Veiligheid Rapport Benelux. Global Black-Out. Geomagnetisme storm SOLAR STORM (NBC) Nucleair, Biologische en Chemische beveiliging

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Veiligheid Rapport Benelux. Global Black-Out. Geomagnetisme storm 2011 2015 SOLAR STORM (NBC) Nucleair, Biologische en Chemische beveiliging"

Transcriptie

1 Veiligheid Rapport Benelux Global Black-Out Geomagnetisme storm SOLAR STORM (NBC) Nucleair, Biologische en Chemische beveiliging The Future Belong to Those Who Plan

2 Global Black-Out Geomagnetisme storm Inleiding: Veiligheid staat op NR 1 voor iedereen, iedereen wilt dat zijn gezin of familie overleeft bij grote natuur rampen. We staan op de voor avond van de Grote Back Out die gaat plaats vinden binnen twee jaar. Volgens NASA wetenschappers, militaire instanties, veiligheid instanties en de Amerikaanse regering zal onze aarde getroffen worden door de Grote Solar Storm begin Deze theorie wordt ondersteund door wetenschappers van NASA die in 2008 een rapport publiceerde. De Grote Black-out zal het magnetische veld van de aarde lam leggen en alle elektronica, elektriciteit, communicaties, satellieten, generatoren, en kerncentrales zullen niet meer werken. Ons volledig sociaal netwerk zal gedurende 3-5 jaar over de wereld lam leggen. In Amerikaanse termen spreken we over een Globale blackout dat ons terug naar een prehistorische tijd brengen. De recovering van onze Europese landen zal zo goed als niet kunnen gebeuren als wij ons niet voorbereiden op deze ecologische rampen. Door dat het magnetisch veld van onze aarde weg valt zal een poolverschuiving niet uit te sluiten zijn van 15 tot 30. Dit resulteert dat we 3 jaar achter elkaar geen zomer zullen hebben maar in een totale winter zullen leven. Door de poolverschuiving van 30 zal onze Atlantische golfstroom stil komen te liggen dat resulteert in een koude of mini ijstijd over Noorden van Europa. De poolen zullen veranderen en andere gebieden komen in Noordpool te staan en de evenaar zal zich wijzigen. Dit is het scenario s dat zal plaats vinden in de nabije toekomst. Een nucleaire winter, wereld pandemie die Benelux zullen treffen zijn niet uit te sluiten. De gevolgen zijn heel groot op ons sociaal netwerk. Het belangrijkste is bij de Grote Black-out een infrastructuur te hebben waar onze staats instellingen en uw familie kunt overleven. Voor deze reden worden in Benelux ondergrondse steden gebouwd voor als voorbereiding van de grote catastrofes. Naast Amerika is er maar één Europees land (Zwitserland) die de infrastructuur heeft om met haar burgers te kunnen laten overleven. Alle andere Europese landen zullen deze wereld catastrofe niet overleven als ze zich niet voorbereiden. Dit rapport is gemaakt om onze veiligheid, staats instellingen en burgers te informeren op de gevolgen en voorbereidingen die moeten getroffen worden.

3 Global Black-Out Geomagnetisme storm Toelichting van de Globale Black-Out. door Michio Kaku Zonne deeltjesen hun interactie met de magnetosfeer van de Aarde. Een geomagnetisme storm is een tijdelijke verstoring van de Aard- 'magnetosfeer veroorzaakt door een verstoring in de ruimte, geassocieerd met een massa uitstoot van de zonnecorona ( CME Coronal Mass Ejection), coronale gaten, of zonnevlammen. De geomagnetisme storm veroorzaakt een schokgolf die het magnetisch veld van de Aarde 24 tot 36 uur na de uitbarsting bereikt. Bij de Grote Black-Out is dit 8 min. Dit gebeurt alleen als de schokgolf reist in een richting naar de Aarde. De druk van de zonnewind op de magnetosfeer zal verhogen of verlagen, afhankelijk van de kracht van de zonneactiviteit. De zonnewind wijzigt ook de elektrische stromen in de ionosfeer. Magnetische stormen duren meestal slechts 24 tot 48 uur, maar sommige kunnen vele dagen tot maanden duren zoals bij de Grote Black-Out. Een bekend voorbeeld is dat van een elektromagnetische storm in 1989 in Canada Montreal. De storm verstoorde het grootste deel van Quebec, en hij veroorzaakte aurora s die te zien waren tot in het zuiden van Texas. (lees NASA rapport)

4 Historische feiten. - Van 28 augustus tot 2 september 1859, werden tal van zonnevlekken en zonnevlammen waargenomen op de zon. De grootste uitbarsting vond plaats op 1 september. Een CME bewoog zich richting aarde als gevolg van de zonneuitbarsting en bereikte onze planeet binnen achttien uur - een reis die normaal gesproken drie tot vier dagen duurt. De grootste geregistreerde geomagnetisme storm teisterde de aarde 2 dagen lang van 1 2 september De horizontale intensiteit van het aardmagnetisch veld was verlaagd met 1600 nt zoals geregistreerd werd door het Colaba observatorium in de buurt van Bombay, India. Telegraaf verbindingen en draden waren zowel in de Verenigde Staten als in Europa onklaar, sommigen veroorzaakten brand. Aurora s werden gezien tot in het zuiden van Hawaï, Mexico, Cuba, en Italië. Dit verschijnsel kan men meestal alleen in de buurt van de polen waarnemen. Dit was de super zonnestorm van Op 13 maart 1989 veroorzaakte een zware geomagnetisme storm de ineenstorting van het Hydro-Quebec elektriciteitsnet in een kwestie van seconden! Binnen 90 seconden sneuvelde apparatuur en beveiligingsrelais in een trapsgewijs opeenvolging van gebeurtenissen. Zes miljoen mensen waren zoals elke morgen vertrokken naar het werk voor negen uur, het uitvallen van het elektriciteitsnet veroorzaakte aanzienlijke economische schade. Deze geomagnetisme storm was het resultaat van een coronale massa-ejectie, uitgeworpen uit de zon op 9 maart In augustus 1989, een andere zonne storm treft microchips, dit leidt tot een stilstand van alle handel op Toronto 's aandelenmarkt. - Sinds 1989, evalueren bedrijven in Noord-Amerika, het Verenigd Koninkrijk, Noord- Europa en elders de risico's van geomagnetisch geïnduceerde stromen (GIC) en ontwikkelden migratie strategieën. (Deze strategieën zullen wij in Benelux moeten plannen). - Sinds 1995 geomagnetisme stormen en zonnevlammen worden gecontroleerd vanaf de Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) joint-nasa - Europeaan Space Agency satelliet , NASA krijgt haar eerste gegevens binnen over de gevolgen van de solar storm en de zonne activiteit die onze Aarde zal treffen tussen , Voorbereidingen worden in Amerika ondernomen om te kunnen overleven. - Op 26 februari 2008 barstte de magnetische velden in de magnetotail, het vrijgeven van ongeveer joule aan energie. De explosie lanceerde twee gigantische wolken van protonen en elektronen, een in de richting van de aarde en een weg van de aarde. Wanneer de Aard-gerichte wolk neerkomt op de aarde, veroorzaakt ze vonken en een levendige aurora in Canada en Alaska.

5 - 2008, NASA maakt rapport over de Solar-Storm bekend en publiceerde deze. Mr Michael Kaku bevestig dit op verschillende media zenders. Verschillende wetenschap rapporten en magazines publiceren het zelfde , december worden door Radius Engineering Europa verschillende agenten aangenomen om voorbereidingen te treffen voor Europa. In Texas (U.S) worden de gevolgen toegelicht en voorbereidingen die moeten worden getroffen , worden de eerste Europese rapporten gemaakt en voorbereidingen getroffen tegen de Grote Black-Out en de strategieën om bevolking groepen te kunnen immigreren naar andere landen. -Tussen het jaar 2011 en 2015 een totale black-out over de wereld. NASA rapporteert en bevestigd deze mogelijkheid december 2012, NASA rapport bevestig de mogelijke gevolgen in deze periode.

6 De Zonne-Storm. (ontstaan en mogelijke gevolgen van een solar flare impact): Een super zonne - uitbarsting De feiten Zonnevlekken zijn relatief donkere vlekken op het oppervlak van de Zon. Het oppervlak van de Zon vertoont geregeld donkere vlekken. De zonnevlekken hangen samen met koelere plekken op de Zon. Hun aantal is een maat voor de activiteit van de Zon: hoe meer er te zien zijn, hoe actiever de Zon. Een actieve Zon produceert korte explosies van energie waarbij geladen deeltjes vrijkomen. Als die deeltjes de aardse atmosfeer binnendringen kunnen ze poollicht veroorzaken. De kans op poollicht is het grootst in jaren met veel zonne-activiteit. Gemiddeld om de elf jaar verwisselt de Zon haar magnetische polen van plaats, de "actieve" periode. De laatste keer was in 2001 en de polen zullen zo blijven tot 2012, wanneer de polen opnieuw van plaats wisselen. Deze poolverschuiving gebeurt altijd op het hoogtepunt van de toename in het aantal zonnevlekken, elke 11 jaar.

7 Invloed van zonnevlekken op het klimaat Uit het poollicht blijkt dat de energie-uitbarstingen op de Zon invloed hebben op de aardse atmosfeer. De vraag is of de veranderlijke activiteit van de Zon ook merkbaar is in het klimaat. De elfjarige cyclus en ook langere cycli zouden dan terug te vinden moeten zijn in de registraties van het weer of andere factoren. Onderzoekers zijn al meer dan een eeuw op zoek naar mogelijke verbanden. Zo valt de kleine ijstijd, de periode waarin de winters althans in Noordwest-Europa uitzonderlijk streng waren, samen met weinig zonnevlekken. Deze periode wordt ook wel het Maunderminimum genoemd, naar de Engelse astronoom Edward Walter Maunder. Ook dacht men aan een verband tussen het aantal zonnevlekken en de graanopbrengst. Er spelen twee effecten. De hoeveelheid zonnestraling oefent een rechtstreekse invloed uit. De geladen deeltjes van de zonnewind beïnvloeden bovendien de vorming van druppeltjes in wolken, omdat ze als kernen dienen voor condensatie, zoals in een nevelkamer. Sinds 1979 zijn dankzij satellieten nauwkeurige waarnemingen beschikbaar, waaruit blijkt dat de intensiteit van de zonnestraling in de pas loopt met een 11-jarige cyclus van zonneactiviteit. In de gemiddelde temperatuur over de gehele wereld gezien zijn die variaties echter nauwelijks terug te vinden: ze veroorzaken variaties van ongeveer 0,03 graad. Er zijn nu aanwijzingen dat langzamere variaties in zonne-activiteit wel een merkbare invloed hebben. Volgens het IPCC-rapport 2007 zijn veranderingen in de Zon sinds 1750 verantwoordelijk voor een temperatuursverandering van maximaal +0,13 [+0.07 tot 0,33] C. De bijdrage van de Zon is klein in verhouding tot de bijdrage van de broeikasgassen: de temperatuur is sinds het begin van de vorige eeuw met 0.7 C toegenomen. In de eerste helft van de 20e eeuw heeft de Zon een bijdrage geleverd aan de opwarming van de aarde, maar sinds 1980 zou de Zon moeten zorgen voor een verkoelend effect, terwijl de gemiddelde temperatuur juist verder toenam. De periode van een zonnevlekkenminimum (de 11-jarige periode) valt laatstelijk in , echter tot verwondering van vele sterrenkundigen duurt deze periode al tot in "De Zon is dood" verklaarde emeritus hoogleraar Cornelis de Jager op de radio en op nu.nl: hij voorspelt om die reden een nieuwe ijstijd in 2012 of Het begin van een nieuw Maunderminimum zou aanstaande zijn werd ook gezegd op de "Solar Variability Earth s Climate and the Space Environment" conferentie in Montana. Zelfs werd een nieuwe stadia verwacht. Opvallend is de opmerking daar, dat gebleken is dat in 2007 de gemiddelde temperatuur op aarde met 0,7 graad is gedaald en dat daarmee in verband werd gebracht. In juni 2009 ontstonden dan eindelijk de langverwachte eerste kleine zonnevlekken van de 24ste periode. Hoewel volgens NOAA die 24ste periode al in december 2008 begonnen was. De eerste echte twee grote zonnevlekken ontstonden op 21 en 22 sept 2009.

8 Global Black-Out / DE RAMP Geomagnetisme storm Een solar storm kan alle elektrische power op aarde uitschakelen. Als de storm maar een paar dagen woedt kan het meestal geen kwaad, maar een paar weken of maanden en ons hele economische en maatschappelijke systeem stort ineen. Al onze elektrische systemen zijn zoals een grote antenne die de elektromagnetische kracht uit de ruimte aantrekt. Het is al meermaals gebeurt dat een solar flare de elektriciteit in een stad of groter gebied lamlegt zoals in Montreal canada In 90 sec ging het dagelijkse leven van normaal tot een gehele stop. Er is berekend dat een storm met 3x de kracht als die van Montreal een heel continent kan platleggen. Het volgende solar maximum komt eraan in 2011 dan is er kans op extreme zonne activiteit. Met zijn grootste piek rond december Daardoor verhoogt de kans op een grote solar storm. De magnetosfeer beschermt ons normaal, maar de storm vervormt die en er is dan weinig beschermend schild over, bvb na een week lang bombardement bestaat reeds de kans dat het beschermende effect van de magnetosfeer met 30-50% is afgenomen. De NOAA in Colorado USA houdt de zon in het oog. (National Oceanografic and Atmosferic Administration) Power stations staan als eerste op de waarschuwingslijst voor space weather control. De observatie van de zon wordt uitgevoerd door twee satellieten. - De ACE satteliet bestudeert de solarwind, maar het blijft een raadsel wanneer de CME (coronal mass ejection) juist in slaagt. De polariteit van de solarstorm is belangrijk, heeft de storm een noord of zuid polariteit? Bij een noordelijke polarisatie zou de solar storm kunnen afkaatsen op de magnetosfeer, bij een zuidelijke polarisatie is er een grote kans op een ramp. De ACE satteliet kan de polarisatie bestuderen en vaststellen. - The SOHO satteliet houd de wacht tussen aarde en zon met een coronagraph aan boord, hij heeft ook telescopen om de zon te bestuderen. Deze satellieten kunnen een uitbarsting op de zon waarnemen, maar het grote probleem is dat we niet weten hoe snel dat de solarflare zich voortbeweegt. De gevolgen zijn heel groot wanneer de solar flare onze satellieten passeert, als sterren zullen zijn uit de lucht vallen.

9 Drie verschillende soorten solar flares a. prutoberans; een zonne-uitbarsting die de aarde niet bereikt b. solar flare die aarde bereikt; mogelijke gevolgen worden besproken in dit rapport. c. solar storm; langdurig en krachtiger bombardement dat de magnetosfeer kan vervormen en de atmosfeer kan doen ontbranden. opmerking1: Een gefocuste solar flare gaat in een straal over de aarde, kan grillige baan hebben. Een wilde solar flare kan voor een kortere periode in tijd een deel van de magnetosfeer of zelfs van de aarde verbranden zoals een projectiel dat ontvlamt. De impact hangt telkens af van kracht, bij de ene verdeeld bij de andere gebundeld in één moment. Een langdurig bombardement kan zelfs de atmosfeer in brand zetten. Opmerking2: Het Electro magnetische veld van de aarde beïnvloed de kern van de aarde, er is dus een kans op een poolverschuiving. Bij bijna vernietiging van het magnetische veld mogelijk heel grote verschuiving of kanteling. Opmerking3: Complexe adaptieve systemen op de rand van chaos; bevroren chaos is schijn, er valt niet te voorspellen wanneer een ramp gaat gebeuren wel is er vast te stellen dat als de invloed van chaos op een systeem te groot wordt er rampen gebeuren. Solar storm in 2012 bereikt ons in drie stappen De ultimate solar storm slaagt in 3 stages de eerste stage is de solarflare, die de CME voorafgaat en die slechts 8 minuten nodig heeft om de aarde te bereiken. Tweede stage is de radiastorm die op 8 minuten na de flare komt. Elektronica op grote hoogte kan doorbranden, maar op de grond is het nog veilig door de magnetosfeer en de atmosfeer die ons beschermen, maar astronauten kunnen sterven aan hoge dosis radiatie/straling. Grote opwarming van de atmosfeer van de aarde waardoor deze begint te zwellen met grote tsunami als gevolg. Alle satellieten komen naar beneden gevallen. als sterren zullen zijn uit de lucht vallen.

10 Eerste teken van de Solar Storm in Benelux - satellieten komen naar aardoppervlak gevallen vanwege elektromagnetische storing. Gevolg gps en andere satelietbased technologie valt uit. - The massieve solar flare kan er van 12 u tot enkele dagen over doen eer wij op aarde de impact werkelijk beginnen voelen. - Men verliest ook het radiocontact met vliegtuigen die op dat moment in de lucht zijn. Dit ligt aan de X rays in de flares. Er is dan geen radiocontact meer mogelijk en door de radiatie vallen de motoren uit. - GPS is nu helemaal uitgeschakeld. Vliegtuigen storten neer, de navigatie is weg. Nu is het een kwestie van zoveel mogelijk mensenlevens te redden. - De derde fase, de CME, beweegt zich voort met snelheden tot 2000 mijl per sec! De snelheid van de CME is afhankelijk van de kracht van de zonne-uitbarsting, het is heel moeilijk te voorspellen wanneer die ons juist bereikt! - Deze fase ontstaat uit een grote zonnevlek (grote van jupiter), die een miljard ton massa geëlektrificeerde gaswolk de ruimte instuurt aan hoge snelheid, de CME "coronal mass ejection". - Steeds meer power plants vallen uit. - Mensen geraken vast in de metro en liften, rampenplan wordt uitgevoerd. - Over heel de wereld wordt de groene slang gezien in de lucht (noorderlicht). - De volledige shut down vindt plaat (elektriciteit, communicatie en sociaal netwerk) - Ziekenhuizen, civiele bescherming, politie en andere veiligheidcentrums worden zelf het slachtoffer van de black-out.

11 Wat zijn de effecten van die solarflares? (per categorie) elektriciteit maar ook op kerncentrales enz. Biologische labo s, farma labo s... De elektriciteitsgeneratoren worden geraakt en worden vernietigd, en dan valt de aarde zonder elektriciteit voor mogelijks maanden of zelfs jaren. Volgens onze Amerikaanse collega s is dit één van de grootste problemen die ze niet kunnen oplossen. Oplossing Benelux: generatoren in back-up maken, zoals de U.S nu momenteel doet. Zowel particulieren, bedrijven en staats instellingen moeten ondergrondse power suplies hebben. De enige manier om de transformatoren te beschermen is ze uitschakelen, als ze aanblijven dan gaan ze kapot. Klinieken, openbare instellingen en militairen moeten dan op noodcircuit draaien, maar ze beperkt in hun vermogen en duur. De meeste ziekenhuizen zullen na 5 dagen met duizenden doden zitten. Op de hele wereld zijn er tienduizenden transformatoren. De productie capaciteit is slechts een honderdtal per jaar. Men mag echter niet vergeten dat in dit scenario de hele economie plat ligt en het mogelijk tientallen jaren kan duren vooraleer er overal terug elektriciteit is. In U.S moeten ze 2000 transformatoren veranderen. In totaal zijn er maar 4 bedrijven op de wereld die deze kunnen maken, 75 / per jaar, per fabrikant. Zijn Max 300 transformatoren per jaar. Maar het probleem ligt er bij dat deze fabrikanten ook geen elektriciteit hebben op dat ogenblik en deze niet kunnen aanmaken. Oplossing Benelux: generatoren afzetten met alle gevolgen dat onze kerncentrales en andere transformatoren ondergronds opbergen naast de installatie. Want niet vergeten alle vervoer zal onmogelijk zijn aangezien geen enkele auto nog zal werken. Het beste in slechts één gebied de powerplant afsluiten zodat er toch nog één energie plant is na de impact. (naargelang van de capaciteit kan berekend worden hoeveel transformatoren volstaan om een minimum aan elektriciteitsvoorziening te voorzien voor een gebied). De kans dat er na de solar storm voor jaren geen elektriciteit meer is te groot, dus moeten er plants stilgelegd worden en back-ups gemaakt worden. Grote vraag is de sociale chaos die daardoor ontstaat. Paniek breekt uit = niet functioneel meer opereren van de hulpdiensten. Bovendien begint iedereen dan te bellen als dat in het nieuws komt en wil noodproviand inslaan, dus je krijgt een power piek en een chaos situatie op grondniveau in de steden.

12 Oplossing Benelux: Recovery plan Benelux opstellen - Maar ondertussen is de communicatie overal gestoord en wordt het alsmaar moeilijker met elkaar contact te houden. Oplossing Benelux: alternatieve oplossing zoeken De chaos wordt nog groter als de elektriciteit uitvalt, en er steden in het donker komen te liggen waar het op dat moment nacht is. Oplossing Benelux: generatoren en back-ups plannen voor meer dan twee jaar. Overal duikt de aurora op ook boven de evenaar, overal waar het nacht is kan men die zien alhoewel mooi is dit de ultieme waarschuwing, de CME is gearriveerd. De oude Maya s noemde deze de groene slang. Oplossing Benelux: geen oplossing voor, alleen ondergronds gaan. De aurora komt alsmaar lager en springt zoals de bliksem over op de nog draaiende powerplants die exploderen. De transformatoren branden op. Alle elektriciteit is nu verdwenen. Oplossing Benelux: zodra de Koninklijke Sterrenwacht van Brussel het alarm moet door geven over de wereld moet zij op één of andere manier met het crisiscentrum in contact staan dat deze in België de transformatoren kan afzetten. - Black-Out Treinen botsen, banken worden overvallen, Global Communications is uitgevallen, geen internet meer, de rode lichten werken niet meer, seining voor treinen werkt niet meer, de luchthaven ligt plat =World Wide Communications breakdown. Vele mensen zullen dit niet overleven. En onze satellieten vallen als sterren uit de hemel.

13 Foodsupply en watersupply stoppen en zullen dus binnen enkele weken ook opgeraken. Plunderingen breken uit, studies bewijzen dat bij rampscenario s het aantal moorden en verkrachtingen meer dan verdriedubbelen. Er moet ook rekening gehouden worden met de uitbraak van ziektes. Oplossing Benelux: grote opslag en voorraad aanleggen voor voedsel dat ondergronds is en beschermd is. - Enkel ziekenhuizen en hulpdiensten hebben nu nog noodgenerators voor 48 uur. Daarna sterven duizenden mensen in onze ziekenhuizen. Oplossing Benelux: grote opslag van poergeneratoren zoals EC32-5 Power Generator van Radius Engineering die voor één jaar capaciteit kan geven. Afspreken welk hoofd ziekenhuis dat in België zal gebruikt worden onder de vleugels van het crisis centrum en Militair Ziekenhuis in Neder-Over-Heembeek zou daarvoor in aanmerking komen. Stralingsgevaar voor de mens Intense zonnevlammen zijn de dragers van zeer hoge energie deeltjes die stralingsvergiftiging bij de mens kunnen veroorzaken op dezelfde manier als laagenergetische straling van een nucleaire ontploffing. De atmosfeer van de Aarde en de magnetosfeer bieden een adequate bescherming op de begane grond, maar astronauten in de ruimte zijn onderworpen aan potentieel dodelijke doses straling. Bij een grote solar storm kan deze straling het aardoppervlakte bereiken. De penetratie van hoogenergetische deeltjes in levende cellen kan chromosoomschade, kanker, en tal van andere gezondheidsproblemen veroorzaken. Een grote doses kan onmiddellijk fataal zijn. Voor deze reden dat het belangrijk is dat de mensen ondergronds kunnen verblijven. Alleen Zwitserland heeft een capaciteit van 110% voor haar bevolking. Solar protonen met energieën van meer dan 30 MeV zijn bijzonder gevaarlijk. In oktober 1989, produceerde de zon genoeg energetische deeltjes om een astronaut op de Maan, gekleed in slechts een ruimtepak en gevangen in het ergste van de storm, op korte termijn te doden; de verwachte dosis is ongeveer 7000 rem. (Indien de astronauten de tijd hadden gehad om een onderkomen te zoeken in een ondergrondse schuilplaats zouden zij slechts blootgesteld geweest zijn aan een geringe dosis straling) De kosmonauten van het Mir- space -station werden dagelijks onderworpen aan een dosis met een kracht van ongeveer tweemaal de jaarlijkse dosis op het aardoppervlak. Kort gezegd; tijdens de zonnestorm aan het einde van 1989 absorbeerden zij een volledige jaar stralingsdosis in slechts een paar uur. Oplossing Benelux: mensen moeten ondergronds kunnen gaan en overleving faciliteit hebben.

14 Biologische impact. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat veranderingen in het aardmagnetisch veld invloed hebben op biologische systemen. Studies tonen aan dat fysiek menselijke biologische systemen kunnen inspelen op schommelingen in het aardmagnetisch veld. De bezorgdheid omtrent dit onderwerp heeft ertoe geleid dat de International Union of Radio Science een nieuwe Commissie heeft gelanceerd. De Commissie K - Elektromagnetisme in de biologie en de geneeskunde, huidige voorzitter dr. Frank Prato. Het meest bestudeerde biologische effect van de variabele Zonneactiviteit is het niet functioneren van de navigatie vermogens van duiven tijdens geomagnetisme stormen. Duiven en andere migrerende dieren, zoals dolfijnen en walvissen, hebben interne biologische kompassen, bestaande uit het mineraal magnetiet verpakt in bundels van zenuwcellen. Hoewel dit bij duiven waarschijnlijk niet hun primaire methode van navigatie is, zijn er veel duiven races waarbij slechts een klein percentage van de vogels terug naar huis keert. Deze verliezen van onze wereld dieren zal één grote biologische impact hebben op ons ecologisch systeem. Oplossing Benelux: geen oplossing voor. Alleen onze collega s hebben al ondergrondse structuren gemaakt in Noorwegen, Zwitserland en Amerika waar diverse DNA en zaadbanken worden opgeslagen voor deze grote catastrofes. (CNN) Poolverschuiving Bij de magnetische storm BIG ONE zal ons magnetisch veld uitvallen, deze zal een poolverschuiving geven tussen de Vele wetenschappers spreken over de True polar wander is een verschuiving van de polen van de aarde. Het gaat niet om platentektoniek, waarbij de grote rotsplaten met daarop de continenten ten opzichte van elkaar bewegen. Bij true polar wander kantelt de hele planeet. De nieuwe draai as steekt door andere gebieden dan de oude as, maar wijst na de kanteling in dezelfde richting. Wie op de nieuwe Noordpool omhoog kijkt ziet de oude vertrouwde poolster, maar staat in Amsterdam in plaats van in het Arctisch gebied. Het klinkt als ergere sci-fi dan rampenfilm The Core, maar wetenschappers nemen true polar wander serieus. Op Mars kwam zo, denken ze, de loodzware Tharsis-vulkaan aan de evenaar te liggen. (SETI)

15 Dit instituut CReSIS (Center for Remate Sensing of Ice Sheets) Staat in voor onderzoek naar de inpakt van het smelten van het ijs op ons ecologisch systeem. Als de poolkappen gedeeltelijk zouden smelten zouden we een verhoging van het zee spiegel tot min op 14 m hoog komen. (kaart CReSIS, zeespiegel meer dan 14 m) Een grote volksverhuizing in ons land zou dan plaats vinden met alle chaos. Het gevaar met de solar storm is dat het magnetische veld kan uitvallen en dat er een poolverschuiving zou komen. Deze poolverschuiving laat ons ijs smelten in 7 dagen. Grote gedeeltes van Nederland en België zouden onder water komen te staan. Het grootste gevaar ligt bij de kerncentrale van Doel die onder water komt te staan en zonder elektriciteit of transformatoren die stuk gaan. https://www.cresis.ku.ed Oplossing Benelux: geen oplossing voor. Alleen kunnen we onze dijken versterken, verhogen en nieuwe kanalen aanmaken.

16 Global Black-Out Geomagnetisme storm De grote Tsunami True polar wander, na de verschuiving van de polen van de aarde zullen grote delen van onze aarde onder water lopen. De grote Tsunami is niet uitgesloten. In de meeste onderzoeken spreken ze over een golf van meer dan 1500 m. Deze zou gemakkelijk 200 km landinwaarts kunnen gaan. Ook vele bergen zullen herreizen uit zee, weer andere bergen op land zullen zakken of in één stuiken. Wanneer een energierijke tsunami ondiep water bereikt en het land op loopt, sleurt het water alles mee, met dramatische gevolgen voor de kustbewoners. Wanneer de tsunamigolftop voorafgegaan wordt door een golfdal, trekt de zee zich eerst minutenlang terug tot een uitzonderlijk lage waterstand, tot honderden meters zeewaarts. Daarbij komen objecten boven water die anders nooit te zien zijn en het verrast vissen die op het droge komen te liggen. Ziet men dat, dan moet men meteen naar hoger gebied vluchten, maar veel mensen worden wellicht verleid de drooggevallen zee in te lopen op zoek naar vis of waardevolle voorwerpen. Na een kwartier tot een half uur komt de top van de tsunami echter onvermijdelijk. In andere gevallen nadert de golftop als eerste, en dan is er geen vooraankondiging in de vorm van een zich tijdelijk terugtrekkende zee. De eerste golf van de tsunami hoeft niet de hoogste te zijn, dit hangt van lokale omstandigheden in zowel het ontstaansgebied en het uitloopgebied af, zoals het voltrekken van een zeebeving en complexe weerkaatsingen van de tsunamigolven tussen eilanden en kapen in het getroffen kustgebied.

17 (laat onze kinderen geen slachtoffer worden) Naast mensen, dieren, bomen en gebouwen aan de kust worden ook zeedieren aan de kust door de tsunami getroffen, zoals de doejong, die graast in tamelijk ondiep water. Ook koraalriffen in andere delen van de wereld kunnen door de grote tsunami ernstig beschadigd worden. Omgewoeld zand kan levende kolonies koraaldiertjes verstikken. Voor ons land zijn de grote landbouw gebieden die zullen overstromen. Eilandstaatjes in de Grote Oceaan zoals Tuvalu en Kiribati, raken bij een grote tsunami geheel overspoeld, doordat veel van deze eilanden niet meer dan vijf meter boven zeeniveau uitsteken. Voor België & Nederland is het niet beter. België ligt aan de kust maar 5 meter boven de zeespiegel. Nederland en België zijn de twee meest kwetsbare Europese landen voor overstromingen t.g.v. een stijgend zeeniveau: meer dan 85 % van het kustgebied ligt er lager dan 5 meter boven het zeeniveau. In Vlaanderen ligt ongeveer 15 % van het oppervlak (Kustzone en Scheldepolders) minder dan 5 meter boven het gemiddeld zeeniveau. Bovendien blijkt de bebouwing van de kustlijn nergens in Europa zo uitgesproken te zijn als in België: in 2000 bleek ruim 30 % van de kuststrook van 10 km bebouwd te zijn, en zelfs bijna 50 % van de strook tot 1 km van de kustlijn. In West-Vlaanderen woont 33 % van de bevolking in laaggelegen poldergebieden gevoelig voor overstromingen door toedoen van de zee. Oplossing Benelux: geen oplossing voor. Alleen dat we BCP kunnen opstellen en infrastructuren bouwen die op deze zijn voorzien. Zodanig dat we onze honderd duizenden burgers kunnen opvangen.

18 Tsunami in de Noordzee Langs de kust van de zuidelijke Noordzee zullen grote oprijzende tsunami's optreden. De fjordenkust van Noorwegen en Schotland is iets kwetsbaarder. De plaattektonische situatie in de Atlantische Oceaan is ongunstig voor het optreden van zeer zware zeebevingen - in tegenstelling tot in de Indische en Grote Oceaan. Een zeebeving (bijvoorbeeld bij het vulkanische IJsland of Jan Mayen), kan leiden tot een kleine tsunami die tussen Schotland en Noorwegen de Noordzee kan binnen trekken, maar deze zal in de ondiepe zuidelijke Noordzee door bodemwrijving aanzienlijk uitdempen en al op tientallen kilometers uit de kust breken. Aardbevingen in het Noordzeegebied zelf zijn van geringe sterkte en leiden niet tot tsunami's groter dan 0,5 meter. Maar bij de poolverschuiving en de magnetische storm gaan we golven krijgen tot 1500 m hoog die 100 km landinwaarts gaat. (de verwoesting in België zou over 100 km landinwaarts gaan) De grootst bekende tsunami die de Noordzee in de laatste jaar getroffen heeft werd veroorzaakt door een onderzeese aardverschuiving langs de toen instabiele zeebodem voor de kust van Noorwegen, kort na een periode met snelle zeebodemsedimentatie door het afsmelten van Scandinavisch landijs (Storegga, 8000 à 8200 jaar geleden). Langs de Atlantische kust van Zuidwest-Europa en in de Middellandse Zee komen middelgrote tsunami's vaker voor maar bij de grote poolverschuiving zullen Nederland & België in minimum van tijd onder water staan. Met grote gevolgen, zoals duizenden doden en volks verhuizing.

19

20 Global Black-Out Geomagnetisme storm De vulkaan uitbarstingen dreigen Benelux Vulkaanuitbarstingen onder de gletsjer Eyjafjallajökull op IJsland in maart en april 2010 hebben geleid tot overstromingen (door het abrupte smelten van de gletsjer) en evacuaties op IJsland en een verstoring van het Europese vliegverkeer door een grote vulkanische aswolk. Het betreft hier niet de 1666 meter hoge vulkaan Guonasteinn onder de Eyjafjallajökull, maar spleeterupties ten oosten hiervan. Eind 2009 werd er bij Eyjafjallajökull seismologische activiteit waargenomen, enkele duizenden aardbevingen met een kracht van 1 à 2 Mw op zo'n 7 kilometer onder de vulkaan. Op 26 februari 2010 gaf de GPS van het Meteorologisch Instituut in IJsland een verplaatsing van de aardkorst aan: de aardkorst was maar liefst drie centimeter zuidwaarts geschoven, waarvan een centimeter in de voorgaande vier dagen. Door de seismologische activiteit en de verschuiving van de aardkorst concludeerden geofysici dat er magma stroomde in de magmakamer onder de Eyjafjallajökullgletsjer. De seismologische activiteit hield aan en van 3 tot 5 maart werden bijna drieduizend aardbevingen gemeten onder de vulkaan. Veel daarvan waren te klein om een waarschuwing voor een mogelijke eruptie uit te geven, maar sommige aardbevingen konden in dichtbijgelegen dorpen worden gevoeld. Deze activiteit leidde tot een uitbarsting op 20 maart 2010 en een grotere uitbarsting op 14 april. Door de tweede uitbarsting werd as meegevoerd richting Noordwest-Europa, waardoor het luchtruim werd afgesloten. Net ten oosten van de gletsjer, op de pas Fimmvörouháls, begonnen op 20 maart 2010 nieuwe vulkanische uitbarstingen. Hierbij werd lava uit een enkele honderden meters lange fissuur omhoog gespoten, deze activiteit duurde tot 13 april. Omdat er gevaar bestond voor overstromingen door grote hoeveelheden smeltwater, werden in een gebied ten zuiden van de gletsjer - met name in de gebieden rond Fljótshlí?, Eyjafjöll en Landeyjar - vijfhonderd boeren en hun families geëvacueerd. Vluchten van het internationale vliegveld in Reykjavik naar Keflavík werden geannuleerd. Op 22 maart werd het evacuatieplan naar beneden bijgesteld en konden de 500 boeren weer naar huis.

Natuurrampen. Natuurrampen. Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting.

Natuurrampen. Natuurrampen. Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting. Natuurrampen Natuurrampen Natuurrampen Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting. Gevolgen: bijvoorbeeld bedolven mensen, doden,

Nadere informatie

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw KLIMAATVERANDERING 20e eeuw Vraag De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met 0.2-0.5 C 0.6-0.9 C Antwoord De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met

Nadere informatie

ZONNESTORM KAN WERELDEN ZONDER STROOM ZETTEN

ZONNESTORM KAN WERELDEN ZONDER STROOM ZETTEN ZONNESTORM KAN WERELDEN ZONDER STROOM ZETTEN Door: Günther Brants 15/12/12-09u00 ap. Komt er op 21 december een apocalyptisch einde aan de ons nu bekende wereld - zoals blijkbaar één à twee procent van

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief watersnoodramp 1 februari 1953 www.wshd.nl/1953 Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 februari 1953 Op zaterdagmiddag 31 januari 1953 stak een hevige wind op. Die wind groeide s nachts

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Opwarming van de aarde

Opwarming van de aarde Leerlingen Opwarming van de aarde 8 Naam: Klas: In dit onderdeel kom je onder andere te weten dat er niet alleen een broeikaseffect is, maar dat er ook een versterkt broeikaseffect is. Bovendien leer je

Nadere informatie

Naam: VULKANEN. Vraag 1. Uit welke drie lagen bestaat de aarde? Vraag 2. Hoe dik is de aardkorst gemiddeld?

Naam: VULKANEN. Vraag 1. Uit welke drie lagen bestaat de aarde? Vraag 2. Hoe dik is de aardkorst gemiddeld? Naam: VULKANEN Voordat je begrijpt hoe vulkanen ontstaan, moet je eerst weten hoe de aarde in elkaar zit. De aarde is een bol die uit drie lagen bestaat. De binnenste laag is de kern. De temperatuur is

Nadere informatie

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart?

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart? N O P Thuistopo. Noem de letter en zeg welk land, welke zee of welke plaats het is. A = IJsland, B = Noorwegen, = Zweden, = inland, E = Rusland, = enemarken, G = Oslo, H = Stockholm, I = Helsinki, J =

Nadere informatie

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Kosmische straling Onder kosmische straling verstaan we geladen deeltjes die vanuit de ruimte op de aarde terecht komen. Kosmische straling is onder

Nadere informatie

Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN

Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN Klimaatverandering Urgentie in Slow Motion Bart Verheggen ECN http://klimaatverandering.wordpress.com/ @Bverheggen http://ourchangingclimate.wordpress.com/ De wetenschappelijke positie is nauwelijks veranderd

Nadere informatie

The Day After tomorrow... Waarom wachten

The Day After tomorrow... Waarom wachten The Day After tomorrow... Waarom wachten als we vandaag kunnen reageren? The Day After Tomorrow, de film van Roland Emmerich (Godzilla en Independence Day), verschijnt op 26 mei 2004 op het witte doek.

Nadere informatie

5 havo 2 End. en ex. processen 1-4

5 havo 2 End. en ex. processen 1-4 5 havo 2 End. en ex. processen 1-4 Rusteloze aarde De Toch miljoenenstad ging het in 79 Napels na Chr. ligt grandioos op nog geen mis 10km De inwoners van de Vesuvius, van niemand Pompei waren lijk zich

Nadere informatie

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012 Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 212 NA KRIMP IN FEBRUARI STOKT EXPORT BLOEMEN EN PLANTEN OP KRAPPE PLUS VAN 1% TOT 915 MILJOEN In februari is de exportwaarde van bloemen en planten vanuit

Nadere informatie

IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR

IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR Naam: Klas : Nr: Datum: IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR A. Roegis & L. Van Eycken 2014-2015 BACHELORPROEF HOGENT Aardrijkskunde IJsland: een land van water en vuur Pagina 2 Deze werkbundel mag gebruikt

Nadere informatie

Werkblad bij de geoquest Vulkanen

Werkblad bij de geoquest Vulkanen Naam: Werkblad bij de geoquest Vulkanen 1. Wat zijn vulkanen? Een vulkaan is een berg opgebouwd uit lava en as. 2. a)hoe ontstaan vulkanen? Vulkanen ontstaan door breuken in de aardkorst. Door de stromingen

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

Inleiding Waarom dit onderwerp?

Inleiding Waarom dit onderwerp? Inleiding Ik zou graag willen weten hoe vulkanen ontstaan. En wat de oorzaak kan zijn dat vulkanen uitbarsten. Waarom dit onderwerp? Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik laatst heel vaak de Etna op tv

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Nederland 0,10 0,10. Internationaal 0,10 0,10. Alarmnummer 112 Gratis Gratis

Nederland 0,10 0,10. Internationaal 0,10 0,10. Alarmnummer 112 Gratis Gratis Tarievenkaart Starttarieven Doel Incl. btw Mobiel Nederland 0,10 0,10 Internationaal 0,10 0,10 Tarieven bellen binnen Nederland tarieven in euro/ minuut (doorberekend per hele minuut) Bestemming Incl.

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging?

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Op de Aarde wonen er ongeveer 6 446 131 400 mensen. In België wonen er 10 584 534. De meeste mensen wonen in de bergen / in de woestijn / in de nabijheid van water/

Nadere informatie

Een tsunami, de kracht van water? Lespakket voor de leerling

Een tsunami, de kracht van water? Lespakket voor de leerling Japanese Red Cross/Toshirharu Kato Een tsunami, de kracht van water? Lespakket voor de leerling Hallo! Heb jij al ooit een tsunami meegemaakt? Nee? Dat is heel normaal, want in België kwam er nog geen

Nadere informatie

Opwarming van de aarde

Opwarming van de aarde Leerlingen Opwarming van de aarde 8 Naam: Klas: In dit onderdeel kom je onder andere te weten dat er niet alleen een broeikaseffect is, maar dat er ook een versterkt broeikaseffect is. Bovendien leer je

Nadere informatie

Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. Opdracht 2: Gebruik kaart 2: Europa; Wateren en gebergten.

Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. Opdracht 2: Gebruik kaart 2: Europa; Wateren en gebergten. 0 1 Werkblad: Geografie van Europa. Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. -a-geef de landen van Europa allemaal een eigen kleurtje. (je mag dezelfde kleur vaker gebruiken) -b-zet

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Saharastof veroorzaakt de bruine tinten in de bewolking boven onder andere Engeland en Schotland. De tint van de Noordzee ten noorden en noordwesten van

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II Actieve aarde Opgave 7 Opheffing van gesteenten en ertsen in het Scandinavisch Hoogland Gebruik de bronnen 10 en 11 van het bronnenboekje. In de derde afbeelding (afbeelding C) van bron 10 zijn de cijfers

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

Zeeniveau Waarnemingen door School at Sea a/b Regina Maris

Zeeniveau Waarnemingen door School at Sea a/b Regina Maris Zeeniveau Waarnemingen door School at Sea a/b Regina Maris Versie 1.0b d.d. 24 October 2011 Hans van der Marel, TU Delft (h.vandermarel@tudelft.nl), ++31 15 2784907 Inleiding Het bepalen van de actuele

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

Vulkaanuitbarsting in het nieuws!

Vulkaanuitbarsting in het nieuws! Kopieerblad 1 Vulkaanuitbarsting in het nieuws! Vulkaanuitbarsting in het nieuws! Wat weet je over de vulkaanuitbarsting die heeft plaatsgevonden? Waar heeft de vulkaanuitbarsting plaatsgevonden? Duid

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

Europese Regelgeving voor Winter uitrusting op vrachtwagens en bussen. Winter 2013/2014

Europese Regelgeving voor Winter uitrusting op vrachtwagens en bussen. Winter 2013/2014 ALBANIË Sneeuwkettingen voor de aandrijfas dienen aan boord te zijn. Hun gebruik wordt BELGIË Geen plicht. Er wordt symmetrie vereist bij uitrusting met M+S of BOSNIË HERZEGOVINA Winterbandenplicht van

Nadere informatie

Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Postpaid voor Sizz abonnementen

Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Postpaid voor Sizz abonnementen Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Postpaid voor Sizz abonnementen 1. Vodafone BloX Postpaid zijn een voorraad (bundel) van specifieke diensten of een recht op gereduceerde tarieven die afgesloten

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL PIR DC-SWITCH DC Passive infra-red Detector Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL Please read this manual before operating your DETECTOR PIR DC-Switch (PDS-10) De PDS-10 is een beweging

Nadere informatie

Een tsunami, de kracht van water? Lespakket 3de graad lager onderwijs Handleiding voor de leerkracht

Een tsunami, de kracht van water? Lespakket 3de graad lager onderwijs Handleiding voor de leerkracht Japanese Red Cross/Toshirharu Kato Een tsunami, de kracht van water? Lespakket 3de graad lager onderwijs Handleiding voor de leerkracht Dit bundeltje is een aanvulling op het lespakket rond Aardbevingen.

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Determineren van gesteente

Determineren van gesteente Aarde Paragraaf 1 en atlasvaardigheden Determineren van gesteente Als je een gesteente bestudeert en daarna vaststelt wat de naam van het gesteente is, dan ben je aan het determineren. Je kunt gesteenten

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links.

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Week 1 Info: Europa Er zijn zeven werelddelen: Noord-Amerika, Zuid Amerika, Afrika, Europa, Azië, Australië en Antarctica. Europa bestaat uit 45 landen. Nederland hoort bij Europa. Het noorden van een

Nadere informatie

> Schatting van de verplaatsingssnelheid

> Schatting van de verplaatsingssnelheid >>> Context De Meteosat satelliet De Meteosat satellieten zijn geostationaire satellieten, dat wil zeggen dat de bewegingsrichting gelijk is aan die van de Aarde en de rotatieperiode dezelfde is als die

Nadere informatie

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ...

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ... Naam: DE WATERSNOOD- RAMP Het is 31 januari 1953. Het stormde vreselijk In Zeeland. Toch waren de meeste mensen gewoon rustig naar bed gegaan. Zij werden in hun slaap overvallen door een zware stormvloed.

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

Over tsunami s & aardbevingen. Een tsunami! Wanneer bij ons?

Over tsunami s & aardbevingen. Een tsunami! Wanneer bij ons? Over tsunami s & aardbevingen Een tsunami! Wanneer bij ons? Een tsunami! Wanner bij ons? 26 december 2004 26 december 2004... de dag dat de wereld een nieuw woord leerde... 26 december 2004... de dag dat

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in december 2014

De arbeidsmarkt in december 2014 De arbeidsmarkt in december 2014 Datum: 14 januari 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche december 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering Zonne-energie 2012: prijs 21 ct per kwh; 2020 prijs 12 ct kwh Groen rijden; energiehuizen, biologisch voedsel Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stichting Stimular www.stimular.nl 010 238

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Faculteit der Rechtsgeleerdheid First results of a study into social policies for divorced families in the United States Mandatory parenting plans, mediation and parental divorce education Het ouderschapsplan

Nadere informatie

verkrijgbaar via www.nmbs.be

verkrijgbaar via www.nmbs.be verkrijgbaar via www.nmbs.be Waar hang jij dit jaar uit? Wachten op de zon in Belgenland, op uitstap naar zee of de Ardennen? Of zoek je toch liever het avontuur op? Komt mooi uit, want met je eigen InterRail

Nadere informatie

Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen

Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen Dries Van den Eynde, José Ozer, Stephanie Ponsar Beheerseenheid Mathematisch Model Noordzee Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen Gulledelle

Nadere informatie

Iedereen West-Vlaams!

Iedereen West-Vlaams! Iedereen West-Vlaams! / start: 2009 / West-Vlaamse identiteit + trots op eigen regio / - campagne met niet-west-vlamingen - verkiezing West-Vlaams woord en West-Vlaamse uitdrukking die niet mogen verdwijnen

Nadere informatie

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2014

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2014 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2014 Berekening zorgtoeslag 2014 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant krijgt, hangt af

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

Planetaire Samenstanden en Aardbevingen 2014-10-05 door Frank Hoogerbeets

Planetaire Samenstanden en Aardbevingen 2014-10-05 door Frank Hoogerbeets Planetaire Samenstanden en Aardbevingen 2014-10-05 door Frank Hoogerbeets Volgens de gevestigde wetenschap zijn aardbevingen het gevolg van de beweging van tektonische platen, die wordt veroorzaakt door

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2015

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2015 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2015 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant krijgt, hangt af van: de standaardpremie de

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig Nieuwe roamingbundels voor voordelig bellen en internetten in de EU Om ook in de EU voordelig gebruik te kunnen maken van de mobiele telefoon, biedt Telfort Zakelijk vanaf 1 september 2013 twee interessante

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Berekening zorgtoeslag 2013

Berekening zorgtoeslag 2013 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2013 ib 998 - ib*7pl Berekening zorgtoeslag 2013 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant

Nadere informatie

Overzicht. Vandaag: Frank Verbunt Het heelal Nijmegen 2014

Overzicht. Vandaag: Frank Verbunt Het heelal Nijmegen 2014 Vandaag: Frank Verbunt Het heelal Nijmegen 2014 De aarde en de maan Boek: hoofdstuk 2.6 Overzicht Halley en de maan meting afstand van de Maan en verandering erin getijden: koppeling tussen lengte van

Nadere informatie

Bizz Flex en Bizz Flex+

Bizz Flex en Bizz Flex+ Vorige tarieven Bizz Flex en Bizz Flex+ Bizz Fusion Bizz Happy Work en Max Bizz Mobile, Bizz Mobile+ en Bizz Mobile XL Bizz Mobile No Limit Bizz Mobile Team, Bizz Mobile Team+ en Bizz Mobile Team XL Bizz

Nadere informatie

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel 1 ECC-Net: Travel app Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland Een gezamenlijk project van het Netwerk van Europese Consumentencentra Naam van de APP ECC-Net:

Nadere informatie

Correlatie: Kerndoelen W T - Curriculum Noord-Amerika - Mad Science Nederland. Amerikaans Curriculum. Wetenschappelijk onderzoek doen

Correlatie: Kerndoelen W T - Curriculum Noord-Amerika - Mad Science Nederland. Amerikaans Curriculum. Wetenschappelijk onderzoek doen GROEP 1 + 2 onderzoek is een set van samenhangende processen gebruikt om vragen te stellen over de natuurlijke wereld en het onderzoeken naar verschijnselen. alle lessen aan techniek werken Sommige zaken

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Wonen - Extreme woonplekken. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Wonen - Extreme woonplekken. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 July 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44995 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in april 2015

De arbeidsmarkt in april 2015 De arbeidsmarkt in april 2015 Datum: 12 mei 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche april 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juli 2014

De arbeidsmarkt in juli 2014 De arbeidsmarkt in juli 2014 Datum: 13 augustus 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche juli 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Wat is energie? Als een lichaam arbeid kan leveren bezit het energie Wet van het behoud van energie:

Wat is energie? Als een lichaam arbeid kan leveren bezit het energie Wet van het behoud van energie: ENERGIE Wat is energie? Als een lichaam arbeid kan leveren bezit het energie Wet van het behoud van energie: energie kan noch ontstaan, noch verdwijnen (kan enkel omgevormd worden!) Energie en arbeid:

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

THEMA 3 WEER & KLIMAAT. LES 2 Golfstromen. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs

THEMA 3 WEER & KLIMAAT. LES 2 Golfstromen. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 3 WEER & KLIMAAT LES 2 Golfstromen Deze les gaat over: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs Bij dit thema horen ook: Les 1 In het ISS Les 3 Weer

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Japan beeft. Aardbeving en tsunami. Hoe ontstond die aardbeving? Lieve Hoet. Diep onder het zeewater bestaat de

Japan beeft. Aardbeving en tsunami. Hoe ontstond die aardbeving? Lieve Hoet. Diep onder het zeewater bestaat de Lieve Hoet Aardbeving en tsunami Op vrijdag 11 maart om 14.45 uur Japanse tijd (bij ons was het toen 6.45 uur) beefde de aarde in het noordoosten van Japan, op ongeveer 400 km van de hoofdstad Tokio. Deze

Nadere informatie

koop nu je s InterRail Pasbs.be www.nmbs.be Bestemming beter van 01.01.2010 t/m 31.12.2010 Realisatie : Euro RSCG Brussels Griekenland Italië Portugal

koop nu je s InterRail Pasbs.be www.nmbs.be Bestemming beter van 01.01.2010 t/m 31.12.2010 Realisatie : Euro RSCG Brussels Griekenland Italië Portugal V.U. : Michel Jadot NMBS Europe Hallepoortlaan 40 1060 Brussel Realisatie : Euro RSCG Brussels Griekenland Italië Portugal Ierland Grootbrittannië Spanje belgië frankrijk turkije van 01.01.2010 t/m 31.12.2010

Nadere informatie

Europese octrooiaanvragen

Europese octrooiaanvragen Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vereenigde.com trademark@vereenigde.com legal@vereenigde.com

Nadere informatie

België Bulgarije Cyprus Denemarken. 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u. fluohesje in de auto verplicht ja ja nee nee

België Bulgarije Cyprus Denemarken. 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u. fluohesje in de auto verplicht ja ja nee nee België Bulgarije Cyprus Denemarken 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u van 1/11 tot 1/3 enkel in tunnel bij Antwerpen tol op "Storebæltsbroen" en "Øresundsbroen" Liefkenshoektunnel: 4,60-5,50 naargelang

Nadere informatie

Resultaten VVNH monitoring 2008

Resultaten VVNH monitoring 2008 Resultaten VVNH monitoring 2008 Resultaten totaal In totaal is er door de leden van de VVNH in 2008 iets minder dan 2,3 miljoen m 3 naaldhout, hardhout en plaatmateriaal door de respondenten geïmporteerd.

Nadere informatie

Samenvatting. Holocene klimaatvariabiliteit in de Noord-Atlantische regio: numerieke simulaties in vergelijking tot reconstructies.

Samenvatting. Holocene klimaatvariabiliteit in de Noord-Atlantische regio: numerieke simulaties in vergelijking tot reconstructies. xiii Samenvatting Holocene klimaatvariabiliteit in de Noord-Atlantische regio: numerieke simulaties in vergelijking tot reconstructies Dit proefschrift gaat over klimaatschommelingen tijdens het Holoceen

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

Zon Geschreven door Erwin - 04/12/ :33

Zon Geschreven door Erwin - 04/12/ :33 Zon Geschreven door Erwin - 04/12/2009 18:33 De zon vervult een cruciale rol in het aardse klimaat, zoals de seizoensgang en het transport van warmte van evenaar naar poolgebieden, waarmee het weer wordt

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Excursie Vesuvius. De uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus

Excursie Vesuvius. De uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus Excursie Vesuvius De uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus Aan de voet van de Vesuvius lagen 2000 jaar geleden al verschillende steden zoals Pompeji en Herculaneum. Met een mogelijke uitbarsting

Nadere informatie

Beknopt verslag van de stormperiode 8 en 9 november 2001

Beknopt verslag van de stormperiode 8 en 9 november 2001 Beknopt verslag van de stormperiode 8 en 9 november 21 Tussen een complexe depressie over Scandinavië en een hogedrukgebied over de nabije Atlantische Oceaan ontwikkelt er zich een sterke noordwestelijke

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

VERANDEREN VAN KLIMAAT?

VERANDEREN VAN KLIMAAT? VERANDEREN VAN KLIMAAT? Tropisch klimaat, gematigd klimaat, klimaatopwarming, klimaatfactoren...misschien heb je al gehoord van deze uitdrukkingen. Maar weet je wat ze echt betekenen? Nova, wat bedoelen

Nadere informatie

Het begin van de winter

Het begin van de winter WINTER 21 december WINTER 2 Het begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. De zomer duurt tot 22 of 23 september. Dan zijn de dag en de nacht overal even lang. Met andere woorden:

Nadere informatie

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt.

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt. leestoets Opdracht 1 en 2 In de volgende teksten staan heel wat woorden te veel. Dat komt doordat er iets fout is gelopen bij het printen van de teksten: er zat een virus op de computer en daardoor zijn

Nadere informatie