charitable Giving. Ph.D dissertation. VU University Amsterdam, Faculty of Social Sciences 6 R.L. Payton en M.P. Moody, Understanding Philanthropy. Its Meaning and Mission, Bloomington en Indianapolis: Indiana University Press 2008, p R.L. Payton en M.P. Moody, o.c. p Berger, P.L. and R.J. Neuhaus. (1977). To empower people, the role of mediating structures in public policy. Washington D.C. : American Enterprise Institute 9 o.c. p. 6 9

10 Without institutionally reliable processes of mediation, the political order becomes detached from the values and realities of individual life. Deprived of its moral foundations, the political order is delegitimized. When that happens, the political order must be secured by coercion rather than by consent. And when that happens democracy disappears 10 Trommel spreekt van Gulzig bestuur 11. Het afgelopen decennium is in de wereld van politiek, beleid en bestuur een opmerkelijke ontwikkeling op gang gekomen. Terwijl in brede kring het geloof in maatschappelijke maakbaarheid achterhaald is verklaard, zien we een bestuur dat zich steeds indringender met de leefwereld van burgers bemoeit: achter de voordeur, in de wijken, op de arbeidsmarkt, in de vrije tijd. Bijzonder daarbij is ook dat maatschappelijke organisaties, marktpartijen en ook burgers zelf medeverantwoordelijk worden gemaakt voor de uitvoering van alsmaar meer bestuurstaken. Dit alles vormt aanleiding om van gulzig bestuur te spreken, ofwel bestuur dat erop gericht is burgers en organisaties tot grotere trouw en toewijding aan de publieke zaak te bewegen. De centrale stelling luidt dat gulzig bestuur een pathologische reactie vormt op een drievoudig moderniseringstrauma. Het verzorgingsstaatideaal vervliegt, het overheidsgezag erodeert, en het zelfordenende vermogen van de samenleving lekt weg. Gulzig bestuur duidt op een angstige poging dit tij te keren en maatschappelijke orde te realiseren waar deze juist steeds problematischer wordt. Voor de Europese verzorgingsstaten wijst Schuyt naar de Franse Revolutie om de rol van filantropie te verduidelijken 12. Overheid, markt en filantropie zijn drie allocatiemechanismen voor het bereiken van algemeen nuttige doelen. Vreemd genoeg is gebleken dat een monopolie van een van deze mechanismen niet tot een leefbare samenleving leidt. Een monopolistisch overheidsregime vaak omschreven als communistisch of socialistisch leidt tot bureaucratie en tot ontmoediging van persoonlijke verantwoordelijkheid. De markt daarentegen vergroot die persoonlijke verantwoordelijkheid en vrijheid, maar als monopolistisch allocatiemechanisme leidt het tot onacceptabele bestaansonzekerheid en wijdverbreide armoede. Als filantropie zou overheersen wordt de persoonlijke betrokkenheid vooropgesteld, maar dit mechanisme kan leiden tot willekeur en ongelijkheid. Een oplossing voor de toekomst ligt misschien in een samenspel van deze drie mechanismen, waarin de overheid een sterke basis van voorzieningen garandeert en de markt en de filantropische sector ruimte creëren voor dynamiek en pluriformiteit. Een dergelijke opzet sluit enerzijds aan bij de geschiedenis van Europese democratieën doordat het de principes van de Franse Revolutie doet herleven: vrijheid (markt), gelijkheid (overheid) en broederschap (filantropie). Deze opzet past anderzijds bij de overgang van Europese verzorgingsstaten naar een civil society waarin meer aandacht wordt besteed aan de bijdragen en verantwoordelijkheden van individuele burgers, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. De driedeling in maatschappelijke allocatiemechanismen en de voorgestane balans daartussen komt ook naar voren in fundamenteel interdisciplinair wetenschappelijk onderzoek naar coördinatiemechanismen in organisatie- en samenlevingsvormen. Dit 10 o.c. p.6 11 Tro mmel, W. (2009). Gulzig bestuur. oratie, 17 sept. 2009, VU. Meppel: Uitgeverij Boom, 12 Schuyt, Th. (2012). Filantropie in Europese Verzorgingsstaten; een uitdagende belofte. In : Openbaar Bestuur 22, 5, pp

11 onderzoek heeft het volgende basismodel van menselijke acties en coördinatie ontwikkeld. 13,14 (het model is zowel op micro meso- en macro niveau van toepassing). In order to explain the coordination of actions, there is a multitude of approaches in the social sciences whose systematization, however, which can be briefly described as follows: Mode of Coordination Type of Transaction Reasons for Compliance Hierarchy power relation fear Market Exchange interest Norms and Values conformity and approval commitment Solidarity personal relationship sympathy trust With these four sets of concepts, different types of motivations of human behavior as well as typical social prerequisites are described. These concepts explain the emergence of chains of action in an ideal way: however, what we usually find in reality is a mixture of elements which can only be recognized as such through a sharp distinction of the ideal type. (het derde en vierde type worden vaak samengevoegd).. 13 Hegner, F (1986). Solidarity and hierarchy: institutional arrangements for the coordination of actions. In F. X. Kaufmann, G. Majone, & V. Ostrom (Eds.). Guidance, Control en Evaluation in the Public Sector. The Bielefeld Interdisciplinary Project, De Gruyter, Berlijn/New York. 14 Kaufmann, F. X. (1987). Prevention and Intervention in the analytical Perspective of Guidance. In Kl. Hurrelman, F. X. Kaufmann, & F. Lösel (Eds.), Social Intervention: Potential and Constraints (pp ). DeGruyter, Berlijn/New York. 11

12 4. Analyse 4.1 Hoe particulier, maatschappelijk initiatief in de verzorgingsstaat is gemarginaliseerd; een korte, historische schets. Het particulier initiatief speelde tot begin jaren 70 in de vorige eeuw een belangrijke rol in het realiseren van maatschappelijke doelen. Als landelijke koepel kende Nederland voor maatschappelijke doelen de Nationale Raad voor het Maatschappelijk Welzijn (NRMW). Deze opereerde op landelijk niveau als coördinatiepunt van burgerlijk en kerkelijk particulier initiatief en de overheid. Op provinciaal niveau en in grotere steden functioneerden vanaf 1965 Raden voor Overleg en Advies (POA s en ROA s). Het Memorandum voorbereiding wetgeving maatschappelijk en cultureel welzijn, dat in 1970 verscheen, wilde deze structuur wettelijk vastleggen (Memorandum 1970). Men wilde overgaan tot het wettelijk regelen van welzijnsactiviteiten, die alle tot het beleidsterrein van het toenmalige Ministerie van CRM behoorden. Belangrijke punten waren: beleidsvoering, wettelijke regeling en decentralisatie. De beleidsvoorbereiding moest volgens het Memorandum een zaak worden van overheid, particulier initiatief en bevolking gezamenlijk. Over de beleidsvoorbereiding werd als volgt gedacht: particuliere instellingen moesten zich voor zover dit niet het geval was samenbundelen in zogenaamde functionele raden (functioneel wilde zeggen per werksoort) en deze functionele raden sloten zich aan bij een Raad voor Overleg en Advies (een ROA) waarin het verzamelde particulier initiatief in overleg trad met de overheid en bevolking. In 1972 verscheen het proefschrift van Bram Peper, Vorming van Welzijnsbeleid 15 Zijn promotieonderzoek verrichte hij onder begeleiding van de socioloog prof. dr. J.A.A. van Doorn. Aan deze, (met prof. dr. C. Lammers schrijver van het sociologische standaardwerk Moderne Sociologie ) ontleende Peper het begrip institutionalisering om het verschijnsel particulier initiatief en de organisatie van bevolkingsparticipatie in het brede welzijnsbeleid te analyseren. Hij onderzocht doelstelling, maatschappelijke steun en middelen van particulier initiatief en concludeerde dat er sprake was van anticiperende institutionalisering. Peper bepleitte een alternatief, te weten autonome institutionalisering, oftewel politieke invloedvergroting. Als latere beleidsadviseur van het toenmalig toonaangevende ministerie van CRM (later VWS) en voorzitter van de Knelpuntennota werd zijn beleidsmodel voorbeeld voor het gehele overheidsbeleid. De hierboven genoemde coördinatiepunten voor particulier initiatief (ROA S) zijn na het verschijnen van de Knelpuntennota uit 1974 verdwenen. De overheid ging het welzijnswerk en de cultuursector (maar ook onderwijs en de zorg) volledig financieren. Dit proces van statelijke financiering van particuliere non-profit instellingen stoelde op het politieke uitgangspunt wie betaalt, bepaalt. Deze volledige financiering geschiedde evenwel volgens de mal van het bestaande, verzuilde, particulier initiatief. Als de overheid protestantschristelijke scholen begunstigde, werden en moesten tegelijkertijd ook katholieke en openbare scholen hetzelfde ontvangen. Door het evenredigheidsprincipe werd deze wijze van overheidsfinanciering van particulier initiatief een vermenigvuldigingsfactor. Om deze reden kreeg Nederland de grootste non-profit sector van de wereld. 16 Maar wel een met een uniek karakter: een sector van staatsparticulier initiatief Peper, B. (1972) Vorming van welzijnsbeleid. Meppel: Boo m 16 Salamon, L. M., & Et-al (Eds.). (2004). Global Civil Society: Dimensions of the Nonprofit Sector. Volume 2 (Vol. 2). Baltimore: Johns Hopkins University, p Waal, S. De. (2000). Nieuwe strategieën voor het publieke domein. Alphen a/d Rijn: Samsom 12

13 Op deze manier ontstonden in Nederland twee soorten particulier initiatief: het staatsparticulier initiatief en het zelfstandige particulier initiatief (de huidige sector filantropie ) dat functioneert op basis van eigen financiële middelen. Dit proces van verstatelijking leidde ertoe dat ook de landelijke overleg- en beleidsvoorbereidingcontacten tussen overheid en sector filantropie ophielden te bestaan. De zelfstandige instellingen, het traditionele goede doelen particulier initiatief kon zich door dit overheidsbeleid slechts aan de rand van de maatschappij nestelen. Onbekend maakte langzamerhand onbemind. 13

14 4.2. Ontzield, verstatelijkt particulier initiatief De oorspronkelijke zuilen zijn verstatelijkt en daarmee is de ziel eruit verdwenen; betaald, ontzield en gevuld met staatsrationaliteit. De belofte van de kerk er wordt voor u gezorgd is door de overheid overgenomen. Van den Brink heeft empirisch onderzoek gedaan naar hoe het in Nederland staat met idealen 18. Empirisch onderzoek, dat tussen 2008 en 2012 gelopen heeft. Verzuiling was in Nederland onze eigen Tocqueville. De laatste 20 jaar is er héél veel over de markt en heel veel over de overheid gesproken. Daartussen was er niks; dat is institutioneel weggevallen. Ons onderzoek richtte zich op hoe het staat met idealisme in Nederland. Wij zijn op zoek gegaan naar waardedefinities. 49% van de bevolking noemt sociale waarden als de belangrijkste; een betere samenleving. Van die 49% noemt 25% vitale waarden zoals een nieuw type spiritualiteit, natuur- en dierbescherming. Maar 12% van de Nederlandse bevolking noemt inkomen als de belangrijkste waarde. Er is een golf van idealisme die om een vorm vraagt. De oude vormen voldoen niet meer; de civil society moet opnieuw worden uitgevonden. Noch de overheid, noch de markt kan dit, en het kan niet van bovenaf gestuurd worden. Wat betreft het maatschappelijk initiatief en haar toekomst zie ik drie ontwikkelingen: 1. Mensen nemen hun idealen veel serieuzer op dan 20 jaar geleden. Tijdens de verzuiling geschiedde de beleving van idealen in de kerk, terwijl door de week hard werd gewerkt. Het sacrale was afgescheiden. Nu zijn idealen niet langer opgesloten, maar relevant geworden in het werkzame leven; in het bedrijf. Secularisatie betekent niet dat het idealisme minder is geworden, maar méér. 2. Een tweede ontwikkeling is de herwaardering in de jaren 80 van ondernemerschap: er wordt positief gedacht over een ondernemende houding, moeite doen, vasthouden, ook winst maken mag weer. 3. Een derde is verbondenheid ; dat zit in ons allemaal. Totaal nieuwe verbindingswijzen dienen zich aan. Maatschappelijk particulier initiatief is vanwege het ondernemerschap niet institutionaliseerbaar. Het loopt via verbeelding en beelden. Het begint bij burgers. Dan pas komen in latere fasen besturen en politiek. Wij kunnen het niet van bovenaf sturen. Daarnaast is het vermogen én de bereidheid om zelf iets te organiseren is ongelijk verdeeld. Er zijn groepen voor wie dit niet werkt. De klassieke verzorgingsstaat zal voor lagere klassen nodig blijven. 19 Volgens Sylvester Eijffinger is Nederland op dit punt de beschaving voorbij; de middengroepen en de hogere klassen redden zich wel. De last komt bij groepen die zich niet kunnen wapenen. Het verval van de economie is de economie van het verval geworden. De grondleggers van de economische wetenschap waren moraalfilosofen, met een integrale visie op economie én maatschappij. Sinds Pareto is economie wiskunde geworden en van de maatschappij losgezongen Van den Brink, G. (Red.) (2012). De Lage Landen en het Hogere. De Betekenis van Geestelijke Beginselen in het Moderne Bestaan. Amsterdam: Amsterdam University Press 19 Interview met Van den Brink, in Tilburg, 26 augustus Interview met Eijffinger in Tilburg, 26 augustus

15 4.3 Behoefte aan betekenis; eigen identiteit Akkermans: Particulier initiatief heeft te maken met hoe natuurlijke personen de maatschappij ervaren. Fiscale aftrek zou aandacht moeten schenken aan de (sociale) psychologie: het gaat bij particulier initiatief om de beleving van rechtvaardigheid en betrokkenheid. Juist die betrokkenheid heeft niet alleen maatschappelijke betekenis, maar ook - en vooral voor de personen zelf. De overheid is instrumenteel; de markt is bekend. Particulier initiatief betreft identificatie en betrokkenheid. In alle wetenschappen zie je de laatste jaren verbreding van het mensbeeld. Zie de klassieke economie die plaats heeft moeten maken voor Behavioral Economics. Wij zijn allen jarenlang blootgesteld aan de Doctrine van self-interest. We zijn gebrainwashed : als ik mijn eigenbelang nastreef, voel ik mij beter. Terwijl sociaal psychologen op basis van empirisch onderzoek tot de conclusie komen dat mensen betekenis willen geven; dat dit voor hen als menselijke drijfveer belangrijker is dan self-interest. Ook in de medische wetenschap wordt de traditionele dichotomie lichaam geest nu vervangen door het bio-psycho-sociale model. In het recht, bij conflictoplossingenstrategieën zie je hetzelfde. Er komt ruimte voor bredere visies. Niet alleen focus op het geschil, maar op de achterliggende belangen. In het oude vorm wordt de menselijke kant vergeten, de betekeniskant is weg. Zie het onderzoek onder slachtoffers, bij mensen bijvoorbeeld die een kind door een ongeval hebben verloren. Empirisch onderzoek wijst uit dat die slachtoffers zich vooral druk maken dat het niet nog een keer kan gebeuren; dat het gevaarlijke verkeersplein veranderd moet worden. Bij fouten in het ziekenhuis zie je dit ook terug: de betrokkenheid dat voorkomen wordt dat missers nogmaals worden gemaakt. Elk individu verwoordt het op zijn eigen manier; het gemeenschappelijke zit erin dat mensen betekenis willen geven. 21 Particulier initiatief en de overheid: privaat recht en publiekrecht. Het is geregeld dat via de parlementaire democratie het kader wordt geschapen voor privaatrecht en zelfregulering, maar deze werkelijkheid is achterhaald. Zie bijvoorbeeld de wet bescherming persoonsgegevens. De wet schrijft voor: Gedragscode Het Model Representativiteit Output legitimatie (het werkt!) En dit geschiedt onder het mom van zelfregulering: ik noem dit particulier onderaannemerschap. Meijs: Er waart een golf van idealisme suggereert dat er iets nieuws aan de hand is. Dat is niet zo. Het is een bestaande golf, vanuit een lange traditie. In de contacten tussen overheid en particuliere organisaties wordt het probleem van governance zichtbaar; daar zijn verschillen van inzicht. De overheid denkt in raden van toezicht, toezicht en control. Bijvoorbeeld bij de wetsvoorstellen op maatschappelijke ondernemingen. Particuliere organisaties, verenigingen werken anders, zij hebben andere organisatieprincipes. Overheid en particulier 21 Interview met Akkermans in Amsterdam, 30 juli

Manifest Er waart een golf van idealisme door Nederland

Manifest Er waart een golf van idealisme door Nederland Manifest Er waart een golf van idealisme door Nederland Door Denktank Prof. dr. Sigrid Hemels (EUR) Prof. dr. Gabriël van den Brink (UvT) Mr. Addie Stehouwer (Nationale Ombudsman) Prof. dr. Sylvester Eijffinger

Nadere informatie

DIT IS EEN UITGAVE VAN

DIT IS EEN UITGAVE VAN Colofon DIT IS EEN UITGAVE VAN Stichting Maatschappij en Onderneming Lange Voorhout 92 2514 EJ Den Haag Telefoon: +31(0)70 3528 528 Email: contact@smo.nl Redactie: Simone Langeweg Tekst- en Communicatieadvies

Nadere informatie

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1 René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl Sinds giften aan culturele instellingen fiscaal gezien aantrekkelijker zijn geworden,

Nadere informatie

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven Voorwoord Erik Sterk Guido Walraven Ondernemende burgers in lokale gemeenschappen kunnen sociale, economische en ecologische impact hebben, zo is de laatste jaren steeds duidelijker geworden. De verschillende

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

TASKFORCE Geven voor weten: particuliere middelen voor de wetenschap. 1 e Advies

TASKFORCE Geven voor weten: particuliere middelen voor de wetenschap. 1 e Advies TASKFORCE Geven voor weten: particuliere middelen voor de wetenschap 1 e Advies 1 december 2005 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Advies Fiscaliteit 3. Advies Cultuuromslag 4. Overige plannen Bijlage: samenstelling

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Wat we al weten Het onderzoek naar effecten van veranderingen in overheidssubsidies op geefgedrag is kort samengevat in onderstaande figuur.

Wat we al weten Het onderzoek naar effecten van veranderingen in overheidssubsidies op geefgedrag is kort samengevat in onderstaande figuur. Welke invloed hebben overheidsbezuinigingen op het geefgedrag van burgers? René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Filantropische Studies, VU Amsterdam 10 november 2013 De participatiesamenleving in actie Het kabinet

Nadere informatie

Sport & Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. Désiree Hamelink RSM Erasmus Universiteit dhamelink@rsm.nl

Sport & Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. Désiree Hamelink RSM Erasmus Universiteit dhamelink@rsm.nl Sport & Maatschappelijk Betrokken Ondernemen Désiree Hamelink RSM Erasmus Universiteit dhamelink@rsm.nl Agenda Start: : Wat is MBO? Eerste Helft: : Koppeling Sport & MBO Rust: : Resultaten bij lokale sportverenigingen

Nadere informatie

Corporate Social Responsibility

Corporate Social Responsibility Corporate Social Responsibility Maatschappelijk verantwoord omgaan met klanten Dr. Jenny van Doorn Prof. dr. P.C. Verhoef Rapport CIC-2012-01 ISBN 978-90-367-5486-6 Onderzoeksrapport maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

De Trend van Zelforganisatie de rol van burgers & sociaal ondernemers in transities Dr. Flor Avelino Bouwcampus Duurzaamheid, 27 juni 2012,

De Trend van Zelforganisatie de rol van burgers & sociaal ondernemers in transities Dr. Flor Avelino Bouwcampus Duurzaamheid, 27 juni 2012, De Trend van Zelforganisatie de rol van burgers & sociaal ondernemers in transities Dr. Flor Avelino Bouwcampus Duurzaamheid, 27 juni 2012, Amersfoort www.drift.eur.nl www.transitiepraktijk.nl www.transitionsnetwork.org

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

De acht mechanismen van geefgedrag

De acht mechanismen van geefgedrag De acht mechanismen van geefgedrag Pamala Wiepking www.wiepking.com Erasmus Centre for Strategic Philanthropy (ECSP) / Sociologie Erasmus Universiteit Rotterdam Fundraising Day 15 mei 2012 Geven aan goede

Nadere informatie

Overheid,,politiek en cultuur: komt het ooit goed?

Overheid,,politiek en cultuur: komt het ooit goed? Overheid,,politiek en cultuur: komt het ooit goed? Lezing Kunst&Cultuur Drenthe 3 juni 2008 Utrecht, 4-6-2008 This report is solely for the use of our clients. No part of it may be circulated, quoted,

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

Geven in Nederland 2011

Geven in Nederland 2011 Geven in Nederland 2011 Geven in Nederland 2011 Giften, Nalatenschappen, Sponsoring en Vrijwilligerswerk Prof. Dr. Th.N.M. Schuyt, Drs. B.M. Gouwenberg, Dr. R.H.F.P. Bekkers (red.) 2011 Reed Business

Nadere informatie

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn noteer in je agenda: 3 maart, 31 maart, 21 april, 19 mei en 16 juni 2015 vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg

Nadere informatie

Strategisch management en vertrouwen

Strategisch management en vertrouwen Strategisch management en vertrouwen Niels van der Weerdt PhD Dept. Strategic Management Rotterdam School of Management, Erasmus University Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie Strategisch management

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Krijgen burgers het voor het zeggen in de PARTICIPATIESAMENLEVING?

Krijgen burgers het voor het zeggen in de PARTICIPATIESAMENLEVING? Krijgen burgers het voor het zeggen in de PARTICIPATIESAMENLEVING? AFSCHEID HENK CORNELISSEN, LSA EINDHOVEN 4 SEPTEMBER 2014 c.vdbos@via-arnhem.nl Onbekende gast? Wat wij gemeen hebben: Eind jaren zestig

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving&

Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving& Green%Deal% Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving& YanickAarsen MasterthesisvandeopleidingMilieu6maatschappijwetenschappen FaculteitderManagementwetenschappen RadboudUniversiteitNijmegen December2013

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Sommigen zoeken en vinden een nieuwe identiteit vooral in een virtuele wereld. Second Life.

Sommigen zoeken en vinden een nieuwe identiteit vooral in een virtuele wereld. Second Life. GOEDE DOELEN ALS SECTOR: VOLWASSEN WORDEN IN DE MONDIALE NETWERKMAATSCHAPPIJ. Eén overheersende ontwikkeling beheerst de toekomst van velen van ons: de opkomst van de global networked society. 1 Door de

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

HRM in de publieke en private sector

HRM in de publieke en private sector HRM in de publieke en private sector Nieuwe kansen en mogelijkheden of einde oefening? Frank Lekanne Deprez 16 november 2011 Leadership Entrepreneurship Stewardship info@nyenrode.nl +31 (0)346-291 291

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

Weconomics. Paul Bessems

Weconomics. Paul Bessems Van organisaties naar organiseren Weconomics een nieuwe kijk op samenwerken en delen Paul Bessems Vereniging SOD 12-12-2013 Paul Bessems Nieuwdenker www.paulbessems.com paul.bessems@gmail.com 06 20 30

Nadere informatie

Organisatiecultuur en projectpartnering prestatie

Organisatiecultuur en projectpartnering prestatie Organisatiecultuur en projectpartnering prestatie Confronterende Vecht Inefficiënte Bouwprocessen Opportunistische Traditionele Bouw Ook in Nederland kwam het besef dat de oude bouwcultuur moest veranderen

Nadere informatie

TaxLab 26 maart 2015. We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf

TaxLab 26 maart 2015. We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf TaxLab 26 maart 2015 We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf Inhoud Tax Incentives: o Innovatie drieluik: WBSO/RDA/iBox o Investeringsregelingen EIA/MIA en subsidies Optimalisatie

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

12. De markt van goede doelen

12. De markt van goede doelen 12. De markt van goede doelen THEO SCHUYT SAMENVATTING Goede doelen zijn een groeimarkt, ook voor marketeers. Dit heeft met twee factoren te maken. Aan de ene kant is er heel veel geld in Nederland, ook

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Asset protection & privacy planning

Asset protection & privacy planning Asset protection & privacy planning Amsterdam, 11 juni 2014 For information purposes only INHOUDSOPGAVE 1. SPF nieuwe stijl 2. Curaçao Trust 3. Structuren STICHTING PARTICULIER FONDS NIEUWE STIJL Stichting

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

Slimme oplossingen voor verantwoord sporten & bewegen passen (misschien wel) op een bierviltje

Slimme oplossingen voor verantwoord sporten & bewegen passen (misschien wel) op een bierviltje Slimme oplossingen voor verantwoord sporten & bewegen passen (misschien wel) op een bierviltje Limburg Sport Lab, 15 december 2014 dr. Steven Vos Lectoraat Move to Be Fontys Sporthogeschool Doelstellingen

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Samen kunnen we meer, samen doen we meer. Contactdag 12 november 2011

Samen kunnen we meer, samen doen we meer. Contactdag 12 november 2011 Contactdag 12 november 2011 Koepel voor het Particuliere Initiatief Opgericht in mei 2009 Een koepelorganisatie voor het PI Gestaag groeiend Gerund door vrijwilligers Lucy Engelen, voorzitter. Partin:

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Nationaal Congres Gastvrijheidszorg 12 juni 2014

Nationaal Congres Gastvrijheidszorg 12 juni 2014 Nationaal Congres Gastvrijheidszorg 12 juni 2014 ZORGONDERNEMERSCHAP ALS THERAPIE van medisch paternalisme naar consumentisme van Patiënt naar Klant prof. dr. L.H.L. Winter Zorgondernemerschap in vier

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

CIRM & SSC. Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres

CIRM & SSC. Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres CIRM & SSC Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres Inhoud Voorwoord Corporate Infrastructure Resource Management 1. People, Process, Place 2. Veranderingen

Nadere informatie

Business Plan. Organisatie: GIDSnetwerk Datum: 11.04.2014 Periode: 01/2014-12/2017

Business Plan. Organisatie: GIDSnetwerk Datum: 11.04.2014 Periode: 01/2014-12/2017 Business Plan Organisatie: GIDSnetwerk Datum: 11.04.2014 Periode: 01/2014-12/2017 Business Plan Agenda 1 Visie & Business Model 2 Strategie 3 Team & Organisatie 4 Implementatie 5 Financien 1. Visie & Business

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst?

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? Bij deze opgave horen tekst 1 en 2 en de tabellen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje. Inleiding In Nederland zijn ruim 4 miljoen mensen actief in het vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Philantropie dynamique ; over de sociologische betekenis van de herintrede van een sector.

Philantropie dynamique ; over de sociologische betekenis van de herintrede van een sector. Inaugurele rede Prof. dr. Th.N.M.Schuyt School of Business and Economics Philantropie dynamique ; over de sociologische betekenis van de herintrede van een sector. Locatie: St. Janskerk Maastricht Orgel:

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Welkom. Jaarlijkse bijeenkomst Lokale Fondsen Nederland. 12 juni 2015 symposium Lokale Fondsen Nederland

Welkom. Jaarlijkse bijeenkomst Lokale Fondsen Nederland. 12 juni 2015 symposium Lokale Fondsen Nederland Welkom Jaarlijkse bijeenkomst Lokale Fondsen Nederland 12 juni 2015 symposium Lokale Fondsen Nederland Uw dagvoorzitter Jan Paternotte 12 juni 2015 symposium Lokale Fondsen Nederland De rol van lokale

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

EFSI Info-session for the Flemish Region

EFSI Info-session for the Flemish Region EFSI Info-session for the Flemish Region Publieke financiering van infrastructuurprojecten voor transport, ziekenhuizen, onderwijs, water en energie,... Brussels, 14 September 2015 1 Eligibility voor EFSI

Nadere informatie

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN PETS D1570 Groei door Inspiratie ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN Frank van der Meijden Public Image Coordinator zone 13A&C, 18B OPLOSSING? Alternatieve vormen Club bijeenkomsten: Oplossing voor

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers?

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Transvorm Actueel en de zorg verandert mee Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Woensdag 17 december 2015 Dr. Monique Veld E-mail: monique.veld@ou.nl

Nadere informatie

Geven in Nederland 2007

Geven in Nederland 2007 Geven in Nederland 2007 Geven in Nederland 2007. Giften, nalatenschappen, sponsoring en vrijwilligerswerk. Prof.dr. Th.N.M. Schuyt, drs. B.M. Gouwenberg, dr. R.H.F.P. Bekkers, dr. M.M. Meijer, drs. P.

Nadere informatie

Stichting Limburg in Beweging - Beleidsplan 2013 2016

Stichting Limburg in Beweging - Beleidsplan 2013 2016 Stichting Limburg in Beweging - Beleidsplan 2013 2016 Vastgesteld 9 januari 2013 "Sport has the power to change the world. It has the power to unite in a way that little else does. It speaks to youth in

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp Themasessie vluchtelingen Frans van Hoek Marieke Hanekamp Wat in deze sessie? Strategisch Kader Terugkoppeling sessie in Brussel Brainstormen in subgroepen Strategisch Kader EU-beleid en doelstellingen

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Introductie over AEGEE

Introductie over AEGEE Introductie over AEGEE EUROPEAN STUDENTS FORUM AEGEE-Europe, European Students Forum Rue du Noyer / Notelaarsstraat 55 1000 Bruxelles Belgium - Belgique De meeste visuele materialen die gebruikt zijn in

Nadere informatie

Welfare vs Workfare: op weg naar maatschappelijke tweedeling?

Welfare vs Workfare: op weg naar maatschappelijke tweedeling? Welfare vs Workfare: op weg naar maatschappelijke tweedeling? Mara Yerkes Institute for Social Science Research The University of Queensland m.yerkes@uq.edu.au Een essentiële functie van de verzorgingsstaat

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

BCM en de Cloud. CSA-nl 10 april 2012 André Koot

BCM en de Cloud. CSA-nl 10 april 2012 André Koot BCM en de Cloud CSA-nl 10 april 2012 André Koot info@i3advies.nl Twitter: @meneer Agenda Cloud Risico's Maatregelen 1. Cloud Cloud omnipresent Wereldwijd alle grote aanbieders Volop management aandacht

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Lezing 7 december IPMA

Lezing 7 december IPMA Lezing 7 december IPMA Portfoliomanagement bij onvoorspelbaarheid Portfolio Management (PfM), definition PfM is the management of one or more project portfolios so as to maximize the contribution of projects

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Uitdagingen voor Privacy Compliance

Uitdagingen voor Privacy Compliance Pr iva Se nse Privacy and Trust in the Digital Society Uitdagingen voor Privacy Compliance Jeroen Terstegge Multilayer Security Seminar 2010 IJmuiden Pr iv a Se n se Even voorstellen Strategie en beleid

Nadere informatie

De rechten van het kind in de digitale wereld. Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School

De rechten van het kind in de digitale wereld. Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School De rechten van het kind in de digitale wereld Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School De rechten van het kind Rol van de overheid Een voorbeelden: digitaal pesten VN

Nadere informatie

versie van dit stuk en Sigrid Hemels en Frans Nijhof voor enkele correcties van feitelijke onjuistheden.

versie van dit stuk en Sigrid Hemels en Frans Nijhof voor enkele correcties van feitelijke onjuistheden. Valkuilen in het nieuwe systeem van toezicht op goededoelenorganisaties * René Bekkers, Centrum voor Filantropische Studies, Vrije Universiteit Amsterdam 28 januari 2013 De contouren van het toezicht op

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Arbeidsfiscaliteit. Gemengde Parlementaire Commissie belast met de fiscale hervorming. Hoorzitting 21 oktober 2013

Arbeidsfiscaliteit. Gemengde Parlementaire Commissie belast met de fiscale hervorming. Hoorzitting 21 oktober 2013 Gemengde Parlementaire Commissie belast met de fiscale hervorming Hoorzitting 21 oktober 2013 Prof. Dr. Bruno Peeters Voorzitter Antwerp Tax Academy Universiteit Antwerpen 0 Overzicht Inleiding A. Samenhang

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden

Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden WBP en EPV grote verschillen? WBP Transparantie X X Proportionaliteit X X Doelbinding X X Subsidiariteit X X Accountability en auditability Boetes

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Management Development Next Level

Management Development Next Level Management Development Next Level NFMD congres 27 januari 2015 Marcel Knotter 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? Quiz Vraag 1 Wat is ca. de omvang van management- en A. $50-60 miljoen B. $500-600 miljoen

Nadere informatie

Archivalia P.A. Blaisse

Archivalia P.A. Blaisse Plaatsingslijst Archivalia P.A. Blaisse Archiefnummer: 784 Archiefnaam: BLAI Sector: Politiek Soort archief: Archivalia van persoon Datering: 1935-1979 Katholiek Documentatie Centrum 2011 1 Verslag van

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie