Henneptienden: Heemraden versus de Ambachtsheren van Ouderkerk en Krimpen aan de IJssel in de 17 e Eeuw

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Henneptienden: Heemraden versus de Ambachtsheren van Ouderkerk en Krimpen aan de IJssel in de 17 e Eeuw"

Transcriptie

1 HistorischeEncyclopedieKrimpenerwaardH.E.K.,36ejaargang2012,nr.4pp Onderstaandeversieomvatalleendetekst. Henneptienden:HeemradenversusdeAmbachtsherenvanOuderkerken KrimpenaandeIJsselinde17 e Eeuw J.B.(Hans)Opschoor 1 In1657werdendoorheemradenvanOuderkerkaandeIJsselenKrimpenaandeIJssel processenaangespannentegenhunambachtsheer,lodewijkvannassau,voor respectievelijkhethofvanhollandendehogeraad,overdehenneptiendenindebeide ambachten.hetzaltwaalfjaardurenvoorereenuitspraakkomt,inhetkrimpense proces.voorouderkerkwasdezekwestieeensteenindeambachtelijkevijverdienog decennialangrimpelingenzouopleveren.dehenneptienden,restantenvanhet inmiddelsgrotendeelsverlatenfeodalesysteem,haddenoverigensallangtotonrust geleid,ookindekrimpenerwaard.inditartikelwilikstilstaanbijdeconflictenoverde henneptiendeninouderkerkenkrimpen,endieplaatsenineenhistorischenregionaal perspectief,waarbijookdeoud vaderlandsrechtelijkekantaandachtkrijgt.voorwat betreftdetailsindatkaderfocusseerikopouderkerk,geziendenasleepdiedekwestie overdehenneptiendendaarheeftgekregen. Bestuurlijkeeneconomischecontext OuderkerkenKrimpenwarenambachtenindeheerlijkheidvandeLek,diein1342van degraafvanhollandwerdverkregendoorjanvanpolanen,overgingopdenassausen in1584wastoegevallenaanprinsmaurits. 2 DienszoonLodewijkvanNassauwasheer vandeheerlijkheidvan1627tot1665,entegelijkookambachtsheervanouderkerk,de beidekrimpens(enstormpolder),lekkerkerkenzuidbroek.alindeaktevan1342is sprakevandetiendendietotdeheerlijkerechtenbehoorden.vandietweeambachten wasouderkerkhetgrootste.in1672warener300weerbaremanneninhetambachtals geheel,watduidtopeenbevolkingvanca.1200mensen. 3 Hetambachtomvattede poldersdenesse,decrommeengeer,endezijde,intotaalzo n1650ha(zo n1026 dijkmorgens)groot.deeconomierustteprimairopdelandbouwendedaaraan gelieerdedienstverlenendeenambachtelijkebedrijvigheid;endaarnaastopde binnenvaartensteenbakkerij.dielandbouwbetrofoorspronkelijkakkerbouw,maar dezewerdsteedsmeerverdrongendoorveeteelt.in1525werdvoorouderkerkkoren 1Prof.Dr.J.B.Opschoor, s 2 Voordebriefvan1342,ziehetOudArchief(hiernaoa)vanKrimpenaandeIJssel(hiernaKaY)inhet StreekarchiefMiddenHollandteGouda(hiernaSAMH):SAMHoaKaY,ac846,inv.nr.24(eencopievan ca.1600)enhetarchiefnassaulaleq(hierna:nll),toegangsnummer inv.nr205inhetnationaal Archief(hiernaNA).De heerlijkheid De Leck was leengoed van het graafschap Holland en bestond uit de ambachten Lekkerkerk, Zuidbroek, Krimpen a/d IJssel en a/d Lek, Ouderkerk a/d IJssel, Nieuw-Lekkerland, Streefkerk, Brandwijk en Gijbeland, Bleskensgraaf en Ridderkerk. Nadat in 1413 Lekkerkerk een hoge heerlijkheid was geworden, werdendeambachtenafzonderlijkvermeld.detitelvan heervandeleckbleef echteringebruik. 3 ZieookB.Ibelings,2011:VerzoektotverlagingvandebedeaanslagdoorVlistenBonrepasin1582. HistorischeEncyclopedieKrimpenerwaardHEK,35 e jrg.nr1,p.4. 1

2 verbouwdopnogmaar30morgen; 4 hetoverigelandwasvoornamelijkweide en hooiland.dieveeteeltwasnietalleengerichtopproductenalskaasenboter,maarook opmestvoor industriële gewassenalshopen inhetbijzonderindekrimpenerwaard hennep. 5 Metdiemestwerdenkleineakkertjesofwerven(meestalbijdeboerderijen gelegen)geschiktgemaaktvoorcontinuteeltmethennep(afb.1). 6 Deze hennepwerven warenomgevendoorsloten(waarindestengelswerdengeweektom devezelseruittehalen),envaakdooreenrandvanbomen,(alswindopvangenomde hennepvezelstekunnendrogen).indehollandsewaardenwerdzoeenspecifieke bedrijfsvormontwikkeld,diewelwordtaangeduidals hennep weidebedrijf. 7 Afb.1:HennepwerventeLopik,1607(landmeterJanRutgerszvandenBergh) Dehennepwerdnaverwerkinggeleverdaandetouwslagerijenofwerddoorverkocht aanhandelaren.demeestetouwslagerijenoflijnbanenlagenindedorpenlangsde HollandscheIJsselendeLek(afb.2).DehennepteeltbegonindeKrimpenerwaardal voor1350,maarwastoenvannoggeringebetekenis(hennepwordtdanooknietinde aktevan1342vermeld).tussenca.1450en1650groeidedehennepteeltsterk.daarna vlaktediegroeiweeraf,endehennepteeltverdweentenslottevrijwelgeheelnade opkomstvandestoomscheepvaart. DeambachtsheerlijkheidOuderkerkopdeIJsselomvattevanoudsookde korentiende ensmaltiendenvanlandinde ZevenViertelen endehalvekoren ensmaltiendenvan depolderdenesse; 8 deanderehelftvandelaatstgenoemdekwamaande koninklijke majesteit toe,alsgraafvanholland). 9 OokindeadministratievandeTiendePenningen ( ) 10 issprakevaneenhenneptiende(somsapart,somssamenmetde korentiende)endaarnaastvaneentiendeopbuitendijksland(wellichtlater Coolwijkse tienden geheten).voorhetambachtkrimpenaandeijsselgoldensoortgelijke bepalingen.deambachtsheerbenoemdevoorhetbestuurendejurisdictieinhet ambachteenschout(eenvasteaanstelling)eneenaantalschepenen(inhetgevalvan OuderkerkenKrimpen:heemraden)dieuithetambachtafkomstigwarenenvooreen jaarinhunambtkwamen,opvoordrachtvandeaftredendeheemraden. 4CatharinaL.vanGroningen,1996:DeKrimpenerwaard.RijksdienstvoordeMonumentenzorg,Zeist/ WaandersUitgevers,Zwolle(tweededruk). 5Voormeeroverdehennepteelt:zieR.B.Fels,M.HoogendoornenP.M.Stoppelenburg,Holland,2002: Touw:hennepteeltentouwfabricageinhetGroeneHart.GroeneHartProducties,Woerden. 6J.M.Rommers,1985: HennepakkersindeKrimpenerwaard,in:HEK,10dejrg.nr.1, H.Hoogendoorn,HennepteeltenTouwfabricageinhetGroeneHart.In:Felse.a.a.w.,p.21. 8C.C.J.Lans,1988:RepertoriumopdelenenvandeLek, OnsVoorgeslacht(hierna:OV)43.De Nessewaseenoudepolder;deZevenViertelenomvattenlandindepoldersDeGeerenDeZijde.Alin 1408wordendieviertelenexplicietgenoemd,zieB.D.Keijzer,1981:TiendboekvanhetlandvandeLek 1408,OVNr.352,36 e jrg.,p Hetwoord viertel lijkthierbetrekkingtehebbenopde zogenaamdetiendblokkenwaarinhetlandindegeerendezijdewasonderverdeeld:ermoeten inderdaadzevenvanzulkeblokkenzijngeweest:4indegeeren3indezijde.dezeviertelendienenniet tewodenverwardmetdezeven kwartieren dieinlatertijdjaarlijksde(zeven)heemradenzouden leverenvoorhetgerechtvanouderkerk 9SAMH,NadereToegangen(hierna:NT)nr.3201,opbasisvanSAMHoraOuderkerkaandeIJssel, (hierna:ouy)ac998,inv.nr.2.ook:samh,nt520,waarinopgenomenderekenkamervande Grafelijkheidmeto.a.detiendenvanOuderkerk. 10 De tiendepenning waseen16e eeuwsebelastingopinkomstenuitzakenzoalslanden,huizen,sluizen, veren,tiendenenrenten,gehevendoordestatenvanholland,gehevenin

3 3 LodewijkvanNassauhadplannenmetzijnheerlijkheden.In1648kochthijbijvoorbeeld de(daarvoorinerfpachtgehouden)visserijenindelek,ijsselenmerwedevande eigenaars:deoudmunsterendedomteutrecht.dathijzijnrechtenindeheerlijkheid intensieverwildeexploiteren,wasalduidelijkuitzijninteressevoordehenneptienden diebleekkortnadathijhetambachtvanzijnbroerhadgeërfd(in1631):in1635hadhij inouderkerkhenneptiendengekocht(dealgenoemde CoolwijkseTienden )vande StatenvanHolland. 11 ZijnvaderMauritswashemindiebelangstellingtrouwensvoor watbetreftdekrimpensetiendenalvoorgegaanin1613(ziehierondervoorde processenhierover). Afb.2:Hennepvezelsopwegnaareentouwbaan(AdriaenPieterszvanderVenne, ) Tienden Hettiendrechtwasonderdeelvanhetfeodaleleenstelsel;hetkwamdelandheertoe,die hetaanzijnonderdanenofaankerkenkonschenken,verpachtenenverkopen.inhet DuitsekeizerrijkwerdzoooktiendrechtverleendaandegravenvanHollandenishet, vanuitdekerkofdegrafelijkheid,verderalsonderleenbijambachtsherenenlaterdoor verkoopookbijparticulierenterechtgekomen. Detiendewaseenzakelijkrechtrustendopeenlandofhuiskrachtenswelkede rechthebbendeaanspraakheeftopeenevenredigdeelvanopdatlandgroeiende gewassenofgeborendieren. 12 Tiendenwerdengehevenovero.a. koren (tarwe,gerst, enookhennepenvlas;de grote of grove tienden),overgroentenendergelijke(de kleine of smalletienden ),enoverveeengevogelte( krijtendetienden en kriekende tienden).deheer(ofdegeneaanwiehijzijntiendrechthaduitbesteedofverpacht de tiendenaar)kreegelketiende(ofelfde)schoof,ofhet tiende kalf,etc.,vandiegenendie tiendplichtigwaren(afb.3).deinninggebeurdeaanvankelijkinnatura,waarbijde tiendenaarzijndeelvaneenoogstopdeveldengingophalen.inlateretijdenwerdde tiendedikwijlsverpacht.laterwerddetiendevoldaaninklinkendemunt.voorde verpachtingwerdhetlandwaarvooreentiendrechtgold,verdeeldinzogenaamde tiendblokken dieafzonderlijkwerdenverpacht.hettiendrechtispasafgeschaftmetde Tiendwetuit1907. Afb.3:Inningtiendeninoudetijden(deelgravure;bron:VanderSchelling,1727) 11NANlL,toeg.nr ,inv.nr412, (film).StatenverkopenaanLodewijk seeckere thiendekenvancoornendehennipthiendengelegenindendorpevanouderkerkopdeijssel,perjaar4 5 guldenopleverend,voor150pond.samhonagouda(hierna:gda)nr.237fol152,dd situeertdezecoolwijksetiendenbuitendijksindezijde.coolwijkwasdebeheerdervanhetkantoorvanm dezogenaamdegeestelijkegoederentedelft,vanwaaruitdevandekerkovergenomengoederenen zakelijkerechtenwerdenbeheerdna J.Kosters,1899:HetOudeTiendrecht(proefschrift).DenHaag,Mouton&Co,p.165.

4 Detienden(ofdesommenverkregendoordeverpachtingervan)warenonderdeelvan deinkomstenvande(ambachts )heren,opbasisvanhunhouderschapvanhetland. Bezienvanuithetperspectiefvandeboerenstondentiendenenerfpachtennaast belastingentengunstevanvanhet gemeneland (deprovincie)zoalsdegewone ( ordinaris )verpondingen(eenbelastingopbasisvanlandoppervlak),deimpostenof accijnzen(optalvangoederenzoalszeepenbier),debuitengewone( extraordinaris ) belastingen(zoalsbijvoorbeelddetiendeofhonderdstepenningen).aandeze landsheerlijkeenprovincialelastenkunnennogde omslagen wordentoegevoegd waarmeeindeambachtendegemaaktekostenwerdenverrekendvoorpolderbeheeren dergelijke,meestalooknaarratovandegebruiktegrondoppervlakte. HetambachtKrimpenaandeIJsselbrachtdeheerrond1585inkomstenvanzo n120 pond(waarschijnlijk:guldens),waarvanca.1/3uitdetienden. 13 VolgensdeTiende Penningvan1561zoudendetiendeninOuderkerkvoorintotaalzo n30guldens verpachtzijn,watneerkomtopongeveer1%vandetotaleopbrengstenofinkomstenuit vermogenindatambacht.dereguliereverpondingzourond1600volgenseenzeer globaleschattingquaordevangroottehettienvoudigemoetenhebbenopgebracht(dan welgekost)vandewaardevandetienden(enlaterinde17 e eeuwzoudieopbrengst oplopentotongeveerhetdubbele).accijnzenbrachtengemiddeldbijnadriemaalzoveel opalsdeverponding.bijdetiendengaathetdusrond1650omeenrelatiefgeringe afdrachtdoorde16 e en17 e eeuwsegrondgebruikers,vergelekenmethunoverige grondgebondenlasten.watkrimpenbetreft,iserinteressanteinformatiebewaard geblevenvoorhettoennogzelfstandigeambachtstormpolder.blijkensdeadministratie vanlodewijkvannassauvoordatambachtbrachtdeverpachtingvandegrovetienden indeperiode hemgemiddeldperjaar180guldensop(waarvanwellichtzo n 80uitalleenaluitdehenneptiende). 14 Ronddiebedragenzitophetonderliggende niveauvandeafzonderlijketiendblokkenoverdejarenheeneenflinkevariatie:van 50%tot200%vandiegemiddelden.VoorhetveelgrotereKrimpenzullennavenant hogerepachtopbrengstenhebbengegoldendanvoorstormpolder. InOuderkerkbrachtendehenneptiendenrond1530zo n4stuiversperhondop(1 hond=10x10roeofbijna40x40m).in1527werddelagenesseverpachtvoor3 pondendezevenviertelenvoor4pond(samendus42guldens)opeengeschatte hond. 15.Inde10 e PenningenbrachtendeOuderkerksetiendeninde16 e eeuwnog steedsdergelijkebedragenop;voordehenneptiendewerdrondhetmiddenvandie eeuwperhondwel9stuiversgerekend.dietiendenhaddeneenwaardedienognietde helftwasvandievanhetschoutambt(80guldens).deverpachtingvanalleende henneptiendebrachtinouderkerkrond1665veelmeerop:datkontoenwelzo n175 guldenbelopen. 16 DehenneptiendevanStormpolderleverdegemiddeldca.90guldens op.daarinisbegrependeopbrengstvandeafzonderlijkeverpachtingvandedubieuze henneptiendenin1659diewerdenbetwistdoordeheemraden;lodewijkhadtochkans 13SAMH,oaKrimpenaandeIJssel(hierna:KaY),ac0846,Inleiding.Daarwordtenonderscheidgemaakt tussendekorentiendemeteenopbrengstvan40pond(ofgulden)endehenneptiendemeteenopbrengst vanruim2gulden.hetisdenkbaar(enzelfswaarschijnlijk)dateengrootdeelvandehenneptiendeals korentiende isverantwoord. 14,Lans:KrimpenerwaardinUtrecht;ArchiefHuisBeverweerdnr.297,akte1316ennr298,akte DehenneptiendeninOuderkerk,inSAMHNT3201(opbasisvanoaOUYac998inv.nr.2) 16NANlL,RekeningvanderentmeesterAdriaanSchiltmanover1676,inv.nr.341:dehalve(hennep ) tiendeindenessebrachtaandeambachtsheertoen36guldensop,dehenneptiendeindezevenviertelen 136guldens;deCoolwijkseTiendewasindatjaarnietbezaaidgeweest. 4

5 geziendienogteverpachtenvoor10gulden. 17 Degenoemdebedragenwerden gebaseerdoptaxatiesvandeopbrengstenindetiendblokken,waarbijnatuurlijkhet bestaanvanvrijstellingeneenopbrengstdrukkendeffecthad. TiendeninhetOudvaderlandsrecht Vanafde15 e eeuwbreiddehetaantalgewassenendierenwaarvantiendenwerden gehevenenormuit,waardoordietiendenalseen zeerdrukkendelast werden aangemerkt. Hettiendrechtwasgewordeneensoortgeorganiseerderoofen afzetterij..., 18 waartoevooraldegeestelijkheidhebzuchtigbijdroeg, 19 maarwaaraanook deadelmeedeed(zieafb.3). 20 Inmiddelswasookdebasisvoordevertiendingaan veranderingonderhavig:optalvanplaatsenwassprakevannieuwlandendaarnaast warenernieuwegewasseninteeltgenomen.omdatbijvoorbeeldeengewasalshennep nietalszodanigindeoudeakteswerdvermeld(daarwasimmersdegroteregewassen alleensprakevan korentiendes ),ontstonderruimtevoorinterpretatieverschillen inzakedetiendplicht.daarmeewerdookdoordeboeren creatief omgegaan. KarelVwildeverderespanningenvoorkomen.In1520verordineerdehijperplakkaat dathetnietwastoegestaannieuwetiendenteheffenandersdandiewelketiendenaars...overveertichjarenendedaertevoorenghewoonlyckhebbengheweestteheffen..., maerhentevredenhoudenmettenordinarisethiendenenderechtenbijhenghehadt endeontfangen,...verbiedende...allenonsenondersatenyetanderstebetalenden voors.gheestelyckeluydenofandere,dandevoorschreveoudeghewoonlyckeende ordinariserechtenendethienden...(mechelen,1oktober1520). 21 Vantoenafaan konmennietmeerwillekeurigtiendenclaimen.ditplakkaatisookgeïnterpreteerdals hetstellenvaneenverjaringvan40jaar;anderenzagenereentenietdoenvanalle nieuwetiendheffingna1480.echtduidelijkwashetplakkaatdusniet.in1529(op19 april)vaardigtkareleennieuwplakkaatuitwaarinhetvorigenaderwordt geïnterpreteerd(ofteruggedraaid):(i)opeerderonbezaaidelandenofopnieuwland kunnentiendengehevenworden(mitsditstrooktmetgebruikeneldersindestreek); (ii)ookoverbepaaldenieuwegewassen(waarondertrouwens kennep )oplandwaar meneerdertiendbaregewassenzaaidewarentiendenverschuldigd ookalzaaidemen er40jaarofmeereerderdienieuwegewassenniet tenzijeroudevrijstellingenopdie landenofgewassenlagen. 22 Opdezewijzewerdalduswatooiteen korentiende heette, uitgebreidmetmoderneregewassenzoalsdievanhennepenanderezaden 17ArchiefHuisBeverweerda.w.Daarinzijnvoordebetreffendeperiodetweeafzonderlijkeadministraties vanverpachtingendoorlodewijkgevonden;ikneemaan,datdienaastelkaarstaanendusdienente wordenopgeteld. 18B.Tukker RouwertBoer,1983:Henneptiendenofhennepbelasting,BinnenwaardVol.1,afl.1,p J.vandeGraft,1856:Geschiedenisderwetgevingopdetiendenhiertelande,inzonderheidinHolland enzeeland.proefschrifthoogeschoolteleyden,middelburg:j.c.enw.altorffer,p A.A.J.Meylink,1850:Pleit memorienuitgesprokenvoorhetprovinciaalgeregtshofvanzuidhollanden voordenhoogenraaddernederlandenoverhettiendrecht,denhaag:vanlangenhuysen,p.52duidde detiendenaanals debuitdesadels. 21J.vandeGraft,1856:Geschiedenisderwetgevingopdetiendenhiertelande,inzonderheidinHolland enzeeland.proefschrifthoogeschoolteleyden,middelburg:j.c.enw.altorffer,1856,p.53 58;zieook hetgrootplacaetenboeckvandestatengeneraalendestatenvanhollandenwestfriesland(cau,c.red., 1658,col ). 22,tenwarenochtans,datdeselvehofsteden,oftlandendaerafspecialycken,byprivilegieofte uytgevingebevrytwaren (P.vanderSchelling,1727:HollandsTiend Recht.DeelII:Bylaagenen Bewyzen.Rotterdam:PhilippusLose,p.79) oftebysententie geabsolveertwaren. 5

6 producerendeplanten,enwerdvoornieuwlanddetiendbaarheidgeregeld.welwerd metditkeizerlijkplakkaateenanderedeurwijdopengezet endatisnietonopgemerkt gebleven.erbleefsprakevangeschillenenprocessenoverdetiendentussenboeren(en namenshen:deheemraden)intalvanambachten,enhetgezag. 23 Sinds1573isindelatereRepubliekdekerkhettiendrechtontnomendoordeStaten vanholland,dievanaf1616ookdegrafelijkheidovernamen,inclusiefdeadministratie enhetbeheervandetiendendiedaarmeesamenhingen.datlietdeambachtsherenhun verkregenrechtenoptiendenonverlet,endiesituatielagindeambachtennogsteeds potentieelgevoelig,zoalsblijkuitdehiernatebesprekenprocessen.daarinwerdniet hettiendrechtopnieuwegewassenoflandenmeerterdiscussiegesteld,maarwerd vooralingezoomdophetbestaanenhetbezitvanvrijstellingen. Vooreengoedbegripvanwaterindehiernatebehandelenprocessenover henneptiendenspeelde,kanwordenteruggegrepenophethollandsrechtals beschrevendoorhugodegroot.dezebehandelthettiendrechtalsdeelvanhetzakelijk recht. 24 Zakenzijn:alleniet menselijkedingenwaarmensenbelangbijhebben.bezit ( possessie )ishethoudenvaneenzaakteneigenbate.bezitkanslaanoplichamelijke zaken,enoponlichamelijke(rechten,vrijhedenenzomeer;danspreektmenwelvan possessievelquasi ).Eigendomishetrechtoptoebehorenvaneenzaak,losvande vraagofdeeigenaarookbezitteris.eenbezitterheefteenrechtomhettebezitte behouden.hetbeginselis:menblijftinzijnbezittotdatmendoorderechterdaaruit wordtgewezen.ingedingenomeenzaakwerddebezittergehoudendegedaagdete zijn;deeiserdiendeeenbewijsvanbeterrechtteleverenomzijnclaimtedoen zegevieren.wileenanderiemanddiensbezitontnemendanstoorthijdieiemandinzijn rustigenvredigbezit;endergelijkestoring(turbatie)wasstrafbaar.bezitkanworden overgedragen,bijvoorbeelddoorverkoop,schenking,oferfenis.verjaringiseenvorm vantenietgaanvanbezitingevalvanniet gebruikervan.bijverjaringvanclaimsop onroerendgoedgoldinhetalgemeeneentermijnvan30jaarofeenderdevanhonderd jaar.diegenediehettiendrechtvooreenbepaaldgewasopeistineenbepaaldgebied, moetkunnenaantonendathijdatrechtgedurende40jaarheeftgenoten.hettiendrecht gingverlorenalsgedurendeeenaantaljarenhetrechtnietwasuitgeoefendterwijlerin dieperiodeweltiendplichtigegewassenwarengeteeld. Hetplakkaatvan1520schreefvoordatkwestiesomtrenttiendenzoudenvallenonder degewoneraadvanhetlandwaarinzijzichvoordeden(endusnietmeervoor geestelijkerechters!) hierhethofvanholland(deoorspronkelijkegrafelijke rechtsinstantie,zieafb.4)enlaterookdehogeraad.hethofdiendeenerzijdsalseen beroepsinstantievoorzakendieindejurisdictiesvandeheerlijkheden(dehogeende lage)endebaljuwschappenaandeordewarengeweest,enanderzijdsalsinstantievoor bezitszaken,zoalsrondtienden.bezitwordtbeschermd,tenzijeeneiserkanvaststellen dathetdoordehuidigebezittergebrekkigisbezeten:wanneerhet(i)metgeweld,(ii) heimelijkof(iii) terbede wasverkregen.devorderingvaneenbezittertegenovereen verstoorderkanzijn:eenmandement(=bevelschrift)vanmaintenue,strekkendtot handhaving,stijvingensterkinginhetbezit.gedaagdemoetdanhinder,turbatieen 23 Ziedevonnissene.d.inVanderSchelling,a.w.. 24H.DeGroot,1632:InleidingtotdeHollandscherechts geleertheyd.deelivanfockemaandreaes.j.en LJvanApeldoorn,1939:InleidingtotdeHollandscherechts geleertheyd,gouda,metnamehoofdstuk44. Voorannotaties:zieS.J.FockemaAndreaeenApeldoorn,L.J.vana.w.,DeelII,blz.226ff. 6

7 empechement( densuppliantinzijnpossessie aangedaan ) kost enschadeloosaf doen,metinterdictievangelijckenmeertedoen.iemandkanookuitzijnbezitworden gewezen,alsheteigendomsrechtdatvergt.wasmenineersteinstantieuitbezit ontzet,dankoneenex bezitterdieditonterechtvondeen mandementvanspolie vrageninhogerberoep,gerichtopteruggave(herstel, relief of restablissement )en schadeloosstelling.minderzwaarwasdeprocedurevandecomplainte.dievergde: bezit(rustigenvrediggedurendejaarendag,desnoodsdoorschepenenofheemraden gestaafd)enstoornisofontzetting(binnenhetvoorafgaandejaar).lieteenbezittereen rechtlopengedurende(een)jaaren(een)dag,danvervieleneventueleclaims. Afb.4HetHofvanHollandinzitting(HugodeGroot1634) In1660bepaaldendeStatenvanHollanddatalshetzijdeHogeRaaddanwelhetHof vanhollandeenmandementverleentinbezitszaken,hetanderehofzichvandiezaken zalonthouden. 25 DepleidooienvoorHofenRaadomvatteneenviertalpositioneringen vandeprocureursvanbeidezijden(eis,antwoord,repliekendupliek)waaropeen uitspraakkonvolgen.alsermeerinformatienodigwasdankoneen appointement disposief (ofwel:een voorlopige beschikking)volgen,inafwachtingvaneendefinitief vonnis. Processeninzakehenneptienden:voorgeschiedenis EenvooronsdoelbelangrijkezaakvannogvoordeplakkatenvanKarelVbetrofde zogenaamderaaphorsterhenneptiendeinwassenaar,in Deboerendaar haddenvoorelkaargekregendatdetiendenietzouwordengeïnd(deeiserzou oogluikingedoen )omdatdeboerendehennepslechtsvooreigengebruikzouden verbouwen.overigenshaddeeiserzichweltenprincipalezijnrechtvoorbehouden. Laterbleek,datdeboerenslinkssteedsmeerhennepwarengaanverbouwen(enter marktbrachten)waardoordeeiserzichmeerenmeergefoptvoelde(zijnoogluiking kwamhemop grooteschadeenachterdeel testaan).hethofoordeeldedatdeboeren overhennepnetzogoedalsoverdeanderesoortenkorentiendendiendenaftedragen. OoknadeplakkatenvanKarelVzijnveleprocessengevoerd,vooraloverdevraagof specifiekelandenofwervenookonderdieplichtvallen,gezienbestaandeprivilegesof vrijstellingen.inhollandisbijvoorbeeldgeprocedeerdinzaketiendenindeopnieuw bedijkteriederwaard. 27 Ookiserveeltedoenoverdevrijheidvantiendplicht, bijvoorbeeldindelandenronddelek.zobepaaldehethandvestvanottoland(1570): 25M.Ch.leBaillyenChr.M.O.Verhas,2006:HogeRaadvanHolland,ZeelandenWest Friesland( ).Verloren,Hilversum,p HofvanHolland(hierna:HvH),sententieinzakezekerehenneptiendeninhetambachtvanWassenaar, dd.12februari1495(invanderschelling,a.w.). 27HvHinzakedehenneptiendeninOudenNieuwRiederwaard,1540,BijlageTinV.d.Schellinga.w.;zie ookkeverlingbuisman,f. OngehoorzameIngelanden:TiendprocesenindeReijerwaardsepoldersinde vijftiendeenzestiendeeeuw.in:b.wouda(red),2004:ingelandenalsuitbaters:sociaal economische studiesnaaroud ennieuw Reijerwaard,eenpolderopeenZuid Hollandseiland.Hilversum:Verloren, p

8 Allehuyswervenenalleanderehenniplanddatvrijgeweestisbijtijdenvanwijlenheer Roeland,heeretotLiesveld(=ca1545 JBO),diezullenvrijblijvenvantiendenen anderewervenendelandendatmenseederttothenniplandgemaaktheeftendenog makenzalendebezaaytwerdzalbetalenvanelkenhontvierstuyvers.ineenzaakover dehenneptiendenvanslingerlandvoordegroteraadtemechelenwerdgesprokenvan de possessievandevrijheidvangeenkennip Tiendentebetalen,waarbijde bewonerswelbereidwarendehenneptiendeaftedragenvangewassenopwervenbij dekampenenveldeninhetambachtwaarmenweltiendschuldigis;erwordtvrijheid enexcemptiegeclaimdvanhennepgeteeldopwervenaan/oplanddatnietanderszins ingebruikisgenomen. 28 DeSlingelandseboerenkrijgengeengelijk.Eenzelfdelottrof deboereninalphen,in DeoudstemijbekendekwestieindeKrimpenerwaardinzakedehenneptiendeiseen zaakdiedoorambachtsheerjanvanvlietvanbergambachtwerdaangespannenvoor hethofvanholland(uitspraak1518,dusnogvoorheteersteplakkaatvankeizer Karel) 30 :hemwerdtoegewezendatdeinwonersmoestenbetalendetiendevanhennep enraapzaad,gelijkvanalleanderezadenenvruchten. 31 Eenvolgendeuitspraakzethet tiendrechtop4stuiversperhond. 32 Dekwestieblijktdaarnanoglangtotzakenteleiden voorhethof,totaanhetbeginvande17 e eeuw(1604,1608).verderisereensententie vanhethofin1525dieinhoudtdatdeingelandenvanrozendaalbijhaastrechtniet gehoudenzijnhenneptiendentegeven;zijhaddenzichberoepenopde40jaaruithet eersteplakkaatvankarelvdiedebezittervandekoninklijke(grafelijke)tiendenaldaar niethadkunnenweerleggen. 33 InBerkenwoudespeeldein1539eenzaaktussende achterleenheerende gezworenenvanberkkou waarbijnamensde gemeneburen van hetambachtwordtaangevoerddoorhenenhunvoorzaten noitbymenschen gedenken tiendenwarenbetaald,naargewoonteenkrachtensdekeizerlijkeplakkaten, overhennepdiewasgeteeldopgronddienooit anderegreinenvankoorn hadden voortgebracht.hierwerdenbepaaldestukkenlanddusuitgezonderd.deboerenworden inhetgelijkgesteld. 34 Inde17 e eeuwzijnerzaken,o.a.overhetbezitenvrijstellingen vanhenneptiendeninlekkerkerk(1602),zuidbroek(1602),stolwijk(1605)ensteijn (1614).Delaatstgenoemdekwestiebekijkenwewatuitvoeriger.Vooringelandenvan Stein(bijHaastrecht)werdeenberoepopoudevrijstellingenofvrijhedenaangevoerd tegeneenvoorgenomeninningvandetiendedooreendoorgouda(deeigenaar) ingehuurdeverpachter.hethoflegdein1614degedaagdenoptiendentemoeten betalen(ookoverhennep)diesinds1560wasgeteelt,ookalsdatopnieuwegrond geschieddeofalsdehennepopoudegrondinplaatskwamvaneenandergewas, behalve datonderdeselandennietbegrepen,maervandevoors.tiendenexempt endevrijsallenwesendehuiswerven,metkennipbesaeit,totsulkengrootealsdie warententiydevandeinstitutievandesenprocesse Vonnis,GroteRaadMechelen, ,VanderSchellinga.w.,annexX,p HvHSententieaangaandedetiendenvanVlas Raap,kennip,enrond enplatzaad,enanderezaadente Alfen,1537,BijlageRinVanderSchellinga.w... 30ErzoueenouderesententievanhetHofvanHollandzijnvan9november1502,metdezelfdestrekking (genoemdopwww.familievandendool.info/index.hph?section=93,geraadpleegd21juni2012). 31NA,Heerlijkheid s Heeraartsberg,toeg.Nr ,inv.nr NA,Heerlijkheid s Heeraartsberg,toeg.Nr ,inv.nr.271,dd.9december HvHsententiedd.23januari1525,opgenomenalsbijlageNinVanderSchellinga.w. 34HvH,sententiedd ,opgenomenalsannexSinVanderSchellinga.w.. 35HvH,19juni1614alsinVanderSchellinga.w.. 8

9 Inbeidegevallen(BergambachtenStein)wordtgeheelinKarelsvoetsporengetreden, maarerwordteenvoorbehoudgemaaktvoordezogenaamde huiswerven,ditkan indicatiefzijnvooreenbrederbestaandepraktijkwaarinwervenbijboerderijen vrijgesteldwaren.hetpuntzalookeenrolspelen,bijdehiernatebesprekenprocessen inkrimpenenouderkerk. DehenneptiendeinKrimpenaandeIJsselvoorHogeRaad( )enHof (1631) Tegen1613wenstPrinsMaurits,detoenkersverseheervanKrimpenaandeIJssel,een vertiendingvandehennepinzijnambacht.blijkbaardwonghijdeinningdaarvanaf(zie onder).daaropkwamhettoteenprocesvoordehogeraad,vandeheemradenvan Krimpenmedenamensdegemeneburenenlandgenoten. 36 Mauritsclaimdedaarbijhet (bezitvanhet)volledigetiendrechtzonderuitzonderingen,ennoemdedehenneptienden daarbijmetname,onderverwijzingnaarzijnrechtopdetiendenblijkensdeaktevan verkoopvandeheerlijkheidaanjanvanpolanenvan Indeloopvandeeerstehelft van1613werdenverklaringeningewonnenvanoudekrimpenarendiealsstrekking haddendatdehennepwervenlangsdegehelehogedijkinkrimpenaandeijsselaltijdmet hennepbezaaidwarengeweestendaternimmertiendenwerdenafgedragen(of equivalentendaarvan).ditallesleiddetoteensneltussenvonnis,waarindeprinsalwordt veroordeeldtothetvergoedenvanalle turbel,hinder,crotenletsel deimpetranten t onrechtgedaen,eneenverbodditweertedoen. 38 In1616kwamhettoteen (provisioneel)vonnisvandehogeraad. 39 Daarwerdbepaald: Hethof adjudicieert [deimpetranten]derecredentievannietmeertebetalenaenhoochgemeltenzijne Excellentie..tijendennochijtandersindeplaetsevandientegevenvoorhaere hennipwerven onderdenysseldijckgelegen,diezijbewijsensullenvoorveertich jaerenheerwaartsmethennipbesaijtgeweestendegeenetiendennochijetandersin plaetsevandienbetaelttehebben. Daarmeekwamereenbewijslastteliggenbijde Krimpenaren,opbasiswaarvaneenlatervonniszoukunnenvolgen.Ofdiedaarwataan deden,valtnietexplicietuitdearchieventehalen. Vervolgensbleefhet18jaarrustig.Maarin1631,poneerdeambachtsheerLodewijk (Maurits zoonenopvolgeralsambachtsheer)voorhethofvanhollanddatingelanden enpachtersinmiddelsakkoordzoudenzijngegaanmethenneptiendenophunhuis en dijkwerven,endaterdusvertiendkonworden.hijverkreegineersteinstantiedaarvoor inderdaadtoestemming.blijkbaarwashijvanmeningdatdeingelandendoortezwijgen waarhetgingomhetbewijzenvanhunvrijstellingen(andersdandoordealin1613 afgelegdeverklaringen),infeitetoestemdenmetdetiendplichtigheidoverhun dijkwerven.maartegenoverditmandementkwamendeheemradenmeteenappelbij hethof.datherriep,opgrondvanhetappel,bijsententieenhersteldedeoudevrijheid 36SAMHoaKaY,ac846,invnr27. 37SAMHoaKaY,ac846,invnr24. 38HogeRaad(hiernaHR)dd (inheteind vonnisvan1669wordtverwezennaarhrdd ,maardatlijktdezeuitspraaktezijn). 39NAHR708dd (SententieinzakeHeemradenCrimpenopdeYsselmedewegensgemene buren,ingezetenenenlantgenoten,impetrantenincasvanmainctenueversusmauritsprincevan Orangien,ambachtsheerCrimpen).Daaraanvoorafgaandeensententiedd metde gebruikelijkebepalingeninzaketurbelenletsel,schadevergoedingenverbodvanherhaling. 9

10 vandeingelanden. 40 Aanditproceswerdtrouwensookmeegedaandooringezetenenof heemradenvananderepolders,zoalsdepolderhogeenlagenesseteouderkerk. 41 Dooroudereingelandenvandiepolderwerdverklaarddathunhuis enhennepwerven tussendeijsseldijkendebackweteringweliswaarmethennepbezaaidwarengeweest, maardatdaarovernooittiendenwarenbetaald;ditwerdbekrachtigddoorvoormalige innersvandehenneptiendeinouderkerk. 42 Alsgezegd,intweedeinstantierevoceert hethofhetaanvankelijkaanlodewijkverleendemandement.deappellantnamensde Ouderkerksepolderswerdhiervanafzonderlijkverwittigd. 43 Sindsdienheeftdeambachtsheerdeingelandeninfeitegelatenin"derustigeenvredige possessievangeentiendentebetalen".welzoudeambachtsheertegendatvonnisvan hethofhebbengeappelleerdbijdehogeraad,maarhijheeftdatappelnooitdoorgezet endekwestieverderongemoeidgelaten(aldusdeouderkerkseprocesstukkenuit1657, waarbijdeprocureurvandeheemradenlodewijkeenkoekjevaneigendeegserveert: doortezwijgenzouhijeigenlijkhebbentoegestemd).maaraandierustkwameeneind, inbeideambachten,dooreenabrupteactievandekantvanlodewijk,gevolgddoor snelleactiesvandekantvandeingelandenenhunheemradeninzowelouderkerkals KrimpenaandeIJssel.WevolgenhiernadeOuderkerksezaakeerst,aandehandvande origineleverklaringenvandeprocureurs,omdaarna,opbasisvanhetuitgebreide vonnis,dekrimpensezaaktebezien. DeOuderkerksehenneptiendenvoorhetHofvanHolland(vanaf1657) In1657verpachtteLodewijkvanNassaudehenneptiendeninhetambacht.Hijhadop eenaantalhennepakkersinderdaadeenrechtvanoudsher(metnameindenesseenin dezevenviertelen),ensinds1635ookopde Coolwijksetienden.In1657heefthijalle hennepwervendaaronderwillenlatenvallen,inclusiefdehuis endijkwerven.waarom hijditdeed,isnietbekend;waaromhijdatopdatmomentdeed,evenmin.weldeedhij hetzelfdeinkrimpenaandeijssel(ziehierna).hoedanook,dezeverpachtingvielniet goed.op2augustus1657rekesteerdenbijhethofvanhollandeendrietalouderkerkse heemradenvandepoldersdenesseendezijde.voorlaatstgenoemdepolderwas CornelisJansz(optSchoor)heemraad;deanderetweewarenJanJacobsenArijen PietersznamensDeNesse.Deheemradentradenopnamensdeeigenaarsofgebruikers vandehuiswerven. 44 Zijtekendenprotestaantegendeverpachtingdoorambachtsheer Lodewijkeneisten'mandementpenael'(eendwingendeuitspraak,meteenstrafop niet naleving)tegendeambachtsheer.hetgingmetnameomdezogenaamde'huis en dijkwervengelegen'tussendeijsseldijkendebackwetering,de'oudewerven'tussen kerkwegendezijdenseboezemendewervenindezogenaamdevrijehoekvande Zijde,waarover noijteenigehenneptiendengegevenofgehevenzijn (vandaarookdie naam VrijeHouck ) 45.Metditrekeststartteeenprocesvoorhetgenoemdehof NAHvHinv.nr.696aktenr.153dd InSAMHonaGDA90fol94,dd gevenzijvolmachtals(mede )eisersinditproces. 42SAMHonaGDA90fol.98, NAHvHinv.nr.696,sententie154,dd SAMHonaGDA392/53,dd ZieSAMHonaGAOUY ,waarindiversegewezenheemradenverklarennooit gehoordtehebbendatooitenigetiendenissubjectgeweestnochookbetaaltenhebbenvanaldeoude wervengeleegensoowelaandezuidzijdealsaandenoordzijdevandeoudelandsewegtewetenvande 10

11 11 Afb.5:Aanhef Eismetmiddelen in:cornelisjanszoptschoorc.s.contralodewijkvannassau,hofvan Holland,december1657 De eis (afb.5)namensde impetranten (deeisendeheemraden)kwameropneerdat allegenoemdewervenzoudenmoetenwordenverklaard"vrijenexemptvanenige hennepofteanderethijendenofookijetwasandersinplaetsvandien"tezijn,conform defeitelijkesituatiesindszeerlangetijd(hun possessiedieexcedeertdememorievan mensen ).Indit ouderegtendepossessie hadlodewijkdemensenbehorentelaten. De"pretense"verpachtingvandetiendenin1657waskwalijk,tenonrechteen"bij nieuwicheijt"gedaan.geëistwerd,datdeze"costeloosendeschadeloos"zouworden tenietgedaaneneistendeheemraden interdictievangelijckenmeertedoen.verder eistenzijeenexplicieteverklaringdatdegenoemdewerven vrij&exempt warenvan tiendplicht. Inhet antwoord (in1658)claimdedeambachtsheerdataanhem"universeel"tienden toekwamen(datwilzeggen:vooralletiendbaregewassen,opalzijnland),dusinclusief henneptienden,dieookalmeerdanhonderdjaarwerdenverpacht,gecollecteerden doorhemenzijnambtsvoorgangersontvangen.erzounooitenigeuitzonderingopzijn verleendofgeclaimd,nochbetreffendehetgewas,nochbetreffendespecifiekewerven. Erwasbijdeverpachtingvan1657volgensdeverwerendepartijgeensprakevan nieuwigheden.deeisvandeheemradenwas impertinent eneenaantalaangevoerde argumentenwarenonjuistofnietwaar.zowerddeomschrijvingvanhuis en dijkwervenaangevochten,evenalsdeliggingvandebackwetering,decoolwijkse TiendenendeZevenViertelen. 47 NamensdeambachtsheerwerdgeëistdathetHofzou verklarendathijdehenneptiendenmagheffenofverpachtenookopdehuis en dijkwervenofanderewervenwaarvoorvrijstellingwerdgeclaimd. Indedanvolgende repliek namensdeheemraden(injuli1658)werdgestelddathet rechtvandeambachtsheeroptiendenbuitenkijfstaat,maardatdeuniversaliteitervan ingedingis.deeisersontkendendeze:volgensaantoonbaregewoontegoldzijnietvoor degenoemdewerven.mendeedhierbijoverigensgeenberoepopuitzonderingop grondvanschriftelijkvastgelegdetitelsofconcessies,maarop possessiedieexcedeert dememorievanmensen vanhet(gewoonte )recht vangeentiendenbetaaldte hebben".erwerdgerefereerdaanhethierbovenbesprokenvonnisvanhethofvan Hollanduit1631inzakedeKrimpensehenneptienden.Sindsdienheeftdeambachtsheer deingelandengelatenin"derustigeenvredigepossessievangeentiendentebetalen". Deprocureurbleefdanookbijzijnoorspronkelijkeeis. kerkwegtotaanhethecklandtoe(o waarts).idemindecrommeendezijde.ookindeloopvanhet proceswerdenhierovernogverklaringeningezameld;ziesamhonagda237152dd Voordeprocesstukken,zieNAHvH1345dd enlater. 47IndeprocesstukkenbevindenzichooktweeverslagenvanbezoekenvancommissarissenvandeHoge Raadomzichdelocalegeografieeigentemakenenzichterplekketevergewissenvandeomvangvanhet probleem( demonstratiesvoorcommissarissen ).Hetisopvallenddatdierapportennietonderling stroken.

12 Daaropvolgttenslotte(inmei1659 mennamdetijd!)de dupliek namensde ambachtsheer.weerwerddeoudeverleibriefuit1342gememoreerd,enopnieuwwerd geponeerddatdetiendenaltijdverpachtzijngeweest sonderaffsonderingofte onderscheijt enzonderuitsluitingvanwerven.datin1657bijdeverpachtingnuwel explicietdehuis endijkwervenwarengenoemd,wasnieteenactiedenovo(diede ingelandenhadgeturbeerd)maarwasgedaanomnuduidelijktemakendatookdie wervenonderdetiendplichtvielen,zodatdeambachtsheernietzelfindiensgoedrecht opalletiendengeturbeerdzouworden.aangevoerdwerddatdeingelandenzouden moetenbewijzendaterplakkatenvandenlandewarendiehenimmuniteitvantienden overdewervenzoudengeven,endatdiewerven40jaarachtereenvolgensmet tiendbaregewassenbezaaidzoudenzijngeweestzonderdatdeheerdetienden verpachtofgenotenzouhebben.ervielenpregnantetermenalsde naecktephantasie waaraandeingelandenkennelijkleden.deprocureurontkendebovendienderelevantie vanhetkrimpensevonnisinditgeval(hetgingimmersomanderepersonenenom anderetienden).opnieuwconcludeerdehijtotafwijzingvandegeproponeerde excepties. Toteenuitspraakishetindezezaaknooitgekomen,voorzovermijbekend.Inmiddels warenerookanderekwestiesgerezentussendeheemradenendeambachtsheer, waarschijnlijkuitvloeiselsvanderuzieoverdehenneptienden.ineeninterneafweging in1662hebbendeheemradenvastgesteldwelkevandezereeksvanprocessenvoorwat henbetrofdoorgezetzoudenwordendanwelgestaakt.hethennepproceszoudoorzou kunnengaan,maardekostenervanmoestendoordedirectbelanghebbendenworden gedragen. 48 Daarnawerdhetstilrondditproces,opeentoevalligevermeldingineen documentinhetarchiefnassaulalecquit1677(!)na,waarinwerdgememoreerddat erindatjaargeentiendenzijngeïndvandedijk enhuiswerven,wegenseen(verder nietomschreven) appointement vanhethofvanholland. 49 Datappointementhebik nietteruggevonden.welwaserondertusseneenuitspraakineenanalogezaakinhet naburigekrimpenaandeijssel,enweluit1669.daarhadlodewijk,ooksinds1657, eenkwestiemetdeheemraden,ookoverdehenneptienden.mogelijkhielddat appointementwaaraanin1677werdgerefereerdeenverwijzinginnaardeuitspraakin dekrimpensezaakenhadhethofdeouderkerksezaakterustegelegd.hoedanook,de henneptiendeopdedijk enhuiswervenwerdblijkbaarnietmeergeheven. DeKrimpensehenneptiendenvoordeHogeRaad( ) DankzijhetuitvoerigearrestvandeHogeRaadindeKrimpensezaak 50 kunnenweons eenbeeldvormenvanhoeditsoortkwestiesinwerkelijkheidverliepen,wateenfraai 48NA oraOUY10dd (film).Overigensisinhetderechtszakenindejaren betreffendedossier(SAMH98625)eendocumenttevinden(vermoedelijkdd ), Nota geheten,waaruitblijktdatindeomslagover1657(dd )detotdangemaaktekostenvoorhet procesvande kemptiendentegensdenambachtsheer,metnamedesalariskostenvooradvokatenen procureursin1657,alsnogniettenlastezijngebrachtvandeingezetenenvandecrommeomdatdit proceshennietaanging,maaroverdeanderepoldersisomgeslagenvoor6stuiverspermorgen,losvan degewoneomslag.ikneemaandatalletoenbekendekostenhiermeegedektwerden. 49RekeningvanRentmeesterAdriaanSchiltmanover1676:NA,NlL,Inv.nr341.In1703isernogeen vermeldingdatdanvanoudewervengeentiendenopbrengstis,maarvannieuwewervenwel(samh,ona Ouderkerk6499,inv.nr59dd ). 50NAHR761dd (dictumookinhetgemeentelijkedossier,SAMHoaOUYac986inv.nr.25). 12

13 (zijhetenigszinsanekdotisch)doorkijkjeoplevertnaarambachtelijkwelenweeinde 17 e eeuw. OokinKrimpenaandeIJsselwildeLodewijkzijntiendenin1657gaanverpachtenover eengroterareaal,inclusiefdeeerdernietdaaronderbegrepenwerven.dekrimpense heemradenmaaktendaaropperplakkaatbekend(eindjuli1657)dathuningelandenen gebruikersvanhetlandgeentiendenverschuldigdwaren;deverpachtingwaseen "notoirenieuwicheidendeeenturbatievandeoudeendeimmemorialepossessievel quasi".ditwasconformhuninterpretatievanhetvonnisvanhethofvanhollanduit 1631(ziehierboven).Beginaugustus1657werdinKrimpennamensLodewijkvan Nassauaangekondigddatdeverpachtingvandetiendeninmiddelstochhad plaatsgevonden.daaropwerdendeheemradenopgeroepenteverschijnenvoorde schoutendestadhoudervanlodewijkom,voordewervendietiendvrijheidzouden hebbenverkregen,tebewijzendatze40jaarmethennepbezaaidwarengeweestzonder daterafdrachtvantiendenhadplaatsgevonden.ondertussenwasopverzoekvan Lodewijkde examinatie vandieeventuelebewijzentrouwensalinganggezet,enwel doordehogevierschaarvanzuidholland 51 ;dezebewijzenwerdennietgevonden. 52 Het doelwasnatuurlijkom,vandiewervenwaarvanvrijstellingnietkonwordenbewezen, alsnogdetiendentegaanclaimen.deheemradenverklaardendatdeschouten rentmeester(degebroedersjoostenjacobschiltman)nietbevoegdwarenditte onderzoeken.ikvermoeddatditeenreflectiewasvanhetgeenindeuitspraakvan1631 wasbepaald,namelijkdatditbewijsdiendetewordenoverlegdaanhethofvan Holland.Op25augustusvaardigdeLodewijkeenbeveluitdatmenhadtebetalentenzij hetgevraagdebewijsalsnogwerdgeleverddoordeingelanden.datgebeurdeblijkbaar niet.daaropkomenlodewijkcumsuisindaadkrachtigeactie.op22september verschenenopdekrimpensedijkenendreveneenluitenantvandezuidhollandse baljuw,decolfdrager(eenbeëdigdegerechtsbodemeteenstafdiedeaanwezigheidvan hetgerechtzichtbaarmaakte)vandevierschaartedordrecht,plusdiverse "welgemonteerdedienders",sommigemetgeladenkarabijnenhouwmessenaande zijde,anderemetgeladenroeren.menkwamnietalleenvooreenpartijtjevlagvertoon, maargreepookdaadwerkelijkin.dekolfdragerzouhebbengezegd:"wijgaande henniptiendennoghaleneneenszienwiehetonsbelettenzal".enzogeschiedde.van diegebeurtenissenzijngetuigenverklaringenbewaardgebleven,zoalsdiewaarinde vrouwvaneenrotterdamseschipperdieinkrimpenvoordewallag,verklaartgeziente hebbendatdegenoemdekolfdragerendezijnenvandewerfvaneneneeltge Heijndricxszhaarhennepuitdestruiken hebbengetrockenendegevoerddeelfde schoofendedatsijdeselveookoverdedijkineenschuithebbengedragen (afb.6)die schuitlagkennelijkindehollandseijssel,bijneeltje sland.neeltgewastrouwens bepaaldnietdeenigediehaarhennepzozagwordenafgevoerd. Vervolgenswarenheemradenop5oktoberweernaardeHogeRaadgegaaneneisten eenmandementpenaeltegenlodewijkmetherstel(het beletten vandezeinningvan detienden,was,zoalsdekolfdrageralhadzienaankomen,nietmeermogelijk).de 51DeHogeVierschaarteDordrecht(ondereenbaljuw)waseeninstantietussendeheemradenende grafelijkheid,voorzuidelijkholland.deheerlijkheiddelekhaddehogegerechtigheidaandevierschaar tedordrechtgedelegeerd. 52Nogeenjaarlater,in1658,legtschoutSchiltmanschriftelijkvastdatdeboerennooithunalin1616 opgelegdebewijslasttenaanzienvandevrijstellingenzoudenhebbenvoldaan,endaterderhalvetienden kondenwordengeheven;insamhoakay,ac0846,inv.nr32. 13

14 heemradenberiepenzichopdeeerderbesprokenoudezaak(uit1616)voordehoge Raad 53 enhieldenvolgeentiendenschuldigtezijnvoordiehennepwervenwaarvan bewezenkonwordendatzealsindsveertigjarenmethennepbezaaidgeweestzijnen datdaarovergeentiendenbetaaldwaren.zijmoesten"exemptgelijkvanalleoude tijdenenbuitenmemorie"blijven.erwerdopgewezendatdesententievan1616 inhielddatdeheer(toen)weltiendenmochtheffenalshetbewijsnietwerdgeleverd, maardatmauritsdesententiehaddenlatenrusten,ondanksdatditbewijsnooitkwam. Lodewijk sprocureurvoerdeaandatwegensonderandereoorlogeninhetoosten) vermoedelijkdoelthijopactiesindeindischearchipel)ermeerhennepwordtgeplant enernieuwewervenzijngemaakt,diezekertiendplichtigwaren.lodewijkwildenuzijn verkregenrechtnemenendusgaanheffenopdiewervendiegeenvrijheidvantienden hadden.aancommissarissenwasondertussengetoonddatoudedijkwervenalsopeen kaartvastgelegd,altijdmethennepbeplant,tiendvrijwarengeweest.opkleinevariaties na,verlooptdeargumentatievanbeidezijdengelijkaandiewelkeookinhet Ouderkerkseproceswerdgevolgd. Afb.6:Hetopredenvandekolfdragergedocumenteerd IndeKrimpensezaakkomthettoteenvonnis,enweltwaalfjaarnadathetproces begon:op10mei1669(afb.7) 54.InzijnuitspraakverbiedtdeHogeRaadde ambachtsheerhetverpachtenvantiendenvandewerven,veroordeelthijhemomde gevolgenvandeheffing costendeschadeloosafftedoen,enordonneerthijpartijentot hetaanwijzenvandewervenalsvallendonderdesententievan OverigensisteRotterdamnotarieelvastgelegddatinjulivan1669doorrentmeester JacobSchiltmandeKrimpensetiendenzijn geveild. 56 Wasdatdereguliereverpachting, ofkreeglodewijkzolangzamerhandgenoegvanzijntienden? DeuitspraakoverhetconflictoverdehenneptiendeninKrimpenzalookinhet Ouderkerkseconflicthebbengegolden.MenvondhetinOuderkerkinelkgevalde moeitewaardomhet dictum overdekrimpensekwestietebewareninhetarchiefover deouderkerkserechtszaken.almetallijkendeheemradeninbeideambachtenhetdus metsuccesvoorhuningelandentehebbenopgenomen. NasleepenConclusies 53NAHRinv.nr.708dd (SententieinzakeHeemradenCrimpenopdeYsselversusMaurits princevanorangien,ambachtsheercrimpen): Hethof adjudicieert[deimpetranten]derecredentie van..geenetijendennochijtandersindeplaetsevandientegevenvoorhaerehennipwerven diezij bewijsensullenvoorveertichjaerenheerwaartsmethennipbesaijtgeweestendegeenetiendennoch ijetandersinplaetsevandienbetaelttehebben. 54ZiebijvoorbeldSAMHGAOUY Meijlinka.w.inzijnPleit memorieovertiendrechtvatdezeuitspraakalsvolgtsamen:deprinsvan OranjewordtinKrimpendehenneptiendontzegd,omdatdeingelandensinds40jaarwelhungrond haddenbeteeld,maarnimmertiendbetaaldhadden.datiseenhelderesamenvatting(albetreftditnietde prinsvanoranje,maardienszoonlodewijk). 56GemeenteArchiefRotterdam(hierna:GAR)R daminvnr398aktenr.218/479,dd

15 15 DekwestiestussendeambachtsheerendeheemradenvanOuderkerkenKrimpenaan deijsselvan stondenineenlangetraditievangeschillenover henneptiendenindelagelanden.gingendieaanvankelijkvooralovervragendie samenhingenmethetuitbreidenvandetiendplichtnaarnieuwofnieuwinontginning genomenlandennaarnieuwegewassen,nadeplakkatenvankarelvuitdeeerstehelft vande16 e eeuwverschoofdeaandachtnaargeschillenovervrijstellingenvan tiendplicht,dieplaatselijkwarenontstaanofopzijnminstwerdengeclaimd.geziende aardvanhetboerenbedrijfindekrimpenerwaardishetgeenwonderdateenflinkdeel vandejuridischkwestiesoverhenneptiendenvanuitambachtenindiewaardwerden aangekaart. Afb.7Dictum(vonnis)HogeRaadinzaakKrimpensehenneptienden,10mei1669 TerugkijkendisereenconsistentvastgehoudenlijnindeuitsprakenvanhetHofvan HollandenookdeHogeRaadindezezaken:erkansprakezijnvanregionaaloflokaal geldendevrijstellingen,ookalzijndiealsregelnietexplicieteneenduidig gedocumenteerd;plaatselijkegebruikenzijndanbepalend.ooitgegunderechtenop tiendenkunnendoorverjaringhunkrachtverliezenenovergaaninrechtenvanboeren omzondertiendplichthunbedrijfuittevoeren.daarbijlijktereenvrijalgemeneusance tezijngeweest(eninprocessenooktewordenonderkendenaanvaard)omde productieop werven dichtbijdeboerderijen(enaanvankelijkwellichtprimair aangelegdomtevoorzienindeeigenbehoeftesvandeboeren)alsniet tiendplichtigte zien.anderslagdatbijteeltenopverderweggelegenpercelen:dielijkenvanoudsher (ensindskarelsplakkaten:onbetwist)alstiendplichtigtezijngezienindienhetland vielbinnendeinfeodaletijdengegundetienden.weldiendendebelanghebbendente kunnenaantonendatvandewervenwaaroverzijvrijheidvantiendenclaimdenvan oudsher( mensenheugenis )ofinelkgevalinde40jarenvoorafgaandaanhetgeschil geentienden(ofeendaaraanequivalentgeldbedrag)warengehevenofgegeven.dat daarbijvooralheemradeninhetgedingtraden,hoeftnietteverwonderen:zijkonden wordengezienalsrepresentantenvandeingelandenindepolderswaarinde tiendkwestiespeelden,entegelijkertijdwarenzijtypischdeinstantiewaarinkennis overlokaleeigendomsverhoudingenenzakelijkerechtenwasbelichaamd:lopende kadasters,alshetware,enblijkbaarooksprekende.indehierbesprokenprocessen latenzijzichondersteunenmetverklaringenvanoud heemradenenandereoude ingelanden.alin1616wordt(indekrimpensezaak)diebewijsplichtalseen voorwaardegeformuleerdvoorhetgeldenvanvrijstelling.danallijktdetoenmalige ambachtsheer(prinsmaurits)tebegrijpendathijhiermeeaanhetkortsteeindtrekt. Ooknahetvonnisoverdezelfdetiendenin1631lijktdittegeldenvoorzijnzoon Lodewijk,ineenzaakdiedoorKrimpenseheemradenwordtgevoerdinassociatiemet Ouderkerksecollega s:hijappelleertnogweltegendatvonnismaarzetdatappelniet voort.tothijhetruim25jaarlaternogeensprobeert,in1657,enslinksedraaigevend aandeafwezigheidvanhemovertuigendbewijsvanvrijstelling.wehebbengezien,dat dittochweerslechtvoorhemafliep,alwasernogsteedsdejuridischeadderonderhet grasdatditbewijsnogwelgeleverdmoestworden.ofdatnuwelofnietisgebeurd,we wetendatdeambachtsheerhethoofdvermoeidindeschootlegde,zodatde henneptelendeingelandenvoorhun vrijgestelde huiswerveninelkgevalfeitelijkhun zinkregen.

16 Vrijstellingenbestondenkennelijkalseensoortlokaalgevormdgewoonterecht.De17 e eeuwseprocessendaaroverkomennietaltijdtothardeconclusies;inhetkrimpense gevalwaserweleensententiemaarzelfsdieeindigdemetdevraagnaarbewijzen zonderdatduidelijkwordtofdatookisgebeurdenafdoendewerdgevonden.indat lichtishetnietbevreemdenddatnogin1839dehaagsearrondissementsrechtbank moestoordelendateenvermeendtiendrechtvervaltalseentiendplichtigedooreen aanhoudendeweigeringgedurendedetijddievoorverjaringisbepaald vrijdom heeft doordatdetiendhefferzijnrechtniettegendetiendplichtigehaddoengelden. Datisniethetenigelosseeindje.Deprocessendiedeambachtenvoerdentegenhun heerkosttenveelgeld.deheemradenwildendiekosten omslaan overdeingelanden. InKrimpenwasdaarin1659algedoeover:sommigeingelandenweigerdenineerste instantiedieomslagtebetalen.hetlijktdaarmeteensisseraftelopen.inouderkerk daarentegenliephetmisenontstondenerprocessenvoordehogeraad;eenjaarlater waserweeronenigheidensommigeingelandengingenzelfsnaardestatenvanholland; ookin1660ginghetfoutmethetomslaanvandekosten.eenuitspraakhieroverliettot 1671opzichwachten, 57 maarinhetambachtsudderdehetconflictdoortotin EnparallelaanditalleswarenerinOuderkerkalin1658ookkwestiesontstaanmetde ambachtsheeroverdebenoemingvannieuweheemraden,diejarenvoortsleepten. Tweevandeheemradendieookbijhethennepprocesbetrokkenwaren,spandeneen zaakaan,eveneensbijdehogeraad.hetzoutot1663durenvoordezekwestietoteen eindkwam. Definancieel economischebetekenisvandeuitsprakenismoeilijkinteschatten.de ambachtsheerliepeendeelvanzijtiendenmis,enzijningelandenhieldendatdusdusin hunzak.naarzichlaataanziengingdatopjaarbasisombedragenindeordegroottevan enkelehonderdenguldens.datwasnietgering,maarhetzalnognietindebuurt gekomenzijnvandeomslagvandeambachtskosten,dieindieperiodezo n500guldens ofmeerbeliep.hetisnavrantdatdewegensproceskostenverhoogdeomslagindejaren nadehennep enbenoemingsprocessenenkeleduizendenguldensbeliepen,alleenalin Ouderkerk. 59 Geenwonderdatergeharrewarontstondoverwiedaarvoormoest opdraaien.enwatditallesnogverergerde:hetalgemeneeconomischeklimaatzatniet mee.erwasalgedurendedehele17 e eeuwsprakevanoplopendebelastingdruk(die verdubbeldezelfsindeloopvandieeeuw)enna1650verslechterdedeeconomische conditiesophetplatteland,doordalendeopbrengstendieeenagrarischecrisiszouden inluidendietotinde18 e eeuwzoudoorlopen.inditkillerwordendeeconomische klimaatwarennieuwetiendennatuurlijkzeeronwelkom,enhogeomslagenwaarmen debatennietvanzietofondervindt,eveneens. 57NA,HvHRekesten,invnr3025,dd NA,HR,Dictums,invnr901,dd SAMH,oaOuderkerk,RekeningenvandeDorpskosten,ac986,inv.nr

Gegevens gemeente woonplaats Alblasserdam Alblasserdam Totaal Alblasserdam

Gegevens gemeente woonplaats Alblasserdam Alblasserdam Totaal Alblasserdam provincie Zuid Holland Gegevens gemeente woonplaats 2016 2015 Alblasserdam Alblasserdam 1.581 1.778 Totaal Alblasserdam 1.581 1.778 Albrandswaard Poortugaal 1.954 2.793 Totaal Albrandswaard 1.954 2.793

Nadere informatie

Inleiding van prof. mr. Roel Bekker ter gelegenheid van de intreedrede van mr. dr. G.S.A.

Inleiding van prof. mr. Roel Bekker ter gelegenheid van de intreedrede van mr. dr. G.S.A. LEVEDEMANAGER! Inleidingvanprof.mr.RoelBekkertergelegenheidvandeintreedredevanmr.dr.G.S.A. DijkstraalslectoropdeHaagseHogeschool,25januari2012. Dederdewoensdagvanmeihadeengedenkwaardigedaginonsstaatsbestelmoeten

Nadere informatie

OVERZICHT VAN DE DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN, GAARDERSREGIS- TERS, REGISTERS VAN DE BURGERLIJKE STAND EN BEVOLKINGSREGISTERS

OVERZICHT VAN DE DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN, GAARDERSREGIS- TERS, REGISTERS VAN DE BURGERLIJKE STAND EN BEVOLKINGSREGISTERS OVERZICHT VAN DE DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN, GAARDERSREGIS- TERS, REGISTERS VAN DE BURGERLIJKE STAND EN BEVOLKINGSREGISTERS De nummers in de kantlijn zijn de archiefnummers (toegangsnummers) waaronder

Nadere informatie

KAART 1 - Concentratiegebieden (glas)tuinbouw

KAART 1 - Concentratiegebieden (glas)tuinbouw KAART - Concentratiegebieden 5 Greenports (glastuinbouw en boomteelt) overige gebieden met tuinbouw glastuinbouw (substraat- of grondgebonden teelt) Noordwijk open teelt (container- of grondgebonden teelt)

Nadere informatie

T h e G o o d, T h e B a d & t h e U g l y v a n K r i m p t a n g e n

T h e G o o d, T h e B a d & t h e U g l y v a n K r i m p t a n g e n Kabelschoenen, krimptangen en krimpen B r o n : w w w. p b a s e. c o m / m a i n e c r u i s i n g / b o a t _ p r o j e c t s F e b r. 2 0 0 8 ; v e r t a l i n g ; A i k e v a n d e r H o e f f, m e

Nadere informatie

Ontwerpen voor een nieuw wapen gemeente Krimpenerwaard.

Ontwerpen voor een nieuw wapen gemeente Krimpenerwaard. Ontwerpen voor een nieuw wapen gemeente Krimpenerwaard. Door Ralf Hartemink www.ngw.nl : Heraldry of the World Hierbij een korte schets van de geschiedenis van de wapens in het grondgebied van de toekomstige

Nadere informatie

Introductie merkonderzoeksmodel BrandAlchemy

Introductie merkonderzoeksmodel BrandAlchemy Merkkracht van de Rotterdamse cultuurorganisaties volgens de inwoners van de provincie Zuid-Holland Rotterdam, 7 november 13 Page 1 11 Introductie merkonderzoeksmodel BrandAlchemy! BrandAlchemy is een

Nadere informatie

OVERZICHT VAN DE DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN, GAARDERSREGIS- TERS, REGISTERS VAN DE BURGERLIJKE STAND EN BEVOLKINGSREGISTERS

OVERZICHT VAN DE DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN, GAARDERSREGIS- TERS, REGISTERS VAN DE BURGERLIJKE STAND EN BEVOLKINGSREGISTERS OVERZICHT VAN DE DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN, GAARDERSREGIS- TERS, REGISTERS VAN DE BURGERLIJKE STAND EN BEVOLKINGSREGISTERS De nummers in de kantlijn zijn de archiefnummers (toegangsnummers) waaronder

Nadere informatie

RESTAFVAL van vrijdag Schiedam Barendrecht Rotterdam Zuid Rhoon Ridderkerk Rotterdam IJsselmonde Rotterdam Beverwaard

RESTAFVAL van vrijdag Schiedam Barendrecht Rotterdam Zuid Rhoon Ridderkerk Rotterdam IJsselmonde Rotterdam Beverwaard Aan: Rolcontainer klanten Van: Afdeling Planning Datum: April 2017 Onderwerp: Inhaalroutes Pasen 2017 (maandag 17 April 2017) Geachte klant, Hieronder volgt een overzicht van de inhaalroutes in verband

Nadere informatie

Sector ICT 2014/2015

Sector ICT 2014/2015 Sector ICT 2014/2015 Sector ICT cursusjaar 2014-2015 Beste student, Na een periode van rust en ontspanning is het cursusjaar weer begonnen. Namens alle docenten wil ik je veel succes en in het bijzonder

Nadere informatie

VERVREEMDINGEN. naar Regionaal Historisch Centrum/ Stadsarchief Dordrecht

VERVREEMDINGEN. naar Regionaal Historisch Centrum/ Stadsarchief Dordrecht VERVREEMDINGEN Overzicht van archieven die sinds juni 2002 door het Nationaal Archief aan diverse Zuid-Hollandse gemeenten in eigendom zijn overgedragen (vervreemd). Alfabetisch op plaatsnaam van het vervreemde

Nadere informatie

RSB-competitie. Definitieve indeling seizoen 2015/2016. Agenda per vereniging

RSB-competitie. Definitieve indeling seizoen 2015/2016. Agenda per vereniging Agenda per vereniging Vereniging Pagina 3-Torens 2 Ashtapada 3 Barendrecht/IJsselmonde 4 Charlois Europoort 5 CSV 6 Dordrecht 7 Erasmus 8 Fianchetto 9 Hendrik-Ido-Ambacht 10 Hoeksche Waard 11 Het Houten

Nadere informatie

Alle feiten op een rijtje

Alle feiten op een rijtje Alle feiten op een rijtje Wie zijn we, waar staan we voor Groenalliantie Midden-Holland is sinds 1 mei 2014 de rechtsopvolger van de opgeheven Natuur- en recreatieschappen Krimpenerwaard en Reeuwijkse

Nadere informatie

Welkom bij de inloopavond over Bilwijk

Welkom bij de inloopavond over Bilwijk Welkom bij de inloopavond over Bilwijk 01 Aanmeldformulier Adviesgroep Bilwijk Dit is de informatie die gegeven is tijdens de inloopavond over Bilwijk op 8 september 2016. Wilt u deelnemen aan de adviesgroep,

Nadere informatie

Lekkerkerk, Schuwacht 160A Te huur verdieping achterhuis in woonboerderij

Lekkerkerk, Schuwacht 160A Te huur verdieping achterhuis in woonboerderij Lekkerkerk, Schuwacht 160A Te huur verdieping achterhuis in woonboerderij Omschrijving Te huur bovenverdieping Schuwacht 160 A te Lekkerkerk Huurprijs verdieping achterhuis 1.450,- / maand, exclusief gas/elektra/internet/woz/waterschaplasten,

Nadere informatie

De tarieven van de Onroerende Zaak Belasting. in de Regio Rotterdam

De tarieven van de Onroerende Zaak Belasting. in de Regio Rotterdam De tarieven van de Onroerende Zaak Belasting in de Regio Rotterdam 2003-2004 Gemeentelijke Lasten Conclusies De OZB-tarieven voor niet-woningen in de Kamerregio Rotterdam stegen met gemiddeld 4,8 %, tegen

Nadere informatie

JAARPLAN KRIMPENER KUNSTWAARD

JAARPLAN KRIMPENER KUNSTWAARD JAARPLAN KRIMPENER KUNSTWAARD 2016 Voorwoord Laat de kunst stromen! Onder dit motto gaan we in 2016 aan de slag. Het komende jaar zal in het teken staan van de kunstmanifestatie Kunststroming. Een kunstproject

Nadere informatie

Leaflet (http://leafletjs.com) 2017 Falkplan BV, OpenStreetMap contributors (http://www.openstreetmap.org/copyright)

Leaflet (http://leafletjs.com) 2017 Falkplan BV, OpenStreetMap contributors (http://www.openstreetmap.org/copyright) Fietsen en kanoen Nederland Zuid Holland Gouda 43,54 (ongeveer 2:33 u) Fietsroute 581095 46 50 40 9 10 35 34 12 11 27 13 14 28 15 73 31 12 12 33 18 20 23 72 35 68 Leaflet (http://leafletjs.com) 2017 Falkplan

Nadere informatie

Het Huis. en de Heerlijkheid

Het Huis. en de Heerlijkheid Het Huis en de Heerlijkheid Bij ondergeteekende berusten een aantal documenten, die op het huis en de heerlijkheid Lisse betrekking hebben. De oudste berichten uit de tweede helft der 14de eeuw. Toen leefde

Nadere informatie

LANDAANWINNING EN BEDIJKING

LANDAANWINNING EN BEDIJKING LANDAANWINNING EN BEDIJKING Noord-Hollandse kust Versie 27-6-2011 Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl).

Nadere informatie

Inventaris van archief van de NV Maatschappij Van Nassau la Lecq, (1274) Nummer archiefinventaris: Auteur: G.M.

Inventaris van archief van de NV Maatschappij Van Nassau la Lecq, (1274) Nummer archiefinventaris: Auteur: G.M. Nummer archiefinventaris: Inventaris van archief van de NV Maatschappij Van Nassau la Lecq, (1274) 1888-1947 Auteur: G.M. van Aalst Nationaal Archief, Den Haag 1985 Copyright: cc0 This finding aid is written

Nadere informatie

Welkom. Grondwaterproblematiek Krimpenerwaard. Erwin Heeringa(Nederlek)

Welkom. Grondwaterproblematiek Krimpenerwaard. Erwin Heeringa(Nederlek) Welkom Grondwaterproblematiek Krimpenerwaard Erwin Heeringa(Nederlek) Inleiding Inhoud Grootonderhoud Prinsessebuurt Ontstaan grondwaterproblematiek Maatschappelijk impact / juridisch Burgers Bestuurders

Nadere informatie

Oproerige heemraden en omstreden omslagen: juridische conflicten in Ouderkerk aan de IJssel, 1657 1677 (Deel I)

Oproerige heemraden en omstreden omslagen: juridische conflicten in Ouderkerk aan de IJssel, 1657 1677 (Deel I) Gepubliceerd als: Opschoor J.B. 2013. Oproerige heemraden en omstreden en: juridische conflicten in Ouderkerk aan de IJssel, 1657-1677, deel I. Historische Encyclopedie Krimpenerwaard, 37e jaargang nr.

Nadere informatie

Aan Van Datum Onderwerp Zaaknummer

Aan Van Datum Onderwerp Zaaknummer Aan de gemeenteraad Van College van Burgemeester en wethouders Datum 29 juli 2014 Onderwerp mededeling Gedeputeerde Staten vaststelling gemeentegrenzen nieuwe gemeente Krimpenerwaard Zaaknummer 124168

Nadere informatie

provincie HOLLAND ZUID

provincie HOLLAND ZUID provincie HOLLAND 1% ~U~~ Z~14 Gemeente Molenwaard F-~ ~.f Gedeputeerde Staten + r ~~e~. Directie Leefomgeving en Bestuur Afdeling Bestuur Contact drs. J. van Straalen T 070-441 61 92 j. van. straalen@pzh.

Nadere informatie

AANVRAAGFORMULIER ONTHEFFING

AANVRAAGFORMULIER ONTHEFFING AANVRAAGFORMULIER ONTHEFFING Voor het berijden wegen met gewichtsbeperking en voor breedtebeperking landbouwvoertuigen 1. Gegevens aanvrager Naam : Contactpersoon (bij bedrijf) : Adres : Postcode en woonplaats

Nadere informatie

Begraafplaatsenbeleid, beheerplan begraven Molenwaard

Begraafplaatsenbeleid, beheerplan begraven Molenwaard Begraafplaatsenbeleid, beheerplan begraven Molenwaard Raad 13 jan 2015 Inhoud Waarom nu? Begraven in Molenwaard Centrale vraag Denkrichting Participatie Waarom nu? Begroting 2010 Harmonisatie tarieven

Nadere informatie

Eenheid Rotterdam. Reactietijden politie spoedmeldingen

Eenheid Rotterdam. Reactietijden politie spoedmeldingen Eenheid Rotterdam Reactietijden politie Eenheid Rotterdam Alblasserdam Albrandswaard Barendrecht Binnenmaas Brielle Capelle aan den IJssel Cromstrijen Dordrecht Giessenlanden Goeree-Overflakkee Gorinchem

Nadere informatie

Logimedical BV Molenbaan 6 2908 LM Capelle a/d IJssel

Logimedical BV Molenbaan 6 2908 LM Capelle a/d IJssel bel vrijblijvend 010-2582929 pagina 1 / 43 1 Vanas N.V. Zwaluwbeekstraat, 10 Kruibeke B-9150 Page - 1 - Logimedical BV 2908 LM Capelle a/d IJssel T: 010-258 29 29 E: info@logimedical.nl bel vrijblijvend

Nadere informatie

Instructie voor leerkracht

Instructie voor leerkracht Instructie voor leerkracht Bij deze PPT hoort achtergrondinformatie. Dit vindt u ook op deze site. In het document: Informatie voor leerkrachten Print het uit. Dan heeft u de info bij de hand, tijdens

Nadere informatie

Jeugdcompetitie 2013 A.V.Start

Jeugdcompetitie 2013 A.V.Start Nieuwsbrief januari 2013. Alle leden nog de beste wensen voor 2013. Bomenwacht Nederland is de nieuwe sponsor van de competitie. Jeugdcompetitie 2013 A.V.Start Dag Datum Wedstrijd Plaats Afstand zondag

Nadere informatie

Inventaris van het archief van het Provinciaal College van Toezicht: Diakonie, 1961-1970

Inventaris van het archief van het Provinciaal College van Toezicht: Diakonie, 1961-1970 Nummer archiefinventaris: 3.18.55.01 Inventaris van het archief van het Provinciaal College van Toezicht: Diakonie, 1961-1970 Auteur: Archiefdienst NHK Nationaal Archief, Den Haag 1985 Copyright: (c) This

Nadere informatie

Nummer archiefinventaris: 4.KADOR-GB. Auteur: J. Lieffering, G.G.J. Boink. Nationaal Archief, Den Haag Copyright: cc0

Nummer archiefinventaris: 4.KADOR-GB. Auteur: J. Lieffering, G.G.J. Boink. Nationaal Archief, Den Haag Copyright: cc0 Nummer archiefinventaris: 4.KADOR-GB Inventaris van kadastrale kopie-kaarten betreffende gemeenten in Zuid-Holland, gebruikt ter bepaling van de grondbelasting, afkomstig van de Inspectie Registratie en

Nadere informatie

Blijf jij cool. als het heet wordt? Word vrijwilliger! Hollands Midden

Blijf jij cool. als het heet wordt? Word vrijwilliger! Hollands Midden Blijf jij cool als het heet wordt? Word vrijwilliger! Hollands Midden Uitdagend en veelzijdig Vrijwilliger bij de brandweer Wil jij je steentje bijdragen en als vrijwilliger aan de slag? Maar dan wel iets

Nadere informatie

TOTAALPROGRAMMA - SEIZOEN E PROGRAMMA. Heren 1. Heren 2

TOTAALPROGRAMMA - SEIZOEN E PROGRAMMA. Heren 1. Heren 2 TOTAALPROGRAMMA - SEIZOEN 2017-2018 1 E PROGRAMMA Heren 1 30-09-2017 15:00 Voleco HS 1 AVVA HS 1 De Drie Maenen, OUDERKERK A/D IJSSEL 07-10-2017 18:30 AVVA HS 1 Erasmus Volley HS 1 Het Spant, AMEIDE 14-10-2017

Nadere informatie

2. Als je om 10:00 uur met lijn 20 uit Dordrecht vertrekt, hoe laat ben je dan in Rotterdam?

2. Als je om 10:00 uur met lijn 20 uit Dordrecht vertrekt, hoe laat ben je dan in Rotterdam? Voor de echte slimmeriken! 1. Hoeveel haltes heeft de Waterbus in totaal? 2. Als je om 10:00 uur met lijn 20 uit Dordrecht vertrekt, hoe laat ben je dan in Rotterdam? 3. De Waterbus heeft 8 grote schepen

Nadere informatie

Heijndrick Cornelisz Opschoor en des polders regt : Ouderkerk aan de IJssel (De Zijde), 1686-1697

Heijndrick Cornelisz Opschoor en des polders regt : Ouderkerk aan de IJssel (De Zijde), 1686-1697 Heijndrick Cornelisz Opschoor en des polders regt : Ouderkerk aan de IJssel (De Zijde), 1686-1697 Door J.B. (Hans) Opschoor (opschoor@zonnet.nl) Concept, februari 2006 Verantwoording: Het onderstaande

Nadere informatie

nr kaas naam plaats keuring Proeverij CodeTot. K + (P *20 Herpr.1 Herpr.2 Gem.Pr. * 20 Totaal K + P Boerenkaas Kolom 1Kolom 2 Kolom 3 Kolom 4 Kolom 5

nr kaas naam plaats keuring Proeverij CodeTot. K + (P *20 Herpr.1 Herpr.2 Gem.Pr. * 20 Totaal K + P Boerenkaas Kolom 1Kolom 2 Kolom 3 Kolom 4 Kolom 5 nr kaas naam plaats keuring Proeverij CodeTot. K + (P *20 Herpr.1 Herpr.2 Gem.Pr. * 20 Totaal K + P Boerenkaas Kolom 1Kolom 2 Kolom 3 Kolom 4 Kolom 5 Kolom 7 Kolom 8 1 119 Hoeve Waterrijk Rijpwetering

Nadere informatie

Schuwacht 160* te Lekkerkerk. TE HUUR begane grond achterhuis in de woonboerderij

Schuwacht 160* te Lekkerkerk. TE HUUR begane grond achterhuis in de woonboerderij Schuwacht 160* te Lekkerkerk TE HUUR begane grond achterhuis in de woonboerderij Begane grond achterhuis te huur Woonboerderij De Rijsendam Lekkerkerk Schuwacht 160 Huurprijs begane grond achterhuis 1.000,-

Nadere informatie

Kaarten bij Ontwerp Besluit algemene regels ruimtelijke ordening. 29 mei 2009

Kaarten bij Ontwerp Besluit algemene regels ruimtelijke ordening. 29 mei 2009 Kaarten bij Ontwerp Besluit algemene regels ruimtelijke ordening 29 mei 2009 HOOFDSTUK 3 GROENE RUIMTE Titel 3.1 Rijksbufferzones Kaart 1a : rijksbufferzone mstelland - Vechtstreek Kaart 1b : rijksbufferzone

Nadere informatie

Het convenant Naar Regionale Uitvoeringskracht gesloten tussen de partijen

Het convenant Naar Regionale Uitvoeringskracht gesloten tussen de partijen Het convenant Naar Regionale Uitvoeringskracht gesloten tussen de partijen Ministerie van Economische Zaken provincie Zuid-Holland Stadsregio Rotterdam gemeente Albrandswaard gemeente Barendrecht gemeente

Nadere informatie

De hoge rechtsgebieden in de Krimpenerwaard. C.R.Schoute. Het archief van baljuw en mansmannen van Belois

De hoge rechtsgebieden in de Krimpenerwaard. C.R.Schoute. Het archief van baljuw en mansmannen van Belois De hoge rechtsgebieden in de Krimpenerwaard C.R.Schoute Het archief van baljuw en mansmannen van Belois In het Algemeen Rijksarchief in Den Haag berust het archief van baljuw en mansmannen van Belois,

Nadere informatie

4 x 50 meter hinderniszwemmen

4 x 50 meter hinderniszwemmen 4 x 50 meter hinderniszwemmen SERIE 1 DAMES SERIE 2 DAMES baan 1 Boxtel 2 baan 1 Emmen 1 baan 2 Deventer 2 baan 2 Zwolle 1 baan 3 Echt 2 baan 3 Eindhoven 1 baan 4 Weert 2 baan 4 St. Truiden (B) baan 5

Nadere informatie

Aan de leden van de verenigde vergadering

Aan de leden van de verenigde vergadering Aan de leden van de verenigde vergadering V.V: 8 oktober 2008 Datum 19 augustus 2008 Agendapuntnr. 8.7 Bijlagen Onderwerp Kredietaanvraag voorbereidingswerkzaamheden in vervolg op de voorstudie zuiveringstechnisch

Nadere informatie

Kwartierstaat van Carola, Wilrik, Sarah en Harmen Rook

Kwartierstaat van Carola, Wilrik, Sarah en Harmen Rook Kwartierstaat van Carola, Wilrik, Sarah en Harmen Rook Onderstaande karakters worden in de kwartierstaat gebruikt: * = geboren ~ = gedoopt (*) = onwettig geboren o = ondertrouwd = gehuwd o/o = gescheiden

Nadere informatie

Ingekomen stukken. In bijgevoegde brief van de provincie Zuid-Holland is het (financieel) kader voor 2015 als uitgangspunt meegegeven

Ingekomen stukken. In bijgevoegde brief van de provincie Zuid-Holland is het (financieel) kader voor 2015 als uitgangspunt meegegeven AB 18 DECEMBER 2014 GA/2014-487371545 Ingekomen stukken Nr. Datum Afzender Onderwerp in het kort Beschouwing en advies 1. 26 augustus 2013 Gemeente Gouda Gemeenschappelijke regelingen: Financieel kader

Nadere informatie

GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM DE ZILK HILLEGOM NIEUW-VENNEP LEIDERDORP HOOGMADE WOUBRUGGE ROELOFARENDSVEEN KOUDEKERK A/D RIJN

GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM DE ZILK HILLEGOM NIEUW-VENNEP LEIDERDORP HOOGMADE WOUBRUGGE ROELOFARENDSVEEN KOUDEKERK A/D RIJN Lijnfolder 2013 LEIDEN, ZOETERMEER, DEN HAAG GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM SCHIPHOL DE ZILK HILLEGOM NOORDWIJKERHOUT LISSE NIEUW-VENNEP KATWIJK WASSENAAR NOORDWIJK RIJNSBURG OEGSTGEEST VOORSCHOTEN

Nadere informatie

Koekijk Route. Onderweg geeft de gps aan waar je in de route bent. De gps kan ook even uitgezet worden om batterijen te sparen.

Koekijk Route. Onderweg geeft de gps aan waar je in de route bent. De gps kan ook even uitgezet worden om batterijen te sparen. Deze fietstocht brengt je vanuit de stad Gouda in de mooie polders van de Krimpenerwaard. Al snel rijd je hoog op de dijk langs de rivier de Hollandse IJssel. Aan de linkerzijde zie je in de zomer overal

Nadere informatie

Tureluren en Flierefluiten Route

Tureluren en Flierefluiten Route Vanuit de stad Gouda fiets je binnen 10 minuten de Krimpenerwaard in en dompel je je in het polderlandschap tussen de rivieren de Lek, Hollandsche IJssel en het idyllische riviertje de Vlist Je fietst

Nadere informatie

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen?

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen? Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen? In dit gebied? Bodegraven Waddinxveen Reeuwijk Gouda Zuidplas Vlist Schoonhoven Ouderkerk Krimpen a/d IJssel Nederlek Bergambacht Molenwaard Zederik Leerdam Hendrik- Ido-Ambacht

Nadere informatie

Business Barometer. 2 e kwartaal 2006

Business Barometer. 2 e kwartaal 2006 Business Barometer 2 e kwartaal 26 Voor meer informatie: Peter Blasić, tel. 1-42 78 28, e-mail pblasic@rotterdam.kvk.nl. Voor een volledige rapportage: www.kvk.nl/businessbarometer. Samenvatting De Business

Nadere informatie

"Niet over elkaar, maar met elkaar praten" Bestuurders bezoeken bijeenkomst veilig drinkwater

Niet over elkaar, maar met elkaar praten Bestuurders bezoeken bijeenkomst veilig drinkwater Persbericht Hendrik-Ido-Ambacht, 31 mei 2017 "Niet over elkaar, maar met elkaar praten" Bestuurders bezoeken bijeenkomst veilig drinkwater Op woensdag 31 mei organiseerde de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Nadere informatie

Veilige en leefbare straat

Veilige en leefbare straat Manifest CDA Molenwaard Veilige en leefbare straat Aanleiding Afgelopen jaar is CDA Molenwaard met een groot groen hart de dorpen ingetrokken met de vraag: Wat heeft u op uw hart? Uit de vele honderden

Nadere informatie

B I N G O Joukes. B I N G O Joukes spellen.

B I N G O Joukes. B I N G O Joukes spellen. 1 20 40 62 90 10 24 41 58 73 12 31 Joukes 56 80 4 32 48 61 85 8 19 50 70 76 3 22 42 64 74 12 26 43 60 75 14 33 Joukes 58 82 6 34 50 63 87 10 21 52 72 78 5 24 44 66 76 14 28 45 62 77 16 34 Joukes 60 84

Nadere informatie

Genieten in en om Dordrecht

Genieten in en om Dordrecht Nederland Zuid Holland Zwijndrecht 49,02 (ongeveer 2:53 u) Fietsroute 395602 16 54 96 97 15 99 94 17 98 79 80 91 34 83 44 43 35 40 40 82 81 75 42 Leaflet (http://leafletjs.com) 2016 Falkplan BV, OpenStreetMap

Nadere informatie

eigen aangifte/op verzoek : de verleende surséance van betaling is op grond van artikel 242 Fw ingetrokken onder gelijktijdige faillietverklaring

eigen aangifte/op verzoek : de verleende surséance van betaling is op grond van artikel 242 Fw ingetrokken onder gelijktijdige faillietverklaring Twintigste openbare verslag ex artikel 73a Faillissementswet in het faillissement van de besloten vennootschap V.D.O. Voorlichtings- en Documentatiecentrum Onderwijs B.V., handelend onder de naam V.D.O.

Nadere informatie

in opdracht van Van den Herik BV te Sliedrecht

in opdracht van Van den Herik BV te Sliedrecht Jan van den Noort Historisch onderzoek naar de versterking van de Molendijk te Krimpen aan de Lek na de watersnoodramp van 1953 in opdracht van Van den Herik BV te Sliedrecht Molendijk U vroeg mij te

Nadere informatie

eigen aangifte/op verzoek : de verleende surséance van betaling is op grond van artikel 242 Fw ingetrokken onder gelijktijdige faillietverklaring

eigen aangifte/op verzoek : de verleende surséance van betaling is op grond van artikel 242 Fw ingetrokken onder gelijktijdige faillietverklaring Negentiende openbare verslag ex artikel 73a Faillissementswet in het faillissement van de besloten vennootschap V.D.O. Voorlichtings- en Documentatiecentrum Onderwijs B.V., handelend onder de naam V.D.O.

Nadere informatie

leercontract. PaP Patrick v/d Vlist Krimpen a/d IJssel December 2015

leercontract. PaP Patrick v/d Vlist Krimpen a/d IJssel December 2015 leercontract. PaP Patrick v/d Vlist Krimpen a/d IJssel December 2015 Inhoudsopgave 1: Inleiding 2: School planning 3: Algemeen 4: Planning 5: Conclusie Inleiding Het leercontract PAP is het contract tussen

Nadere informatie

GRATIS probeerkaarten. Mogen wij u een heel voordelig abonnement aanbieden? ARRIVA.NL/LUMC

GRATIS probeerkaarten. Mogen wij u een heel voordelig abonnement aanbieden? ARRIVA.NL/LUMC GRATIS probeerkaarten Mogen wij u een heel voordelig abonnement aanbieden? ARRIVA.NL/LUMC Een groen alternatief voor de auto Heeft u weleens overwogen met de bus naar uw werk te gaan? Die stopt waarschijnlijk

Nadere informatie

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016)

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016) Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016) Voor deze reconstructie is gebruik gemaakt van de kaarten uit de publicaties

Nadere informatie

Inleiding. 2014!Hypnose!Instituut!Nederland!http://www.hypnoseinstituutnederland.nl/!

Inleiding. 2014!Hypnose!Instituut!Nederland!http://www.hypnoseinstituutnederland.nl/! HYPNOSE 2.0 Inleiding Ditrapportzouweleensjouwideeoverhypnosecompleetkunnenveranderen. Hypnoseisnamelijknietwatjijdenktdathetis.Hetisnamelijkaltijdbestudeerd vanafdebuitenkantendanziethetertochwelheelapartuit.mensenzijn

Nadere informatie

Parenteel van Cornelis Jansz Nieuwpoort

Parenteel van Cornelis Jansz Nieuwpoort Parenteel van Cornelis Jansz Nieuwpoort Samengesteld door Wiebe Nieuwpoort Verantwoording: De gegevens van de eerste vier generaties, zijn ontleend aan de publicatie Genealogie van de Familie Toet later

Nadere informatie

Herstraatvoorwaarden Regionaal overleg. De Spil in Bleskensgraaf 19 september 2013

Herstraatvoorwaarden Regionaal overleg. De Spil in Bleskensgraaf 19 september 2013 Herstraatvoorwaarden Regionaal overleg De Spil in Bleskensgraaf 19 september 2013 Opening Tarievenvergelijking AVH en KPN Juridische status van de overeenkomst Meldpakket MOOR en toelichting Molenwaard

Nadere informatie

Hierbij maken mijn echtgenote en ondergetekende bezwaar tegen de voorgenomen wijziging van het aldaar geldende bestemmingsplan.

Hierbij maken mijn echtgenote en ondergetekende bezwaar tegen de voorgenomen wijziging van het aldaar geldende bestemmingsplan. 03 JANUARI 2014 j `~~ ~~~ Ze Gemeente Molenwaard td P.W.J.M. Linneweever Hoogstraat 79 2965AK Nieuwpoort Leden van de gemeenteraad van de gemeente Molenwaard Melkwegplein 1 2971 VR Bleskensgraaf Nieuwpoort,

Nadere informatie

S#ch#ng Golfenvoorkika Nieuws Brief nummer 2 19 juni 2013. Wat te lezen in deze tweede nieuwsbrief:

S#ch#ng Golfenvoorkika Nieuws Brief nummer 2 19 juni 2013. Wat te lezen in deze tweede nieuwsbrief: S#ch#ng Golfenvoorkika Nieuws Brief nummer 2 19 juni 2013 Wat te lezen in deze tweede nieuwsbrief: ANBI Status Wie zijn wij en waarom doen we dit? Flyers Publiciteit Wat kunnen jullie voor ons doen? Deelname

Nadere informatie

65+ activiteitenkalender

65+ activiteitenkalender Digitale activiteitenkalender Bij het drukken van de kalender waren nog niet alle activiteiten en bijbehorende data beschikbaar. Daarnaast kunnen incidenteel ook data wijzigen. Aanvullende activiteiten

Nadere informatie

ECLI:NL:RBMNE:2014:1329

ECLI:NL:RBMNE:2014:1329 ECLI:NL:RBMNE:2014:1329 Instantie Rechtbank Midden-Nederland Datum uitspraak 28-03-2014 Datum publicatie 10-04-2014 Zaaknummer 16-655450-12 (ontneming) Rechtsgebieden Strafrecht Bijzondere kenmerken Eerste

Nadere informatie

Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl).

Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl). JACHT Versie 27-6-2011 Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl). Het overzicht is als volgt opgebouwd:

Nadere informatie

Ondernemers aan het woord bereikbaarheid communicatie vacatures ruimte

Ondernemers aan het woord bereikbaarheid communicatie vacatures ruimte Ondernemers aan het woord 2004 bereikbaarheid communicatie vacatures ruimte Inhoudsopgave bladzijde Inleiding 3 Bedrijfsomgeving 4 Vacatures 6 Uitbreidingsplannen 8 Verplaatingsplannen 10 Bijlage 12 Colofon

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting Boerderij Gijbeland 2014-2018

Beleidsplan Stichting Boerderij Gijbeland 2014-2018 Beleidsplan Stichting Boerderij Gijbeland 2014-2018 1 Inleiding De Stichting Boerderij Gijbeland werd op 2 juli 2004 opgericht. De aanleiding hiervoor was de verplaatsing van Boerderij Gijbeland. Het bestuur

Nadere informatie

Van 10.00 tot 15.30 uur

Van 10.00 tot 15.30 uur Verkoping& Rommelmarkt zaterdag11februari2012 Van10.00tot15.30uur KrimpenerwaardCollege Driekamp4 Krimpena/dIJssel Verkoping&rommelmarktwerkgroepHCRKrimpena/dIJssel WerkgroepKrimpenaandenIJsselvandeStichtingHulpverleningdoor

Nadere informatie

Copyright Streekarchief. Midden-Holland

Copyright Streekarchief. Midden-Holland Dijken en dijkrecht van de Krimpenerwaard vóór 1430 1 C.R. Schoute In 1422 gaf de landsheer, Jan van Beijeren, aan de ingelanden van de Krimpenerwaard een dijkrecht waarin voor het eerst het toezicht op

Nadere informatie

N 484. Kortgerecht. Overheicop. Schoonrewoerd Hoogeind. Diefdijk. Loosdorp 14_1072

N 484. Kortgerecht. Overheicop. Schoonrewoerd Hoogeind. Diefdijk. Loosdorp 14_1072 t N 475 N 477 N 476 N 210 N 480 N 214 N 481 N 480 N 207 N 478 N 482 N 479 N 210 N 216 N 216 N 214 N 830 N 484 voorbij 01 juni 2014 Het nieuws van vandaag kerk el n Hollandsche /d IJssel rk IJssel Groot

Nadere informatie

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO)

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) Voor de uitvoering van zijn centralisatiepolitiek stelde Karel V drie centrale raden in. 1 Noem één van deze centrale raden en leg uit op welke wijze deze

Nadere informatie

facts & figures Begraven in Molenwaard

facts & figures Begraven in Molenwaard facts & figures Begraven in Molenwaard Onderstaand de door uw raad gestelde vragen en het antwoord hierop gevolgd door een stuk algemene achtergrondinformatie, opdat u een goede indruk krijgt hoe we op

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 96 d.d. 14 april 2011 (prof. mr. E.H. Hondius, voorzitter, mevrouw mr. A.M.T. Wigger en mr. J.W.H. Offerhaus) Samenvatting Verstrijken van termijn

Nadere informatie

GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM DE ZILK HILLEGOM NIEUW-VENNEP LEIDERDORP HOOGMADE WOUBRUGGE ROELOFARENDSVEEN KOUDEKERK A/D RIJN

GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM DE ZILK HILLEGOM NIEUW-VENNEP LEIDERDORP HOOGMADE WOUBRUGGE ROELOFARENDSVEEN KOUDEKERK A/D RIJN Lijnfolder 2013 LEIDEN GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM SCHIPHOL DE ZILK HILLEGOM NOORDWIJKERHOUT LISSE NIEUW-VENNEP KATWIJK WASSENAAR NOORDWIJK RIJNSBURG OEGSTGEEST VOORSCHOTEN VOORHOUT ZOETERWOUDE

Nadere informatie

Adres: Twijnstraweg 14 A, 2941 BW Lekkerkerk Vraagprijs 2.295.000,00 kosten koper

Adres: Twijnstraweg 14 A, 2941 BW Lekkerkerk Vraagprijs 2.295.000,00 kosten koper Adres: Twijnstraweg 14 A, 2941 BW Lekkerkerk Vraagprijs 2.295.000,00 kosten koper Omschrijving Het betreft een representatief bedrijfsobject van circa 5.748 m² bedrijfsruimte en circa 1.400 m² kantoorruimte.

Nadere informatie

Raadstermijnagenda 2015

Raadstermijnagenda 2015 di 29 sept. do 17 sept di 25 aug. wo 19 aug di 11 aug wo 5 aug Raadstermijnagenda 2015 di 29 september 2015 plaats: Dorpshuis, Stadhouderskade 8, 2975 BV Ottoland wo 30 september 2015 Dienst Gezondheid

Nadere informatie

Vijfde openbare verslag ex artikel 73a Faillissementswet in het faillissement van MAASDAK DAKBEDEKKINGEN B.V.

Vijfde openbare verslag ex artikel 73a Faillissementswet in het faillissement van MAASDAK DAKBEDEKKINGEN B.V. papieren versie is identiek aan digitale versie Vijfde openbare verslag ex artikel 73a Faillissementswet in het faillissement van MAASDAK DAKBEDEKKINGEN B.V. inzake : de besloten vennootschap met beperkte

Nadere informatie

Beste leden, Veel leesplezier

Beste leden, Veel leesplezier DAVOC LOT Jaargang 5 Editie 1 Datum : october 2013 Beste leden, Het nieuwe seizoen is weer begonnen en hopelijk is bij iedereen de vakantieluiheid ondertussen verdwenen. Boordevol ambitie zijn we klaar

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel - Stg tot het Verstr v Chr Ond op Geref Grondslag (41119985)

Bedrijfsprofiel - Stg tot het Verstr v Chr Ond op Geref Grondslag (41119985) Bedrijfsprofiel - Stg tot het Verstr v Chr Ond op Geref Grondslag (41119985) Kamer van Koophandel, 20 februari 2015-13:16 Uittreksel KvK-nummer 41119985 Rechtspersoon RSIN 009705697 Rechtsvorm Stichting

Nadere informatie

het waardhuis RUIM WONEN MET VEEL PRIVACY? Het Waardhuis in Krimpen Aan Den IJssel biedt u deze mogelijkheid. Het Waardhuis is een initiatief van:

het waardhuis RUIM WONEN MET VEEL PRIVACY? Het Waardhuis in Krimpen Aan Den IJssel biedt u deze mogelijkheid. Het Waardhuis is een initiatief van: het waardhuis RUIM WONEN MET VEEL PRIVACY? Het Waardhuis in Krimpen Aan Den IJssel biedt u deze mogelijkheid. Het Waardhuis is een initiatief van: perceel 4574 kadaster OLYMPIADE Wonen in een parkachtige

Nadere informatie

1. Strook tussen Parallelweg en Lekdijk (hele lengte) In de plattegrond staat de maximale aankleding

1. Strook tussen Parallelweg en Lekdijk (hele lengte) In de plattegrond staat de maximale aankleding Losloopzones honden 1. Strook tussen Parallelweg en Lekdijk (hele lengte) Combidispensers Borden: Losloopveld Overige Bijzonderheden 3 combi-dispenser, noord- en zuidkant en in het midden aan de Lekdijkkant;

Nadere informatie

Zevende openbare verslag ex artikel 73a Faillissementswet in het faillissement van MAASDAK DAKBEDEKKINGEN B.V.

Zevende openbare verslag ex artikel 73a Faillissementswet in het faillissement van MAASDAK DAKBEDEKKINGEN B.V. papieren versie is identiek aan digitale versie Zevende openbare verslag ex artikel 73a Faillissementswet in het faillissement van MAASDAK DAKBEDEKKINGEN B.V. inzake : de besloten vennootschap met beperkte

Nadere informatie

BESLUIT TOT AANWIJZEN KERNWERKGEBIED HAAGLANDEN, ROTTERDAM, MIDDEN- HOLLAND

BESLUIT TOT AANWIJZEN KERNWERKGEBIED HAAGLANDEN, ROTTERDAM, MIDDEN- HOLLAND Ons kenmerk RIS 294556 BESLUIT TOT AANWIJZEN KERNWERKGEBIED HAAGLANDEN, ROTTERDAM, MIDDEN- HOLLAND HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, overwegende dat: - de Woningwet eisen stelt aan het werkgebied

Nadere informatie

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Rijnmond

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Rijnmond Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Rijnmond Tabel 1: Stand WW-uitkeringen Stand WW mutatie tov vorige mnd mutatie tov vorig jaar Sep 2017 % aantal % aantal % Nederland 350.810 3,9% -11.322-3,1%

Nadere informatie

Jaarverslag 2009. QuaWonen

Jaarverslag 2009. QuaWonen Jaarverslag 2009 QuaWonen INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 2 2. VERGADERINGEN... 2 3. SAMENSTELLING REGIONALE GESCHILLENCOMMISSIE KRIMPENERWAARD... 2 3.1. Benoeming en herbenoeming... 3 4. INGEDIENDE KLACHTEN...

Nadere informatie

Katwijk GELDIG VANAF 11 DECEMBER 2016 HAARLEM SCHIPHOL NIEUW-VENNEP UITHOORN VOORHOUT SASSENHEIM LEIDERDORP HOOGMADE WOUBRUGGE TER AAR

Katwijk GELDIG VANAF 11 DECEMBER 2016 HAARLEM SCHIPHOL NIEUW-VENNEP UITHOORN VOORHOUT SASSENHEIM LEIDERDORP HOOGMADE WOUBRUGGE TER AAR Lijnfolder 2017 Katwijk GELDIG VANAF 11 DECEMBER 2016 HAARLEM SCHIPHOL DE ZILK HILLEGOM NOORDWIJKERHOUT LISSE NIEUW-VENNEP NOORDWIJK UITHOORN VOORHOUT LEIMUIDEN SASSENHEIM RIJNSBURG KATWIJK ROELOFARENDSVEEN

Nadere informatie

zaterdag 1 september tot zaterdag 8 september

zaterdag 1 september tot zaterdag 8 september Nieuwsbrief week 36 2012 zaterdag 1 september tot zaterdag 8 september Verjaardagen voorgangers: Vandaag: ds. C. L. Onderdelinden Vrije Oud Ger Gem. predikant van Rijssen is vandaag 61 jaar geworden Ds.

Nadere informatie

VRIJWILLIGERSVACATURE Locatie Rijckehove

VRIJWILLIGERSVACATURE Locatie Rijckehove Bijrijder dagbus Dagbehandeling U begeleidt de chauffeur van de dagbus bij het vervoer van cliënten van huis naar de dagbehandeling en andersom. In de ochtend dient u beschikbaar te zijn van 8.30 10.30

Nadere informatie

Raadstermijnagenda 2015-2016

Raadstermijnagenda 2015-2016 Raadstermijnagenda 2015-2016 wijzigingen/aanvullingen aanleveren per mail henk.lingeman@gemeentemolenwaard.nl of tel. 06-22206757 zie aan het einde van deze agenda de onderwerpen die nog in portefeuille

Nadere informatie

Inventaris van de verzameling Registers 50 en 51 en Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels (OAT) Kadaster Zuid-Holland, vestiging Rotterdam

Inventaris van de verzameling Registers 50 en 51 en Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels (OAT) Kadaster Zuid-Holland, vestiging Rotterdam Nummer archiefinventaris: 3.08.07 Inventaris van de verzameling Registers 50 en 51 en Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels (OAT) Kadaster Zuid-Holland, vestiging Rotterdam Auteur: SSA-KADOR Nationaal Archief,

Nadere informatie

Stichting Vrienden van Zorgboerderij De Molenhoeve

Stichting Vrienden van Zorgboerderij De Molenhoeve Stichting Vrienden van Zorgboerderij De Molenhoeve Beleidsplan 2016 Stichting Vrienden van Zorgboerderij de Molenhoeve Dreef 15 2959 BH Streefkerk RSIN 8562.40.771 Inleiding De stichting Vrienden van Zorgboerderij

Nadere informatie

Familie de Waard uit de Alblasserwaard.

Familie de Waard uit de Alblasserwaard. Familie de Waard uit de Alblasserwaard. door R. van Koert Zoetermeer, juli 1996 Laatste aanvulling: Arie de Waard d.d. 5.10.2004. Aanvullingen zijn verzorgd door: Arie Jz de Waard te Alblasserdam; Henny

Nadere informatie

Nummer Toegang: 806 Plaatsingslijst van de collectie van vredenburch,

Nummer Toegang: 806 Plaatsingslijst van de collectie van vredenburch, Nummer Toegang: 806 Plaatsingslijst van de collectie van vredenburch, 1480-1883 Archief Delft 806 Collectie Van Vredenburch 3 I N H O U D S O P G A V E Inhoudsopgave BESCHRIJVING VAN HET ARCHIEF...5 BESCHRIJVING

Nadere informatie

Regeling bijzondere kosten pleegzorg FlexusJeugdplein

Regeling bijzondere kosten pleegzorg FlexusJeugdplein Regeling bijzondere kosten pleegzorg FlexusJeugdplein in het kader van de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond Zuid-Holland Zuid Midden-Holland FlexusJeugdplein, september 2017 Inhoud I Inleiding

Nadere informatie

LJN: BX1386,Sector kanton Rechtbank Leeuwarden, CV EXPL

LJN: BX1386,Sector kanton Rechtbank Leeuwarden, CV EXPL LJN: BX1386,Sector kanton Rechtbank Leeuwarden, 375581 CV EXPL 11-5914 Datum uitspraak: 11-07-2012 Datum publicatie: 13-07-2012 Rechtsgebied: Civiel overig Soort procedure: Eerste aanleg - enkelvoudig

Nadere informatie

Genealogie Speksnijder

Genealogie Speksnijder Genealogie Speksnijder Toelichting. de genealogie Speksnijder begint met de stamvader Adriaen Bastiaensz. Deze Adriaen Bastiaensz is zelf nooit in de archieven terug te vinden geweest met de achternaam

Nadere informatie