EEN COMMERCIËLE UITGAVE VAN MEDIAPLANET, GEDISTRIBUEERD DOOR HET FINANCIEELE DAGBLAD. Health Care Governance

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EEN COMMERCIËLE UITGAVE VAN MEDIAPLANET, GEDISTRIBUEERD DOOR HET FINANCIEELE DAGBLAD. Health Care Governance"

Transcriptie

1 EEN COMMERCIËLE UITGAVE VAN MEDIAPLANET, GEDISTRIBUEERD DOOR HET FINANCIEELE DAGBLAD. Verhoogd risico Sluit een D&O verzekering af voor bestuursleden Health Care Governance Professionalisering van het toezicht groeit Talent aantrekken Leg de focus op wat mensen goed kunnen Nummer 1 / September 12 LEADERSHIP Compliance, steeds belangrijker voor de hogere echelons van het bedrijfsleven PASSEND LEIDERSCHAP CRUCIAAL VOOR SUCCESVOL VERANDEREN Leadership and Corporate Governance at Nyenrode Business Universiteit

2 2 SEPTEMBER 2012 VOORWOORD Corporate governance, effectief bestuur, zou volgens hoogleraar Mijntje Lückerath vaker moeten gaan om de gezamenlijk bijdrage van bestuurders en commissarissen aan de realisatie van de ondernemingsdoelstellingen. Dit vraagt om leiderschap waar ondernemen, advies en toezicht elkaar in evenwicht houden. Corporate governance Helaas wordt corporate governance vaak als synoniem gebruikt voor toezicht. Dat is jammer want daardoor ligt de focus heel erg op controle, terwijl wat mij betreft corporate governance zich vooral zou moeten richten op de vraag hoe bestuurders en commissarissen gezamenlijk kunnen bijdragen aan de realisatie van de ondernemingsdoelstellingen. Met de realisatie van de ondernemingsdoelstellingen bedoel ik hier de license to operate van de onderneming. De vraag die men zich moet stellen nog voordat de strategie wordt bepaald: Waar wil deze onderneming in uitblinken? Wanneer is deze onderneming succesvol? Ram Charan heeft daar een inspirerend boek over geschreven onder de aansprekende titel: Boards that Deliver. Hij geeft aan dat governance te vaak gaat over de input, processen en structuren, terwijl het vaker zou moeten gaan om de output, wat is de toegevoegde waarde van bestuurders en commissarissen aan de onderneming. Natuurlijk ieder vanuit zijn eigen rol, maar daarin wel als een team opererend. Vertrouwen De belangrijkste partijen in corporate governance zijn de raad van bestuur, de raad van commissarissen en de relevante belanghebbenden waaronder aandeelhouders. De governance driehoek. Drie leidende theorieën in corporate governance beschrijven ieder een ander uitgangspunt voor de onderlinge relaties in deze governance driehoek. Kort samengevat zou je kunnen zeggen dat de ene theorie gebaseerd is op wantrouwen (de agencytheory), het andere op vertrouwen (de stewardshiptheory) en de laatste op het beheersen van de belangrijkste relaties, binnen en buiten de onderneming (de resource dependency theory). De agentschapstheorie gaat er bijvoorbeeld vanuit dat commissarissen vooral toezicht moeten houden op de bestuurders ten behoeve van de aandeelhouder. Als je dit controle mechanisme niet hebt, zullen, volgens deze theorie, bestuurders vooral hun eigen belang nastreven dat niet perse gelijk is aan die van onderneming, laat staan van de aandeelhouder of andere belanghebbenden. De stewardshiptheorie daarentegen gaat er vanuit dat bestuurders, als rentmeester van andermans belangen, uit eigen beweging datgene zullen doen wat goed is voor de onderneming en daarmee voor de relevan- te belanghebbenden. Deze theorie gaat dus veel meer uit van vertrou- wen. Teveel controle is niet nodig en, sterker nog, zal de bestuurders hinderen in het goed uitvoeren van hun taak. Bestuurders worden geacht het best in staat te zijn de on- derneming te besturen, daarom zijn ze ook benoemd, en commis- sarissen kunnen daar waarde aan toevoegen vanuit hun eigen expertise en achtergrond. In deze theorie is de adviserende rol van de commissaris belangrijker dan zijn toe- zichthoudende rol. Tot slot richt de resource dependency theorie zich op de bestuurders en commissaris- sen die gezamenlijk een rol hebben in het beheersen van de bronnen, lees relaties, waar de organisatie van afhankelijk is. Bestuurders en commissarissen die sterke banden hebben met verschillenden groe- pen belanghebbenden kunnen bijvoorbeeld bijdragen aan het uitdragen van de ondernemingswaar- den, of zijn in staat om informatie te halen en brengen bij de verschil- lende groepen. Ze fungeren als het ware als een linking pin tussen on- dernemingen en belanghebbenden. Rollen Waarom is het goed deze achtergrond even te schetsen? Omdat de- ze theorieën terug te zien zijn in de praktijk en het goed is daar alert op te zijn. Binnen de ene onderne- ming is controle nu eenmaal, soms tijdelijk, noodzakelijker dan advies. Daarnaast kunnen rollen el- kaar ook afwisselen in een korte periode, zelfs binnen één vergade- ring. En wat betreft het beheersen van relaties, waarom is het anders zo belangrijk om bijvoorbeeld in je RvC ook commissarissen te hebben met specifieke internationale ervaring of expertise? Niet zozeer vanwege de controle, maar ook vanwege de waarde die zij toevoegen bij het analyseren van strategische keuzes en het inschatten van specifieke risico s. Ram Charan wijst er in het eerder genoemde boek dan ook op dat de wijze waarop de commissarissen hun toezichtrol uitoefenen een groot effect heeft op de slagkracht van de onderneming. Als de RvC zich bijvoorbeeld vooral richt op toezicht en op de naleving van regelgeving en steeds opnieuw daarover gedetailleerde informatie vraagt, zal dit ook de bestuurders dwingen naar het vooral afleggen van verantwoording. Als commissarissen echter verder kijken en ook de kritische voorwaarden voor het realiseren van de ondernemingsdoelstellingen in hun rol PROFIEL Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers is hoogleraar Corporate Governance aan Nyenrode Business Universiteit. Haar onderzoek richt zich specifiek de rol van de Raad van Commissarissen in relatie tot de Raad van Bestuur en alle relevante stakeholders. Haar oratie had als titel Mores Leren. Soft Controls in Corporate Governance en werd onlangs op de website van Harvard s Corporate Governance Forum geplaatst. Zij geeft leiding aan het Nyenrode Corporate Governance Instituut (NCGI) en is mede academisch verantwoordelijk voor het New Board Program. Ze is lid van verschillende redacties en tevens zelf commissaris bij Achmea en bij de ASN Beleggingsfondsen. FOTO: EVELYN JACQ betrekken, zullen ook bestuurders eerder vooruit kijken en zich focussen op deze kritische voorwaarden. Idealiter is wat mij betreft de agentschapstheorie achterhaald. Governance op basis van wantrouwen lijkt mij geen goede uitgangspositie. Toch zien we nog steeds incidenten om ons heen waardoor de roep om meer en steviger toezicht alleen nog maar toeneemt. Wetgeving wordt ingevoerd om bepaalde kaders te scheppen waarin we geacht worden ons toezicht uit te oefenen. Incidenten zijn echter nooit te voorkomen en zullen er altijd zijn. Veel belangrijker is het, wat mij betreft, om de juiste mensen op de juiste plek te hebben. Zodat we vanzelf meer richting de andere twee theorieën opschuiven. Wie is, als een steward voor de belanghebbenden, in staat het bedrijf te leiden? Kan je als commissaris voldoende afstand nemen om niet op de bestuurderstoel te gaan zitten, maar toch kritisch en betrokken blijven? Hoe creëer je een sfeer van onderling vertrouwen waarbij het delen van dilemma s gewaardeerd wordt, maar waar dit vertrouwen ook niet meteen onder druk komt te staan na kritische vragen? Leiderschap Dit vraag ook wel wat van de mensen die op deze posities zitten. Het gaat hier om leiderschap waarbij, naast de eerder genoemde afwisseling in rollen, zowel bestuurders als commissarissen ook bereid zijn kritisch hun eigen functioneren te evalueren. Kortom, effectief bestuur legt een grote nadruk op het selecteren van de juiste mensen. Hierbij kunnen ondernemingen niet vroeg genoeg beginnen met te investeren in de benodigde leiderschapskwaliteiten, ook op dit terrein. Het zorgt er voor dat toekomstige leiders, voorbereid zijn op de specifieke eisen aan de relaties binnen de governance driehoek, bij de onvermijdelijke dilemma s hun eigen weg kunnen kiezen. Niet opgelegd door wet- en regelgeving maar vanuit een combinatie van vertrouwen, een gezonde kritische houding en met gevoel voor de diverse belanghebbenden. Het doet me dan ook veel genoegen dat in deze special corporate governance, leiderschap en talentmanagement als een geheel wordt gepresenteerd. Ik wens u veel leesplezier. MIJNTJE LÜCKERATH WIJ RADEN AAN PAGINA 12 Bert van der Wijk Managing partner bij BJW Signium International Het is belangrijk dat een commissaris het spel kent, het liefst doordat hij zelf statutaire verantwoordelijkheden heeft of heeft gehad. Hij moet op dat niveau kunnen denken en opereren PAGINA 15 Dr. Ivo Matser RM CEO van TSM Business School FOTO: MICHIEL GOUDSWAARD Toekomstige leiders moeten hun referentiekader verbreden: niet alleen denken in business, maar zich ook verdiepen in zaken als technologie, de maatschappij, ecologie en mens en gedrag We make our readers succeed! LEADERSHIP 1E EDITIE, SEPTEMBER 2012 Managing Director: Marc Reineman Editorial Manager: Stella van der Werf Business Development Manager: Bart Gabriëls Senior Project Manager: Daniëlle Vreeken Telefoon: Gedistribueerd: Het Financieele Dagblad, september 2012 Drukkerij: Dijkman Offset Mediaplanet contact informatie: Telefoon: Fax: De inhoud van deze bijlage valt niet onder de hoofdredactionele verantwoordelijkheid van het FD. VOLG ONS OOK OP: Mediaplanet ontwikkelt hoogwaardige bijlagen die zich richten op een specifiek thema en de daarbij behorende doelgroep. Zo brengen wij lezer en adverteerder dichter bij elkaar.

3 INSPIRATIE SEPTEMBER PERSOONLIJKE AANSPRAKELIJKHEID BESTUURDER dwangsommen en milieuschades. Verzekeraars zijn er nog niet helemaal uit hoe om te gaan met dit soort nieuwe risico s. Het is niet gemakkelijk om hier een premie voor te bepalen. De vraag is ook of dat wel wenselijk is, want het gaat om zaken die te maken hebben met de openbare orde en goede zeden. De boete is juist bedoeld om pijn toe te brengen. Contractueel hebben sommige bestuurders vastgelegd dat het bedrijf de boete betaalt. Maar in het geval van een failliet bedrijf gaat die vlieger niet op. En niet alle organisaties kiezen daarvoor, aldus Leerink. Aandeelhouders die ook bestuurder zijn zullen vaak wel beslissen zo n boete te vergoeden, maar de raad van toezicht van een woningbouwcorporatie zou ervoor kunnen kiezen om de aansprakelijk gestelde directeur niet te vrijwaren. Dan kunnen ze zeggen dat er met de rest van de organisatie niets mis is. Een totale boete van 1,3 miljoen voor vijf commissarissen van een uitgeverij, wegens het niet naleven van voorschriften. Een geldstraf van euro voor de directeur van een financiële dienstverlener, verantwoordelijk voor onrechtmatige deur-aan-deur-verkoop van polissen. Een boete van euro voor twee voormalig bestuurders van een energiebedrijf, omdat het overstappers geen eindafrekening stuurde en zo geld achterhield. Het is duidelijk: persoonlijke aansprakelijkheid voor bestuurders in Nederland rukt op. Pieter Leerink en Ruurd van Eck, beide partner bij advocatenkantoor JPR, vertellen wat er gebeurt als de NMa of de AFM op de stoep staat. PIETER LEERINK Partner bij JPR Sinds 2007 is het in Nederland mogelijk bestuurders persoonlijk aansprakelijk te stellen. Waar eerst alleen de NMa of de AFM boetes konden opleggen, staat de mogelijkheid van het beboeten van een feitelijk leidinggever van overtredingen inmiddels ook in de Algemene wet bestuursrecht. Dit betekent dat iedere gemeente boetes of dwangsommen kan opleggen aan een bestuurder zelf of op hem de kosten van herstel van de gevolgen van de overtreding kan verhalen. Van Eck: Als een bedrijf wordt aangesproken blijft de pijn op afstand, vooral bij bestuurders in loondienst. De overheid heeft daar een weg omheen gevonden. Persoonlijke gevolgen geven vaak een grotere aansporing de regels te volgen. Verzekering Een bestuurder kan zich verzekeren tegen aansprakelijkheid. Zo n verzekering sluit uiteraard gevallen van opzet en persoonlijke bevoordeling uit, maar ook aansprakelijkheid voor boetes, Niet kunnen sturen Wat gebeurt er allemaal als een bestuurder met een calamiteit te maken krijgt? Een bestuurder die in een situatie zit waarin hij niet kan sturen, vindt dat natuurlijk erg frustrerend. Er komt heel veel op je af: politie, officier van justitie, gemeente, verzekeraar, pers. Het is alsof je met 140 op de snelweg rijdt, niet wetend of je links of rechts moet, gassen of remmen, terwijl je wel ziet dat je elk moment ergens op kan knallen. Je hebt een expert nodig die zegt wat je kunt verwachten, welke gegevens je moet aanleveren, hoe het proces verder zal verlopen. Het is handig om een deskundige met een netwerk te kiezen, want zo n situatie heeft veel kanten: bestuursrecht, strafrecht, civiele aansprakelijkheid, persmanagement. Vaak is in het begin ook niet duidelijk wat er is gebeurd of wie daar schuldig aan is. Je krijgt bijvoorbeeld te maken met overheidsinstanties die zelf ook een belang hebben, legt Van Eck uit. Pers en publiek verlangen openheid van de overheid. Er is een stadion ingestort, maar er was toch een inspecteur langs geweest? Er is waterverontreiniging geconstateerd, maar het waterschap heeft toch zuiveringsinstallaties? Dus die overheid gaat echt niet meteen zeggen: het zou weleens aan ons kunnen liggen. Werk mee Openheid vanuit het bedrijf kan in zo n situatie meer opleveren dan menig bestuurder denkt. Onlangs heb ik een zaak begeleid waarin RUURD VAN ECK Partner bij JPR mijn cliënt had besloten tot volledige openheid, een lokale journalist zat overal bij en mocht alles weten. De burgemeester riep tijdens de persconferentie: Er is geen gevaar voor de volksgezondheid. Nou ja, dan weet de burger dat hij onder de tafel moet gaan zitten. Wij wisten zeker dat er geen gevaar was, maar konden het ook uitleggen. Dat soort dingen zijn ook van belang voor je aandeelhouderswaarde en voor je positie in het proces. Als van jou het beeld ontstaat van een schurk die zijn mond houdt, gaat het hele proces van toezicht en handhaving daarna anders. Je kunt ervan uitgaan dat de instanties alles zullen vinden wat er te vinden valt, want het betreft doorgaans traceerbare feiten. Houd je je mond, dan gaan ze alleen maar doorvragen. Zo n onderzoek werkt stagnerend op de bedrijfsvoering, dus je wilt het zo snel mogelijk afgehandeld hebben. Daarom is het goed, strategisch en sturend, om mee te werken, aldus Van Eck. In the lead Leerink benadrukt dat ook leiderschap in dit soort processen veel uitmaakt: Om als bestuurder in the lead te zijn moet je calamiteiten voorbereiden: als er iets gebeurt, vertelt Piet ze alles over de boekhouding, Jan over de milieuaspecten en Henk staat de pers te woord. Je moet ook weten wie je gaat bellen. Dit geldt natuurlijk voor grote bedrijven, maar die hebben dit soort dingen meestal wel geregeld. Maar het geldt net zo goed voor kleine bedrijven. Die hebben vaak eindeloos gebouwd aan hun naam, en dan kan het met zo n calamiteit allemaal misgaan. MARIE-LOUISE SCHONEWILLE

4 4 SEPTEMBER 2012 RONDETAFEL EFFECTIEF OPEREREN IN D Van Julius Caesar tot Steve Jobs en alles daar tussenin: over goed of effectief leiderschap wordt al zo lang nagedacht als de mens samenleeft. Maar hoe het eraan toegaat in een hedendaagse boardroom van een toponderneming, kunnen maar weinig mensen uit eigen ervaring vertellen. Zeven jaar geleden startte Nyenrode Business Universiteit haar New Board Program, dat beoogt die kennis over te dragen op nieuwe bestuurders. Speciaal voor deze bijlage gingen drie alumni van het programma om de tafel zitten. Hoe ziet effectief leiderschap er volgens hen uit? Een CEO, een commissaris en een secretaris nemen plaats aan de ovale tafel in een sierlijk zaaltje op Kasteel Nyenrode in Breukelen. Margot Scheltema is na haar financiële carrière bij Shell tegenwoordig toezichthouder bij onder andere TNT, Triodos Bank, ASR Verzekeringen, Schiphol en het Rijksmuseum. Paul van Gelder begon zijn loopbaan bij de marine en vervulde daarna verschillende directiefuncties in de energiesector, leidend tot zijn huidige baan als CEO van Gasunie en commissaris bij het Energy Delta Institute. En Gwendolyn van Tunen werkte voor Philips, de SVB en Hoogovens alvorens ze veertien jaar geleden in dienst van ABN Amro kwam, waar ze nu secretaris is. Het gesprek wordt geleid door professor Fred Lachotzki, zelf voormalig bestuurder en momenteel, samen met professor Mijntje Lückerath, academisch verantwoordelijk voor het New Board Program. Lachotzki: Nyenrode is een plek waar we proberen vragen en inzichten te formuleren om daarmee leiders te kunnen afleveren met kennis en verantwoordelijkheidsgevoel. Wat verstaan jullie om te beginnen onder leidinggeven? Van Tunen: Richting geven. Een toekomst creëren voor degenen voor wie je op dat moment verantwoordelijk bent. Maar ook het goede voorbeeld zijn en een rechte rug houden als het er echt om gaat. Over dat laatste hebben we in het New Board Program ook veel gediscussieerd. Mijn specifieke rol als secretaris is daarnaast om de ideale omstandigheden te creëren waarin er leiding gegeven kan worden, door zaken bij bestuurders weg te halen. Van Gelder: Ik denk daarnaast dat het voor een raad van bestuur belangrijk is om zaken in perspectief te plaatsen. Je moet je visie kunnen uitleggen aan mensen. Essentieel vind ik ook het selecteren van thema s waarop je wil sturen, terwijl de wereld om je heen verandert. Intuïtie over de samenleving, politiek en economie is een belangrijk element in leiderschap. Scheltema: Voor een raad van commissarissen ligt het vinden van de juiste mensen volgens mij bovenop de stapel. Heb je bestuurders die ervoor gaan zorgen dat het hele programma van dat bedrijf, de stra- tegie en alles dat daaronder hangt, voor elkaar komt? Waarom is goed leiderschap belangrijk? Van Tunen: De toegevoegde waarde van goed leiderschap, ook van de RvC, is essentieel voor het succes van een onderneming. Daar komt nogal wat bij kijken, dus het begint met het besef waar je als commissaris verantwoordelijk voor bent. Van Gelder: Gasunie heeft een publieke functie, iedereen moet er warm bij zitten en de industrie Margot Scheltema Toezichthouder bij onder andere TNT, Triodos Bank, ASR Verzekeringen, Schiphol en het Rijksmuseum FOTO: moet kunnen rekenen op een onverstoorde gasvoorziening. Daarbij hebben we natuurlijk verantwoordelijkheden naar onze aandeelhouder, de Nederlandse Staat, en naar ons personeel. Daarom proberen we de belangen van alle stakeholders op een evenwichtige manier proberen te behartigen. Dat stakeholdermodel is voor ons leidend. Scheltema: Het is volgens mij ook het enige model dat houdbaar is op de lange termijn. Maar bedrijven hebben verschillende achtergronden, sommigen moeten ernaartoe groeien. Schiphol is bijvoorbeeld goed vergelijkbaar met Gasunie, maar Shell niet. Dat heeft eigenlijk in de Brent Spar-discussie (1995, red.) pas de waarde van andere dan traditionele stakeholders, zoals milieuorganisaties, omarmd. Van Tunen: Als je geen rekening houdt met alle partijen ga je het uiteindelijk verliezen, daar zijn voldoende voorbeelden van. Het gaat om het zoeken van de balans tussen die belangen. Naar mijn persoonlijke mening heeft ook de financiële industrie daar nog wel wat te leren. Scheltema: Een goed voorbeeld van een uit het lood geslagen industrietak door gebrek aan evenwichtig stakeholderbeleid is de verzekeringssector. Bij het verkopen van risicovolle beleggingsverzekeringen is de klant veronachtzaamd. Dat heeft zeer dure consequenties gehad. Als ik praat met studenten over industry shapers, bedrijven die hun sector mede vormgeven, noemen zij altijd Apple. Toch krijgt het bedrijf nu ook kritiek, bijvoorbeeld op de arbeidsomstandigheden van productielocaties in China. Paul van Gelder CEO van Gasunie en commissaris bij het Energy Delta Institute FOTO: RONDETAFELGESPREK Van links naar rechts: Margot Scheltema; Fred Lachotzki; Paul van Gelder; Gwendolyn van Tunen. FOTO: Zou Apple ook industry shaper geweest zijn als zij meer rekening had gehouden met stakeholders? Van Tunen: Waarschijnlijk wel. Het succes van Apple zit niet zozeer in de productiecapaciteit, als wel in marketing en het creëren van iets dat iedereen wil hebben. Scheltema: Ik denk dat zo n moreel kompas vroeg of laat soms kennelijk later dan je zou willen bij elk bedrijf wijst naar wat de juiste route was geweest. Misschien doen ze nu wat met die kritiek, en gaat het goed. Doen ze er niets aan, dan kan het exploderen, met misschien over een paar jaar een gigantisch incident dat uiteindelijk alleen maar meer geld kost. Van Gelder: In deze tijd van internet en sociale media zijn de snelheid en verspreidingsgraad van communicatie zo hoog, dat je als leiding van een onderneming verplicht bent om te reageren, en sneller dan in het verleden. Je ziet ook dat Apple dat ook doet. Ze trekken toch iets van dat multiplestakeholdermodel naar zich toe. Margot gebruikt de term vroeg of laat. Langetermijndenken is dus nodig. Op

5 SEPTEMBER E TOP VAN EEN BEDRIJF ganisatie? Zijn dit niet alleen mooie woorden op papier? Scheltema: Dit is dus het moeilijke tweede deel: je moet kijken of het leeft, of mensen zich ernaar gedragen. Daar moet een commissaris vragen over stellen. Een verzekeraar kan zeggen: klanten staan centraal. Daar kan niemand tegen zijn. Maar vervolgens zie je misschien wel dat mensen eerder dan normaal hun verzekering opzeggen. Hoe kan het dat wij de klant centraal stellen, terwijl we zien dat ze weglopen? Ook een goede thermometer is het personeesltevredenheidonderzoek. Het bedrijf zegt talent te willen aantrekken, maar als er veel vragen zijn over het leiderschap, moet de commissaris dat aankaarten. welke termijnen denken jullie? Van Tunen: Op verschillende termijnen. Sowieso moet je een langetermijnvisie creëren om continuïteit van de onderneming te kunnen waarborgen. Je kunt het je niet permitteren om alleen een jaar of twee jaar verder te kijken, je zult een visie over vijf jaar of misschien langer moeten hebben, afhankelijk van de industrie waar je in zit. En die visie en toekomst zul je continu moeten vertalen naar periodes die dichterbij zijn, die overzichtelijk zijn voor de rest van de organisatie. Dat is je rol als hoogste leiding: continu de toekomst creëren. Met andere woorden: een onderneming kan goed overgedragen worden aan de volgende generatie door een evenwichtig stakeholderbeleid, waarin het morele kompas soms bijgesteld moet worden. Scheltema: En daarom vind ik het zoeken naar de juiste mensen, met hun eigen normenkader en niet alleen maar het kader dat de omgeving hanteert, zo belangrijk. Ik ben commissaris bij een Zwitsers chemisch bedrijf, dat zo n zestig jaar Gwendolyn van Tunen Secretaris bij ABN Amro FOTO: geleden kwikafval loosde in een kanaaltje. Dat was weliswaar een afgesloten kanaaltje, dus het kwik kon nergens heen, maar op een gegeven moment heeft de overheid dat kanaal uitgebaggerd. Al die modder is over het land verspreid, opeens zat dat kwik overal. Destijds was dat niet verboden, terwijl je nu denkt: hoe haal je het in je hoofd? Ik denk dat je dus altijd zelf moet afwegen: al is dit toegestaan, vind ik het ook goed? Als commissaris moet je daarop toezien. Is er een normenkader dat wij met elkaar belangrijk vinden, hoe ziet dat eruit en hoe dragen we dat in de organisatie uit? Hoe weet je zeker dat het met dat normenkader binnen de RvB en de RvC echt goed zit? En hoe krijg je dat vervolgens geïnstitutionaliseerd in de onderneming? Scheltema: Ik vind de eerste vraag niet zo moeilijk. Hoe krijg je het scherp? Je schrijft het op, je praat erover, en dan word je het eens over een document waarin staat hoe je met klanten, aandeelhouders en werknemers omgaat. Van Tunen: Erover praten, ik denk dat dat het belangrijkste element is. Dat je echt met elkaar doorleeft wat je bedoelt, wat je echt wilt, welke betekenis die woorden hebben. Scheltema: Maar uiteindelijk is dat toch een beetje theoretisch. Veel moeilijker is daarom de vraag hoe je ervoor zorgt dat het toegepast wordt. Bij wie ligt de verantwoordelijkheid hiervoor? Van Gelder: In mijn beleving bij de raad van bestuur. Binnen een managementfilosofie leg je vast hoe je wilt dat er leiding gegeven wordt in het bedrijf, welk soort managers je rond wilt zien lopen. En de RvB kijkt vervolgens ook naar de uitvoering. Dat kan alleen door te streven naar een platte organisatie. Je kunt de effectiviteit van beleid proberen te meten, maar veel belangrijker is het om een goede dialoog te hebben. Dat betekent dat de RvB probeert dicht bij de divisies of businessunits te staan en communicatielijnen op te tuigen. Van Tunen: En de RvC moet daar de juiste vragen over stellen. Die moet toetsen bij zo n RvB: wat is de echte inhoud, wat is de vertaling, hoe dicht staan jullie echt bij die or- Fred Lachotzki Academisch verantwoordelijk voor het New Board Program. FOTO: Hoe gaat een commissaris daarbij om met zijn intuïtie? Speelt dat een rol of is toezicht houden alleen een rationeel proces? Scheltema: Dat speelt wel een rol. Ik reageer er vaak laat op, kijk eerst of het voortduurt, omdat ik ook vind dat je voorzichtig moet zijn met te snel uit de heup schieten. Maar gerelateerd daaraan heb ik wel een vraag aan Paul en Gwendolyn. Hoeveel voorbereiding zit er in het verzamelen van informatie voor een RvC? Ik heb bij sommige bedrijven weleens het gevoel dat het zo ontzettend geregisseerd is. Van Tunen: Nou, geregisseerd... ik denk dat er veel aandacht aan wordt besteed. Een RvB neemt die vergaderingen erg serieus, dus er wordt nagedacht over wat het detailniveau van de informatie zou moeten zijn, wat de echte vragen en discussiepunten moeten zijn. Dat verbetert de kwaliteit van de vergadering. Van Gelder: Die informatiestroom moet goed geregisseerd worden, maar niet gefilterd. Afrekenen vind ik een vervelend woord, daar doen we niet aan. Maar ik vind het niet erg om kritische vragen te krijgen en zelfs niet om aangesproken te worden op bepaalde tekortkomingen. Dat is alleen maar goed voor de vergadering en de dialoog. Maar daarvoor moet je volledig transparant zijn. Scheltema: De agenda s van die vergaderingen zitten soms zo propvol, dat transparantie ook noodzakelijk is om de zaken met een hoge risicofactor eruit te kunnen pakken. Van Gelder: Daarom vind ik het contact tussen interne auditors en de RvC essentieel, al is het bespreken van een risicomatrix wellicht niet het leukste onderwerp op de RvC-agenda. In mijn ogen moeten commissarissen ook kennis hebben van het speelveld van een onderneming. Maatschappelijke ontwikkelingen zijn vaak complex, maar daar komen wel de risico s uit voort. Om een goede toezichthouder te zijn moet je er veel effort in steken én erkennen dat niet alles je zal liggen. Dat was voor mij een belangrijk inzicht uit het New Board Program. MARIE-LOUISE SCHONEWILLE

6 Vrouwen moeten hun kansen grijpen bijeenkomsten van het vrouwennetwerk er niet alleen om kennis uit te wisselen. De bedoeling is juist ook om elkaar te stimuleren uitdagingen aan te gaan en barrières te doorbreken. En om krachten te bundelen. Natuurlijk blijft de balans tussen werk en privé een favoriet thema. Maar dat staat niet centraal. Het platform sterkt vrouwen en maakt ze wijzer, aldus Ploumen. Zelf ben ik dankzij dit netwerk bewuster; ik durf meer en stel me niet afwachtend op. Vrouwen moeten veel meer hun kansen grijpen. APG investeert bewust in het waarborgen van een goede balans tussen werk en privé. Een goed voorbeeld is flexibiliteit in werklocatie en werktijden. Het geeft vrouwen (en ook mannen) de nodige bewegingsvrijheid, meent Ploumen. Talent naar de Top Het netwerk is opgericht als één van de instrumenten om de kwantitatieve doelstelling, die de RvB van APG zich heeft gesteld door het ondertekenen van de charter Talent naar de Top, te bereiken. Die doelstelling is dat het aandeel vrouwen in de top (tot en met de derde managementlaag) in procent is. APG is volgens ingewijden een goede werkgever voor vrouwen. Van Sundert beaamt dit: Dat ik in deze functie niet vijf dagen per week op kantoor aanwezig hoef te zijn, is in vergelijking met andere landen uniek. Dit biedt mij voldoende flexibiliteit mijn baan goed te combineren met mijn gezin. APG faciliteert dit door je te beoordelen op je resultaten en het technisch mogelijk te maken om plaatsen tijdonafhankelijk je werk te doen. Daarnaast werkt ons team erg goed samen. Wel is het een druk leven en dat vraagt om een goede planning. Maar ik haal erg veel positieve energie uit mijn werk. Energie waardoor ik ook privé veel leuke dingen onderneem. Beter profileren Ook zijn er binnen APG voldoende (opleidings)mogelijkheden tot zelfontwikkeling. Dankzij het vrouwennetwerk zijn er bijvoorbeeld workshops waarin vrouwen leren om zichzelf beter te profileren. Het is erg prettig dat de leidinggevenden deze initiatieven volop steunen. Als bestuurslid van het netwerk krijg ik de ruimte me sterk te maken voor de positie van vrouwen. En het mooie is dat er voor vrouwen die zelf initiatief nemen heel veel mogelijk is binnen APG, vindt Van Sundert. Annick Ploumen APG, één van de grootste pensioenuitvoerders, heeft veel aandacht voor de positie van vrouwen. Medewerkers en ervaringsdeskundigen Annick Ploumen en Ingrid van Sundert kunnen dit beamen. APG zorgt voor de uitvoering van de pensioenen van ruim 4,5 miljoen mensen en heeft zo n 4000 medewerkers. Ongeveer 40 procent daarvan is vrouw. Het thema Vrouwen naar de Top staat hoog op de agenda bij APG. Een toename van vrouwen op topposities draagt bij aan een verbetering van de bedrijfsvoering. Voor het evenwicht in een organisatie is het belangrijk dat er diversiteit is en dat de man vrouwverhouding in balans is. Helaas gaat dit proces, dat voor een groot deel cultureel bepaald is, in mijn ogen nog wat te langzaam, zegt Annick Ploumen. Ze is als verandermanager werkzaam bij dochteronderneming Loyalis. Netwerk van vrouwen Een speciaal vrouwennetwerk binnen APG houdt het thema op de agenda. Uitgangspunt van het netwerk is dat vrouwen veel van elkaar kunnen leren. Toch zijn de Doordat APG zich heeft gecommitteerd raakt het thema Vrouwen aan de Top steeds meer verankerd in de bedrijfsprocessen, meent Ploumen. Bij APG zit in de selectiecommissie voor een topfunctie minimaal één vrouw, en voor elke topfunctie moeten vrouwelijke kandidaten worden voorgedragen. Ook wordt bij werving opgelet of we een genderneutraal profiel uitzetten. Hoewel ik geen fan ben van positieve discriminatie lijkt een quotum vooralsnog wel noodzakelijk, zodat meer vrouwen de top kunnen bereiken. En het blijven werken aan bewustzijn. De werknemers in een bedrijf moeten toch een afspiegeling zijn van de samenleving. Ik heb de hoop dat het bekleden van topposities door vrouwen steeds vanzelfsprekender wordt. Plaats- en tijdonafhankelijk werken Collega Ingrid van Sundert is Senior Manager Portfolio bij APG Asset Management. Van Sundert is positief over het toenemend aantal vrouwen in topfuncties. Ik zie vooruitgang, al kan het nog beter. Vooral in de financiële wereld zie ik steeds meer vrouwen op invloedrijke posities. In de pool van externe managers waarvoor ik zelf mede verantwoordelijk ben, heb ik de afgelopen jaren ook teams geselecteerd met vrouwen op belangrijke posities, vanuit de filosofie dat in een beleggingsteam diversiteit een belangrijk element is. Wanneer je immers vanuit verschillende perspectieven naar een beleggingsportefeuille kijkt, levert dit inzichten op die je kunnen helpen het risicoprofiel beter in kaart te brengen. Een van de best presterende externe beleggingsteams waar ik mee werk, wordt niet alleen geleid door een vrouw maar kent tevens een relatief hoog percentage vrouwen onder de belangrijkste besluitvormers. Leuk detail is overigens dat dit team ook hoog scoort op diversiteit als we kijken naar factoren zoals nationaliteit en opleiding. Ook bij APG Asset Management zie je het aantal vrouwen op belangrijke posities toenemen. Erg goed, want vrouwen bekijken zaken nu eenmaal wat anders dan mannen en dat kan nuttig zijn. Ingrid van Sundert

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Innovatie komt vaak net te laat.

Innovatie komt vaak net te laat. Interview door Caroline Zegers en Pieter Hofman Innovatie komt vaak net te laat. Een bedrijf dat succesvol innoveert is een bedrijf waar alle radertjes de goede kant op draaien. Innovatie heeft veel aspecten,

Nadere informatie

Governance: uw risico en uw aansprakelijkheid

Governance: uw risico en uw aansprakelijkheid Governance: uw risico en uw aansprakelijkheid Dr. Arie Slottje MBA Associate Partner IPFOS Mr. drs Reinier Russell Partner Russell Advocaten Agenda Ontwikkeling pension fund governance Wat is besturen?

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

De wettelijk verankerde regels van goede corporate governance en de Governance Code Verzekeraars;

De wettelijk verankerde regels van goede corporate governance en de Governance Code Verzekeraars; Algemene profielschets Raad van Bestuur Menzis maart 2014 1. Algemeen De Coöperatie Menzis U.A. (Menzis) omvat onder andere de drie zorgverzekeraars Menzis, Anderzorg en Azivo, en het Zorgkantoor dat in

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten FiT Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten Vergroot je circle of influence Niemand kan de financiële gevolgen van strategische beslissingen beter inzichtelijk maken

Nadere informatie

Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Commissarissenaansprakelijkheidsverzekering. van Nassau

Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Commissarissenaansprakelijkheidsverzekering. van Nassau Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Commissarissenaansprakelijkheidsverzekering van Nassau Als het ingewikkeld wordt, zijn wij op ons best. De BCA-verzekering houdt rekening met de complexe

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

DE NIEUWE COMMISSARIS

DE NIEUWE COMMISSARIS DOSSIER TOEZICHT ONDER ZOEK Tekst Peter Rikhof Illustratie Yvonne Kroese DE NIEUWE COMMISSARIS Meer diversiteit, permanente opleiding en jaarlijkse evaluatie van het team en de individuele commissarissen.

Nadere informatie

Succes lijkt grootste barrière om na te denken over vernieuwen.

Succes lijkt grootste barrière om na te denken over vernieuwen. 28 Point of View Succes lijkt grootste barrière om na te denken over vernieuwen. Wim Eysink, partner bij Deloitte Risk Services, en Wim Scheper, Innovation Leader bij Deloitte, in gesprek over nieuwe businessmodellen,

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014 Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 PROFIEL RAAD VAN COMMISSARISSEN 1. Kerntaken van de raad van commissarissen

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Rapportage Drijfveren. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Drijfveren. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Drijfveren Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Drijfveren (QDI) 2 Wat motiveert jou? Wat geeft jou energie? Waardoor laat jij

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen

Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen RISK & COMPLIANCE Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen 16 februari 2010 ADVISORY Onderwerp: Onderzoek Soft controls binnen interne accountantsdiensten Geachte

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

De juiste route naar meer klantwaarde. E-book

De juiste route naar meer klantwaarde. E-book De juiste route naar meer klantwaarde E-book Inleiding Klantwaarde Onze verbazing Het ene na het andere onderzoek wordt uitgevoerd. U wordt overladen met informatie. Toch leidt dit niet altijd tot betere

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Informatievoorziening en omgaan met stakeholders. maart 2013 regiobijeenkomst NVTK

Informatievoorziening en omgaan met stakeholders. maart 2013 regiobijeenkomst NVTK Informatievoorziening en omgaan met stakeholders maart 2013 regiobijeenkomst NVTK Programma Kennismaking- specifieke vragen Informatievoorziening en omgaan met stakeholders Lichte maaltijd Risicofactoren

Nadere informatie

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing in het hart van de marketing VIJF CARRIÈRETIPS VAN MARK HUIJSMANS Marketingdirecteur bij Miele Door: Tristan Lavender, bestuurslid NIMA Young Professionals Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering. van Nassau

Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering. van Nassau Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering van Nassau Als het ingewikkeld wordt, zijn wij op ons best. De BTA-verzekering houdt rekening met de

Nadere informatie

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim Deze visienota richt zich specifiek op preventie van arbeidsverzuim. Deze visie is door te vertalen naar terugkeer vanuit arbeidsverzuim en op instroom, doorstroom en uitstroom vraagstukken. Deze doorvertaling

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

Masterclass IT Savvy. Impact van trends

Masterclass IT Savvy. Impact van trends Masterclass IT Savvy Impact van trends Regelmatig komen onderzoeksbureaus zoals Gartner en McKinsey met rapporten waarin nieuwe trends worden aangekondigd. Belangrijke vraag, en niet eenvoudig te beantwoorden,

Nadere informatie

Effectief investeren in management

Effectief investeren in management Effectief investeren in management Veel organisaties zijn in verandering. Dat vraagt veel van de leidinggevenden/managers. Zij moeten hun medewerkers in beweging krijgen om mee te veranderen. En dat gaat

Nadere informatie

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talent wordt schaars en er zal om gevochten worden. Dat was kort samengevat de gedachte achter de term The War for Talent, die eind vorige eeuw werd

Nadere informatie

Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal?

Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal? White paper Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal? Deze white paper wordt u gratis aangeboden door De Valk Leadership Company Datum: 1 januari 2013 Versie: 2.0 Auteur: Guido

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance Januari 2011 Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties - Governance, Risk & Compliance Agenda Bespreken ontwikkelingen Governance, Risk & Compliance Invloed op bestuurdersaansprakelijkheid

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Slide 1 WAAROM? WAT? Nyenrode Health Team September 2014

Slide 1 WAAROM? WAT? Nyenrode Health Team September 2014 Slide 1 WAAROM? WAT? HOE? Nyenrode Health Team September 2014 Slide 2 Ontwikkelingen in het Zorgsysteem 3 Ruimte voor ondernemerschap in de Zorg 4 Wicked problems in de Zorg 5 Conclusie en positionering

Nadere informatie

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking Blijvend beter inzetbaar Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking mogelijkheden Aanleiding Door vergrijzing en ontgroening kan in de nabije toekomst het aantal mensen dat met pensioen

Nadere informatie

Profiel Raad van Toezicht. Stichting de Woonmensen/ KWZA

Profiel Raad van Toezicht. Stichting de Woonmensen/ KWZA Profiel Raad van Toezicht Stichting de Woonmensen/ KWZA KP 14 november 2012 1 Inleiding Uitgangspunt voor de bezetting van de Raad van Toezicht is, dat deze bestaat uit generalisten die gezamenlijk een

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Financials met Meerwaarde

Financials met Meerwaarde Financials met Meerwaarde Bien Sûr Recruitment 2016 Bien Sûr Recruitment FINANCIELE KERNFUNCTIES Proactief financieel management en een alert risicomanagement is een dwingende noodzaak voor elke organisatie.

Nadere informatie

Strategische Issues in Dienstverlening

Strategische Issues in Dienstverlening Strategische Issues in Dienstverlening Strategisch omgaan met maatschappelijke issues Elke organisatie heeft issues. Een definitie van de term issue is: een verschil tussen de verwachting van concrete

Nadere informatie

Winst behalen met PPSconstructies

Winst behalen met PPSconstructies Winst behalen met PPSconstructies Er valt veel winst te behalen met PPS-constructies. Maar dan moeten opdrachtgever en opdrachtnemer goed samenwerken. Daar komt wel wat bij kijken. Het denken in PPS is

Nadere informatie

Profielschets. Voorzitter Raad van Commissarissen. Beter Wonen Almelo. ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs.

Profielschets. Voorzitter Raad van Commissarissen. Beter Wonen Almelo. ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs. Profielschets Voorzitter Raad van Commissarissen Beter Wonen Almelo ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs. Lilian Vos Beter Wonen Beter Wonen is een maatschappelijk gedreven en

Nadere informatie

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals FOCUS ON THE FUTURE Je bent een HR professional met veel ambitie en je wilt succesvol(ler) zijn. Je bent gericht op de nieuwste HR ontwikkelingen en nieuwsgierig naar hoe andere HR professionals zaken

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016:

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016: Mankind Mens & Organisatie gelooft in de kracht van dromen en drijfveren in relatie tot ondernemerschap en leiderschap. Dromen en drijfveren vormen de grond waarop ambitie kan groeien. Passie zorgt vervolgens

Nadere informatie

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting De wijze waarop de woningmarkt nu georganiseerd is met 2,4 miljoen sociale huurwoningen is niet meer houdbaar. We zullen naar een systeemverandering

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht

profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht Organisatie De Open Universiteit (OU), opgericht in 1984, is de jongste universiteit

Nadere informatie

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VAN DE RAAD De RvC van Pré Wonen hecht grote waarde aan het werken conform de principes van good governance, waarbij de Governance code een

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: Deskundigheid Noorderpoort Lid Raad van Toezicht Sociale domein 1. ORGANISATIE Noorderpoort Noorderpoort bereidt jongeren en volwassenen voor op hun rol in de

Nadere informatie

Datum 16 januari 2012 Ons kenmerk TGFO-EHBo-11121046 Pagina 1 van 5. Betreft

Datum 16 januari 2012 Ons kenmerk TGFO-EHBo-11121046 Pagina 1 van 5. Betreft Aanbieders van financiële producten Datum 16 januari 2012 Pagina 1 van 5 Betreft Ketenbeheersing Geachte heer, mevrouw, In 2010 en 2011 heeft de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de ketenbeheersing van

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Manager van nu... maar vooral van morgen

Manager van nu... maar vooral van morgen Manager van nu... maar vooral van morgen Leidinggeven met inhoud en in verbinding, met inspiratie, energie en plezier, en dat binnen je organisatie mogelijk maken Er kan zoveel meer Uitgaan van klanten,

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen

Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen Publicatie datum: 12 november 2015 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt zich sterk voor eerlijke en transparante financiële markten. Als onafhankelijke

Nadere informatie

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg

Nadere informatie

Whitepaper Verbonden Partijen

Whitepaper Verbonden Partijen Whitepaper Verbonden Partijen Om meer aandacht te kunnen besteden aan hun kernactiviteiten zijn steeds meer lokale overheden geneigd om organisatieonderdelen te verzelfstandigen al dan niet in samenwerking

Nadere informatie

Selectie commissarissen

Selectie commissarissen Selectie commissarissen 1 Profiel raad van commissarissen Rabo-model April 2014 1. Inleiding Het werving- en selectieproces vereist een grote mate van zorgvuldigheid. De samenstelling van de raad van commissarissen

Nadere informatie

BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen. A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC.

BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen. A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC. BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC. Bestuurdersaansprakelijkheid De kern van de aansprakelijkheidsverzekering

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist 1. Inleiding De RvC van de R.K. Woningbouwvereniging Zeist heeft drie taken: - toezicht houden op het bestuur en op de gang van zaken

Nadere informatie

TOEKOMSTGERICHT VERZEKEREN

TOEKOMSTGERICHT VERZEKEREN TOEKOMSTGERICHT VERZEKEREN Prof. dr. R.J. Schotsman November 2014 BELANGRIJKE WETGEVINGSONTWIKKELING De inzet op een versterking van de kwaliteit van de personen werkzaam in de sector via het financieel

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Ik wil mijn zoons helpen aan een netwerk, een adviespunt dat hen verder kan brengen als ze straks het roer overnemen.

Ik wil mijn zoons helpen aan een netwerk, een adviespunt dat hen verder kan brengen als ze straks het roer overnemen. Ik wil mijn zoons helpen aan een netwerk, een adviespunt dat hen verder kan brengen als ze straks het roer overnemen. Introductie Familiebedrijven zijn in Nederland veruit in de meerderheid. Zij leveren

Nadere informatie

Veranderen is een noodzaak, verbeteren is een keuze (1)

Veranderen is een noodzaak, verbeteren is een keuze (1) (1) Inspirerend leiderschap van bestuurders en directeuren vraagt om meer aandacht voor hun verander- en verbetercapaciteit. In dit eerste deel (van twee) staat een belangrijke component hiervan centraal:

Nadere informatie

Essentieel leiderschap; moeiteloos manifesteren Een leergang over balans tussen jouw waarden en jij als leider in het medisch speelveld

Essentieel leiderschap; moeiteloos manifesteren Een leergang over balans tussen jouw waarden en jij als leider in het medisch speelveld Essentieel leiderschap; moeiteloos manifesteren Een leergang over balans tussen jouw waarden en jij als leider in het medisch speelveld wat zien wij? De ontwikkelingen in de zorg gaan razend snel. De complexiteit

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL. VOORZITTER RAAD VAN TOEZICHT EN LID RAAD VAN TOEZICHT (profiel bedrijfsvoering)

FUNCTIEPROFIEL. VOORZITTER RAAD VAN TOEZICHT EN LID RAAD VAN TOEZICHT (profiel bedrijfsvoering) FUNCTIEPROFIEL VOORZITTER RAAD VAN TOEZICHT EN LID RAAD VAN TOEZICHT (profiel bedrijfsvoering) April 2016 DE ORGANISATIE Stichting is een onafhankelijke Nederlandse stichting die zich wereldwijd richt

Nadere informatie

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken Finext Finext is een club van hondertachtig mensen die diensten verlenen aan financiële afdelingen binnen profit en non-profit organisaties. Eén van de echte kenmerken van Finext is dat er geen regels

Nadere informatie

Intern toezicht in het onderwijs. 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns

Intern toezicht in het onderwijs. 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns Intern toezicht in het onderwijs 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns 1 Verscherpte aandacht voor good governance in de (semi)publieke sector 2 Raad van toezicht Wettelijke instelling RvT en

Nadere informatie

Opening seminar 2015 door voorzitter Elly Blanksma

Opening seminar 2015 door voorzitter Elly Blanksma Opening seminar 2015 door voorzitter Elly Blanksma Geachte aanwezigen, Hartelijk welkom op ons jaarlijkse seminar Klantgericht Verzekeren. Het Keurmerk viert zijn eerste lustrum. Vijf jaar Keurmerk is

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Charco & Dique. Trustkantoren. Risk Management & Compliance. DNB Nieuwsbrief Trustkantoren

Charco & Dique. Trustkantoren. Risk Management & Compliance. DNB Nieuwsbrief Trustkantoren Trustkantoren DNB Nieuwsbrief Trustkantoren Sinds 2012 publiceert De Nederlandsche Bank (DNB) drie keer per jaar de Nieuwsbrief Trustkantoren. Zij publiceert de Nieuwsbrief Trustkantoren om de wederzijdse

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Het waarom van ons aanbod

Het waarom van ons aanbod Pagina 1 van 5 - scroll Het waarom van ons aanbod Mensen laten zich leiden door ervaringen en de betekenis die zij daaraan hebben gegeven. Daarmee besturen zij zichzelf en daarmee geven zij iedere keer

Nadere informatie

Nudge Finance Leadership Challenge

Nudge Finance Leadership Challenge Nudge Finance Leadership Challenge Extra informatie Wat is de Nudge Finance Leadership Challenge? De Nudge Finance Leadership Challenge is een ontwikkeltraject met een competitie voor de jonge leiders

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Aansprakelijkheid commissarissen

Aansprakelijkheid commissarissen 1 november 2012 Aansprakelijkheid commissarissen Suzan Winkels-Koerselman Turnaround Advocaten Een klein, modern en gespecialiseerd advocatenkantoor Digitaal dossier Wij bieden de inzet van ervaren onafhankelijke

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie