rapportage In dit nummer Expect excellence F&C Investments 2e kwartaal 2006

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "rapportage In dit nummer Expect excellence F&C Investments 2e kwartaal 2006"

Transcriptie

1 rapportage F&C Investments 2e kwartaal 2006 In dit nummer Bestemming: Londen buitenlandse emittenten in groten getale naar LSE en AIM Nooit genoeg? Nog forsere Amerikaanse topbeloningen bij ExxonMobil, Pfizer, Gillette Brits bedrijfsleven wil stringenter klimaatbeleid: F&C maant Blair tot actie Puin ruimen: F&C kijkt naar reactie verzekeraars op een veranderend klimaat Hogere druk op meerderheidsstemming: besturen ExxonMobil, Sprint en St. Pauls Travelers delven het onderspit Ook buiten Afrika: hiv/aids in de BRIC-landen Expect excellence

2 F&C reo rapportage Onze filosofie reo staat voor responsible engagement overlay Het doel van reo is om door middel van de invloed die F&C heeft als vertegenwoordiger van zijn cliënten ondernemingen waarin wordt belegd aan te sporen om te werken aan de verbetering van hun bestuurscultuur, maatschappelijke betrokkenheid en milieubeleid. F&C dient de belangen van zijn cliënten het beste en biedt de beste bescherming van de waarde van hun aandelenbezit door systematisch en constructief de dialoog aan te gaan met ondernemingen en op een weloverwogen en transparante manier zijn stemrecht te gebruiken. Ondernemingen zullen hierdoor verstandig leren omgaan met de veranderende verwachtingen van aandeelhouders en andere belanghebbenden. Waarom dit verslag? Onze plicht aan u F&C vertegenwoordigt u: wij zijn aangesteld om uw pensioenen en beleggingen te beheren of om uw belangen te behartigen bij de ondernemingen waarvan u aandeelhouder bent, ook als uw portefeuille bij andere fondsbeheerders is ondergebracht. Als uw vertegenwoordiger hebben wij belangrijke verplichtingen naar u. Wij moeten in het oog houden hoe ondernemingen 1) met uw geld hun toekomstige groei denken te realiseren; 2) hun bedrijfsrisico s beheren en minimaliseren; en 3) op langere termijn hun financiële rendement veiligstellen. Wat betekent dit in de praktijk? Dit betekent dat wij, als uw vertegenwoordiger, de directies van de ondernemingen die u in portefeuille heeft actief aanspreken als wij reden tot zorg zien. Het betekent ook dat wij van de betreffende ondernemingen volledige openheid verwachten, zodat wij weten wat er met uw geld gebeurt. Als F&C tevens uw fondsbeheerder is, zullen wij daarnaast ons stemrecht uw stemrecht uitoefenen op de algemene en bijzondere aandeelhoudersvergaderingen van ruim 3000 ondernemingen wereldwijd. Transparantie: het mes snijdt aan twee kanten Van ondernemingen eisen wij transparantie, dus van ons mag u hetzelfde verwachten: wij vinden dat u als belegger recht heeft om te weten wat ondernemingsdirecties in uw naam en met uw geld doen. Bij F&C vatten wij deze verantwoordelijkheid uiterst serieus op. In dit kwartaalverslag geven wij tekst en uitleg over de vragen en opmerkingen die wij namens u bij ondernemingsdirecties hebben neergelegd, zodat zij weten wat hun aandeelhouders bezighoudt. Wat kunnen wij beter? Wij hopen dat wij uw zorgen over goed ondernemingsbestuur, milieubewustzijn en de bescherming van werknemers- en mensenrechten goed voor het voetlicht hebben gebracht. Maar wij willen dat graag zeker weten. U vindt een elektronische versie van dit verslag op: Feedback: uw geld luistert Uw inbreng stellen wij op prijs. Daarom horen wij graag van u hoe u vindt dat uw geld moet spreken. Stuur uw commentaar per naar en geef uw bericht als titel feedback reo-verslag mee. U kunt uw commentaar ook per post opsturen naar: Jeroen Redeker, F&C Netherlands B.V., Postbus 59094, 1040 KB Amsterdam reo wordt bedreven namens: 2

3 2e kwartaal 2006 Inleiding In juli is de ergste drukte van het jaarlijkse stemseizoen vrijwel achter de rug. De gebruikelijke onderwerpen bestuursonafhankelijkheid, de rechten van aandeelhouders en bezoldiging kregen dit maal gezelschap van twee andere belangrijke thema s: klimaatverandering en dan met name de rol die het bedrijfsleven kan spelen bij het stimuleren van een grootscheepse verschuiving naar innovatieve technologieën en de toenemende aanwezigheid van ondernemingen uit de opkomende markten op de Londense beurs, met als belangrijkste voorbeeld de notering van de Russische oliegigant Rosneft medio juli (in een van de meest omvangrijke beursgangen ooit). In dit nummer richten wij de blik op de mijnbouwsector. Wij kijken met name naar wat er nodig is om het vertrouwen te winnen van overheden en de lokale bevolking. Hun steun is immers een belangrijk vereiste voor operationele stabiliteit en zakelijk succes. Ook hiv/aids staat op het menu. Er is inmiddels een jaar verstreken sinds de publicatie van hiv/aids Beyond Africa Managing the Financial Impacts, onze grensverleggende studie met UBS. Wij gaan nader in op de manier waarop ondernemingen met de ziekte omgaan, in zowel Afrika als in andere snelgroeiende regio s waar het probleem steeds grotere vormen aanneemt. Zij zeiden... Asset managers play a critical role in directing capital to the promising technologies that hold the key to our low-carbon future. There is no shortage of know-how or capital out there, but the risk-reward balance is not right. We can help, but will only be in a position to deliver the scale that is needed to overcome this challenge if the public policy environment enables and encourages such investment. Alain Grisay, CEO F&C, 1 juni 2006 Karina Litvack Director, Head of Governance & Socially Responsible Investment, F&C Asset Management plc Actief aandeelhouderschapsprogramma s Ondernemingsbestuur Ondernemingsbestuur & stemrecht 6-9 Maatschappij Blik op bedrijven en hiv/aids Milieu Blik op klimaatverandering Sector special Blik op de mijnbouwsector

4 F&C reo rapportage In dit rapport opgenomen ondernemingen Ondernemingsbestuur & stemrecht blz. 6-9 Bedrijf Landen Bedrijf Landen Bedrijf Landen Bedrijf Landen 3M EMC Lafarge St. Paul Travelers ABN Amro NL ENEL IT Merrill Lynch Staples Aegis Enron Mittal Steel Suez Aetna ExxonMobil North Fork Bancorp Target Amgen Fifth Third Bancorp Occidential Petroleum Total Arcelor Gillette Pfizer Unitedhealth AT&T Hermès Rosneft RU Bancorp Boeing Hewlett-Packard Royal Dutch Shell Vivendi Citigroup Home Depot Saint Gobain Wachovia Compass Intel Schneider Worldcom Countrywide Financial Kazakhmys RU SeverStal RU Yuganskneftegaz RU Danone KPN NL Société Genérale Yukos RU Dell Kroger Sprint Wachovia Milieu Klimaatverandering blz Bedrijf Landen Bedrijf Landen Bedrijf Landen Bedrijf Landen American International Group Ford Motor Company Goldman Sachs Royal Dutch Shell BP General Electric Johnson Matthey Sun Microsystems ExxonMobil General Motors Munich Re DE Swiss Re CH Maatschappij Bedrijven en hiv/aids blz Bedrijf Landen Bedrijf Landen Bedrijf Landen Bedrijf Landen Anglo American China Telecom CN HSBC Reliance Industries IN Barclays CNOOC CN ICICI Bank IN Standard Chartered BHP-Billiton /AU Colgate Palmolive Johnson & Johnson Xstrata BP ExxonMobil Lonmin Cemig BR Gazprom RU Lukoil RU Sector special Mijnbouwsector blz Bedrijf Landen Bedrijf Landen Bedrijf Landen Bedrijf Landen Anglo American Companhia Vale do Rio Doce (CVRD) BR Newmont Mining Xstrata BHP-Billiton /AU Kazakhmys RU Rio Tinto China Shenhua CN Lonmin Vedanta Resources IN 4

5 2e kwartaal 2006 Activiteitenverslag tweede kwartaal 2006 F&C bereikt met zijn responsible engagement overlay een diepere en bredere betrokkenheid dan wie dan ook, zoals uit onderstaande kwartaalcijfers blijkt. Wij onderscheiden ons door: ons 15-koppig team van specialisten op het gebied van goed ondernemingsbestuur en maatschappelijk verantwoord ondernemen, dat in staat is de portefeuilles volledig te bewaken op risico s met betrekking tot milieu, maatschappij en ondernemingsbestuur en om waar nodig diepgaand en langdurig met individuele ondernemingen in gesprek te gaan; internationale betrokkenheid en in alle markten; volledige benutting van stemrecht F&C oefent het stemrecht uit op alle aandelen van cliënten wereldwijd en doet hier maandelijks verslag van Aantal aangesproken ondernemingen dit kwartaal Programma Goed ondernemingsbestuur 115 Omkoping & corruptie 46 Transparantie & resultaten 59 Milieubeheer & verslaglegging 35 Biodiversiteit 21 Klimaatverandering 55 Arbeidsomstandigheden 34 HIV/AIDS 6 Mensenrechten Totaal aantal aangesproken ondernemingen dit kwartaal Geografische verdeling Aanspreken van in de FTSE-350 opgenomen ondernemingen 2 35% Europa vasteland 20% Noord Amerika 39% Japan 1% Azië (ex japan) 4% Overig 1% aangesproken 60% niet aangesproken 40% In deze tabel staat het land van vestiging van ondernemingen die F&C in het afgelopen kwartaal actief heeft aangesproken op hun beleid. Deze tabel laat zien welk deel van de ondernemingen in de FTSE-350 Index, gemeten naar marktkapitalisatie, F&C in het afgelopen kwartaal actief op het beleid heeft aangesproken. 1 Ondernemingen kunnen op meerdere beleidspunten aangesproken zijn 2 Op basis van marktkapitalisatie 5

6 F&C reo rapportage Ondernemingsbestuur & stemrecht Onze doelstellingen Ervoor zorgen dat het bestuur van ondernemingen waarin wij en onze cliënten beleggen aan hoge kwaliteitsnormen voldoet, zoals uiteengezet in de Richtlijnen voor Ondernemingsbestuur van F&C. Hierin wordt vooral gelet op: de opbouw en samenstelling van de directie; salarissen en andere vergoedingen; interne controle- en risicobeheerssystemen. Steminstructies uitvaardigen voor 100% van de aandelen onder onze hoede. Verslag stemgedrag De onderstaande tabel geeft een overzicht van ons stemgedrag in het afgelopen kwartaal. Onderneming Punt van zorg Gestemd Commentaar F&C Aegis () Benoeming twee bestuurskandidaten voorgedragen door Vincent Bollore Tegen Gestemd tegen de benoeming van de heren Germond en Hatchuel. De voordracht kwam van een concurrent en kan ernstige belangenverstrengeling in de hand werken. Unitedhealth () Hoge bezoldiging bestuur Tegen/Voor / Steun onthouden aan Johnson als voorzitter van de remuneratiecommissie. Dit omdat de beloning van het bestuur niet strookt met de resultaten van de onderneming. Wel vóór Mundiger als blijk van waardering voor de aanstaande wijzigingen van het beloningsbeleid. Occidental Petroleum () Hoge bezoldiging bestuur Tegen Tegenstem tegen de voorzitter van de remuneratiecommissie Chalsty. Ondanks de sterke resultaatontwikkeling is de bezoldiging van het bestuur buitensporig in vergelijking met de concurrentie. Commissie zou feitelijke prestatiedoelen moeten publiceren. KPN (NL) Wijziging bezoldigingsbeleid Tegen Tegengestemd omdat 50% van het aandelenplan automatisch wordt toegekend, ook als de prestaties benedenmaats zijn. Wij vinden dit onvoldoende stimulerend: niet meer dan 25% zou gemiddeld automatisch moeten worden toegekend. ABN Amro (NL) Goedkeuring remuneratieverslag Onthouden van stemming Onthouden van stemming omdat we ons nog steeds zorgen maken over het ontbreken van prestatievoorwaarden in het aandelen- en winstdelingsplan. Koninklijke Olie/Shell () Motie aandeelhouders inzake maatschappelijke en milieutechnische due diligence Onthouden van stemming Wij hebben ons onthouden van stemming omdat wij over deze onderwerpen regelmatig met de onderneming in gesprek zijn. Wel zijn wij het eens met de uitgangspunten van de motie. 6 F&C laat van zich horen Blik op ondernemingsbestuur in de Verenigde Staten F&C heeft de actieve benadering Vote with a Voice de voortgezet, onder andere door: alle deelnemingen op de hoogte te stellen van het stembeleid van F&C in de ; belangrijke bestuurskwesties in brieven en één-op-ééngesprekken aan te kaarten; actief stemrecht uit te oefenen voor volmachten; schriftelijk een eventuele tegenstem toe te lichten; toezichthouders commentaar te geven op overheidsbeleid. Aandeelhouders ijveren voor zinvolle bestuursverkiezingen Er zijn maar weinig Amerikaanse ondernemingen waar bestuurskandidaten een meerderheid van stemmen moeten zien te verwerven. Een systeem van plurality voting is over het algemeen gangbaarder. De kandidaat met de meeste stemmen wint dan. In de praktijk is dit systeem echter een wassen neus: per vrijgevallen bestuursfunctie is er meestal maar één kandidaat en alle kandidaten weten zich dus verzekerd van hun benoeming. In 2006 heeft F&C ondernemingen aangeschreven met het verzoek deze gang van zaken te veranderen. Daarnaast hebben wij moties over dit onderwerp gesteund en geijverd voor wetswijzigingen in diverse Amerikaanse staten. Als reactie op deze druk van F&C en

7 2e kwartaal 2006 andere beleggers hebben bedrijven als Citigroup, Dell en Kroger beleid aangenomen waarbij bestuurders die geen meerderheid van de stemmen krijgen geacht worden hun ontslag aan te bieden. Het is dan aan het bestuur om dat ontslag wel of niet te aanvaarden. Een dergelijk beleid is weliswaar een begin, maar F&C heeft daarnaast ook steun gegeven aan moties waarin om een bindende norm werd gevraagd. Dat gebeurde onder andere bij Amgen, Hewlett- Packard, Staples en Wachovia. Een dergelijke motie kreeg een meerderheid van stemmen bij ExxonMobil, St. Paul Travelers en Sprint de eerste keer in de geschiedenis van ExxonMobil dat het bestuur bij stemming een nederlaag leed. Slechts in een heel enkel geval legt een Amerikaanse onderneming de bestuursbenoeming waar die hoort: bij de aandeelhouder. Intel is zo n uitzondering. en af en toe luisterde het bestuur De trend naar jaarlijkse bestuursbenoemingen zette door. Dit proces van board declassification waarin het bestuur in zijn totaliteit moet worden herkozen stelt aandeelhouders in staat jaarlijks hun mening over de bestuursprestaties kenbaar te maken. Na actief ingrijpen door F&C en anderen waagden AT&T, Boeing, 3M en Fifth Third Bancorp de sprong. Ook bij andere ondernemingen in onze portefeuille heeft F&C in éénop-één-gesprekken op een dergelijke stap aangedrongen. Dit voordat men zich daartoe door de publieke opinie genoopt ziet. Target wist vooralsnog te ontkomen aan sancties, maar EMC kreeg van een overweldigende meerderheid van stemgerechtigde aandeelhouders (84%) de opdracht om het bestuur volledig herkiesbaar te stellen. In 2006 heeft F&C deze aanpak nog verder aangescherpt: wij onthielden ons van steun aan de voorzitter van corporate governance-commissies bij alle ondernemingen met een zogenaamde classified board, dat wil zeggen een bestuursstructuur waarbij maar een deel van de bestuurders op jaarbasis wordt vervangen. Onredelijke beloning strijkt beleggers tegen de haren in F&C is een warm voorstander van uitzonderlijke beloning voor uitzonderlijke prestaties, maar alleen als de onderneming een dergelijke hoge beloning kan rechtvaardigen aan de hand van vooraf bekende doelstellingen en kan bewijzen dat het bedrijf door toedoen van de topmanagers succesvol groeit. Het afgelopen jaar zagen wij ons voor een aantal onaangename verrassingen gesteld: de CEO s bij North Fork Bancorp en Gillette kwamen na een fusie beiden weg met meer dan $150 miljoen aan extraatjes. De bekendmaking van een gigantische pensioenvoorziening van respectievelijk $ 80 miljoen en $ 100 miljoen voor de CEO s van Pfizer en ExxonMobil kwam de remuneratiecommissie op een flinke schrobbering te staan van de aandeelhouders. F&C schaarde zich onder 20% van de ExxonMobil-aandeelhouders in een tegenstem tegen bestuurders die hun goedkeuring aan ernstig oplopende pensioenregelingen hadden gehecht. en ook de SEC blaast een partijtje mee Tot ons grote genoegen richtte ook de Amerikaanse Securities and Exchange Commission (SEC) haar pijlen op de omvang en bekendmaking van bestuurdersbezoldiging een probleem dat wij al jaren in brieven aan onze Amerikaanse beleggingen aan de kaak stellen. Wij hebben onze mening kunnen ventileren over de verbeteringen die de SEC voorstaat, met name de grotere transparantie van beloningen in aandelen, emolumenten, transacties van en voor verbonden partijen enzovoorts. F&C heeft er ook bij de SEC op aangedrongen dat bedrijven hun doelstellingen bij de bepaling van de beloning bekendmaken en dat het verslag van de remuneratiecommissie ter (advies)stemming aan de aandeelhouders wordt voorgelegd. Natuurlijk is meer informatie nuttig voor een analyse van de precieze omvang van de bezoldiging, maar niets zal buitensporige topsalarissen sneller aan banden leggen dan een duidelijke goed- of afkeuring van de aandeelhouders. Precies zo n voorstel is met steun van F&C aan de jaarvergaderingen van Countrywide Financial, Home Depot, Merrill Lynch en US Bancorp voorgelegd. Verbeteringen waren merkbaar bij een aantal ondernemingen waarbij wij het onderwerp topinkomens hadden aangekaart. Zo maakt Aetna alle emolumenten bekend, ongeacht het precieze bedrag. De onderneming licht daarnaast het hoe en waarom van de beloning in contanten en aandelen aan de CEO in heldere taal toe. Tevreden waren wij tevens over de reactie van EMC op onze suggestie dat beloningen in aandelen met ingang van 2007 beter op de resultaatontwikkeling moet worden afgestemd. Voor 2005 heeft het bestuur aan de CEO echter nog een zeer royale regeling toegekend met een grote aandelencomponent die na verloop van tijd automatisch wordt uitbetaald in plaats van wanneer bepaalde doelen zijn behaald. Dit is teleurstellend: voor beloning naar prestatie is het immers nooit te vroeg. Wij zien uit naar verdere discussies met de remuneratiecommissie van EMC. Voorzichtig optimistisch Ondernemingen, actieve aandeelhouders en de SEC richten zich steeds sterker op de juiste aandachtsgebieden. De tijd zal leren of de inspanningen van F&C en anderen zich vertalen naar werkelijke verbeteringen in het Amerikaanse bedrijfsleven. Pakken Amerikaanse ondernemingsbesturen de groeiende consensus onder aandeelhouders op en gaan zij over tot bindende normen inzake een meerderheid van de stemmen? Verdwijnt de bestuursstructuur waarbij maar een deel van de bestuurders op jaarbasis wordt vervangen en daarmee ook de verminderde verantwoording aan aandeelhouders en een oneigenlijk struikelblok bij een eventuele overname? Krijgt de remuneratiecommissie eindelijk ruggengraat en wordt paal en perk gesteld aan onverdedigbare topinkomens en pensioenregelingen? Besluit de SEC tot verregaande, aandeelhoudervriendelijke richtlijnen voor de bekendmaking van remuneratie en emolumenten? F&C blijft zich voor deze aandachtsgebieden inzetten bij besturen en leiding van ondernemingen en laat waar nodig via aandeelhoudersvergaderingen van zich horen. European shareholder activists reach across borders to US Here s some bad news for U.S. executives frustrated by American shareholder activists: The Europeans are invading with plans to stir up more trouble. Big European institutional investors with sizable U.S. portfolios are pursuing quiet diplomacy, lobbying regulators and breaking with home-country tradition by filing shareholder lawsuits. We re not going to get instant results, says Ms. Litvack of F&C Asset Management. It takes four or five years before a behemoth shifts a few degrees. Wall Street Journal, 12 juni 2006

8 F&C reo rapportage Ondernemingsbestuur & stemrecht F&C laat van zich horen Bestemming: Londen het waarom van pas toe of leg uit voor buitenlandse ondernemingen Londen trekt groter stuk van de emerging markets-koek Na de val van de Berlijnse muur en de opkomst van het kapitalisme in het nieuwe Europa en de voormalige sovjetrepublieken is Londen uitgegroeid tot de belangrijkste locatie voor een beursnotering. Of zij nu in het Verenigd Koninkrijk of in de rest van de wereld gevestigd zijn, voor beleggers is deze ontwikkeling een goede zaak: meer keuzemogelijkheden en een betere integratie van de kapitaalmarkten. De aantrekkingskracht van Londen ten koste van New York zit hem echter niet alleen in fantastische prestaties in vermogensbeheer, hedgefunds en kapitaalmarkten of zelfs maar in de handige geografische positie tussen Azië en Noord-Amerika. De door President Bush geïntroduceerde wet Sarbanes-Oxley (SOX) die na het Enron en WorldCom schandaal het Amerikaanse bedrijfsleven schoon zou vegen speelt minstens zo n belangrijke rol. De straffe en in onze optiek al te rigide SOX-aanpak van één maat voor iedereen heeft zonder enige twijfel buitenlandse ondernemingen uit New York in de gastvrije armen van de toch wat soepelere London Stock Exchange gedreven. Tweedeling Sarbanes-Oxley is verplicht van toepassing op alle beursgenoteerde ondernemingen in de Verenigde Staten, ongeacht het land van vestiging. De FSA vraagt daarentegen niet van buitenlandse bedrijven dat zij zich net als hun Britse concurrenten houden aan de Combined Code. Zij hoeven alleen maar toe te lichten op welke manier zij voldoen aan de eigen nationale codes en waarin deze afwijken van de Britse normen. Toen buitenlandse emittenten nog maar een geringe rol speelden in de Britse markten was dit fenomeen ook minder belangrijk. Op dit moment rijzen de volumes echter de pan uit. Met de komst van veel buitenlandse ondernemingen met afwijkende normen zien wij ons inmiddels geconfronteerd met het vooruitzicht van een inconsequent systeem. Bovendien komen vele van deze bedrijven in aanmerking voor opname in belangrijke beursindexen en dus ook in indexfondsen en andere pensioenfondsen met een laag risicoprofiel. Weg ermee? Willen wij dan buitenlandse ondernemingen een Londense beursnotering onthouden? Allesbehalve! Een toestroom van buitenlandse emittenten in de Londense kapitaalmarkt is de beste manier om ons op den duur te verzekeren van de ontwikkeling van de beste zakelijke praktijken. Die ondernemingen hebben op deze manier makkelijker toegang tot kapitaal en de toekomst van Londen als internationaal centrum voor uitmuntende zakelijke prestaties is hiermee verder verzekerd. Toch zouden wij graag zien dat dergelijke bedrijven ook dezelfde normen voor transparantie en goed ondernemingsbestuur hanteren als hun Britse concurrenten. De in de Combined Code verankerde 'pas toe of leg uit'-regel biedt voldoende speelruimte voor flexibiliteit en een pragmatische opstelling. Tegelijkertijd is volledige informatievoorziening en een level playing field voor alle emittenten gewaarborgd. Omgekeerd werkt het niet invoeren van een dergelijke verbetering het risico van ernstige bedrijfsschandalen in de hand en daarmee ook van een ernstige terugslag. Wat doet F&C? F&C ziet in principe alle nieuwkomers als potentiële beleggingen. Een belangrijk onderdeel van het vooronderzoek bestaat echter wel uit een evaluatie van de kwaliteit van de corporate governance. Van ondernemingen uit de opkomende markten verwacht F&C dat zij zich vanzelfsprekend houden aan de best practices in hun lokale markten. Komen ze naar Londen dan moet de lat volgens ons echter nog hoger: buitenlandse bedrijven zouden zich door de Combined Code moeten laten leiden, mits een en ander volgens de eigen nationale wet- en regelgeving mogelijk is. Waar nodig kunnen zij zich dan bedienen van de pas toe of leg uit -regel. F&C heeft hiertoe zowel met de Financial Services Authority (FSA) als met ondernemingen overleg gehad. Dat geldt voor huidige emittenten zoals het Kazakstaanse kopermijnconcern Kazakhmys en potentiële emittenten als de Russische oliemaatschappij Rosneft. Bij laatstgenoemde heeft F&C aan de vooravond van een van de grootste beursgangen in de Londense geschiedenis behalve op meer duidelijkheid over het risico van rechtszaken ook aangedrongen op een grotere onafhankelijkheid van het bestuur. Rosneft wordt mogelijk voor de rechter gesleept door de voormalige aandeelhouders van het teloorgegane Yukos over de acquisitie van Yuganskneftegaz, destijds het belangrijkste productieonderdeel van Yukos. F&C wil graag meer informatie hierover. Wij zeiden... London enjoys an enviable reputation precisely because it has struck the right balance. Not only is diluting standards unnecessary from a competitive standpoint, it also puts this hard-won reputation at risk. Karina Litvack, F&C, geciteerd in UK melting pot draws business, The Daily Mail, 15 mei 2006 Nieuws verdere actie Streng maar rechtvaardig in Frankrijk Terwijl de voorgenomen overname van Suez door het Italiaanse ENEL in Frankrijk aan allerlei nationalistische gevoeligheiden raakte, ging F&C onverdroten door met de campagne voor de afschaffing van stemrechtbeperkingen. Samen met andere beleggers diende F&C wijzigingsvoorstellen in bij vijf Franse concerns: Danone, Lafarge, Schneider, 8

9 2e kwartaal 2006 Société Genérale en Total. Frankrijk zit nog steeds met een erfenis van ongelijke stemrechten en stemrechtbeperkingen. Hierdoor kan het voorkomen dat aandeelhouders niet op al hun aandelen stemrecht kunnen uitoefenen. F&C is al vijf jaar bezig Franse bedrijven om te krijgen, maar de meeste houden de poot stijf. Ons resteert derhalve niets anders dan harde actie op aandeelhoudersvergaderingen. In 2005 leverde dat een weergaloos succes op bij Vivendi waar 58% van de aandeelhouders stemden voor de afschaffing van stemrechtbeperkingen. Het jaar 2006 liepen wij echter tegen een muur op: de ondernemingen bedienden zich alle vijf van juridische uitvluchten om te zorgen dat geen motie de agenda haalde. F&C heeft laten weten hierover zeer teleurgesteld te zijn en dringt erop aan dat de ondernemingen in de toekomst een dergelijk motie toestaan zonder zich al te veel aan juridische details gelegen te laten liggen. Ook bij Arcelor hingen de rechten van aandeelhouders vijf maanden lang aan een zijden draadje. De Frans-Luxemburgse staalproducent verzette zich met hand en tand tegen een vijandig bod van het in Nederland genoteerde Indiase staalconcern Mittal Steel. Beschermingsconstructies en een eventuele (controversiële) fusie met het Russische SeverStal werden in stelling gebracht. Arcelor probeerde de fusie met SeverStal door te drukken en daarmee de aandeelhouders de kans te ontnemen tussen de twee partners te kiezen. F&C heeft samen met andere aandeelhouders geijverd voor een eerlijker stemmechanisme. Al voor de buitengewone vergadering van aandeelhouders had F&C zich uitgesproken tegen een eventuele fusie met SeverStal en was dan ook verheugd dat Arcelor op het laatste moment besloot het inmiddels veel betere bod van Mittal te accepteren. Compass volgens de VN door omkoping lucratieve contracten in de wacht hebben gesleept. Bij deze ernstige tegenwind traden zowel de voorzitter als de CEO af en werd Compass een schip zonder kapitein. Tijdens dit drama heeft F&C voortdurend de vinger aan de pols gehouden. Het hele jaar door is er overleg geweest met de voorzitter, de CEO en andere belangrijke bestuursleden, onder vier ogen en onder auspiciën van de Association of British Insurers (ABI). Dankzij die gesprekken zag het management de noodzaak van veranderingen en dan met name nieuw leiderschap en de aanpak van tekortkomingen in de interne controle. De benoeming van Richard Cousins als CEO in mei 2006 en de promotie van Roy Gardner tot voorzitter luiden voor Compass een nieuwe periode in. F&C staat positief tegenover deze ontwikkelingen en blijft input en advies leveren over de interne controle en de strijd tegen corruptie. Wij zeiden... Given the significance of the transaction, we would like to have the proposed SeverStal combination be proposed to and approved by shareholders in... accordance with best corporate governance practices. These procedures would have the added advantage of allowing shareholders a meaningful opportunity to choose between the SeverStal and Mittal Steel transactions. Fragment uit brief F&C en andere beleggers aan Arcelor, 31 mei 2006 In het kader van ons langdurige gevecht tegen beschermingsconstructies hebben wij ten slotte negatief gestemd bij onder andere Hermès en Saint Gobain die om een langlopende goedkeuring vroegen voor de inkoop van eigen aandelen. Onze redenering is dat een dergelijke vrijbrief voor de inkoop van eigen aandelen kan worden misbruikt als beschermingsconstructie. Ook in het geval van Total waren wij onvermurwbaar: wij stemden voor een motie waarin werd opgeroepen tot een statutaire verplichting van een meerderheid van onafhankelijke leden in het ondernemingsbestuur. Tegenwind voor Compass Group Bij Compass Group werd met een winstwaarschuwing begin 2005 plotsklaps het einde ingeluid van een lange geschiedenis van succesvolle groei. Uit nadere mededelingen bleken problemen met de strategie en het management van de food services-onderneming. Zo zouden dochterondernemingen van 9

10 F&C reo rapportage Blik op Klimaatverandering Onze doelstellingen Het stimuleren van een duidelijk en langetermijnoverheidsbeleid voor een verschuiving naar een economie die minder afhankelijk is van fossiele brandstoffen Alle ondernemingen aanmoedigen hun broeikasgasuitstoot te meten en openbaar te maken en ondernemingen in sectoren met een hoge BKG uitstoot aansporen hun strategieën ten aanzien van klimaatverandering toe te lichten. F&C laat van zich horen De impasse voorbij De meeste wetenschappers zijn het er inmiddels over eens: klimaatverandering is een reëel gevaar. Toch ontbreekt het nog steeds aan effectief internationaal beleid. In dit beleidsvacuüm varieert de reactie vanuit het bedrijfsleven van totaal niet tot sterk en luidruchtig betrokken aan beide kanten van het debat. Zo werken BP, Shell, Goldman Sachs en andere ondernemingen niet aflatend aan de publieke bewustwording en investeren steeds meer bedrijven (zoals General Electric, Sun Microsystems en Johnson Matthey) in innovatieve technologieën. Maar in door ExxonMobil, GM, Ford en andere bedrijven gefinancierde advertenties wordt Amerikanen daarentegen verteld dat er geen reden is voor paniek en dat de bezorgdheid over smeltende ijskappen en een stijgende zeespiegel sterk overtrokken is. Bij al die polemiek zijn de uit de pan rijzende olieprijzen en de zorg over de veiligheid van de energievoorziening een belangrijke impuls voor een eerste aanpak van klimaatverandering door ondernemingen, namelijk verbetering van de energie-efficiency. Zij zeiden... Carbon dioxide: They call it pollution. We call it life Advertentiecampagne in 14 Amerikaanse steden tussen 18 en 28 mei Van de Amerikaanse denktank Competitive Enterprise Institute, die wordt gesponsord door onder andere ExxonMobil, Ford Motor Company Fund en General Motors Corporation 4. Waarom laten landen en regeringen het erbij zitten? Met uitzondering van het Emissions Trading Scheme van de EU maakt men zich veelal zorgen over de kosten en de concurrentiepositie en het gevaar dat men het bedrijfsleven tegen zich in het harnas jaagt. Door het onzekere langetermijnklimaatbeleid zijn bedrijven op hun beurt vooralsnog niet overgegaan tot de omvangrijke en uitermate riskante investeringen die nodig zijn voor een economie waarin het gebruik van fossiele brandstoffen sterk is teruggedrongen. Die impasse heeft de Corporate Leaders Group on Climate Change (CLGCC 3 ) willen doorbreken. De veertien CEO s van de CLGCC, waaronder ook Alain Grisay van F&C, hebben in een ontmoeting met de Britse premier Tony Blair een aantal ambitieuze aanbevelingen voor een stringent klimaatbeleid overhandigd. Zakelijk leiders dringen aan op strengere maatregelen klimaat De CLGCC is van mening dat alleen een sterke overheidsinterventie de economische langetermijnimpuls kan geven tot investering in technologieën waaraan weinig tot geen fossiele brandstoffen te pas komen. Internationale actie moet: de markten voor uitstootreductie versterken; prille, niet-fossiele technologieën ondersteunen; investeringen in low-carbon in snel groeiende economieën verhogen; de energie-efficiency in het bedrijfsleven verbeteren; consumentenacties over klimaatverandering stimuleren; wet- en regelgeving ten aanzien van productie en bouw aanscherpen; het effect van vervoer op klimaatverandering verminderen. Zij zeiden... As you know, the scientific evidence is showing that human-induced climate change may be happening even faster than expected. It is clear to us that the need for ambitious and long-term action is becoming ever more Fragment urgent. uit de CLGCC-brief aan de Britse premier Tony Blair, 6 juni 2006 Groep van $ 1 biljoen dringt aan op meer openheid van klimaatzaken De Amerikaanse regering zit over klimaatverandering nog steeds in de ontkenning. F&C heeft zich daarom aangesloten bij 26 Amerikaanse beleggingsinstellingen met een gezamenlijk beheerd vermogen van ruim $ 1 biljoen. De groep wil dat Christopher Cox, de voorzitter van de Securities and Exchange Commission, zich sterk maakt voor meer openheid van zaken over de mogelijke effecten van het klimaat op de zakelijke vooruitzichten van ondernemingen. Als mede-ondertekenaar van een brief van de Investor Network on Climate Risk (INCR) roept F&C op tot een betere handhaving van de bestaande normen voor informatieverschaffing en meer inzicht in het belang van klimaatrisico s voor de tak van sport waarin een onderneming actief is De CLGCC bestaat uit ABN Amro, Anglian Water Group, BAA, B&Q, F&C Asset Management, John Lewis Partnership, Johnson Matthey, Reckitt Benckiser, Shell, Standard Chartered Bank, Sun Microsystems, Tesco en Vodafone. De brief aan de Britse premier is te vinden op 4 Can business be cool?, The Economist, 10 juni 2006

11 2e kwartaal 2006 Het oog van de storm: verzekeraars en klimaatverandering Behalve naar Britse, Europese en Amerikaanse toezichthouders gaat onze aandacht uit naar het verzekeringswezen. De sector heeft het zwaar te verduren van steeds vaker voorkomende en steeds ernstigere orkanen, stormen, droogte en overstromingen. De financiële schade door orkanen in het Noord-Atlantische gebied neemt hand over hand toe, van $ 24 miljard tussen 1999 en 2003 tot respectievelijk $ 63 miljard en $ 165 miljard in 2004 en Door verzekeringen gedekte schade bereikte in 2005 een recordniveau van $ 83 miljard. Algemene verzekeraars ondervinden hiervan de meest directe gevolgen, maar alle verzekeringsmaatschappijen zien zich geconfronteerd met hogere en minder voorspelbare schadeuitkeringen in combinatie met een neerwaartse druk op de langetermijnrendementen uit vermogensbeheer. In een brief aan 30 toonaangevende verzekeraars in Europa, Noord- Amerika en Japan hebben wij onze zorg uitgesproken en hen gevraagd hun strategie ten aanzien van klimaatrisico s toe te lichten. Belangrijke vragen waren onder meer: Is er bestuurstoezicht op en verantwoordelijkheid voor dit onderwerp? Hoe kan verzekeren worden aangepast voor toenemende klimaatrisico s? Hoe wordt het klimaatrisico van aandelenbeleggingen bepaald? Wij zeiden... Investor F&C Asset Management believes climate change will pose a challenge to the insurance sector with the prospect of higher or less predictable payouts. Alain Grisay, chief executive at F&C, says that..the rising frequency, severity, and most worrying of all, unpredictability of extreme weather events mean that the past is no longer an accurate predictor of the Get ready to be blown away, Insurance future. Times, 8 juni 2006 Zij zeiden... The fact that no one has an accurate picture of the financial impact climate change could have on the industry is a clear indication that more needs to be done. The industry needs to... take a new approach to underwriting, with pricing and capital allocation models regularly being updated to reflect the latest scientific Rapport evidence. van Lloyd s of London getiteld Climate Change: Adapt or Bust. Het rapport werd aangehaald in Lloyd s warns insurers over climate change, The Observer, 11 juni 2006 Heeft de onderneming producten op de markt die stimuleren tot een vermindering van CO2-uitstoot? Wat is er aan overheidsbeleid nodig voor een accurate weergave van klimaatrisico in de prijs van verzekeren? De ultieme klimaatstrategie voor verzekeraars bestaat vooralsnog niet. Wel kennen de meeste Europese verzekeraars expliciete bestuursverantwoordelijkheid voor klimaatverandering. In sommige verzekeringspolissen wordt zelfs voorzichtig rekening gehouden met de effecten van klimaatverandering. Munich Re en Swiss Re buigen zich al jaren over het veranderende klimaat en waarschuwen al veel langer voor het gevaar. Zij hebben inmiddels ook gespecialiseerde verzekeringsproducten op het gebied van duurzame energie en stellen zich actief op in beleidsdicussies. Mention the words climate change, and U.S. insurers usually get very, very quiet. The industry just doesn't think stochastically,. Translation: Insurers don't act on the unprovable or hypothetical. But the effect of climate change on the business world is already a certainty. American insurers, missing in action on the climate change debate, should instead be trying to shape national policy. Waiting for a rainy day, Redactioneel commentaar, Houston Chronicle, 19 juni 2006 Amerikaanse verzekeraars zijn een stuk trager. In mei 2006 introduceerde American International Group (AIG) als eerste na een lange periode van dialoog met F&C en andere beleggers een klimaatveranderingsbeleid. F&C spreekt niet alleen individuele verzekeraars in Amerika aan. Ook op staatsen federaal niveau werkt F&C aan een efficiëntere werking van de verzekeringsmarkt, zodat de werkelijke kosten van klimaatrisico s in de verzekeringspolissen tot uitdrukking kunnen komen. 11

12 F&C reo rapportage Blik op bedrijven en hiv/aids Onze doelstelling Ondernemingen stimuleren na te denken over de gevolgen van hiv/aids voor hun internationale activiteiten en passende (preventieve) strategieën te ontwikkelen. F&C laat van zich horen Inleiding Sinds precies 25 jaar geleden het eerste geval van aids in de Verenigde Staten werd gemeld, heeft hiv/aids een verwoestend spoor getrokken door Sub-Sahara Afrika. Het besmettingspercentage in landen als Botswana en Swaziland is opgelopen tot wel 40% en ook Zuid-Afrika, de meest dynamische economie van het Afrikaanse continent, wordt in de epidemie meegesleurd. In sommige Zuid-Afrikaanse ondernemingen mijnbouwconcern Lonmin bijvoorbeeld wordt het aantal seropositieve medewekers door diverse studies op 25% geschat. Veel onderzoek richt zich op het effect van de ziekte op de patiënt, hun gezin, familie en de maatschappij en in toenemende mate ook op de mogelijke gevolgen voor de economische groei. Minder aandacht gaat uit naar de invloed van hiv/aids op de wereldwijde financiële markten of op de specifieke ontwikkeling van een onderneming. Het probleem Het besmettingspercentage ligt hoger dan ooit: wereldwijd leven ruim 40,3 miljoen mensen met hiv. Bijna 65% van dat totaal komt voor rekening van Sub-Sahara Afrika, maar ook in Oost-Europa, Centraal- en Oost-Azië groeit de epidemie (inclusief China, India en de Russische Federatie). Vanuit humanitair perspectief blijft Afrika natuurlijk terecht in het middelpunt van de belangstelling. Wel dient daarbij te worden opgemerkt dat maar 11% van de totale wereldbevolking in Afrika woont en dat het continent slechts 1% van het wereldwijde bbp voor zijn rekening neemt. Voor de financiële markten wordt dan ook een groter gevaar gevormd door de toenemende verspreiding van hiv/aids in Brazilië, Rusland, India en China. Deze zogenoemde BRIC-landen zijn samen goed voor 42% van de wereldbevolking en voor circa 8% van het internationale bbp. Deze sleutelmarkten voor productie en outsourcing zijn van groot strategisch belang voor veel westerse multinationals. Kortom, de sleutel tot de toekomstige wereldwijde groei ligt hier. De zorgen De opkomende economieën vallen natuurlijk al jaren ten prooi aan een heel scala van ziekten. Niettemin wijkt hiv/aids wat betreft de economische gevolgen op drie punten belangrijk af: In tegenstelling tot andere ziekten die vooral de jongsten of juist de oudsten treffen, treft hiv/aids vooral de beroepsbevolking op het hoogtepunt van hun economische productiviteit; Tussen besmetting en het optreden van de eerste ziekteverschijnselen kan lang zitten. Hierdoor wordt de ziekte mogelijk vele jaren niet onderkend maar is deze tegelijkertijd wel besmettelijk. Dit probleem wordt versterkt door de geheimzinnigheid en het taboe waarmee hiv/aids in vele delen van de wereld is omgeven; Hogere sterftecijfers en een slechte gezondheid van het personeel tast de productiviteit aan. Ondernemingen zijn meer tijd en geld kwijt aan medische zorg, een hoger verzuim, werving en opleiding van vervangend personeel, openvallende vacatures en tijd van het topmanagement. F&C neemt actie publicatie van F&C/UBSrapport hiv/aids Beyond Africa Een unieke samenwerking van F&C met effectenhuis UBS heeft in mei 2005 haar beslag gekregen in een rapport getiteld hiv/aids Beyond Africa Managing the Financial Impacts. Uit de studie blijkt dat de winstmarge van bedrijven in Zuid-Afrika ernstig te lijden heeft van hiv/aids, met name in arbeidsintensieve sectoren. De particuliere consumptie kan eveneens worden aangetast, zij het volgens een minder gangbaar patroon: de terugval is namelijk sterker bij dagelijkse uitgaven dan bij luxegoederen. De studie gaat ook in op de oplossingen: wat ondernemingen doen om de schade te beperken (preventie, behandeling) en welke lering nieuwe markten hieruit kunnen trekken voor het omgaan met hiv/aids. Belangrijkste conclusie is dat, bij een tekortschietend overheidsbeleid door zwakte of corruptie, zakelijk zelf dokteren altijd nog goedkoper is dan niets doen. Het bedrijfsleven heeft er belang bij de houding ten opzichte van preventie te helpen veranderen en in voorkomende gevallen ook de behandeling van seropositieve medewerkers te financieren. Op die manier verlengt een onderneming het werkzame leven van de betreffende medewerkers en draagt tegelijkertijd belangrijk bij aan het moreel onder de medewerkers. Voor ondernemingen die in Afrika en de BRIClanden willen opereren, blijven of uitbreiden geeft het rapport duidelijk aan wat zij bij de beoordeling en vermindering van de risico s wel en niet zouden kunnen doen. Recente ontwikkelingen Sinds het onderzoek en de publicatie van het rapport heeft F&C een groot aantal multinationals aangesproken op hun aanpak van hiv/aids. Ter verhoging van de algemene bewustwording hebben wij daarnaast ook exemplaren van het rapport verstuurd aan 50 ondernemingen in de opkomende markten Brazilië, Rusland, India en China, waaronder Cemig, Gazprom, Lukoil, Reliance Industries, ICICI Bank, CNOOC en China Telecom. 12

13 2e kwartaal 2006 Mijnbouwsector: goed voorbeeld en bittere noodzaak Mijnbouwconcerns zijn over het algemeen actief in tenminste één regio met een hoge hiv/aids-besmettingsgraad. Een en ander hangt samen met de locatie van de hulpbronnen en de arbeidsintensieve aard van de activiteiten. Het wekt dan ook geen verbazing dat juist deze sector bij deze pandemie het voortouw neemt. De volgende ontwikkelingen zijn in lijn met een aantal specifieke aanbevelingen in ons rapport: Het huidige en potentiële risico op hiv/aids van het personeel bepalen door vrijwillig testen en begeleiden: De introductie van complete test- en begeleidingsprogramma s bij de Zuid-Afrikaanse activiteiten van BHP-Billiton; Uitrol van decentrale antidiscriminatie-, scholings- en behandelingsprogramma s bij Colgate Palmolive in heel Latijns-Amerika, Oost-Europa en Centraal-Azië; Een onderzoek door ExxonMobil naar kennis, houding en praktijk. Doel: meten van de effectiviteit van het StopAIDS preventie- en scholingsprogramma van de onderneming in ruim 20 landen van Sub-Sahara Afrika. Openlijk aan aandeelhouders en belanghebbenden rapporteren over hoe de onderneming met hiv/aids omgaat: Publicatie van het internationale hiv/aids-beleid van Johnson & Johnson, waaronder niet-discriminatie, behandeling en scholing voor alle medewerkers en hun gezin; Sterk gestegen deelname aan de test- en begeleidingsprogramma s bij Xstrata. Met een programma van voortdurend (her)testen bij de kolenmijnen in Zuid-Afrika vergroot het management sterk het bereik. Samenwerking tussen Barclays en Zuid-Afrikaanse dochter Absa: hulp aan sterkst getroffen klanten in kleine en middelgrote ondernemingen, plannen voor de gevolgen van hiv/aids; Waar nodig en wenselijk programma s uitvoeren voor preventie en behandeling om de ziekte te beheersen en de negatieve gevolgen te beperken: Van de seropositieve medewerkers bij Anglo American en Lonmin die aidsremmers (ART) krijgen is 90% weer gewoon aan het werk. De productiviteit wordt hierdoor verhoogd; Het management bij Xstrata en Anglo American meldt sterk verbeterde arbeidsverhoudingen door toegenomen vertrouwen onder de medewerkers. Gevolg: minder stakingen en loonconflicten. Gegevens verzamelen voor een kosten- en batenanalyse van verschillende interventieprogramma s: Anglo American loopt op dit gebied voorop. De onderneming concludeert dat de kosten van de behandeling meer dan gecompenseerd worden door onder andere: Geringer verzuim. Medewerkers aan aidsremmers kunnen na een periode van 12 à 18 maanden weer full-time aan de slag. Dit levert een besparing op van 20% à 60% van de kosten voor aidsremmers; Lagere kosten gezondheidszorg. Gebruik van voorzieningen neemt in de loop van de behandeling van 18 maanden af en zorgt voor een extra besparing van 45% à 70% van de behandelingskosten. BP heeft de activiteiten doorgelicht op de belangrijkste risicogebieden voor hiv/aids Zuidelijk Afrika, Indonesië- Papua, Kaspische staten en opkomende risicogebieden zoals China, Rusland en Egypte; Bij Standard Chartered: de publicatie van de hiv e-learningmethode voor medewerkers over de hele wereld en het scholingsprogramma Living with hiv. Vervolgmaatregelen Wij blijven ondernemingen aansporen onze aanbevelingen ter harte te nemen en dan met name diegene die ons inziens het grootste risico lopen door hun activiteiten in Sub-Sahara Afrika, Rusland, India en China. If employers use their resources wisely, they can dramatically reduce the spread of HIV/AIDS in their own workplaces. This is, of course, not just a humanitarian mission; it is good business practice. The pay-off is obvious for companies in South Africa, such as Anglo-American, De Beers and Eskom, all of which have seen AIDS decimate their workforce and affect productivity and profits. Business has a vital role to play in fighting AIDS, Richard Holbrooke and Mark Moody-Stuart, Financial Times, Comment & Analysis, 21 mei 2006 Anderen nemen het stokje over, zowel in Afrika als daarbuiten Buiten de mijnbouwsector is de beheersing van de ziekte nog minder ver, maar uit de volgende voorbeelden blijkt wat er gebeurt met onze overige aanbevelingen: Duidelijk overbrengen dat er niet wordt gediscrimineerd op grond van seropositiviteit met als doel het taboe op de ziekte te doorbreken: Ontwikkeling van een antidiscriminatiebeleid bij HSBC, met speciale nadruk op de bewustwording en scholing van medewerkers in China, India, Maleisië, de Filippijnen en Sri Lanka; 13

14 F&C reo rapportage Blik op de mijnbouwsector Onze doelstelling Beschermen aandeelhouderswaarde door zeker te stellen dat mijnbouwondernemingen vraagstukken op het gebied van mens, maatschappij en milieu signaleren en aanpakken en op die manier hun licence to operate behouden. Achtergrond Uit de voortdurende sluitingen en blokkades in de Peruviaanse mijnbouwsector blijkt maar weer eens hoe essentieel het is dat ondernemingen hun systemen voor mens, maatschappij en milieu op orde hebben. De historische en politieke factoren mogen dan van land tot land verschillen, langdurige maatschappelijke spanningen worden vaak verder aangewakkerd door de vermeende oneerlijke verdeling van de welvaart uit de mijnbouw, afbraak van het milieu en, in de meeste opkomende landen, ontoereikende veiligheidsnormen voor medewerkers. F&C laat van zich horen F&C heeft drie belangrijke terreinen in kaart gebracht die succes kunnen verzekeren of ondermijnen: Licence to operate : het welzijn van de medewerkers, goede banden met de lokale gemeenschap en milieubeheer zijn een eerste vereiste, wil een mijnbouwconcern de activiteiten gesmeerd laten verlopen en kunnen rekenen op de steun van de lokale gemeenschap; De boel netjes achterlaten: de saneringskosten voor mijnbouwvervuiling kunnen in de tien- en soms zelfs honderdtallen miljoenen lopen, vooral omdat bodemschatten vaak op ecologisch of maatschappelijk gevoelige locaties worden ontdekt. Slimme projectontwikkeling vraagt om een vooruitziende blik en een extra investering in de aanloopfase. Dit betaalt zichzelf echter op termijn dubbel en dwars terug: boetes en rechtszaken blijven uit en de onderneming wordt gezien als een verantwoordelijke en gewenste partij; Binnenlopen: een bewezen staat van dienst op het gebied van mens, maatschappij en milieu is niet alleen nuttig als een onderneming een vergunning nodig heeft en wil dat de activiteiten gesmeerd verlopen. Ook binnen de sector is een goede reputatie steeds belangrijker bij de evaluatie van een eventueel samenwerkingsverband of een mogelijke overname. De kleinere mijnbouwconcerns, die vaak in de eerste fase de grootste risico s nemen, realiseren de meeste winst als zij zichzelf aan de grote jongens weten te verkopen. Alleen moeten er dan natuurlijk geen onaangename verrassingen opdoemen waar een hoop kosten achter weg komen. Bouwen aan de gemeenschap: probaat middel tegen de pijn? Als de lokale bevolking zich afgesneden en onteigend voelt door de rijke en dikwijls corrupte elite die een land bestuurt, keert men zich nogal eens tegen de buitenlandse mijnexploitanten die immers medeschuldig zijn aan alle ellende. Dat gevoel wordt nog sterker als een onderneming voor de beveiliging de hulp inroept van het leger of de politie en als het publiek niet te horen krijgt hoeveel zo n onderneming aan belastingen en sociale premies bijdraagt. (Vaak zodat corrupte politici zich dat geld kunnen toe-eigenen.) De beste aanpak in zo n geval is behalve een goede, open en vertrouwensvolle relatie met de gemeenschap, volledige transparantie van betalingen aan en van de overheid, voor zover de wet dat toestaat. F&C stimuleert mijnbouwondernemingen om vanaf een vroeg stadium goed met die risico s om te gaan. Al in de exploratiefase zou men moeten werken aan een mechanisme voor de verhuizing van de dorpsbewoners en een eerlijke verdeling van de voordelen. Anglo American neemt op dit gebied duidelijk het voortouw, vooral als het gaat om de emancipatie van van oudsher achtergestelde groeperingen in Zuid-Afrika. Xstrata loopt de achterstand echter snel in: op het exploratieterrein in Peru is een fonds in het leven geroepen voor investering in de gemeenschap. Een initiatief dat tot een grotere transparantie van betalingen aan de overheid moet leiden, kan eveneens op de steun van de onderneming rekenen. De schijnwerper op de mijnbouwinkomsten van de overheid F&C maakt zich al sinds 2003 sterk voor de Extractive Industries Transparency Initiative (EITI), een initiatief van de G8 dat streeft naar een betere fiscale transparantie en verantwoording van overheden die van grondstoffenwinning afhankelijk zijn. Bij dat initiatief zijn olie- en mijnbouwondernemingen, gastlanden, maatschappelijke groeperingen en beleggers betrokken. Anglo American, Newmont Mining en Rio Tinto steunen het initiatief al vanaf het begin. Andere ondernemingen zijn inmiddels ook ingestapt: BHP-Billiton en Xstrata maken nu ook bekend hoeveel zij de regering in de gastlanden toeschuiven en F&C heeft zelfs toonaangevend koperproducent Kazakhmys weten over te halen zich bij het EITI aan te sluiten (als vooralsnog het enige Kazakstaanse concern). en op de politieke invloed van bedrijven F&C ijvert voor transparantie over lobbyactiviteiten van zowel bedrijven zelf als de bedrijfsorganisaties waartoe zij eventueel behoren. Zo zouden ondernemingen standaard bekend moeten maken over welke onderwerpen zij bij overheden hebben 14

15 2e kwartaal 2006 gelobbyd en welke organisaties namens hen lobbyen. Deze aanbeveling van F&C is inmiddels overgenomen door Anglo American, Rio Tinto en Xstrata. Ook andere ondernemingen worden aangemoedigd in hun voetsporen te treden. Veilige mijnen De mijnbouwsector wordt nog steeds geplaagd door dodelijke ongevallen en verwondingen. Dit ondanks het feit dat beleggers duidelijk bereid zijn meer te betalen voor goede veiligheidsprestaties en dat slecht gerunde bedrijven het benedengemiddeld doen op de aandelenmarkten. Vooral in ontwikkelingslanden is de situatie verschrikkelijk en slaat de westerse veiligheidscultuur maar moeizaam aan: alleen al in de Chinese kolensector sterven jaarlijks mensen als gevolg van een dodelijk ongeval. Dat is ongeveer 370 keer zoveel als het percentage bij de grootste marktpartijen 5. Degelijke beheersystemen zijn volgens F&C van het grootste belang voor de veiligheid bij mijnen. Wij zijn dan ook erg blij met de drastische herziening van de opleidingssystemen bij Anglo American en Lonmin en de nieuwe veiligheidscultuur die voor betere prestaties moet zorgen. Dit is vooral zo prettig omdat F&C nu juist deze twee ondernemingen actief heeft aangesproken, Anglo American waar de relatief slechte veiligheidsprestaties meer in lijn met de concurrentie moesten en Lonmin dat na ernstige ongelukken bij de smeltovens in 2004 alle veiligheidsprocedures moest doorlichten. Mijnveiligheid is een belangrijke taak voor ondernemingen in de opkomende markten, zoals China Shenhua, Kazakhmys en Vedanta Resources uit India. Na enig aandringen van F&C hebben deze ondernemingen alledrie de nodige zekerheid verschaft dat veiligheid een belangrijk aandachtspunt is. Bewijs: Vedanta heeft een speciale bestuurscommissie opgericht voor de bewaking van de veiligheidsprestaties, Kazakhmys heeft een ervaren veiligheidsdeskundige (met een lange staat van dienst bij BHP Billiton) in het bestuur benoemd. Deze persoon moet het aantal (dodelijke) ongevallen in overeenstemming brengen met de gangbare percentages bij de Londense concurrentie. F&C heeft ook China Shenhua aangemoedigd om vergelijkbare maatregelen te treffen. duidelijk en gedetailleerd beleid en beheersystemen ontwikkeld. Weer andere, waaronder Anglo American, zijn begonnen met het integreren van biodiversiteit in hun milieubeheersystemen en Rio Tinto heeft als eerste in de sector de ambitie uitgesproken om een netto positieve bijdrage te leveren aan biodiversiteit. Rapporteren over biodiversiteitsbeheer is niet makkelijk, want een duidelijke methode voor het verzamelen en meten van gegevens bestaat vooralsnog niet. Sommige ondernemingen, zoals Anglo American, Rio Tinto en Xstrata lossen dit op door moeilijke of ongebruikelijke situaties te belichten en daarnaast informatie over hun beheersystemen te verstrekken. Dat beleid wordt de komende tijd op de proef gesteld in lastige projecten, zoals de nieuwe titaniumdioxidemijn van Rio Tinto in Madagascar. Ook andere ondernemingen hebben de eerste biodiversiteitsschreden gezet: F&C heeft onder andere gesprekken gevoerd met het Braziliaanse Companhia Vale do Rio Doce (CVRD), dat onlangs een eerste biodiversiteitsverslag heeft gepubliceerd. Zij zeiden... Developing and operating mining projects with attention to the end result fits with the global movement toward sustainable development and will ultimately assist in reducing long-term liabilities and increase stakeholder Chip Goodyear, CEO acceptance. BHP-Billiton, Raising the bar in mine closure planning, ICMM, juni 2006 De uitdaging van biodiversiteit Het beheer van biodiversiteit is niet alleen cruciaal voor het behoud van kwetsbare en economisch waardevolle ecosystemen maar ook voor de steun van de gemeenschap en internationale toezichthouders. In het onderzoeksrapport Are Extractive Companies Compatible with Biodiversity? (2004) heeft F&C een twintigtal ondernemingen in de grondstoffensector doorgelicht. Een effectief biodiversiteitsbeheer is immers de sleutel tot wingebieden, een goede relatie met toezichthouders en de lokale bevolking en minder schadeclaims. F&C dringt aan op een duidelijk biodiversiteitsbeleid, beheersystemen, doelstellingen en regelmatige rapportage. Na de publicatie heeft F&C contact gehad met de meeste grote beursgenoteerde mijnbouwondernemingen en hen van de bevindingen en de aanbevelingen op de hoogte gebracht. Sindsdien merken wij een groeiend besef van het effect van mijnbouw op de ecosystemen. Van de ondernemingen die volgens het onderzoek duidelijk bij de best practices achterbleven, hebben BHP-Billiton en Lonmin sindsdien een 5 In 2004 waren er bij de vijf belangrijkste mijnbouwconcerns (Anglo American, BHP-Billiton, Lonmin, Rio Tinto en Xstrata) 81 ongevallen met dodelijke afloop. Bij elkaar hadden de grote vijf dat jaar mensen in dienst. Ter vergelijking: in de Chinese kolensector zijn naar schatting bijna zes miljoen mensen werkzaam. 15

16 Producten F&C biedt een breed pakket aan beleggingsoplossingen voor pensioenfondsen, liefdadigheidsinstellingen, financiële instellingen en overige organisaties. We bieden niet alleen de mogelijkheid tot discretionair vermogensbeheer, maar ook is het mogelijk om in onze institutionele beleggingsfondsen te participeren. Wij beleggen in diverse regio's zakelijke waarden, vastrentende waarden en depositofondsen. Mocht u nog vragen hebben dan kunt u altijd contact met ons opnemen of bezoek onze website op Contact +31 (0) (0) Jeroen Redeker Belangrijke informatie. De in dit document weergegeven informatie was bij F&C bekend op 30 juni 2006, tenzij anders vermeld. Dit document is uitsluitend bedoeld voor professionele beleggers en dient niet te worden verstrekt aan niet-professionele beleggers. F&C heeft een Investment Policy Committee in het leven geroepen. Deze commissie vergadert ieder kwartaal. De bevindingen die voortkomen uit deze vergaderingen vormen de basis voor dit document. De informatie die verschaft wordt in dit document is alleen bedoeld ter informatie en dient niet te worden beschouwd als enige vorm van advies aan de ontvanger of lezer waar deze op mag/kan vertrouwen bij het nemen van beslissingen over het doen van investeringen, beleggingen of het aangaan van beleggingsovereenkomsten, noch betreft dit een aanbod om dergelijke transacties aan te gaan. De in dit document vervatte informatie, opinies, schattingen en voorspellingen zijn verkregen uit bronnen die wij redelijkerwijs betrouwbaar achten en zijn onderhevig aan wijziging. Door F&C wordt geen enkele garantie, uitdrukkelijk of impliciet, gegeven voor de correctheid of volledigheid van de informatie die dit document bevat. F&C Management Limited en iedere huidige en in de toekomst aan haar gelieerde vennootschap en/of maatschappij kan namens haar cliënten investeringen doen die in dit document worden omschreven. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. De waarde van beleggingen kunnen fluctueren. Het is mogelijk dat beleggers hun inleg niet (volledig) terugkrijgen. Indien beleggingen betrekking hebben op ontwikkelende markten, niet genoteerde effecten of kleinere bedrijven dan kan de prijsvolatiliteit het risico, met betrekking tot de waarde van en de inkomsten uit de belegging, verhogen. Investeerders (al dan niet potentieel) dienen niet over te gaan tot het beleggen in effecten indien zij niet bereid zijn om de risico s die hiermee gepaard kunnen gaan te accepteren. Deze publicatie wordt verzorgd door F&C Management Limited en F&C Netherlands B.V. F&C Management Limited wordt gereguleerd door en is geregistreerd bij de Financial Services Authority (FSA). F&C Netherlands B.V. wordt gereguleerd door en is geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Beide ondernemingen maken deel uit van de F&C Groep waarvan F&C Asset Management Plc de moedermaatschappij vormt. F&C, F&C Monogram, FANDC, FandC en fandc zijn geregistreerde handelsnamen van F&C Asset Management Plc. Copyright F&C Asset Management Plc. / F&C Netherlands B.V Onder voorbehoud van alle rechten. F&C Netherlands B.V. Gatwickstraat 1, 1043 GK Amsterdam, Nederland. F&C/ /06 Expect excellence

rapportage In dit nummer Expect excellence F&C Investments 2e kwartaal 2006

rapportage In dit nummer Expect excellence F&C Investments 2e kwartaal 2006 rapportage F&C Investments 2e kwartaal 2006 In dit nummer Bestemming: Londen buitenlandse emittenten in groten getale naar LSE en AIM Nooit genoeg? Nog forsere Amerikaanse topbeloningen bij ExxonMobil,

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Stembeleid Juni 2015

Stembeleid Juni 2015 Stembeleid Juni 2015 Stembeleid ASR Nederland N.V. juni 2015 1. Inleiding 2. Algemene uitgangspunten 3. Socially Responsible Investments Policy (SRI) 4. Bestuur en RvC - (Her)benoeming - Décharge - Vrijwaring

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Reglement voor de Commissie Publiek Belang van de Raad van Commissarissen Deloitte Holding B.V.

Reglement voor de Commissie Publiek Belang van de Raad van Commissarissen Deloitte Holding B.V. Reglement voor de Commissie Publiek Belang van de Raad van Commissarissen Deloitte Holding B.V. Dit reglement is op 3 april 2013 door de Raad van Commissarissen vastgesteld. Achtergrond en inleiding De

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

AANDEELHOUDERSREGELEMENT

AANDEELHOUDERSREGELEMENT AANDEELHOUDERSREGELEMENT Amsterdam, 22 juni 2015 BiQ Group N.V. Versie 1 A. Doelstellingen van het stembeleid van BiQ Group N.V. Het stembeleid van BiQ Group N.V. beschrijft de doelstelling van en de strategie

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

Corporate Governance: Responsible ownership. beginselen en beleid voor deugdelijk ondernemingsbestuur 2013

Corporate Governance: Responsible ownership. beginselen en beleid voor deugdelijk ondernemingsbestuur 2013 Corporate Governance: Responsible ownership beginselen en beleid voor deugdelijk ondernemingsbestuur 2013 Corporate Governance: Responsible Ownership Wat betekent responsible ownership of verantwoord eigenaarschap?

Nadere informatie

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties Modernisering van bedrijfsmodellen is nodig voor meer flexibiliteit en om aan groeidoelstellingen

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Agenda Achtergrond verantwoordelijkheden institutionele beleggers Code Tabaksblat Wettelijke verankering

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

AEGON STELT WIJZGINGEN IN CORPORATE GOVERNANCE VOOR OM ZEGGENSCHAP AANDEELHOUDERS TE VERSTERKEN

AEGON STELT WIJZGINGEN IN CORPORATE GOVERNANCE VOOR OM ZEGGENSCHAP AANDEELHOUDERS TE VERSTERKEN 205722 PERSBERICHT AEGON STELT WIJZGINGEN IN CORPORATE GOVERNANCE VOOR OM ZEGGENSCHAP AANDEELHOUDERS TE VERSTERKEN STRUCTUURREGIME VERLATEN; STEMRECHT VERENIGING AEGON TERUGGEBRACHT AEGON N.V. is van plan

Nadere informatie

Themabijeenkomst - De commissaris 3.0 als opdrachtgever van de accountant

Themabijeenkomst - De commissaris 3.0 als opdrachtgever van de accountant Themabijeenkomst - De commissaris 3.0 als opdrachtgever van de accountant Piet Klop RA MGA Rotterdam, maandag 28 november 2011 De Rotterdamse havenbaron en politicus Lodewijk Pincoffs speelde een belangrijke

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Algemene Beleidsuitgangspunten

Algemene Beleidsuitgangspunten Shell International B.V. 2010 Deze publicatie, of onderdelen daarvan, mogen niet worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt zonder toestemming van Shell International B.V. Deze toestemming zal onder normale

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange Media Relations 27 januari 2016 Persbericht UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange UBS is hiermee gelijk goed voor 25% van het totale aantal ETF s genoteerd in Amsterdam

Nadere informatie

Eerstekwartaalcijfers

Eerstekwartaalcijfers Value8 Profiel: Value8 N.V. is een beursgenoteerde onderneming die diensten verleent aan en investeert in kleinere en middelgrote bedrijven. Value8 N.V. richt zich op succesvolle ondernemingen in lange

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten. 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus

Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten. 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus Agenda Inleiding Huidige visie Nederlandse belastingdienst Uitspraak HvJ zaak C-44/11 Deutsche Bank Gevolgen

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion. www.haygroup.com

Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion. www.haygroup.com Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion www.haygroup.com Inleiding In aanvulling op de bestaande wet- en regelgeving en de Code Tabaksblat zijn in oktober 2006 door Eumedion,

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

De eerste transatlantische beurzengroep ter wereld: nyse Euronext

De eerste transatlantische beurzengroep ter wereld: nyse Euronext De eerste transatlantische beurzengroep ter wereld: nyse De beurzengroep vormt een belangrijk onderdeel van de financiële infrastructuur. Door de fusie met New York Stock Exchange (NYSE) ontstaat de eerste

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV

FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV INLEIDING Doel Hof Hoorneman Fund Management NV wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft tot doel de

Nadere informatie

Comply Explain. Comply

Comply Explain. Comply 1.1 1.2 II.1.1 Naleving en handhaving van de Coporate Governance Code Hoofdlijnen corporate governance worden in een apart hoofdstuk van het jaarverslag besproken Wijzigingen in de corporate governance

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX CORPORATE EVENT NOTICE: Toewijzing van aandelen REED ELSEVIER N.V. LOCATIE: Amsterdam BERICHT NR: AMS_20150610_04040_EUR DATUM: 10/06/2015 MARKT: EURONEXT AMSTERDAM - Change of Issuer name and trading

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Agenda van de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders

Agenda van de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders Agenda van de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders Die zal worden gehouden op donderdag 12 mei 2016, vanaf 14.00 uur, in het Hilton Amsterdam hotel, Apollolaan 138 te Amsterdam. 1. Toespraak

Nadere informatie

Management Development Next Level

Management Development Next Level Management Development Next Level NFMD congres 27 januari 2015 Marcel Knotter 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? Quiz Vraag 1 Wat is ca. de omvang van management- en A. $50-60 miljoen B. $500-600 miljoen

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report 27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report Door Wim-Hein Pals, Head Robeco Emerging Markets Equities Vanwege hogere economische groei en sterkere financiële balansen, zijn de opkomende markten aantrekkelijker

Nadere informatie

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas IPFOS Bestuurders Conferentie Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas SCENARIO PLANNING DE TOEKOMST VOOR PENSIOENFONDSEN? Onno de Vrij, SAS HET

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

MTY wordt IEX Group NV, leider in online beleggersinformatie

MTY wordt IEX Group NV, leider in online beleggersinformatie PERSBERICHT Bussum, 5 november 2015 In aanvulling op het persbericht IEX gaat naar de beurs, dat hedenmorgen is gepubliceerd, informeert MTY Holdings NV middels onderstaand bericht haar aandeelhouders

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

Autoriteit Financiële Markten

Autoriteit Financiële Markten AFM consulteert Concept Beleidsregel aangaande de methodiek voor het berekenen van het aantal aandelen waarop financiële instrumenten betrekking hebben en de meldingsplicht bij indices en mandjes Ter consultatie

Nadere informatie

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl.

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl. FUND GOVERNANCE Algemeen 1. Compliance functie Een directielid van de Beheerder is aangesteld als Compliance Officer. Deze ziet toe op de correcte naleving van: (i) de Prospectussen van de TG Fondsen;

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

WERKGROEP. comply or explain PRACTICALIA. Datum: 30 november 2015. EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem. Nederlands en Frans

WERKGROEP. comply or explain PRACTICALIA. Datum: 30 november 2015. EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem. Nederlands en Frans WERKGROEP comply or explain PRACTICALIA Datum: 30 november 2015 Locatie: Timing: Taal: EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem 14u00 17u00 Nederlands en Frans DOELSTELLING Het finale doel is om betere inzichten

Nadere informatie

VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam

VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam AGENDA Van de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van VastNed Offices/Industrial N.V.

Nadere informatie

Pensioenfonds Horeca & Catering is vertegenwoordigd door SPF beheer b.v. bij: Algemene vergadering van aandeelhouders VNU. 19 april 2005 A G E N D A

Pensioenfonds Horeca & Catering is vertegenwoordigd door SPF beheer b.v. bij: Algemene vergadering van aandeelhouders VNU. 19 april 2005 A G E N D A Pensioenfonds Horeca & Catering is vertegenwoordigd door SPF beheer b.v. bij: Algemene vergadering van aandeelhouders VNU 19 april 2005 Agendapunten A G E N D A Stem 1. Opening - 2. Verslag van de raad

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

6. Raad van Commissarissen Vermindering van het aantal leden van de Raad van Commissarissen van negen naar acht (besluit)

6. Raad van Commissarissen Vermindering van het aantal leden van de Raad van Commissarissen van negen naar acht (besluit) Agenda voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Akzo Nobel N.V. (de Vennootschap ), te houden in het Hilton hotel, Apollolaan 138 te Amsterdam, op maandag 27 april 2009, aanvang 14.00

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

Beleid Regulering Eerlijke Bekendmaking

Beleid Regulering Eerlijke Bekendmaking Beleid Regulering Eerlijke Bekendmaking Crawford & Company (het "Bedrijf") wil tijdige en geloofwaardige informatie bieden ten aanzien van het Bedrijf en haar aandelen in overeenstemming met alle geldende

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Betreft Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Grontmij N.V. gehouden op 8 december 2010

Betreft Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Grontmij N.V. gehouden op 8 december 2010 Notulen Plaats Referentienummer Kenmerk Plaats bespreking Hoofdkantoor Grontmij N.V., De Holle Bilt 22, De Bilt Betreft Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Grontmij N.V. gehouden op

Nadere informatie

Afnemend aardolieaanbod voor 2020? De Rode Hoed, 20 januari 2007, Amsterdam

Afnemend aardolieaanbod voor 2020? De Rode Hoed, 20 januari 2007, Amsterdam Afnemend aardolieaanbod voor 2020? De Rode Hoed, 20 januari 2007, Amsterdam Het aardolietijdperk 1 vat = 159 liter Peak oil drijvende kracht in energiebeleid? Verwachtingen productie goedkope aardolie

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Hoe publiek is uw privacy?

Hoe publiek is uw privacy? Hoe publiek is uw privacy? Mireille Hildebrandt Hoogleraar Smart Environments, Data Protection and the Rule of Law 2 New York Times, 25 th March 2013 3 What You Didn t Post, Facebook May Still Know By

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een discretionair beheersmandaat

Nadere informatie

Jaarcongres Controlling

Jaarcongres Controlling Jaarcongres Controlling Commerciële Leeuwen temmen: Contract Risk Management bij G4S Philip Limvers Agenda Introductie van G4S Risk Management bij G4S Contract Risk Management Doelstelling en beleid In

Nadere informatie

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Amsterdam, 21 januari 1997 Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in 1996 gegroeid

Nadere informatie

TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004

TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004 TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004 TOELICHTING OP AGENDAPUNT 2 De Raad van Bestuur zal een toelichting geven op het jaarverslag van de

Nadere informatie