en werf ' P * it v Ja

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "en werf ' P * it v Ja"

Transcriptie

1 J Ê Ê T * * m + A it v Ja en werf ' ^ 0 5 ^ ' ' P * TIJDSCHRIFT VOOR MARITIEME TECHNIEK 52ste jaargang. 15 november 1985, nummer 23 Der Antrieb kommt von means power and propulsion la force motrice AGAM Motoren Rotterdam B.V. Hoofdvertegenwoordiging van Daimler-Benz Aktiengesellschaft voor Nederland van Mercedes-Benz Motoren Hoofdvertegenwoordiging van Motoren- und Turbinen Union Friedrichshafen GmbH voor Nederland van MTU Dieselmotoren Verkoop en showroom: Goudsesingel 214, 3011 KD Rotterdam, Tel.: , Telex: Service, werkplaats en magazijn: Ketelweg 26, 3356 LE Papendrecht, Tel.: , Telex: Mercedes-Benz M A N Maybach Mercedes-Benz

2 SAFE OPERATION offshore-onshore By u sing o u r system s for safety and co ntro l you w ill attain an e xtre m e degre e of security. P rosess control and data acquisition (P C D A system ) and co m plete safety syste m p ackages a s e a are typ ica l a p p lica tio n s fo r o ffshore pro d u ctio n and ASEA B.V. p e tro ch e m ica l industry, using o ur new A se a M a ste r P.O. Box 11 m ic ro co m p u te r as a basic system system AA Apeldoorn The Netherlands Phone Telex ASEA NL

3 52ste jaargang, 15 nov. 1985, no. 23 Schip en Werf - Officieel orgaan van de Nederlandse Vereniging van Technici op Scheepvaartgebied de Centrale Bond van Scheepsbouwmeesters in Nederland CEBOSINE TIJDSCHRIFT VOOR IVIARITIEME TE C H N IEK Start Buitendijkse Assemblageplaats Friesland het Maritiem Research Instituut Nederland MARIN. Verschijnt vrijdags om de 14 dagen Redactie Ir. J. N. Joustra, P. A. Luikenaar en Dr. ir. K. J. Saurwalt Redactie-adres Heemraadssingel 193, 3023 CB Rotterdam telefoon Voor advertenties, abonnementen en losse nummers Uitgevers Wyt & Zonen b.v. Pieter de Hoochweg BG Rotterdam Postbus AG Rotterdam te! ', aangesloten op telecopier telex postgiro Abonnementen Jaarabonnement 1985 buiten Nederland losse nummers (alle prijzen incl. BTW) Bij correspondentie inzake abonnementen s.v.p. het 8-cijferige abonnementsnummer vermelden. (Zie adreswikkel.) Vormgeving en druk Drukkerij Wyt & Zonen b.v. Reprorecht Overname van artikelen is toegeslaan met bronvermelding en na overleg met de uitgever. Voor het kopiëren van artikelen uit dit blad is reprorecht verschuldigd aan de uitgever. Voor nadere inlichtingen wende men zich tot de Stichting Reprorecht. Joop Eijlstraat 11, 1063 EM Amsterdam. ISSN Supplyboat Yamama: gebouwd op Damen Shipyards te Gorinchem. Voorzien van: 2 st. M.T.U. 12V396 motoren van elk 1150 kw (1560 pk). ƒ 73,55 ƒ 118,70 f 5,25 'M TU, sinds 1969 joint venture van MAN, Maybach en Mercedes-Benz, produceert kompakte dieselmotoren van 320 tot 5200 kw (435 tot 7080 pk) volgens de laatste stand der techniek, voor stationaire-, traktïe- en scheepstoepassing, alsmede dieselelektrische aggregaten voor land- en scheepsinstallalies; ook in container uitvoering. Meer dan MTU-motoren zijn wereldwijd in gebruik, waarvan meer dan in de scheepvaart Import: AG AM M O TO REN ROTTERDAM B V.' Zeer recent begon in Harlingen de bouw van wat officeel heet een 'buitendijkse assemblageplaats'. Het gaat daarbij om een overdekt scheepsdok, geschikt voor zowel nieuwbouw als reparatie en onderhoud. Dit voor de Noordelijke scheepsbouw unieke concept is een initiatief van drie Friese binnendijkse scheepswerven en de N.V, Noordelijke Ontwikkelings Maatschappij, die de assemblageplaats onder de naam Frisian Shipyard CV' gaan exploiteren. De buitendijkse assemblageplaats, die over een jaar operationeel moet zijn, gaat 33 miljoen gulden kosten. De initiatiefnemende werven 'Barkmeijer Stroobos, 'Tille Scheepsbouw' in Kootstertille en de combinatie 'Harlingen en 'Welgelegen in Harlingen, nemen elk voor 20% deel in het eigenvermogen, de NOM voor 40%. De rest van de benodigde investeringen komt o.a. voor een deel uit verschillende overheidssubsidies zoals ISP, IPR en WIR. Met name de Rijksoverheid in de figuur van het Ministerie van Economische Zaken, en daarnaast de provincie Friesland en de gemeente Harlingen hebben zich eendrachtig sterk gemaakt om het voor het Noorden zo belangrijke project te realiseren. Het past dan ook nadrukkelijk in het kader van het integraal structuurplan voor het Noorden des Lands. De deelnemende werven zijn leden van de vereniging Conoship, welke de acquisitie voor uit het buitenland aan te trekken opdrachten verzorgt. Aanleiding tot de bouw van de buitendijkse assemblageplaats is het feit dat de Noordelijke binnendijkse scheepswerven in toenemende mate worden geconfronteerd met een verschuiving in de vraag, waar zij vanuit hun huidige lokaties geen antwoord op kunnen geven. Met name in de kleine handelsvaart, maar ook waar het bijvoorbeeld gaat om zeeslepers en offshore-vaartuigen, worden de laatste jaren steeds grote schepen gevraagd. Groter en dus ook breder en dieper stekend. Door hun binnendijkse ligging zijn de meeste Noordelijke werven beperkt in de afmetingen van de schepen die ze nog kunnen bouwen. Scheepswerf Barkmeijer bijvoorbeeld kan, net als collega Tille, schepen aan van maximaal 16 meter breed, en met een diepgang van maximaal 3,50 meter. De nieuwste schepen echter in de kleine handelsvaart zijn inmiddels aanmerkelijk breder dan 16 meier. De Noordelijke werven dreigden dus, als ze geen alternatief gezocht zouden hebben, de aansluiting met de vraagmarkt te gaan missen. Hun continuïteit kwam daardoor ernstig in gevaar. Het Friese Economisch Technologisch Instituut kwam enkele jaren geleden al tot de alarmerende conclusie; dat de Noordelijke werven bij ongewijzigd beleid zeker 40% van hun opdrachtenpakket zouden zien wegvallen. Alleen een nieuwe, maar dan buitendijkse, werf zou soelaas kunnen bieden. In februari 1982 bracht een samenwerkingsverband van Noordelijke werven het rapport 'Naar open water' uit. Daarin werd een samenwerkingsmodel voor de hele Noord-Nederlandse scheepsbouw gepresenteerd. Een buitendijkse assemblageplaats voor grotere schepen stond daarin centraal. De betrokkenen konden het niet eens worden over één keuze uit de in het rapport geboden alternatieven, en vervolgens besloten de Groningse en de Friese werven ieder tot een eigen aanpak. In maart 1983 besloten de Friese werven hun alternatief voor een overdekt dok uit te werken. Dat plan en de ervoor opgestelde begroting is nu goedgekeurd door alle betrokkenen. Essentieel voor het slagen van het nu in Harlingen startende project van de NOM en drie Friese wen/en Inhoud van dit nummer: Start Buitendijkse Assemblage plaats Friesland years Ship D e s ig n General survey of the improvements in marine Diesel engineering in the next few years Nieuwsberichten S. en W. - 52ste jaargang - nr

4 is het bereiken en handhaven van een relatief laag kostenniveau. Dat wordt nu gerealiseerd door samen één grootschalige buitendijkse assemblageplaats te bouwen. De traditionele kostenvoordelen van de kleinschatige werven worden nu gecontinueerd bij de bouw van kleine schepen en bij de bouw van secties en modulen. De grootschalige buitendijkse assemblageplaats wordt dan uitsluitend gebruikt voor grootschalig werk. Beide eenheden kunnen op die manier op een optimale economische schaalgrootte functioneren. Bij de start van de nieuwe en unieke Harllngse buitendijkse assemblageplaats ligt de nadruk op het feit dat de faciliteiten van het bedrijf te huur zijn 'Frisian Shipyard start dan ook met een minimum aan eigen personeel. Er is een nieuwe directeur voor aangetrokken, de 44-jarige J. van der Plas die beschikt over een ruime en internationale ervaring in de wereld van de scheepsbouw. Hij staat aan het hoofd van een bedrijf waar voornamelijk gewerkt zal worden door de eigen mensen van de werven die de faciliteiten van de assemblageplaats huren. De drie in het project participerende werven leggen er samen met de NOM de nadruk op, dat Frisian Shipyard' bedoeld is voor de hele Noordelijke scheepsbouw. Iedere werf die werk heeft dat op de eigen binnendijkse lokatie niet langer kan worden gerealiseerd, kan in principe bij het nieuwe Harlingse bedrijf terecht. Doordat het bedrijf als verhuurbedrijf is opgezet, kunnen de afzonderlijke werven er hun eigen identiteit, naam in de markt en dus ook acquisitiekracht volledig blijven behouden. Opzet van de produktie bij 'Frisian Shipyard is dat op de binnendijkse scheepswerven m odulen - in hoge mate afgewerkte en ingerichte grote scheepsmoten- worden gebouwd, die dan vervolgens op de buitendijkse assemblageplaats in een overdekt dok tot een compleet schip in elkaar worden gezet. Het bouwdok waarin dit gebeurt, is 145 meter lang, 30 meter breed en 10 meter diep, met een waterdiepte bij vollopen van zo n 7 meter. Boven het dok en de eraan grenzende ruimbemeten afbouwvloer worden kranen geïnstalleerd met een totaal hijsvermogen van 200 ton. Die gigantische kranen bieden de mogelijkheid om op elk moment in de bouwfase scheepsmodulen aan te voeren. Naast een vergroting van de samenstellende delen ten opzichte van de manier waarop nu veelal nog wordt gebouwd, zal in het voor 'Frisian Shipyard' geplande bouwproces een hoge mate van zogeheten preoutfitting worden toegepast, om de snelheid van het bouwen van het schip in het dok sterk te verhogen. Het gaat daarbij om het zoveel mogelijk van uitrusting apparatuur en afwerking voorzien van de modulen, vóór ze tot een schip worden samengevoegd. Die nieuwe manier van schepen bouwen beoogt drie effecten: - doordat na de koppeling van de modulen Model van het Friese Assemblagedok. Foto: Tjitse Hogendorp, Kollum. een compleet en gereed schip ontstaat, wordt de assemblage- en verdere afbouwtijd in het dok sterk bekort, - ten opzichte van het niet 'pre-outfitten verschuift het werk belangrijk van de assemblage- en afbouwlokatie naar de lokatie waar de modulen gebouwd en ge-preoutfit worden. Naar de binnendijkse werven dus, - doordat een groot deel van het afbouwwerk niet 'diep in het schip' maar in de veel beter toegankelijke module plaatsvindt, worden aanzienlijke uren-besparingen bereikt. Er zijn echter nog meer gunstige effecten. Het in hoge mate 'pre-outfitten' bijvoorbeeld eist van de werven een hoge graad van organisatie en van inzicht in het bouwproces. Dat geldt met name als - zoals wordt verwacht - op termijn de modulen voor één schip over meerdere werven gespreid worden gebouwd, en vervolgens in een strakke planning in Harlingen worden samengebouwd tot één schip. De Noorde- Bij de scheepswerf Hijlkema in Hoogezand werd zaterdag de viskotter 'Fokke Grietje te water gelaten. De UK 126 werd gebouwd in opdracht van de Fa. P. Baarssen en Zonen uit Urk. Het schip heeft een lengte van meter bij een breedte van 7.30, een holte van 3.80 meter en een diepgang lijke werven zijn zich inmiddels op een dergelijke ontwikkeling nadrukkelijk aan het voorbereiden. Het feit dat de assemblage in Harlingen volledig overdekt kan plaatsvinden biedt Frisian Shipyard' en daarmee de hele Noordelijke scheepsbouw grote voordelen op de (inter)nationale markt. De kwaliteit van het produkt immers wordt er aanzienlijk door verhoogd. Dat geldt zowel voor het laswerk, het schilderwerk als voor de maatvoering door het uitsluiten van extreme koude en hitte, regen en wind. Ook de arbeidsomstandigheden worden ondermeer door die overdekking sterk verbeterd, hetgeen zal leiden tot een hogere gemotiveerdheid en een lager ziekteverzuim. Overigens wordt het overdekt bouwen al steeds meer een eis van opdrachtgevers en van de klassebureaus. De Noordelijke scheepsbouw ziet haar concurrentiepositie door de 'Frisian Shipyard' dan ook aanzienlijk versterkt worden. Volgens planning zullen in het derde kwartaal van 1986 de eerste secties geplaatst kunnen worden. Viskotter Fokke Grietje te water gelaten. van 2.90 meter. De voortstuwing geschiedt door een Mitsubishi motor met een vermogen van 800 pk. De 'Fokke Grietje met haar 214 BRT zal de Noordzee als vaargebied krijgen en de thuishaven zal Urk worden. (Foto Jaap Knigge Groningen). 392

5 CATERPILLARS3500-SERIE SPAART UUR NA UUR 10% BRANDSTOF. REKEN MAAR NA WAT DAT PER JAAR AAN KOSTEN SCHEELT. Met de 3500-serie introduceerde Caterpillar een reeks middelzware scheepsdiesels die nieuwe normen stelden voor wat betreft de zuinigheid, de bedrijfszekerheid en de kom pakte bouw. Caterpillar Caterpillar, Cat en ffl zijn handels-, n merken van Caterpillar Tractor Co. m otoren geven u elk draaiuur opnieuw 10% brandstofbesparing. Dat scheelt u per jaar een vermogen aan kosten. Bovendien: bij geregeld onderhoud zijn exploitatieverliezen door on - verwachte stilligtijd vrijwel uitgesloten. Ook dat scheelt in de financiën. Zo laten Caterpillar 3500-m otoren elke konkurrent in de vermogensrange van 800 tot 1700 pk ver achter zich. Daarbij geeft het Geveke Plus-Pakket u zekerheid in advies, onderdelenlevering en service. Schrijf of bel Geveke Motoren voor meer informatie over de 3500-serie of de andere Caterpillar motoren. Antwoordnr. 8, 3350 VB Papendrecht, r i P X / P k p y t J V W W S (078) m o t o r e n CATERPILLAR EN GEVEKE MOTOREN. VOORZEKERHEID DIE KOSTEN SPAART.

6 HOLLAND ROERPROPELLER voor optimale manoeuvreerbaarheid Wordt succesvol toegepast voor o.a. veerponten passagierschepen bin n ensch e p e n kraanschepen drijvende bokken sleep- en duw boten reinigingsvaartuigen patrouillevaartuigen Standaard leverbaar tot 1600 pk. Speciale uitvoeringen en grotere vermogens, aangepast aan uw wensen en bedrijfsomstandigheden, kunnen geleverd worden. Vraag prijs en uitvoerige dokumentatie bij Johan Dane bv m achinefabriek en handelsondem em ing Postbus 3044, 2935 ZG Ouderkerk a/d IJssel tel, /3008, telex JDANE designers of patrol boats N a v a l a r c h ite c ts, m a r in e e n g in e e rs, c o n s u lta n ts, s u rv e y o rs P.O. B o x A K G o r in c h e m - H o lla n d T e l T elex E 3 6 V D S 4 8 /4 2 A L -2 motoren ^en onopvallende 'eerste rangs' scheepsdiesel 1 z e e, concurrerende prijzen / D ire k t o m k e e rb a re 4-slag 2 \ d ie s e lm o to r 3 c...,, \ \ H 6 cilin d ers in lijn Solide, stijve en goed \ f \ \ \ VH.. " _ toegankelijke constructie (*>! 1 j P r Q \ / ^ iu*" c ^ K o n tin u v e rm o g e n 2648 K W ^ Lange levensduur en stand- ^ O V V v W ^ / f f f Ji (3600 p k ), bij 500 o m w./m in. tlid8n G e s c h ik t vo o r z w a re olie 5 Lage onderhoudskosten / 1 H B Z é é r k o m p le te leverin g g ond erdelen uit voorraad f rri 4-1 m o g e lijk. O ffe rte op aan vraa g leverbaar tegen scherpe x x u i u u a prijten Een betrouw baar, uitgebreid en m odern service-apparaat staat voor u gereed S.K.L. heeft een jaarlijkse Dieselm otorenproduktie van m eer dan pk. Scheepsdieselm otoren in vele uitvoeringen, m et verm ogens van 80 to t 7200 pk. variërend in toerentallen van 375 to t 1500 o m w./m in. G eneratorsets m et verm ogens van 80 to t 1100 kv A..B R F in D bx> SKL-IMPORTEUR VOOR DE BENELUX EN SPANJE Postbus 275, 3300 AG Dordrecht, Tel Telegramadres: brandmotoren, Telex brand nl A 2

7 33 years Ship Design* Steinbeck once wrote: A man builds the best of himself into a boat - builds many of the unconscious memories of his ancestors. The boat designed through millenniums of trial and error has no counterpart in nature... The sight of a boat riding in the water clenches a fist of emotion in a man s chest, of all inanimate things only a ship can do it. Today we might say that: The creation of a theory is nearly impossible without definitions, the gathering of information, checking, analysing and putting into practice of the apparently usable results.' A continuing process of human creations: becoming aware of limits and creating a theory in order to push the boundaries of our possibilities by making the products work are basic elements of design. Defining, Refining, Designing, Redesigning, Redefining are parts of becoming conscious of unconscious memories. It means that theory and practice have to meet in a continuing confrontation in the minds and hands of people who have to create and make a design working. A definition (complicated or simple) is freezing something, mostly under given conditions during a certain period, when people have a meeting of minds. Today we have, I hope, also a meeting of minds, knowing all of us, that in order to make this possible, others are working with these creations which are limited in their existance. Looking for a definition (the freezing of the moment) cannot be our aim. An evaluation over a timespan, in our case 33 years, is much more interesting when we discuss people and ships. There are only a few designs' as inspiring to people as a ship. Maybe airplanes, exclusive automobiles and some architectural creations can give the same thrill in a technical process. It is a subject worthwhile to examine more closely and it might be of utmost importance because it could be one of the basic elements of the motivation to work. (Today, one gets sometimes the impression that the motivation is considered as a not too important element, compared to all the other tools we have available to perform with better results and more benefits. Maybe because motivation has been in wrong hands and therefore not well valued). Ships, shipping and shipbuilding went through quite an evolution these three decades. An evolution which forced changes * Toespraak van Prof. ir. S. Hengst, Hoogleraar bij de afd. der Maritieme TechniekTH Delft, t.g.v. het afscheidssymposium van ir. E. Vossnack te Rotterdam op 3 oktober upon organizations and the way people worked in these organizations and hence influenced the process of the designer as described above. It changed relationships, e.g. shipowner - shipbuilder, and put two entirely different industries, which are so tied together, in a turmoil. After the Second World War, the demand for seagoing transportation was skyrocketing, and so were the benefits for shipowners and shipbuilders in Western Europe. Emphasis of the designers was primarily on 'technical aspects and beauty'. The naval architect was educated accordingly. The naval architect had to be a technician and an artist. Technical improvements resulted in fine' ships. The technical emphasis was put on the details', which meant quality and optimal utilization of space. The number of the oceangoing ships was growing rapidly, not yet the size. Knowledge on ships propulsion and resistance improved, resulting in better hull forms and faster ships. The 'finest' ships, combined with slender hull form, were probably built at the end of the fifties. The S.-Uoyds and Straat-class of Royal Interocean Lines, built in the late fifties, are examples of ships which today still create that feeling of nostalgia, so well described by Steinbeck: 'Ships should never have grown larger.' These years can be characterized by an outstanding performance of the industry: - People were dedicated and motivated to work in all the ranks of an organisation. They had to do a job, and they did it: to rebuild the country. There was a common target. - A huge demand, creating a suppliers market throughout the industry, resulted in a fast growing economy. - The quality, resulting from the demand for reliability, was high, not in the least because of the craftsmanship of both white and blue collar workers. - Much emphasis was put on R & D developments and the Technical University of Delft, refreshed in many respects in 1945, felt itself a part of the common target. The shipbuilding Department of the Delft University was well known and appreciated throughout the world, and the Netherlands Ship Model Basin confirmed its value on the highest international levels. The subject of operational know-how of ships was treated as most entrepreneurial matters: a sideline having no technical aspects. Maybe that the Department of Shipbuilding was an exception at that time offering three specialisations for future graduates: design, shipyard organisation, hydrodynamics, commonly known as a', b' and c'. How farsighted some people are; because the f l is still far away. Although nothing spectacular happened, it looks now as if preparations for a new step' were made. In the early sixties new ideas and concepts made their entry in the business. Growth and economy of scale became magic words, which resulted in rapid changes. Until that time relations between shipowners and shipbuilders were largely based on common trust and reliability. An order for a ship could be a two page letter, spelling out the major performance requirements of a ship, stating that technical details would be settled later, during production preparation. Reliability was more than a word which could only be explained by shrewd lawyers, and was really of the essence, because promises had to be kept, a matter of honour. Far East Shipbuilding, able to cut prices dramatically, was threatening the Western European Shipbuilding Industry and in a couple of years the historical local ties between shipowners and shipbuilders loosened. At the same time the designer had to tackle many new areas: 1. The increasing size of the vessels, the changes in the structure of the ships, e.g. hatches over nearly the total width of the deck, due to the developments in stowing methods, forces the designer to better detailed analysis of the ship's structure. 2. Speed, deadweight and displacement are continuously increasing as well as the demand for maximum use of space. 3. Many innovations are introduced: - engine rooms moving aft, - the open ship, - bulbous bows, - changes in cargo gear, - facilities for containers on deck, - new stern arrangements for propellers and rudders. 4. Specialized designs and oceangoing offshore vehicles are appearing. During the second half of this decade the first full-container vessels are on the oceans, mostly conversions, some on purpose built. Due to the rapidly increasing size of the vessels, the capital investment and risk on one keel grows. Price is becoming a governing factor, also because the production capacity of than shipbuilding industry is growing faster that the demand for ships. In spite of the increasing size and complexity, delivery times are becoming shorter: the designer has to be faster too. The shipbuilding industry is introducing standard type vessels, making both price and delivery attractive, initiated by the de S. en W. - 52ste jaargang - nr

8 mand for replacement of the Liberty ships, This second decade is probably the best characterized by; - greater emphasis on economics of ships operations due to competition; - a higher degree of welfare in Western Europe as a result of decreasing working time and increasing salaries; - the economic threat/attack of the Far East (i.e. Japan) on Western European traditionally strong markets is not yet recognized; - the economical strength of Western Europe is overestimated and hence the reformulation of industrial targets gets no attention. Western Europe is in the mood of emalgamations and diversification, and both shipping and shipbuilding participate in that process..however, the first signs of worries are becoming apparent when Dutch shipbuilders start visiting Japan (pushed by Dutch shipowners) and become aware of the Japanese developments in production facilities. But European shipbuilders still feel they are far ahead on quality. Only in the early seventies the shipbuilding industry understands in full the consequences of the Far East strategy. For the ship designer the sixties and early seventies must have been a tremendous challenge. In many aspects the Dutch were leaders and trend setters. Why? The structure of the Dutch maritime industry contained (and still contains nowadays, although not as much) every element required to make it a 'complete' industry. Apart from shipowners and shipbuilders: - high level research institutes; - specialized educations in all related fields; - harbours; - physical distribution centres; - design and engineering capabilities; - a variety of classification societies; - a well developed infrastructure of qualified subcontractors; - and last but not least: well trained and knowledgeable people in every part of the industry, guaranteeing a feedback of experience, formed an infrastructure which was unique and made it possible that the designer was supported by: advanced know-how, practical experience for ship operation and cargo handling, developments in ship building procedures when working on new designs. The attitude of the designer to discuss details with the people who had to keep the ship going and those who had to build, played an important role. Many times he was the 'postillion d amour to the benefit of all parties concerned. The input of captains, masters, engineers, able seamen, and the like made it possible for the designer to advise the shipbuilder in operational aspects and to produce a ship which could perform in accordance with design criteria. It may well have been that the application of this human element was one of the reasons that made Nedlloyd the trend setter in their business during the last two decades. The first oil crisis is the marking point for the start of the third decade. Technically the developments continue as before, but the designer is faced more and more with the economics. The momentum of increasing ship sizes continues for nearly 5 years, even when the demand for tonnage is falling back. How specialized shipping became is illustrated by the variety of ships: ro-ro, LNG, refrigerated cargo liners, four generations of container vessels, supply vessels, drilling vessels, semi-submersibles, heavy lift vessels both for cargo and offshore, all fertile grounds for a ship designer. Shipowners and shipbuilders and thus the designers are more than ever faced with increasing complexity: - during this decade the crew is reduced by more than 50% : not only a technical matter, but also educational, social and organisatorial; - fuel prices increase by over 500%; - competition becomes more severe; - the economical evaluation of the trades, combining shipping routes, harbour facilities, cargo handling etc. in relation to the investment becomes a decisive factor for number and size of vessels; - additional costs, e.g. costs of containers, not directly related to the price of a ship, and on-shore operations have to be taken into consideration. This leads us to the situation of today and one can only conclude that the job for the designer is becoming even more complicated with: - economical, - financial, - technical and - human aspects, putting new boundary conditions and limits to his design. The changes in the shipping and shipbuilding industry have been many and significant. Sophisticated methods are making it possible to calculate and predict precisely resistance, power and structure. At the same time many new elements have been introduced in the design process increasing the degree of complexity. Technology becomes a part of a palette of environmental conditions which have no relation with water and wind. This illustrates that the supporting knowledge centres' - research institutes and technical universities - have to adapt themselves to this environment. What about the future. History has proved that in order to maintain or obtain a leading position, all key elements of that industry have to be readily available. The reduction in shipbuilding capacity in the Netherlands is in this respect endangering our future in the maritime field, although their competetiveness is beyond doubt. The circle of design - build-operate needs more than ever feedback of experience, and advanced production methods will influence design. The shipowner will, as a consequence of continuing competition, reduction of: - crew costs, - fuel costs, - maintenance costs, - and development of cargo handling systems, reducing costs in harbour. The greater complexity and increasing demand for reliability will require with the applications of high tech, inputs in areas such as quality, integration of transportation systems and 'technical' approaches to logistics. The evaluation of designs, including developments in production technology, will be necessary in an early stage of a project by means of; - system simulation, - sensitivity analysis, and - risk analysis, in combination with CAD-techniques and possibly the application of so called 'expert systems'. Simulation techniques will enable us to analyse a large number of alternative solutions, which at first sight are not comparable. Our ability to innovate and handle complex problem areas will be important, more than the tools like sophisticated CAD-CAM programmes, which can be purchased at any moment. The variety of ships and oceangoing vehicles will continue to grow because of the large number and differences in design parameters, condition, merchandize, harbours, routes, etc. and will most likely be prohibitive for developments comparable to the airplane industry, where large series of identical products can be realized. Quoting one of our artists, who was quoted earlier: 'Forecasting is difficult, especially when it concerns the future, The question is not: Is there a future?, but: What are our limits? Limits which are set by human beings, and when it concerns ships and seas, motivation and dedication, are the decisive qualities. 394

9 CONTROL SYSTEMS FOR MARINE AUTOMATION CARLO GAVAZZI is a company with more than 50 years experience in marine automation. Our activities in the field of marine automation are as follows: - Engineering and supply of complete automation systems for main engines both steam turbine and diesel - Automatic propulsion control systems - Electrical power plant automation - Supply of centralized alarm and measurement systems - Steam generator automation - Instruments for level measurement - Assistance in installation and start-up - Maintenance and repair We can offer you: Alarm & M onitoring System E ngineering and design IA M u Shop Procurem ent I* Fabrication Calibrationtesting and start-up CAR LO GAVAZZI Willem Barentszstraat TZ Leiden - The Netherlands PARTNERS IN KNOW HOW Telephone (0) Telex cgprx nl Nadat de nieuwe stuurmachine geïnstalleerd was, had de kapitein nog maar een piepklein hutje over Met zo n compacte stuurmachine van AEG-TELEFUNKEN had hij zijn eigen balzaaltje kunnen hebben Het loont dus altijd de moeite kontakt op te nemen met AEG-TELEFUNKEN. De Afdeling Scheepsbouw is w ereldw ijd toonaangevend op het gebied van: Systeem engineering Energie Autom atisering C om m unicatie D ata-processing M eettechnieken Kabeldoorvoeringen met A60 - eert. Technische services T urn-key-projecten. Diversen A EG AEG-TELEFUNKEN N ederland N.V. Marine Service, Riinhaven N Z 45. Postbus 5115, 3008 AC ROTTERDAM, Tel / (builen kantoortijd) - Telex A3

10 KEMA: ook voor betrouwbaarheids analyse. B e tro u w b a a rh e id s analyse gassen lastechniek :::::::::::: O ntw erpb e o o rd e lin g V e ilig h e id s ke u ringen K w aliteitsbew aking NIJVERHEIDSWEG LX HOOGEZANO POSTBUS AD HOOGEZAND TELEFOON (05980) TELEX y. w.w.v. ONTDEK DE KWALITEIT EN DE VERRASSENDE VEELZIJDIGHEID... l l l l l l 1111 P ro ce s b e h e e rsin g O n d e rh o u d s- testin te rva lle n v.w «.v.v.v. ;.%%v.v..y.v.vav.; X'IvX'X'ï X'X'X'X' l-v.v.v.v.v v.v.v.v l Xi&iîssy &:!.v.,a V.v w iy.v.y.*..v.v.v.v. '.WV.W N V. KEMA j j i l» 11 Afdeling Werktuigbouwkundige Berekeningen en Metaalonderzoek. Utrechtseweg 310. Postbus 9035, 6800 ET ARNHEM, Telefoon (085) AKOCSTISCH! ISOLAT/f THCRMISCH! IS O IA T II IN D U S n il l t P la A T W tfk V E N T IL A T IIS T S T U IIN A liu IG S Y S T lm fn A C, IN STA lla TIfS C.V. IHSTAUATIIS SANIT A IR! INSTALLATIFS SPECIALISTEN... JUIST BIJ TOEPASSINGEN AAN BOORD. VAN DER HEIDE DRO NRIJP BV etnsteinw eg ap leeuw arden filia a l: gotenburgw e g tl groningen A4

11 General survey of the improvements in marine Diesel engineering in the next few years* (Part I) by Dipl. Ing. Adolf Schiff.** One requires a bit of luck when it comes to making forecasts on technical problems. The pace o f technological progress is so rapid these days that it takes a great deal of effort ju st to keep track o f different trends. The aim o f this paper is to try to categorise these different trends: Not so much for the benefit o f Diesel engine manufacturers, rather for the benefit o f the customers. Introduction In October gave a paper with a similar title and in my capacity then as yard manager I came to the following conclusions: 1. The process of concentration in the worldwide marine engine construction sector will continue. This is determined by economic considerations: only by manufacturing components at optimal prices and restricting engine numbers to a few types will it be possible to achieve success in the area of rationalisation which will, of course, be of ultimate benefit to the shipowners. 2. Restricting the number of types will go a long way towards simplifying worldwide after-sales service. 3. This process of concentration will make it possible to distribute research and development costs over larger market sectors with the result that technical progress will be put to quicker use in the marine engine construction sector. 4. The trend towards turbine drive is clearly slowing down... Because of the trend towards larger ships, there will be no further increase in the number of main propulsion sets to be constructed. This forecast was correct to a certain extent but the assumptions on wh ich it was based were not entirely accurate. Let us not forget that in 1970 for example the Advanced Marine Technology Division of Litton Systems Inc. in California drew up a forecast for the U.S. Maritime Administration, the most important figures of which are reproduced in Fig.1. We can now compare the figures for 1973 and In those days prospects still looked good with all economic indicators pointing towards growth. Year World T ra ffic M illion Longtons Tonnage Requirements Million G.R.T. T anker Dry Cargo Tanker Dry Cargo 100 % 166 % 359 % 648 % Demand anc I Technologic borne Shipfling, LITTON 100 % 204 % 161 % 100 % 128 % 198 % 476 % 100 % 162 % 326 % 512 % il Forecast fo System s Inc 100 % 113 % 149 % % r Ocean-, 1970 E ffective Fic lures Achieve d from Diffe rent Sources (E stim ation 100 % 153 % 193 % 100 % 195 % 170 % 100 % 143% 164% Fig. 1. Forecast in the Days o f Growth Optimism and Todays Reality Turbocharger E fficiency A further Introductory note: 1. At that time we were only making a distinction between metric or inch BHP. Today there is an ISO standard 3046 which devotes a great many pages to defining the term power. Furthermore, twostroke engine manufacturers have proposed some 4 power definitions for their engines in order to be able to rate the engine more accurately in the propeller diagram. 2. This new flexibility in determining the contracted power is directly related to the warranted S.F.O.C. which had to be stated in more and more complicated terms. The effective efficiency of marine Diesel engines exceeded 50% for the first time in 1982 and the difficulties involved in improving it still further are becoming asymptotically greater. 3. More recently turbocharger manufacturers are using either a BBC definition or a M.A.N. definition. Fig. 2 shows the BBC definition which only refers to the actual turbocharger set itself. _ rite 'dhsct'ttf tot_ tot T)t c = m r ^ h sr (TTt tot - tot ) ma 4his compr Ttth Tit Tit Tm (ma«mf ) dh is.tu rb _ Patin» d P s t» 4 P to o l c ' Patm - 4Pfilter Patm «dpreceiver J Patm«4Pb U N s to m p T d f e X T t V - l» PC inlet tot -p T outlet stat tjhis turb X t,,, Tf I ^ -. y i n - I T t * t ) PC outlet tot ' to t-to t = PC outlet tot ^PC mlet tot ' P T inlet tot bn ^ T t o t - s t a t = P T inlet t o t ^ P f outlets ta t Combustion chamber Fig. 2. BBC-Definition o f Turbo-charger Efficiency Real gas properties used Fig. 3. MAN-Definition o f Turbocharger Efficiency ' Paper presented at the ICMES Conference in Trieste, Sept ** Former Managing Director of the Diesel Engine Division of MAN Augsburg. S. en W. - 52ste jaargang - nr

12 Required horsepower tor different propellers with respect to number of blades and rpm. Fig. 4. Published by Det norske Veritas 1981 A -S e c o n d p ro p e lle r w ith 9 blades B - F irs t propeller C - Second propeller hub D - F irs t propeller hub Fig. 5. Prof. G rim s Van Wheel for a tdw-multi-purpose Carrier PHAROS', Builder Bremer Vulkan Neither the intake silencer nor the intercooler are taken into account since these do not have to be the same for different applications. Fig. 3 shows the M.A.N. version in which the turbocharger efficiency is calculated with reference to the engine values, i.e. in that form which directly influences the fuel consumption of a given engine. When comparing turbocharger makes the same definitions should be used in all cases. 4. For someone like myself who has staunchly defended the cause of the loop-scavenged two-stroke Diesel engine for some 30 years now, it is difficult to pass comment on scavenging systems, especially In a place where the cross-scavenged two-stroke engine is manufactured. Vet this must be the case whenever we talk about the future: the uniflow scavenged engine with a stroke/bore ratio above 3:1 has emerged victorious. In the course of this paper I shall refer only to this particular engine type. There is now only one two-stroke scavenging system in opposition to the four-stroke engine: a process of technical rationalisation. \ 5. As engine manufacturers we must realise that naval architecture is developing more and more into a branch of science in its own right. The input on the propeller shaft with a given ship's speed of a given deadweight capacity is becoming smaller. Let me just quote the following improvements: - Reduced propeller speed and blade number, Fig Improved shape of afterbody by means of propeller nozzles, asymmetrical afterbodies, etc. - Improved propellers, e.g. Grim s van wheel, Fig More sophisticated nautical equipment, e.g. auto-pilot system with special steering gear or integrated navigation system. - Self-polishing anti-fouling paint. - Reduced wind resistance of the superstructure, etc. 6. It is quite noticeable that with today s advances in technology innovations have been made possible which were first devised some 25 years ago and earlier. Today s generation of engineers can indeed derive a great deal of information from reading old text books. Improving the thermal efficiency of a marine Diesel engine In 1980 Professor G. Woschny gave a paper before the Schiffbautechnische Gesellschaft in Berlin entitled 'Limits of the im- 1*2 U U "fis 2*0 2 2 t l 26(MPa) Mean Effective Pressure Pe Q uasi-theoretical Limit of FOC Reduction Fig. 6. Examination o f Thermal Efficiency Improvement of Marine Diesel Engine, Techn. Research Institute, Hitachi Zosen Corp, 1983 provements to be achieved in fuel consumption rates through cycle control in marine Diesel engines'. At the ISME congress held in Tokyo in October 1983 Hitachi Zosen and Mitsui Engineering and Shipbuilding both delivered papers entitled Examination of thermal efficiency improvement of marine Diesel engines and On the thermal efficiency of a Diesel engine respectively. Fig. 6 shows the results which Hitachi obtained for two and fourstroke engines. One or two notes for guidance: Graphs (a): Subject to certain assumptions which are described in detail in the paper, the firing pressure is varied. The reduction in fuel oil consumption is considerable. The extra mechanical expenditure in the engine must remain economical. 396

13 Graphs (b): The engine is heat-insuiated and the air/fuel ratio low, the max> imum exhaust gas inlet temperature in the four-stroke turbocharger is 650CC. Graphs (b'}: Between (b) and (b') the heat recovery lies in the Ranktne cycle. Graphs (c): Based on graph (b), but with power take off from a second turbine connected in parallel to the turbocharger. X upper limit of T i 1 * 5 i 6 tr => O «1 1 1 S i * L 3.E io ia- i Ps down 3! 0,22 MPa.! Valve Overlap J Shortening 0 ca * Insulation 6 0 % Graphs (o'): As graphs (c), but with heat recovery. Mechanical Efficiency up 9 5 % We should not overstate the significance of these results in terms of figures, yet the trend demonstrated by this computer calculation is important. If should be pointed out that turbocharger efficiency amounts to some 64% in (a) and 70% in (b) and (c). Mitsui obtained their figures on a two-stroke engine with a thermal efficiency of 44.3%. In figure 7 four graded graphs are represented vertically: - On the left the basic engine. - Next to it the continuous line of the basic engine with Rankine cycle. - The broken line shows the basic engine with turbo-compound gas turbine. - The dotted line shows the in-series connection of engine, gas turbine and Ranktne heat recovery. The steps analysed by computer from bottom to top are as follows: - Basic engine with e = 11.5 t)tc = 68%, t M = 92.5%. - Improvements in the injection system. - Raising the compression ratio and the firing pressure. - The ratio of cylinder volume exhaust open to cylinder volume at suction closed is varied. - Turbocharger efficiency improved to 73%. - Mechanical efficiency improved. - Combustion chamber insulation. - Timing of the exhaust valves changed. - Air supply pressure reduced. If we compare both sets of results for the two-stroke engines we see that Mitsui reaches a figure of some %, = 60% indicated by the cross in Fig.7 (upper limit) and the Hitachi figure even shows a slight improvement on this. We may conclude from this that a S.F.O.C. of 110 g/bhph will be possible in a few years time. Here too, the costs involved in the necessary systems (possibly additional personnel costs) will have to be economical and engine reliability will have to be maintained. T urbocharging and e fficie n cy booste r Development trends over the last few years may be described as follows: 1. The increase of the turbocharger pressure ratio is moderate as shown by BBC in Fig Two-stage turbocharging is limited to special applications. 3. The number of turbochargers per engine is: a) Lowered to gain efficiency of a large frame TC or b) Increased with cut-in and cut-out TC s during load changes of the engine, i.e. MTU. 4. The efficiency of the TC series has been improved. Fig. 9 shows the up-to-date efficiency range of BBC's VTR.4A and M.A.N. s NA./TO, both based on the BBC definition. This is a very high standard. The gain in the latest development is demonstrated by BBC in Fig. 10. In the previous section Hitachi s and Mitsui s analyses demon- ri H T/ C up 73 % VEO i Vsc up 1,27 Pn up 16,76 MPa up 15 i Combustion Rote Pattern i (D I l Present State j / = I t 5%,vEtVVsc=t07.PH=52.8AMPD,Ps.0.29MPa\ 68%,Mechanical Cf=92.5%,0verlap-f30 raj \Ke Pattern N o *. Pi=2,1S6MPa / Net Thermal Efficiency % Fig. 7. Various Factors to Improve Thermal Efficiency of a Diesel Engine, Tamano Laboratory, M itsui Engineering & Shipbuilding, 1983 mosf applications Fig. 8. Statistical Evaluation of Delivered Turbochargers by BBC strated that power can be increased with a turbo-compound solution which will result in reduced specific fuel consumption since the effective consumption remains the same. We may conclude the following from reading BBC s publications: In the p-v-diagram depicted in Fig. 11 the basic engine is shown with satisfactory engine operating data. At the bottom we note the gains made as a result of improvements in turbochanger efficiency. S. en W. - 52ste jaargang - nr

14 VTR A54A Turbocharger E fficiency T) 75 VTRA54A total compressor pressure ratio TTC ir c NA Turbocharger Efficiencies T( TO-Version Compressor pressure ra tio TTC BBC VTR AA, compressor impeller diameter Dcca 0,52...0,66m BBC VTR 4.Dc ca 0,52 0,66m Fig. 10. Gain in Efficiency of Turbochargers in the last Years under comparable Conditions Turbocharging w ith B ooster Turbine measured values with NAS?/TO - t - 2 2,5 3 total compressor pressure ratio TTC Fig. 9. Comparison o f BBC- and MAN-Turbocharger Efficiencies (BBC Definition) in April/May 1984 Basic Engine with s a tis fa c to ry Eng ine Operations Log ) = B 5 X work that can be gained in the charge renewal process : T jbt?lgggr : additional work that can be gained at the booster turbine thanks to increased turbocharger efficiency Fig. 12. p-v-diagram with High Efficiency Turbocharging and additional Booster Turbine = Turbocompound Improved Turbocharqer Efficiency S tandard Turbocharging V i V 1 LujjJ additional work that con be gained in the charge renewal process thanks to increased turbocharger efficiency Fig. 11. Standard Turbocharging with TC's shown on Fig. 10 The additional exhaust gas energy gained in this way can be transmitted to the drive shaft in a small, high-speed gas turbine (from the turbocharger programme) by means of a reduction gear, thereby increasing engine power. This appears in the p-v-diagram as outlined in Fig. 12. When comparing the last two diagrams we can see that the additional effective work that can be gained in a supercharging system including booster turbine is an attractive prospect. This is demonstrated very clearly in Fig. 13. Here, conversion to the specific fuel consumption has already been effected, this being the deciding factor in the economics of this solution. In addition, the booster turbine is put out of operation at part load by means of an exhaust gas slide valve as a result of which part-load values of the engine can be improved in constant pressure operation. However, the exhaust gas flap does cause one or two problems in large plants owing to the sealing surfaces. An investigation was made into a: 1. booster turbine connected in parallel and 2. booster turbine connected in series. 398

15 We don't pretend to know everything M E M A R C O MECHANICAL AND MARINE CONSULTANTS B.V. W e p ro v id e : D ra ftin g D e s ig n E n g in e e rin g S u p e rv is io n P ro je c tm a n a g e m e n t S u rv e y F o r: S h ip b u ild e rs C o n s tru c tio n c o m p a n ie s O il & G as In d u s trie IN -F IL T R A T IE! Alfa Techniek filtreert en in-filtreert. Overal waar hydraulische systemen draaien is vervuiling. Daar móet dus gefilterd worden. Ook op andere markten in-filtreert Alfa Techniek meer en meer. Met Fairey Arlon! Ervaring, kwaliteit en service stellen wij centraal. Probeert u maar. Doorsnede insert Europort nov. Stand nr. H475 o n s ite o r in o u r o ffic e : V A N M A L S E N S T R A A T 66, PX R O T T E R D A M. T E L E P H O N E : T E L E X P M S NL. ALFA TIE C H N IIïK Alfa Techniek B V. Postbus AE Bussum Telefoon (02159) qo H Een Transmark ondernem ing Daarom buigt Seton de pijpen m achinaal. Elke gebogen bocht scheelt 2 lassen. Dat leidt regelrecht n aar een betere kwaliteit van de pijpen. Er. het laswerk dat resteert wordt door ervaren en goed geschoolde vakm ensen zeer nauwgezet gedaan. HOE MINDER LASSEN, HOE BETER DE PIJP. Seton fabriceert enkel en alleen pijpleidingen. Volgens t Prefab-systeem. Deze sp e cialisatie is onze kracht. Het resultaat is dat alle pijpen van Seton al volledig afgelast (en zelfs met de juiste oppervlaktebehandeling) m aatklaar naar het werk gaan. Dat komt de kwaliteit van de installatie ten goede. Verder scheelt het een hoop heen-en-weer gesjouw. Dus tijd. Seton is erbij. Vanaf het eerste ontwerp tot en met de kom plete installering. Informatie en offertes: Ketelweg 30, 3356 LE Papendrecht. Telefoon (078) Want wat waard is gedaan te worden, is waard goed gedaan te worden. SETON PIJPLEIDINGEN A 5

16 SUPERKLEINE LENSWATER OLIEAFSCHEIDER IMO-A 393 (X) HEISHIN PUMP WORKS Ltd. bekend als vooraanstaand fabrikant van lenswater-olieafscheiders, introduceert zijn nieuwe HMS-serie nu in capaciteiten tot 2,5 m3/uur. Kenmerken: zeer kleine afmetingen eenvoudig te installeren met coalescer element dus geen vervanging van filters automatische olieafvoer uitgerust met zuigerpomp A-393 certificaten voor o.a. - Engeland (D.O.T.) - Nederland (S.l.) - België (Z.l.) - Duitsland (G.L.)etc. EN...CONCURREREND IN PRIJS OBSERVATOR in s tru m e n t e n g in e e rs Steenhouwerstraat 15, 3194 AG Rotterdam-Hoogvliet, Postbus 7155, 3000 HD Rotterdam. Telefoon: , Telex: WAAR U OOK BENT, LAAN LAAN & KOO Y B.V., Zwmstraat BE Den Oever Ttelefoon L DE L A A N & KOOY DEALERS: - CF MOTOREN- EN MACHINEFABRIEK B.V., J W Fnsoslraat 31,4413 CB Krabbedijke, tel A Plesmanweg 1(d e Poel I), 4462 GC HUNFELD B.V., Eemskanaal Zz 26, 9936 AN Farmsum (Delfzijl), tel MACHINEFABRIEK KALKMAN B.V., Parallelweg 12, 2921 LE Krimpen a/d IJssel, A 6

17 eiiro-blast bv M H A tech n isch bureau b.v AR Rotterdam * P.O. Bon , S luisjesdijk # T e le p h o n e * Telex hateb n l * Telegraphic address HAMTEB A fter o ffice hours: / A G E N T FO R: HYUNDAI MIPO DOCKYARD CO., LTD. ULSAN KOREA. With the SEVEN graving docks, total capacity 2,150,000 dwt, H M D. emerge as the largest ship repair yard in the world. And as one of the most competitive repair yards in terms of costs, deliverytime and workmanship. DAY AND NIGHT SERVICE & KOOY BLIJFT DICHTBIJ Als je als goede leverancier en monteur van dieselmotoren niet durft te praten over storingen, ben je niet realistisch bezig. Storingen kunnen nu eenmaal optreden, dus moet je klaar staan om die zo snel mogelijk te verhelpen. Daarom zijn Laan & Kooy servicemonteurs altijd stand-by. Dag en nacht, zeven dagen per week. Om u onmiddellijk te helpen als dat nodig is, want tijd kost geld. Snelle service, uitstekend onderhoud, een gulle garantie hebben Laan & Kooy z n goede naam gegeven. En natuurlijk de dieselmotoren die wij importeren: Scania Valmet, Waukesha en Guascor. LAAN & KOOY HET VERMOGEN EN DE KENNIS Ooes, tel SCHEEPSBOUWMAATSCHAPPIJ DE HOOP B.V., Schiekade 36, 3125 KJ Schiedam, tel SCHEEPSWERF EN MACHINEFABRIEK el ,-SNIJDER HASSELT B.V,Hasselterslag,8060 AA Hasselt,tel VETHMOTOREN B.V,, Visschersbuurt 19,3356 AEPapendiechttel

18 [ü K raan. fh hang- en s lu itw e rk voor schepen messing en roestvrijstaai INGERSOLL-RAND a ir d rive n w ire ro p e h o ists air d riv e n ch a in h oists a ir d riv e n tra v e llin g c ra n e s SPECIAL FEATURES FOR OFFSHORE-MARINE eigen fabricage van zwaar beslag voor waterdichte deuren en luiken Kraan. - no electrical hazard - no heat up of motors - accurate load spotting - low maintenance - delivery from stock THOFEX ROTTERDAM goudsesingel tel telex haofdstraat 190 hoogezand tel telex dockside arms s a v in g d o c k in g tim e, c o s t- c u ttin g e q u ip m e n t fo r c le a n in g a n d p a in tin g s h ip h u lls diesel engine spares o rig in a l sp a re s fo r m a in a n d a u x ilia ry e n g in e s. S tork, S u lze r and G M T -F ia t reconditioning h ig h q u a lity re c o n d itio n in g o f all e n g in e p a rts...p iston h e a d s-e xh a u st va lve s-cy- lin d e r co ve rs and bearings. Aquamarin oily water separators n o filte rc a rtrid g e s, fu lly a u to m a tic, a p p ro v e d c o n fo rm Im c o re s o lu tio n A 393 a n d A 444. steering gear S to rk -J a ffa s te e rin g g e a r m e e ts a ll s p e c ific a tio n s a n d re q u ire m e n ts Fast sewage treatment systems c a p a c ity p e rs o n s U S C G -c e rtifie d Stork Services Your partner for marine equipment and maintenance 24 hours a day service H e a d O ffic e, R o tte rd a m, P.O. B o x 2013, 7550 C A H e n g e io T e l. (0 10) , T e l. (074) , T e le x m s to nl T e le x s ts r A 8

19 Fig i-3- BSC-Oemonstration of Saving in S F Q C with Booster (left) and with Stand m l Turhocfmrging (right) under comparable Conditions W ith an unchanged pressure ra tio across the turbocharger turbine and Booster turbine, the first case show s a division of m ass flow rate, w hile the second show s a d ivision o f pressure ratio Both arrangem ents can be seen from Fig , The p u u D if booster turbine with: a low m ass flo w rate and a rela tive ly fiig ft pressure ra tio is a em ail high-speed gas tu rb in e. The resultant turb ine a re a is sm all w hich m eans that th is arrangem ent is no t fe a sible in th e sm all engine pow er range because of the excessive speeds,. In la rg e -siie engines this particular arrangem ent proves- advantageous. 2. T he series booster turbine reguires a la rg e, stow -speed turbine fo r th e large mass: flo w ra te a f m inim um pressure bead,. The re su ltin g tu rbin e area fo r a given; applica tion: has been calculated at 5 cm2 fo r parallel: o p e ra tic«a nd 135 cm 2/1000kW engine pow er fo r serie s operation. T he series- arrangem ent is thus only usable on sntall-size engines, Cost benefit analyses carried out by BBC have led them to the Parallel Operation BBC Operation in Series conclusion th a t it is b e tte r to concentrate on the parallel arrangem ent. T ransm ission d f b ooster tu fb in e p o w e rto the pow er take o ff sh a ft ot the engine can be achieved in one of three ways: - D irectly on to th e gearbox of the engine - Fig. 15a) - W ith the aid of a hydrostatic pump - Fig, 15b) - E le ctrica lly, or else feeding the on board power supply during sea operation. If a choice is m ade betw een the first tw o alterna tive s, the fransm is- ' sion e fficie n cy o f the F dftlnger clutch and gearbox is much better than that o f a h ydrosta tic pump and the in itia l expenditure is low er. The optim al am ortisation period is presented by the solution featuring direct drive. The th ird solution (ele ctrica l) w ould be advantageous in that there w oukf then be no need to use oti above the exhausl pipe o f the engine U nfortunately, the re is not enough pow er available at the booster turbine at the m oment to be able to replace an auxiliary» Diesel engine during sea operation. Therefore, power transmission by electrical means is not yet feasible when introducing the booster turbine process. Given the boundary conditions relating to today s Diesel engines and turbochargers, approximately 10 to 15% of the entire isentropic exhaust gas output is available at the booster turbine. This corresponds to roughly 2-3% engine power to be gained. Parallel Booster Turbine in the Output Range kw a) Power Input to the Wheeldrive of the Main Engine b ) H ydro-s tatic Power Transfer to the Shaft Pressure Ratio constant, Mass Flow divided between TC-and Booster-Turbine Mass flow constant, Pressure Ratio divided between TC-and Booster-Turbine V -Compressor LT -Turbtne of the TC NT -Turbine of the Booster ILK-C harge Air Cooler Fig, 14. Comparison between Parallel and Series Operation Shaft o f the Main Engine S. en W. - 52ste jaargang - nr

20 E k c c m p o w e r f o r p r o p u l n o n Fig. 16. SSG Mk III Shaft Generator System combined with a MOH Recovery System o f I.H.I. On the occasion of the company's 150-year anniversary in May 1984, Sulzer announced, inter alia, the introduction of this process for the RTA series. The trade journals quickly took up this announcement and coined slogans for this process such as - efficiency booster system, - power take-on or - turbo-compound We shall have to wait and see whether this system succeeds and, if so, under which name. It is not suprising that it was again the low-speed two-stroke engines that paved the way for an innovation. To begin with, one wonders why, in the case of a Diesel engine, the detour via the booster turbine is made instead of exploiting the energy by reducing the stroke losses. This Is already possible with four-stroke engines. The charge renewal period of the two-stroke engines is however so short already that for reduction of stroke losses neither a reduction in scavenging airports nor an improved exhaust valve timing yields quantifiable success. Sulzer states the improvement of the S.F.O.C. for the entire RTA series to be 3 g/bhph for the full-load point and 2 g/bhph in the case of optimised load. Heat recovery systems Increases in the efficiency of our Diesel engines afford reduction of losses. But not only the losses are reduced, the temperature level, e.g. of the exhaust gases is lower too. Raising the temperature level of the cooling water is quite feasible, and high-temperature cooling is being more widely discussed again, i.e. the application of cooling water temperatures above 100 C with cooling water overpressures safely eliminating steam bubble formation on hot engine components. Waste heat is utilised from - engine exhaust gases - charge air cooler heat (first stage) - cylinder cooling water heat - piston cooling medium heat (as fas as applicable) - possibly lube oil heat. The whole range of possibilities cannot be described in this short paper. Let us look at three proposals from Japan: 1. I.H.I. s SSG Mk III shaft generator system combined with the MOH recovery system is represented in Fig. 16. The constantspeed shaft generator is driven via the so-called electronic differential epicyclic drive (ED drive). The generator has a second drive via a mixed-pressure steam turbine. This calls for a doublestage exhaust-gas economiser. The cooling water heat from the charge air cooler is exclusively used for hot water generation. Fig. 17. Development Policy for the D-MaP Mk III System of Mitsubishi Heavy Industries (1983) 2. Mitsubishi's advanced propulsion plant D-MAP Mk ill is not restricted to waste heat recovery, but also concentrates on power input savings in auxiliaries in order to reduce the energy requirement. The turbine booster has already shown us how important this point is. Fig. 17 is a systematic compilation of Mitsubishi s considerations in this respect. It will be noticed that exhaust gas temperature has been increased. M.H.I. states in this context: Thanks to the reduction of waste heat in the jacket cooling water and the piston cooling systems and to the increase in their temperatures, the waste heat dissipated to the exhaust gas can be increased by about 10% and the temperature raised by about C w n tlm il M i Hat ATC-S MitsuJ ATC-Y Mitsui ATC-FI Mitsui ATC -FI Generated p w «i UOhW 110 hw A JO IW 490»W JJOhW Generated power 100 (Bate) ) 143 Sjnum component E ilu v ii gat outlet temperature Single prcia T/G Single Prca* T /G Miacd prcu T/G (one steam muing) Eihseit gas eco -Pitheating pari -Evaporating part -Super heat pan Feed heater Eahaait gai eco -Preheating part -Evaporating part -Superheat part Low prcu tteam generator (LPSG) Exhaust gai eco -Preheating pan -Evaporating part -Superheat pan Low prcu tteam Generator (LPSG) 'Scat air eco M ited prcu T/G (two steam miring) Eihauil gas eco -Preheating part Evaporating part Superheat part Hol water Dither Scar air eco M iicd press T /G (two steam m ning A one steam cit rad) Eihausi gas eco Preheating part -Evaporating pari Hot water flash Turbine Hot water Dasher Scar air eco IM *C l» * C I2J*C I I J C IIJ * C R c m tik j: A bove g en erated pow er *how i»he effective electric pow er in eum rner e ac ep l ou tp u t o f system a u a ilia n c * M a m engine it M iliu i-b A W 6 L 7 0 M C E. M C R I P S X 9 5 r p m.a n d above g e n erale d pow ct ii b a te d o n N S R P S X 9 2 rp m o f m ain engine E ih a u il g a t te m p era tu re a t econom ise r irtlel i* * C in tu m m er. Fig. 18. Comparison o f various Turbogenerating Systems devel oped by Mitsui with a Schematic Diagram o f the latest A TG-F2 System 400

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

DECLARATION FOR GAD approval

DECLARATION FOR GAD approval Version 1.2 DECLARATION FOR GAD approval Declare that for the following central heating boilers Intergas Calderas de Calefacción S. L. Kombi Kompakt R 24, 28/24, 36/30 and Prestige The installation and

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

right place, right time

right place, right time right place, right time PND: constructie èn industriële verhuizingen Combinatie van twee disciplines maakt PND tot de ideale partner Het verhaal achter de succesformule van PND is eenvoudig. Van oorsprong

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld.

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld. S H E E T M E T A L p a r t s a n d a s s e m b l i e s I n t r o d u c t i e Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Dynamic S Steeringgear

Dynamic S Steeringgear Dynamic S Steeringgear De Dynamic S stuursystemen zijn speciaal bedoeld voor commerciële vaartuigen, waarbij stuurcomfort, levensduur en efficiëntie voorop staan. De systemen komen vanwege hun revolutionaire

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Tentamen Thermodynamica

Tentamen Thermodynamica Tentamen Thermodynamica 4B420 4B421 10 november 2008, 14.00 17.00 uur Dit tentamen bestaat uit 4 opeenvolgend genummerde opgaven. Indien er voor de beantwoording van een bepaalde opgave een tabel nodig

Nadere informatie

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN M A N U A L HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN MANUAL - ACTIVE MOTOR VALVE Model E710877 E710878 E710856 E710972 E710973 www.tasseron.nl Inhoud / Content NEDERLANDS Hoofdstuk Pagina NL 1 ALGEMEEN 2 NL 1.1

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland verzekerde patiënten Ook als u geen ziektekostenverzekering heeft of in het buitenland verzekerd bent, kunt u voor behandeling terecht

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Pon Power. Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design. Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon

Pon Power. Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design. Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon Pon Power Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon Agenda Pon Pon Power Service Design door Pon Power Pon Wereldwijd Canada United States

Nadere informatie

GEO-HR: OPPORTUNITIES FOR MARITIME SECURITY OPERATIONS

GEO-HR: OPPORTUNITIES FOR MARITIME SECURITY OPERATIONS GEO-HR: OPPORTUNITIES FOR MARITIME SECURITY OPERATIONS 2nd GEO-HR User Consultation Workshop 25 April 2013 Arthur Smith TNO Defence Research 1 Who is TNO Defence Research? TNO Defence Research: Part of

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Classic Handhydraulische Stuursystemen

Classic Handhydraulische Stuursystemen Classic Handhydraulische Stuursystemen Classic handhydraulische stuursystemen zijn ontwikkeld voor professionele schepen, die geen bekrachting nodig zijn. De stuursystemen blinken uit in eenvoud, levensduur,

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education MARK SCHEME for the May/June 2012 question paper for the guidance of teachers 0503 FIRST LANGUAGE

Nadere informatie

Consumer billing Best practices

Consumer billing Best practices Consumer billing Best practices Jaap Jan Nienhuis 20 March 2013 tomorrow s transactions today Welcome 2 Titel subtitel. Auteur(s) datum voluit. Innopay BV. Alle rechten voorbehouden. Jaap Jan Nienhuis

Nadere informatie

Tebunus Tube Bending. Tebunus

Tebunus Tube Bending. Tebunus Tebunus Tube Bending ISO9001 LLOYD S REGISTER QUALITY ASSURANCE Tebunus F L E X I B L E W I T H M E T A L Tebunus Tube Bending bv werd opgericht in 1985 en heeft inmiddels bewezen over dermate goede kwaliteiten

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Future Driven Value Creation 02-12-2013

Future Driven Value Creation 02-12-2013 Future Driven Value Creation 02-12-2013 Programma 16:30 Introductie en toelichting op het thema 17.15 Vraagstelling en individueel bezinnen 17:45 Break en broodjes 18:15 Break out sessies (2 groepen) en

Nadere informatie

For Sale 480.000,- If u are interested in this ship and you want further information, don`t hesitate to contact us.

For Sale 480.000,- If u are interested in this ship and you want further information, don`t hesitate to contact us. For Sale 480.000,- Historical data The seaworthy steel passenger ship "Vonne S" was in 1953-1955 specially built for the "Delta works" in Zeeland (Holland) for research and inspection of the Department

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Brokers vision. VAT exempt. Netherlands

Brokers vision. VAT exempt. Netherlands Établissement: Vlaardingen (pays Bas du Ouest) Maastricht (pays Bas du Sud) Pont de Présentation Briare le Canal (France 45) www.courtierdebateaux.fr info@ courtierdebateaux.fr Palingaak 7.69 24.500 VAT

Nadere informatie

AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY

AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY [Type here] Press Release 25 November 2014 AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY ALE will be working alongside Belgium-based Aertssen to transport the Port

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Open source VoIP Networks

Open source VoIP Networks Open source VoIP Networks Standard PC hardware inexpensive add-in vs. embedded designs Ing. Bruno Impens Overview History Comparison PC - Embedded More on VoIP VoIP Hardware VoIP more than talk More...

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

underground container systems metro, chiplock and winconsyst

underground container systems metro, chiplock and winconsyst underground container systems metro, chiplock and winconsyst vconsyst VConsyst specialises in manufacturing and exporting underground waste collection systems. With twenty years of experience and an installed

Nadere informatie

ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard. NGI Limburg 30 mei 2007

ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard. NGI Limburg 30 mei 2007 ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard NGI Limburg 30 mei 2007 1 Tijdlijn 80-er jaren: ITIL versie 1 2000: BS 15000 2001: ITIL versie 2 2002: Aangepaste versie BS 15000 2005: BS

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Presentation Fire fighter safety switch

Presentation Fire fighter safety switch Presentation Fire fighter safety switch 20 september 2011 Elsbeth Faasse Cor Jansen Santon Holland BV AGENDA SANTON INTRODUCTION PRODUCTS NEW DEVELOPMENTS The Fire fighter Safety Switch Introductie Diverse

Nadere informatie