Nieuwsbrief Sanitary Engineering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwsbrief Sanitary Engineering"

Transcriptie

1 Nieuwsbrief Sanitary Engineering Uitgave: TU Delft Faculteit CiTG Sectie Sanitary Engineering Redactie: Jennifer Duiverman Jules van Lier Contact: Postbus GA Delft +31(0) Internet: Nummer: 14 e jaargang nummer 1 Januari 2014 Redactie Een punt achter 2013, het crisisjaarboek kan bijna dicht. Aan de vooravond van een hopelijk prachtige economische lente rouwen we niet meer om ons verlies aan basisvertrouwen in de fi nanciële sector. Er gloort licht aan de horizon, een licht lentezonnetje. Als we maar de juiste keuzes maken, dan zou het wel eens een pracht voorjaar kunnen worden. Zijn we in staat onze consumptie-gedreven maatschappij bij te stellen richting duurzaamheid? Minder nutteloze spullen op zolder? 2 x afvragen of je iets nodig hebt voor je het koopt? Misschien zie ik het te rooskleurig, maar ik heb het gevoel dat de gekoesterde duurzaamheid een belangrijke motor voor het gewenste economisch herstel gaat zorgen: energieeffi ciënte producten, minder verspilling van grondstoffen per product, etc. Daarnaast zal vergaande transparantie in conventionele productieketens onze ogen gaan openen en zorgen voor publieke afkeer voor wat ons de voorbije economische piek heeft bezorgd: uitbuiting van mens en/ of natuur. We hebben jarenlang niet de werkelijke prijs betaald voor een product. Het gevolg was een overvloed aan nutteloze spullen die we terugvinden in elke hoek van onze woning; treffend gespiegeld door Birgitte Kaandorp en recent in zijn Oudjaar conference door Theo Maasen. Ook Belcampo voorzag reeds decennia geleden in zijn boek De Dingen de Baas wat de spullen met ons voor hebben. Laten we tijdens het WK voetbal deze zomer gewoon de Oranje toeters en bellen van 2012 en eerder hergebruiken. De economie die daar van moet leven willen we immers niet meer terug. Maar laten wij vooral kijken naar de watersector, daar weten we immers het meeste van! De keten moet duurzamer, zuiveringsinstallaties energieneutraal, en grondstoffen krijgen een tweede leven. Het duurde even, maar ook de politiek vindt aansluiting. Teruggewonnen fosfaat kan eindelijk worden vermarkt, waardoor we minder afhankelijk worden van de teruglopende voorraden fosfaatertsen. Er wordt druk gezocht naar synergie in de waterketen en meervoudig watergebruik is een reeds bespreekbare optie die van de keten een cyclus maakt. Met vol enthousiasme doen we hier graag aan mee!! Met een voldaan gevoel hebben we 2013 afgesloten. Maar liefst 4 van de 5 toegekende TKI-STW projecten in de zogenaamde Watertech call zijn binnen gehaald door onze sectie. Niet alleen nieuwe technieken en concepten voor drinkwater en gebruikt water (het vroegere afvalwater), maar ook nieuwe transportmethoden voor alternatieven in de sanitatiesector worden onderzocht. Op de valreep van de jaarwisseling kregen we ook nog te horen dat ons project m.b.t. tot meervoudig watergebruik in de Maputo, Mozambique, door de NWO-WOTRO call Urbanising the Deltas, is gehonoreerd. In de nieuwsbrief worden de nieuwe projecten kort besproken. Verder is het afgelopen jaar de MOOC een begrip geworden. Zo n kleine zijn gestart met het college Introduction to Water Treatment. En van de 1500 actieve studenten hebben zo n 500 met succes het examen gehaald eind november. Diverse MOOC studenten toonden interesse om verder te studeren aan de TUD. Ja, we geven graag onze kennis gratis weg en laten de wereld zien wat we in huis hebben. Dit geeft ons de mogelijkheid om de beste mensen naar Delft te halen en verder te gaan met broodnodige innovaties voor een duurzame waterketen. En dat studenten met enthousiasme de watersector bestuderen kunt u lezen in deze nieuwsbrief. Wij wensen u veel leesplezier!! Jules van Lier Nieuwsbrief ontvangen? Wilt u onze nieuwsbrief ook ontvangen? Stuur dan een naar de sectie Sanitary Engineering:

2 Agenda Data colloquia uur Spreker 1 Spreker 2 Spreker 3 Locatie Petra van Daal Jingyi Hu Astrid Fischer Yasmina Bennani Dara Ghasimi Amir Haidari Cheryl Bertelkamp Wouter van Riel Mostafa Zahmatkesh Maja Taucer-Kapteijn Zhongbo Zhou Marieke de Goede Johan Post Sandra Borges Freitas Juan Pablo Gutierrez Ljiljana Zlatanovic Feifei Wang Roslinda Seswoya Faiz Mohd Amin David Moed Julian Munoz Sierra 2.62 Workshops RainGain international workshop on fine-scale rainfall nowcasting Datum: Locatie: Ramada Hotel in Antwerpen Congressen SPN8 (Sewer Processes and Networks) Datum: 2016 Locatie: S.S. Rotterdam Informatie: Recent papers in DWES Recent Final Revised Papers 128. Assessment of calculation methods for calcium carbonate saturation in drinking water for DIN compliance P. J. de Moel, A. W. C. van der Helm, M. van Rijn, J. C. van Dijk, and W. G. J. van der Meer Drink. Water Eng. Sci., 6, , Non-residential water demand model validated with extensive measurements and surveys E. J. Pieterse-Quirijns, E. J. M. Blokker, E. van der Blom, and J. H. G. Vreeburg Drink. Water Eng. Sci., 6, ,

3 Workshops & Congressen Leerstoel Riolering organiseert SPN8! Jeroen Langeveld Degenen die zich willen aanmelden moeten nog even geduld hebben, want de call for papers is voorzien voor Na de succesvolle organisatie van het 5e Sewer Processes and Networks congres in 2005 in Delft is het de onderzoeksgroep riolering wederom gelukt om dit evenement naar Nederland te halen. In 2016 zal SPN8 plaatsvinden in Rotterdam op de prachtige congreslocatie: S.S. Rotterdam. Het driejaarlijkse SPN congres is met ongeveer 125 bezoekers een kleinschalig congres dat volop mogelijkheden biedt om intensief van gedachten te wisselen over thema s als nieuwe meet- en inspectietechnieken, ontwerp en beheeraspecten, hydraulica en systeemdynamiek Wij houden u op de hoogte! Jeroen Langeveld, Francois Clemens, Marie-Claire ten Veldhuis en Mathieu Lepot. Voor meer informatie: 3

4 Verslagen Section Sanitary Engineering participating in European Action Group on AnMBR Henri Spanjers The section Sanitary Engineering is participating in an European Action Group Anaerobic membrane Bioreactor for Recovery of Energy and Resources. This Action Group aims to assess the feasibility of anaerobic membrane bioreactor (AnMBR) technology as a promising sustainable alternative to conventional wastewater treatment. Through a multidisciplinary scientifi c and industrial composition, the Action Group will achieve successful integration into a new design for a sustainable and economic wastewater treatment, and it will offer new marketable wastewater treatment solutions. The Action Group is an initiative under the European Innovation Partnership on Water - EIP Water in short. EIP Water aims to boost opportunities for innovation in the water sector. It facilitates the development of innovative solutions and approaches that contribute to economic growth, solve societal challenges, create jobs and enhance Europe s competitiveness. At the core of EIP Water are its voluntary multi-stakeholder Action Groups. These groups collaborate around themes related to one of the eight EIP Water priority areas, and their activities form the foundation of EIP Water s implementation phase. The first nine Action Groups were selected and established in May Their partners develop, test, scale up, disseminate and stimulate the uptake of innovations by the market and society for major water-related challenges. One of the benefits of an Action Group is that the group can participate indirectly in shaping European innovation policy. The Action Group on AnMBR for Recovery of Energy and Resources is in the EIP priority area Waterenergy nexus. Currently 12 organizations are involved in the group, including academia and industry, and the group is coordinated by the University of Valencia in Spain. Recently the AnMBR group successfully presented their nascent work at the fi rst conference of the EIP on Water themed Networking & interacting Innovating water, in the EU Parliament in Brussels on 21 November The anaerobic research group of our Section carries out various research projects on AnMBR, and participating in this European Action Group provides an excellent opportunity to share our research, and to expand and strengthen our network. 4

5 Key notes on anaerobic MBR Jules van Lier On November, de biennial of the German Industrietage Wassertechnik, organised by Dechema and DWA was held in Fulda, Germany. The conference is a mix of presentations on wastewater treatment technology, industrial water treatment, regeneration of process water and efficient industrial water management. The language is German which hampers the participation of non-german water professionals. A pity, Germany has a long tradition in water treatment technologies and effi cient water usage is high on the agenda in German industries. Presentation from both universities and large (chemical) companies gave an overview of the state of the art, showing similarities with our own research agenda. Treatment of produce water, cooling water preparation, ceramic membranes are some examples of hot topics. Not surprising I had a meet & greet with Evides Industriewater in their company stand at the conference. With regard to wastewater there is a high interest in highrate anaerobic treatment technologies and I was invited to give a key-note on the novel developments. I took the opportunity to discuss our ongoing research on anaerobic membrane bioreactor (AnMBR) technology, combining the results of Jixiang Yang who defended his thesis in April 2013, and our Turkish PhD students, Hale, Evren and Kaan. I have to admit that presenting in German was one bridge too far, technical German is a little bit different from holiday chitchatting.. I could elaborate a bit further on our AnMBR results during a key-note in the workshop MBR for the Next Generation on December in Istanbul, Turkey. The workshop was organised by the Membrane Research Institute of the Istanbul Technical University, MEM-TEK, in the framework of a European MBR network project. During the workshop, key-notes were given by Chung- Hak Lee from Korea, Tor-Ove Leiknes from KAUST, Saudi Arabia, Anja Drews from Berlin, Germany and myself. As such, basic science on fluid dynamics near membrane surfaces, general understanding of fouling behaviour, how to use quorum sensing in fouling control, and the potentials of Anaerobic MBR were highlighted and discussed, together with a number of research papers. For me it was an excellent opportunity to visit Istanbul Technical University and its Membrane Research Institute (MEM-TEK). MEM-TEK is both a membrane production research institute and a membrane water treatment centre. Emphasis is put on flat sheet and hollow fi bre membranes for industrial water treatment, using different kinds of coatings for optimising fouling control. MEM-TEK has started end of 2012 and owns the sole membrane production facilities in Turkey. They aim to play a crucial role on membrane water-technology on the bridge between West and East. Obviously, I could dedicate some time to discuss with our PhD students Hale, Kaan and Evren, the ongoing development in their research, which currently comprises writing. They all have double work now: satisfying the their own University and satisfying TUD The experienced boat tour on the Bosporus was again amazing!! Keynoting Anaerobic MBR Technology Hi from MEM-TEK with colleague Prof. Ozturk, Kaan and Hale 5

6 De onverbiddelijke bestseller van Hans van Dijk en Ron van Megen 6

7 Studentverslagen Kan het wat zachter? Over Bachelor Eindwerk in Portugal Nel Schimmer / Niets is wat het lijkt. Bij het lezen van de woorden Kan het wat zachter? denk je in eerste instantie natuurlijk aan geluidsoverlast, aan boze buren, huilende kinderen, politie aan de deur. Nee dus. Het betreft hier de titel van het Bachelor Eindwerk van Niels van Linden en Niels Harent, studenten aan de TU Delft, faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen. Het gaat over water, waterkwaliteit en hoe die te verbeteren. En niet zomaar gewoon leidingwater maar water, opgepompt uit een bron die zich bevindt op het landgoed Monte do Casarão, in de Alentejo, in het zuiden van Portugal, in de middle of nowhere. Kan het wat zachter? is een dik en deugdelijk rapport geworden. Het Bachelor Eindwerk van beide Nielsen is naar alle behoren en tevredenheid afgerond en beloond met een 8. Het rapport staat niet op zichzelf maar heeft als basis een Bachelor Eindwerk uit 2012, over dezelfde materie, van een student van dezelfde faculteit, Michelle Loozen. Hoe begon het allemaal? Wat ging eraan vooraf en hoe kwamen de contacten met de TU Delft tot stand? Waarom in Portugal? Waarom Monte do Casarão? Landgoed Monte do Casarão - - is sinds 2007 eigendom van de Nederlandse familie Riemslag die van de voormalige eucalyptusplantage een kleinschalig toeristisch bedrijf heeft gemaakt, een paradijsje voor wie van rust en stilte houdt. Monte do Casarão ligt ver van de bewoonde wereld, midden in de natuur. Ver weg ook van alle nutsvoorzieningen met als gevolg dat Monte do Casarão zelfvoorzienend moet zijn op veel gebieden. Eén daarvan is de waterhuishouding. Uit twee bronnen op het landgoed wordt water opgepompt: de ene is 40 meter en de andere is 180 meter diep. De bron van 40 meter diep heeft goed water maar levert in het hoogseizoen niet genoeg. In die periode wordt de bron van 180 meter ingeschakeld. Het water daarvan is minstens honderd jaar oud en bevat veel mineralen, voelt vettig aan en smaakt niet zoals wenselijk is. Is voor de ondiepe bron het nu in gebruik zijnde zuiveringssysteem afdoende, voor de diepe bron is dat absoluut niet het geval. Het toeval wil dat een paar jaar geleden, in 2010 om precies te zijn, een oud-student Civiele Techniek van de TU Delft te gast was op Monte do Casarão. Beroepsmatig was hij uiteraard zeer geïnteresseerd in de stroom- en watervoorziening. Al snel kwam dan ook de kwaliteit van het water ter sprake en onze wens om die te verbeteren. Zou het niet mooi zijn als iemand een onafhankelijk, objectief onderzoek zou kunnen uitvoeren, iemand die zich in het onderwerp zou willen vastbijten, iemand die niet op voorhand in standaardoplossingen dacht? Was het eigenlijk niet een ideaal onderwerp voor een bachelor afstudeerproject? En dat in een zeer aantrekkelijke omgeving, in een geweldig land met een wel zeer aangename temperatuur? Een en ander resulteerde in correspondentie tussen de TU Delft in de persoon van professor Luuk Rietveld en ons met als gevolg een gedegen afstudeeropdracht in de vorm van een nieuwsbrief van Monte do Casarão. De nieuwsbrief had effect. In mei 2012 ontvingen we Michelle Loozen. Zij heeft de samenstelling van het water in beeld gebracht en aanbevelingen gedaan voor een zuiveringssysteem (zie Verbetering watervoorziening Monte do Casarão ). Omdat er nog een aantal onzekerheden en vragen bleven, is 7

8 door ons in 2013 besloten een vervolg te geven aan het onderzoek. Professor Luuk Rietveld was direct enthousiast en stelde uiteindelijk voor dan maar twee studenten te laten komen: Niels van Linden en Niels Harent. En dan niet één week, maar een week of drie, in de zomervakantie, de drukste periode op Monte do Casarão. Na enige aarzeling van onze kant (Wat moeten die knullen hier doen al die tijd, met alleen het geluid van vogeltjes om zich heen, geen kroeg in de buurt, geen vervoer?) die door de Nielsen werd weggenomen (Van Linden: Ik neem het project zeer serieus en ben dus ook niet van plan bij u vakantie te komen vieren, ik kom om aan het probleem te werken. Harent: Aangezien Niels (van Linden, red.) en ik elkaar goed liggen en wij beide harde werkers zijn denk ik zeker dat ik wat kan toevoegen aan het onderzoek en de uitvoering. Verder ben ik me er volledig van bewust dat mijn verblijf onderzoeksgericht zal zijn en geen vakantie. ) arriveerden ze juli 2013 op Monte do Casarão. Het is voor beide partijen alles meegevallen. Het was zelfs een heel gezellige en relaxte periode. Beleefdheidsperikelen werden snel getackeld. ( Eten jullie mee? Als, het niet te veel moeite is en we u niet in de weg zitten, graag. ) Eenmaal per week kookten de Nielsen voor ons en deden daarvoor inkopen. Tevens sloegen ze voor zichzelf een voorraadje in. Wat ze misten of wat op was, haalden ze uit onze koelkast. oog op garantie en onderhoud. Voorafgaand aan een en ander moest ook nog een opslag worden gebouwd. Het hele project liep wel enige vertraging op omdat niemand aanvankelijk in de gaten had dat er niet met hetzelfde meetsysteem werd gewerkt. Portugal hanteert namelijk het Franse systeem en Nederland het Duitse. Ook door miscommunicatie en omdat elk antwoord weer nieuwe vragen opriep, duurde het allemaal wat langer. Bovendien was de Portugese leverancier met vakantie. Begin december is het zuiveringssysteem geplaatst. Niels met (suiker in de koffi e) en Niels zonder hebben dus niet zelf kunnen zien hoe alles is aangelegd en hoe en of het werkt, helaas. Of het systeem doet wat we ervan verwachten, is natuurlijk de volgende vraag. Binnenkort zullen we het water door de desbetreffende instanties laten testen. De meeste mineralen zullen zeker verdwenen zijn, de smaak lijkt ook verbeterd. Even afwachten maar. En anders kunnen we altijd nog doen wat zowel in het rapport van Michelle Loozen als van Niels van Linden en Niels Harent als optie staat: het plaatsen van een omgekeerd osmosesysteem. Dan is er geen vuiltje meer aan de lucht. In het water dus. Drie weken hard werken (met af en toe een beetje vakantie, zoals een weekendje Albufeira) leverde een deugdelijk rapport met aanbevelingen op. Hoewel de Nielsen zich gefocust hadden op materiaal uit Nederland werd toch in gezamenlijk overleg besloten het hele zuiveringssysteem (ionenwisselaars, zakfilters, chloorbehandeling) in Portugal te kopen en te laten aanleggen door de plaatselijke leverancier, dit met het Met dank aan Prof. dr. ir. Luuk Rietveld, Ir. Bas Heijman, Michelle Loozen, Niels van Linden en Niels Harent. 8

9 Waste and Waiting in Paradise Marij Zwart / Raluca Olariu In rural Mozambique, infrastructure for clean water and sanitation in rural areas is either not present or in a very bad state. According to the Mozambique government, the core of the water and sanitation problem is the lack of trained local experts in the area of water and sanitation. In the context of the NICHE programme, the TU Delft is working together with ESUDER, a faculty of the Eduardo Mondlane University in Mozambique, to establish an educational program on water and sanitation in Vilankulo. By means of this educational programme, it is strived to contribute to the training of qualifi ed local water and sanitation professionals. a literal translation of blondie of the waste. I am sure that half of the town thought I was completely crazy and had no idea why I was so interested in their waste (my bad portugues did not help during the first weeks), this search for waste was still a perfect way to get to learn all sides of Vilankulo. In march 2013 I left Delft to start my 5 months project in Vilankulo, Mozambique. The goal of the project was to design and implement an installation that uses biogas as an energy source for the purifi cation of drinking water. The study is performed in collaboration with ESUDER, and after fi nalization of the 5 months, the installation was supposed to be used and managed by the students of ESUDER in order to gain experience with practical work. The fi rst phase of the project consisted out of the performing of an organic waste assessment in Vilankulo. So, in my fi rst weeks in this incredible beautiful sandy town on the coast of the Indian ocean, I was basically in search of waste. It was the best way to fi nd my way and get to know the people of Vilankulo, because I spend these weeks talking to all different types of people. I wanted to know who was producing organic waste in what quantities so I met the fi sher-families that produced waste in their dried-fish production, I met owners of hotels and restaurants, I met the marketpeople, the workers of the backeries and so on. Within my fi rst week I got the name Loira da Lixo, which is Figure 1 Starting-up of the bmp-test with the help of Filo Once I had an idea on the types of organic waste available invilankulo, I started with a bio-methane potential test. This is a test in order to measure how much biogas a specifi c type of waste can produce. Since the waste production in Vilankulo was actually by far not so large as I had expected (poor people really produce less waste and Vilnakulo does not have that much small industries either), I tested different combinations of the available waste. A bio-methane potential test is normally executed in a laboratorium, using all specifi ed equipment and installations, which of course were not available in Vilankulo. Basically it was doing lab work, without a lab. However, with the help of many new friends, at the end quite a realistic biogas production was measured. Once the bio-methane test ended, Raluca arrived. While I was already enjoying the waste, beaches, music 9

10 and people of Vilankulo, Raluca had been testing the membrane installation in Delft and prepared a box holding the bio-digester and membrane in order to send in to Mozambique. Once Raluca arrived (and had fallen in love with Vilankulo within a week) we started searching a brackish ground water well. ESUDER wanted the biogas digester at their new campus area, but the water quality was unfortunately too good there. Therefore, we started a new quest. After the waste, now we wanted bad ground water wells. Samples from most of the private wells in Vilanculos and surrounding villages were taken. The local people and the students from the University were very helpful. People offered their support without expecting anything in return. They would walk with us for hours in the burning sun looking for the next potentially bad well. with the installation left from the Netherlands (missing and broken parts of the pomp, unproffesional air-cargo company). When the box fi nally arrived in Maputo, we had to fi ght with the local bureaucracy. In order to collect the box from the airport the offi cers from the import/export department at the airport were asking a ridiculous amount of money to be paid as custom tax. Because the installation was not meant to make profi t, that customs tax was not supposed to be paid. However, to prove our educational goals a document from the ministry of education was required. By the time we had to return, that document did not arrive. It is very frustrating to know that you are not able to collect your property without paying a tax that is not supposed to be paid. It is also very frustrating to know that the whole little town of Vilankulo was ready so then once the tank would arrive, all students, contractors, friends and teachers were more than ready to collect and built the tank and to start producing biogas. However, with it s beaches, the music, the dancing and it s people, Vilankulo might be the best place on earth to spend time waiting on a box From all tested wells, only one well met the quality limits imposed by the law. That well was located in the beautiful island of Bazaruto, an amazing natural reserve island. People that benefi ted from that water did not even know that the water was drinkable; even more they did not take us seriously when we told them that the water is actually the best be found. Finally we found our required bad well, in a local fi sherman s and businessmen s yard. There was only one thing missing: the installation. Unfortunately, by the time we had to leave from Vilanculos, we were not able to see the installation there. Everything was delayed, even before the box 10

11 Prijzen/Grants Sustainable freshwater supply in urbanizing Maputo, Mozambique and also (un)treated wastewater is used with all health aspects (for producers and consumers) involved. NWO-WOTRO Urbanising Deltas of the World - Integrated Project Delta areas are more and more becoming dependent on water sources at a distance. In Maputo, clean water is extracted from the Umbeluzi, at a distance of km, with a capacity increasing from 60,000 to (the maximum of) 200,000 m3/d over the last 20 years. Growing demand forced the use of other sources. With the support of the World Bank water will be extracted from the Incomati river (Curumane dam) at a distance of 100 km with a planned capacity of another 100,000 m3/d. In the meantime more than 15% of the water from the Umbeluzi river is industrial, mainly for the aluminium smelter, Mozal (35,000 m3/d). These types of factories could also use alternative sources of water to alleviate the precious drinking water sources. Fresh water shortages in Maputo are identifi ed as a bottleneck for further development. Poor wastewater handling is characterised by the fact that only 10% of the produced wastewater in Maputo is collected and transported to a central wastewater treatment plant in the Infulene valley, consisting of stabilization ponds. These ponds are poorly operated and the wastewater is discharged in the estuary, polluting the environment. Incentives are lacking to better operate the system, while agricultural land and industry are surrounding the treatment plant. Over 75,000 people in Maputo directly depend on agriculture in the zonas verdes of the Infulene valley. These households not only produce for their own consumption, but the crops also fi nd their way to the local market. Irrigation of these crops is not regulated Safe water reuse offers great potential for reducing water shortages in urbanizing deltas. However, suitable technologies and approaches lack for sustainable reuse in the social setting in developing countries. Therefore, the overall objective of the NWO-WOTRO integrated project is to reduce water shortages in Maputo by enabling the local water sector to include water reuse in overall planning and design of the urban water system. To achieve this the research will focus on understanding and testing centralized and decentralized water reuse systems from a technological and social perspective. The reuse of centrally collected wastewater will be studied at the wastewater treatment plant in the Infulene valley (the only large scale treatment plant in Maputo). The goal is to turn this treatment plant into a profi table mine that produces clean water for irrigation and industry, energy by digestion of concentrated waste streams and sludge, and nutrients for agriculture. The reuse of decentralised wastewater will be studied in peri-urban areas, assessing and pilot testing the potential of reuse of domestic waters for small industries, urban agriculture and garden watering, leading to a reduction of the expensive drinking water use and the polluting wastewater fl ows. The two research projects will lead to reliable technologies, tools, models and approaches for local stakeholders who need water reuse strategies and solutions to develop this market. These stakeholders include Governmental organisations, Non-Governmental organisations and private operators, conform the approaches proposed in the Mozambican Water Policy. Within the research project mixed teams of Mozambican social science (2) and water technology 11

12 (2) PhD and Post-Doc (1) researchers will collaborate, institutionalising optimal multidisciplinary collaboration. Focussing on only Mozambican PhD researchers is part of the capacity building strategy that comprises different levels of education, stimulating, in addition to the proposed communication strategy, the uptake of the research in planning and implementation during the project period ( ) and thereafter. Consortium: TU Delft, UNESCO-IHE, Universidade Eduardo Mondlane, Vitens-Evides International, FIPAG, Royal HaskoningDHV, Waterbedrijf Limburg, IRC Project coordinator: Prof. dr. ir. Luuk Rietveld Total project budget: (excluding the in-kind contribution of consortium members) 4 STW projecten voor de sectie Sanitary Engineering Sectiehoofd prof. Jules van Lier verwacht minimaal 6 onderzoekers aan te kunnen nemen. De sectie Sanitary Engineering (afdeling Water management) heeft maar liefst 4 onderzoeksvoorstellen gehonoreerd gekregen uit het STW-TKI Watertechnologie programma. Het gaat om toekenningen waarbij 50% van de fi nanciële bijdrage wordt gedragen door de industrie. De onderwerpen zijn: 1. Nieuwe manieren van rioleren 2. Zuivering chemisch afvalwater in anaerobe membraan bioreactoren 3. Keramische membranen voor directe behandeling van rioolwater 4. Arseenverwijdering uit grondwater Consortium: STW, Evides Industriewater, Logisticon, Paques BV, RIVM, Pidpa, Hatenboer-Water, Royal HaskoningDHV, Vitens Water Supply, Brabant Water, Deltares, Waternet, Stowa, RIONED, Waterschap Zuiderzeeland, Xylem Project coordinators: Francois Clemens Henri Spanjers Bas Heijman Doris van Halem Op de volgende pagina s worden de projecten per stuk uitgelicht 12

13 Nieuwe manieren van rioleren Francois Clemens / Jeroen Langeveld / Ivo Pothof This project proposal addresses the transportability of domestic slurries, which is the missing link for future sanitation systems. Many investigators of future treatment concepts have claimed that a low dilution is beneficial for the treatment efficiency and essential for the success of future sanitation systems. But the minimum required dilution and other properties of domestic slurries (i.e. toilet fl ushing and biodegradable kitchen slurries) are yet to be determined. A preliminary assessment of transportation concepts for future sanitation systems shows that the most promising transportation concepts are single phase slurry transport (comparable to pressurized sewer transport systems drukriolering ) and a two-phase (air-water) transportation concept. The Dutch Foundation for Applied Research on Water Management and Wastewater Treatment (STOWA) has recently recommended to further investigate new black water transport concepts. Future domestic slurries are likely to contain a significant fraction (> 50%) of kitchen waste. A domestic slurry is a non-newtonian mixture of cohesive solids (faeces), fibers (toilet paper, hair, etc.), non-cohesive solids with a wide particle size distribution and relatively low density ( ~1200 kg/m3, kitchen waste from a grinder) and liquids (water, urine). A number of transportability issues for new sanitation concepts, related to the dilution, or equivalently the solids content, has been largely neglected. These include: 1. Rheological characterization of domestic slurries (i.e. black water and biodegradable kitchen slurries) as a function of solids content, including cohesive properties. 2. Transportability of domestic slurries as a single phase slurry or a two-phase (air-slurry) mixture in relation to the slurry dilution. 3. Feasibility of different transportation concepts (e.g. intermittent pressure transport, two-phase flow with air addition and air pressure) in relation to the scale of the transportation system and the dilution of different domestic slurries. Key elements in the Research proposal include: 1. Rheological characterization of domestic slurries, including cohesive properties, as a function of solids content, particle size and other parameters. To this end 500 samples of domestic sludges are analysed with respect to viscosity, cohesion, surface tension, density at two temperatures (10 and 20 degree Celcius). 2. Experiments on artifi cial sludges will be set-up and carried out in large-scale lab facilities (ALPHA loop at Deltares). The reasons for not using real life sludge in these experiments is that domestic sludges are not stable due to bio-chemical breakdown processes, repeatability of experiments and ARBOregulations 3. Development of a 1D multi-phase simulation model for the transportation of a domestic slurry. 4. A limited number verifi cation lab-experiments with real domestic sludges. 5. Monitoring of transient fl ow properties in the lab and possibly a full-scale vacuum sewer, resulting in slurry slug length, velocity, driving pressure per slug and possibly rheological properties in reality. 6. The transport of domestic slurries will be monitored in small-scale pilots (e.g. DESAH Sneek). These data, including flow regimes, pressure drop, void fraction and water content, will be used for model validation. We will assign two PhD students, one focusing on the experimental part of the project and developing a theoretical framework, based on which simulation software will be built. And a second PhD student who will work in close co-operation with the first PhD student but with a focus on the development of a (numerical) model. 13

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

Stedelijke Ontwikkeling India

Stedelijke Ontwikkeling India Stedelijke Ontwikkeling India An Urban Challenge Leon van Velzen 23 april 2015 2 3 Urban Challenge Circular City Water Resilience Public Space Governance and Finance Data City Urban Challenge 4 Royal HaskoningDHV

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Future Driven Value Creation 02-12-2013

Future Driven Value Creation 02-12-2013 Future Driven Value Creation 02-12-2013 Programma 16:30 Introductie en toelichting op het thema 17.15 Vraagstelling en individueel bezinnen 17:45 Break en broodjes 18:15 Break out sessies (2 groepen) en

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren : Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren Assessment of Counseling Communication Skills by Means of the Webcamtest: A Study of Reliability, Experience and Correlation

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Multiphysics simulations

Multiphysics simulations Eenvoudig bedienbare simulatiesoftware om gelijktijdig meerdere fysische fenomenen te beschrijven: wat zijn de mogelijkheden? Multiphysics simulations useful software, ready for use Comsol BV ir. Frank

Nadere informatie

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld.

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld. S H E E T M E T A L p a r t s a n d a s s e m b l i e s I n t r o d u c t i e Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

right place, right time

right place, right time right place, right time PND: constructie èn industriële verhuizingen Combinatie van twee disciplines maakt PND tot de ideale partner Het verhaal achter de succesformule van PND is eenvoudig. Van oorsprong

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam Operations research bij strategische capaciteitsbeslissingen in de zorg Ger Koole 26 mei 2008 Wat is Operations research? operations research (O.R.) is the discipline of applying advanced analytical methods

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Jennifer Machielse I am Jennifer Machielse, spontaneous, self-conscious and a go-getter, that s me. I am a fourth-year student Marketing & Communication in Tourism

Nadere informatie

Session Educa-on. 14-15 October 2013

Session Educa-on. 14-15 October 2013 Session Educa-on 14-15 October 2013 FIRE facilities in education: Networking courses (fixed and wireless) IP fixed networks ComNet Labs Build your own network [Lab router] Calculate IP ranges According

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente Het I*Teach project Innovative Teacher B Nico van Diepen Universiteit Twente Overzicht Het project De doelen De resultaten De plannen Het project Internationaal / EU Leonardo Partners - Sofia University

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Consumer billing Best practices

Consumer billing Best practices Consumer billing Best practices Jaap Jan Nienhuis 20 March 2013 tomorrow s transactions today Welcome 2 Titel subtitel. Auteur(s) datum voluit. Innopay BV. Alle rechten voorbehouden. Jaap Jan Nienhuis

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie