Sprekende Cijfers '08. Kantorenmarkten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sprekende Cijfers '08. Kantorenmarkten"

Transcriptie

1 Sprekende Cijfers '08 Kantorenmarkten

2 Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 2008 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright 2008 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd of in enigerlei andere vorm worden openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de eigenaar Dynamis B.V. Deze rapportage is verkrijgbaar bij: Dynamis B.V. Afdeling Research Postbus AE Amersfoort 0031 (0) pagina 2 van 128 januari 2008

3 Voorwoord Dynamis Vastgoedconsultants en Makelaars viert dit jaar haar 15 jarig bestaan. Dynamis is ooit begonnen als een vrijwillig samenwerkingsverband met gelijkgezinde bedrijfsmakelaars en is inmiddels uitgegroeid tot een professionele full-service dienstverlener met elf partners verspreid over heel Nederland. Gedegen marktonderzoek is het fundament van onze dienstverlening. Het is dan ook vanzelfsprekend dat Dynamis naast een professionaliseringsslag van het samenwerkingsverband ook op het gebied van research aanzienlijke stappen heeft gemaakt. Elf jaar geleden, in het voorjaar van 1997 werd de rapportage Sprekende Cijfers voor het eerst gepubliceerd en bevatte gedetailleerde analyses van vraag en aanbod op de kantorenmarkten in de Randstad. In de jaren daarna is deze rapportage uitgebreid tot een landelijk overzicht van de kantorenmarkt. In 2004 werd aan deze kantorenmarkt-rapportage, de rapportage Sprekende Cijfers Woningmarkten toegevoegd. Het afgelopen jaar heeft Dynamis de Sprekende Cijfers reeks aangevuld met de rapportage Sprekende Cijfers Bedrijfsruimtemarkten. Voor u ligt alweer de twaalfde editie van ons oudste researchproduct, namelijk Sprekende Cijfers Kantorenmarkten. In dit rapport worden de ontwikkelingen op de kantorenmarkt over 2007 in beeld gebracht. Veranderingen in aanbod, opname, voorraad en huurprijzen staan centraal, evenals de nieuwbouwontwikkelingen die in elke regio plaatsvinden of plaats zullen vinden. Ten slotte belichten wij in het themakatern uitgebreid de gevolgen van de kredietcrisis op de Nederlandse vastgoedmarkt. Met deze uitgave en onze andere Sprekende Cijfers uitgaven hopen wij u te ondersteunen bij het nemen van belangrijke vastgoedbeslissingen. Onze diepgaande kennis en jarenlange ervaring stellen wij daarbij graag ter beschikking. drs. Annelou de Groot Directeur Dynamis ir. Jaap van Rhijn Voorzitter Dynamis Foreword This year Dynamis Real Estate Consultants and Estate Agents celebrates its 15th anniversary. Dynamis started as a voluntarily cooperation between like-minded commercial real estate agents, and has by now grown into a professional full-service service provider with eleven partners all over the Netherlands. The services we provide are founded on solid market research. So it goes without saying that Dynamis, besides professionalization of its partnership, has set major steps in the field of research. Eleven years ago, in the spring of 1997, the Speaking Figures report was published for the first time and contained detailed analyses of office space market demand and supply in the Randstad conurbation. In the following years this reporting was extended to include a national office space market overview. In 2004 the Speaking Figures report was added to this office space market reporting, and today Dynamis has included its Speaking Figures series with the Speaking Figures Commercial Space Market Report. You are now reading the twelfth edition of our very first research product, Speaking Figures Office Space Markets. The report pictures the developments in the office space market in Changes in supply, take-up, stock, and rental prices are central, as well as the developments in new constructions which are taking place in each region, or are planned to take place. Finally, in the theme section we extensively highlight the effects of the credit crisis for the Dutch real estate market. Through this publication and our other Speaking Figures publications we hope to support you in taking important real estate decisions. We are happy to share with you our profound knowledge and many-years experience. Drs. Annelou de Groot General Manager Dynamis Ir. Jaap van Rhijn Chairman Dynamis januari 2008 pagina 3 van 128

4 pagina 4 van 128 januari 2008

5 Inhoud Voorwoord / Foreword 3 Inleiding / Introduction 6 Thema: Kredietcrisis en de Nederlandse Vastgoedmarkt 7 1. Nederland in The Netherlands in Regio Amsterdam en Almere Regio Den Haag Regio Rotterdam en Drechtsteden Regio Utrecht en Amersfoort Brabantse Stedenrij (Eindhoven, Den Bosch, Breda, Tilburg) Knooppunt Arnhem-Nijmegen Groningen, Leeuwarden en Assen Apeldoorn, Deventer en Zwolle Twente (Enschede, Hengelo) Maastricht en Parkstad Limburg /Heerlen 114 Bijlagen: 121 I Doel en aanpak onderzoek II Begrippen januari 2008 pagina 5 van 128

6 Inleiding Sprekende Cijfers Kantorenmarkten geeft u inzicht in de ontwikkelingen binnen 23 regionale kantorenmarkten in Nederland. In deze editie worden aan de hand van de door de Dynamis-partners gegenereerde data de ontwikkelingen in 2007 uitgebreid geanalyseerd. De 23 kantoorregio s waarbinnen de Dynamis-partners actief zijn geven een representatief beeld van de gehele Nederlandse kantorenmarkt en de gebruikte data zijn dan ook voldoende valide om gerichte uitspraken te doen. Deze rapportage heeft niet alleen tot doel een numeriek overzicht te geven van de aanbod- en vraagzijde van de markt, maar poogt daarnaast door middel van een beschrijvend relaas u het unieke marktgevoel te geven van de betreffende regionale of lokale kantorenmarkt. De rapportage heeft niet voor niets de naam Sprekende Cijfers meegekregen! De wijze waarop deze twaalfde editie is gemaakt is gelijk aan voorgaande edities. Doordat de verschillende Dynamis-partners op uniforme wijze werken zijn de regio s goed met elkaar te vergelijken. Transparantie is nog steeds waar Dynamis prat op gaat; vandaar ook dat u opnieuw onze cijfers op kunt vinden. Dynamis, heeft zoals gebruikelijk, een themakatern opgenomen in deze rapportage. Dit jaar is gekozen voor het thema kredietcrisis. Wat houdt nu eigenlijk de kredietcrisis in en wat zou dat voor Nederland kunnen betekenen? Welke gevolgen heeft de kredietcrisis voor de kantorenmarkt in Nederland? Verschillende experts geven hun visie op deze materie. Tot slot willen we alle research-medewerkers door het hele land bedanken die hebben meegewerkt aan de totstandkoming van deze rapportage. Door jullie nauwkeurigheid en lokale marktkennis is het mogelijk een dergelijk goed product te maken. Sprekende Cijfers is hét bewijs dat een landelijk netwerk en een uniforme werkwijze kunnen zorgen voor een complete rapportage. Wij wensen u veel leesplezier toe en beantwoorden graag uw kritische vragen. drs. Frank M. van der Sluys Research Manager Dynamis Mark de Graaf MSc RE Junior Research Manager Dynamis Introduction Speaking Figures Office Space Markets provides you with insights into the developments in 23 regional office space markets in the Netherlands. In this issue 2007 developments are extensively analyzed based on the data generated by the Dynamis partners. The 23 office regions in which the Dynamis partners are involved offer a representative picture of the complete Dutch office space market; therefore the information that has been applied is sufficiently reliable for focused conclusions to be drawn. This report is not only meant to provide an overview of the supply and demand side of the market, but -through a descriptive telling- also aims to give you the unique market feeling of the relevant regional or local office space market. Otherwise we would not have named it Speaking Figures! The way this twelfth edition has been set up is the same as for previous editions. As the various Dynamis partners operate in a uniform way the regions definitely are comparable. Dynamis still prides on its transparency; therefore you can again find our figures at As usual Dynamis has included a theme section in this report. This year we chose the credit crisis theme. What in fact is the credit crisis, and what would it mean for the Netherlands? How would the credit crisis impact the office space market in the Netherlands? Various experts give their vision on this matter. Finally, we would like to thank our research staff all over the country who have contributed to the production of this report. Your accuracy and knowledge of the local market have enabled us to make such a valuable product. Speaking Figures is the very proof of a national network and a uniform practice being able to ensure a complete report. We hope you enjoy reading it and are happy to answer any critical questions you may have. Drs. Frank M. van der Sluys Research Manager Dynamis Mark de Graaf MSc RE Junior Research Manager Dynamis januari 2008 pagina 6 van 128

7 Thema: Kredietcrisis en de Nederlandse vastgoedmarkt

8 Kredietcrisis en de Nederlandse Vastgoedmarkt Een tour d horizon van de subprime sector in Amerika naar de Nederlandse kantorenmarkt De Azië crisis hebben we zonder al te veel kleerscheuren overleefd. De Rusland crisis idem. De LTCM crisis, het mega hedgefund dat tien jaar geleden de grote investment banks in haar val dreigde mee te sleuren, wie heeft het er nog over? De wederopbouw van Koeweit na de bezetting door Irak zou zeker tien jaar gaan duren. Niet veel meer van gehoord, de laatste jaren. Is de credit crunch van 2007, aangestoken door de beroerde huizenmarkt in de Verenigde Staten en de wel erg gemakkelijk afgegeven hypotheekleningen ook zo n verschijnsel van voorbijgaande aard? Of is hier werkelijk something rotten in the state of the credit markets? Is de Nederlandse markt voor onroerend goed gevoelig voor de subprime crisis? Of biedt een shake out in de sector juist kansen voor de betere fondsen en portefeuilles? Erwin Langewis,analist Financial Markets van NIBC In dit themakatern een tour d horizon over de omvang en de diepgang van de huidige financiële crisis, onderzoek naar de raakvlakken van de crisis met de nationale en internationale vastgoedmarkten en enkele - uiteraard tegenstrijdige, bekende en minder bekende - meningen en gezichtspunten. Waar gaat het eigenlijk over en wat moeten we ermee? Als we de ontwikkelingen op de financiële markten van de afgelopen jaren nader bekijken, ligt er inmiddels een wereldwijde, fijn vertakte structuur van risicospreiding op kredieten, valuta s en risico s voor van alles en nog wat. In theorie kon je een mandje maken van sneeuwverzekeringen voor wintersporters, met de Noordpool als plaats van uitgifte en dit, voorzien van credit ratings, doorplaatsen naar institutionele beleggers. Kon. De financiële markten zijn in de loop van 2007 dermate risico-avers geworden dat zelfs A-grade banken elkaar geen geld meer toevertrouwen, of alleen tegen extreem hoge tarieven. Het gaat dus al lang niet meer om het subprime segment van de hypothekenmarkt in de Verenigde Staten alleen. Subprime is alleen de zwakste schakel. Wereldwijd is er de laatste jaren exorbitant veel krediet verleend, met name voor huizen en commercieel vastgoed. In Amerika lijkt het virus te zijn overgeslagen naar de prime hypotheken en de commercial mortgage backed securities, zegt analist Financial Markets van NIBC, Erwin Langewis. Jaap van Duijn, voormalig directielid en fondsmanager bij de Robeco Groep Jaap van Duijn, voormalig directielid en fondsmanager bij de Robeco Groep, stelt daar tegenover: In de reële economie is er weinig van te merken, kijk naar de detailhandelsverkopen in de VS. Het zijn niet allemaal dubieuze debiteuren. Het gaat om die laatste paar procent die voor hun hond ook nog een creditcard kregen aangebonden en die hebben daar nu last van. De onroerend goedfondsen hebben inmiddels een behoorlijke afwaardering laten zien. Nu de premies er uit zijn vind ik ze juist weer aantrekkelijk geworden. pagina 8 van 128 januari 2008

9 Kredietbubbel? Over één ding zijn Van Duijn en Langewis het kennelijk wel eens: er is teveel krediet verleend in de westerse wereld. Hoeveel teveel en waar zitten de risico s? Het netwerk van overdracht van risico s is dermate fijn vertakt geraakt dat niemand die vraag nauwkeurig kan beantwoorden. Wat heeft de Britse hypothekenportefeuille van Northern Rock te maken met het Amerikaanse subprime segment, of nog gekker, een Duitse Landesbank? Een korte terugblik: Het securitiseren van kredieten door banken in de Verenigde Staten gaat al terug naar de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Gebundelde kredietportefeuilles werden in risicoklassen verdeeld en doorgeplaatst naar investeerders met een behoefte aan een hoger rendement dan een staatslening. De laatste jaren wordt in de VS vrijwel alles gesecuritiseerd waar sprake is van een zeker onderpand en een zekere cash flow: naast hypotheken voor woonhuizen en commercieel vastgoed werden Asset Backed securities (ABS) ontwikkeld voor bijvoorbeeld autokredieten, credit cards en lease auto vloten. In Nederland werden de Collateralised Debt Obligations (CDO) of Asset and Mortgage Backed Securities (ABS en MBS) zo n tien jaar geleden voor het eerst in de professionele markt gezet. De toenmalige semi-overheidsbank NIB was een van de eerste banken die haar hypotheekportefeuilles (huizen, schepen, vliegtuigen) op deze manier onderbracht bij institutionele beleggers. Groot voordeel voor de bank is dat hiermee ruimte op de balans wordt gecreëerd voor nieuwe kredietverlening. De belegger was in eerste instantie vooral de institutionele belegger (verzekeraar, pensioenfonds) die op deze manier het risico en het gewenste rendement van de investeringen beter kon differentiëren, zonder meteen een eigen hypotheekbedrijf te hoeven opzetten. Hedge en private equity fondsen volgden, veelal om fricties tussen de aanzwellende stroom nieuw schuldpapier uit te nutten. De omvang van deze secundaire en tertiaire handel in schulden levert inmiddels duizelingwekkende cijfers en getallen op. In het eerste kwartaal van 2007, toen de marktomstandigheden nog gunstig waren, werd volgens De Nederlandsche Bank (DNB), mondiaal een recordbedrag aan met onderpand gedekt schuldpapier (CDO) uitgegeven van in totaal EUR 180 miljard (1). De onderliggende bedragen van alle uitstaande schuldderivaten hadden volgens DNB eind 2006 inmiddels een omvang aangenomen van 415 biljoen US dollar ( miljard) (2). (1) DNB - Kwartaalbericht september 2007 (2) DNB - Statistisch Bulletin september 2007 januari 2008 pagina 9 van 128

10 Subprime Vergeleken met deze totaalbedragen is de zogenoemde subprime hypothekenmarkt in de Verenigde Staten relatief gering, waarbij subprime door DNB wordt gedefinieerd als huishoudens die over een negatieve krediethistorie beschikken (in Nederland: BKR codering), dan wel niet kunnen aantonen dat ze aan hun schuldverplichtingen kunnen voldoen. Door de enorme groei van de laatste jaren in de VS gaat het inmiddels echter wel over circa miljard US dollar aan uitstaande subprime hypotheekleningen, waarvan zo n tweederde is gesecuritiseerd. Het subprime segment van de Amerikaanse hypothekenmarkt bleek in het voorjaar van 2007 de zwakste schakel in het mondiale stelsel van gesecuritiseerde schuldtitels, waarvoor een aantal aanwijsbare oorzaken te vinden is. Enerzijds konden Amerikaanse hypotheekverstrekkers hun kredietvoorwaarden versoepelen, omdat de vraag naar hoger renderende (en dus meer riskante) beleggingsvormen de laatste jaren sterk is toegenomen. Aan de andere kant stegen ook de huizenprijzen in de VS, waardoor ook de minder kredietwaardige huishoudens zich lieten verleiden tot meer risicovolle hypotheekvormen. Met name de adjustable rate mortgages (ARMs) blijken nu de boosdoener, na een korte rentevaste periode tegen een lage rente nemen de lasten schoksgewijs toe door hogere rente of aflossingspercentages). In 2005 en 2006 bestond ruim de helft van alle nieuwe hypotheken in de VS uit deze niet-traditionele hypotheekvormen en bijna 70 % van alle uitstaande subprime hypotheken zijn een of andere vorm van ARM (3). Bij dalende huizenprijzen en stijgende rente (of andersom) is er geen overwaarde om verdere financiering te voeden en stapelen de betalingsachterstanden zich hier snel op. Dit leidde tot gedwongen verkopen op een schaal die in decennia niet was voorgekomen en tot faillissementen van hypotheekverstrekkers, zoals van de op een na grootste (niet-bancaire) verstrekker van subprime leningen in de VS, New Century Financial. (3) DNB - Kwartaalbericht juni 2007 pagina 10 van 128 januari 2008

11 Fall Out Plotseling begon de financiële wereld te beseffen dat tegenover een hoog rendement ook wel degelijk concrete risico s stonden. Maar wie loopt nu precies welk risico? Dat een bedrijf als New Century Financial in de problemen komt is niet moeilijk uit te leggen, maar een oerdegelijke, overheidsgegarandeerde Duitse Landesbank? In navolging van Amerikaanse banken beginnen ook Europese collega s stroppen te melden. Aan wie kun je als bank nog geld uitlenen met de zekerheid dat deze collega morgen nog fier overeind staat, of in ieder geval zijn kredietwaardigheid geen averij heeft opgelopen. Kern van de huidige crisis op de financiële markten is dan ook het wegvallen van het vertrouwen, gekoppeld aan het vooruitzicht dat het einde nog niet in zicht is. En dat vertrouwen is - of was - in belangrijke mate gebaseerd op de beoordeling van de specialisten op dit gebied, de credit rating agencies. Als spinnen in het web bij het doorplaatsen van gesecuritiseerde schulden zitten de credit rating agencies, Moody s, Fitch en Standard & Poor s. Dankzij de hoge graad van securitisatie kopen de meeste eindbeleggers, waar ook ter wereld, papier van een bepaalde asset class met bijbehorende rating die aangeeft wat het risico is. Het omvallen van de eerste leningverstrekkers in de VS in het voorjaar van 2007 was nog geen reden voor groot alarm in de financiële wereld. Wel toen deze agencies de eerste residential mortgage backed securities in status verlaagden. Gedurende de zomer volgden meerdere herzieningen en bijgaande grafiek van Fitch laat zien dat in de herfst een ware bonanza plaats vond van downgrades, inclusief producten met - tot dan toe - de hoogste kredietwaardigheid. Een downgrade van een obligatie of andere lening betekent niet alleen dat het risico groter blijkt dan aanvankelij gedacht, maar ook dat er teveel voor betaald is. Omdat niemand meer bereid is die prijs te betalen, valt de handel aanvankelijk stil. Iedereen blijft met z n rommel zitten en de eerste kwartaalcijfers duiken op waarin mark-to-market waarderingen neerwaarts moeten worden bijgesteld. Maar hoeveel? De prijs is immers niet of nauwelijks te bepalen als niemand er een cent voor over heeft. Banken zetten eenmaal gestructureerde producten vaak apart in een structured investment vehicle of SIV en financieren dit met korte leningen op de kapitaalmarkt. Gezien de gerezen onzekerheden over de waardering van die beleggingen is de belangstelling van andere financiële instellingen om hier geld in te stoppen nihil, tenzij tegen zeer hoge prijzen. De ene na de andere bank, ook in Nederland, heeft dergelijke SIV s de afgelopen maanden weer teruggenomen op de eigen balans. Een van de gevolgen daarvan is dat het de mogelijkheden tot het creëren van nieuwe kredietverlening beperkt. Er wordt inmiddels gesproken van een credit crunch. januari 2008 pagina 11 van 128

12 Beter opletten De rating agencies reageren deels schuldbewust. De executive managing director voor global structured finance ratings van Standard & Poor s, Joanne Rose, gaat op 1 november 2007 tijdens een teleconference over de hypothekencrisis, in op drie aspecten: Het is inmiddels duidelijk dat sommige van onze aannames op het terrein van Amerikaanse residential mortgage backed securities (RMBS) in de subprime sector onvoldoende bestand waren tegen de werkelijke gang van zaken. Er wordt hard gewerkt om voortaan beter op toekomstige ontwikkelingen te anticiperen, maar daar moeten volgens haar de marktpartijen ook beter aan gaan meewerken. Het wekt geen verbazing dat aanbieders (van gesecuritiseerde producten) soms terughoudend zijn om ons toegang te geven tot alle gegevens en, belangrijker, ze zijn terughoudend om alle gegevens beschikbaar te stellen zodat men het goed kan vergelijken. Ook geeft Rose toe dat er beter over het product ratings gecommuniceerd kan worden, maar bovenal stelt ze dat een rating vooral niet overschat moet worden. Wij leveren alleen een wederzijds overeengekomen convergentiepunt van opinies over krediet. Individuele investeerders en plaatsers van leningen mogen het niet volledig met onze opinie eens zijn, maar ze zijn het er wel over eens dat deze opinie een goed uitgangspunt is om de discussie te starten. (4) Het klinkt heel vriendelijk, maar ze had ook kunnen zeggen dat de eindbelegger geen moment aan discussie heeft gedacht en blind een pakketje subprime heeft gekocht omdat het rendement er zo aardig uit zag. De Amerikaanse huizenprijzen gingen toch al jaren omhoog? (4) Olievlek Niet meer dus. De vraag naar woningen in de VS is eind 2007 met 30% gedaald ten opzichte van een jaar eerder en de voorraad onverkochte woningen gestegen naar een record van 4,5 miljoen stuks. Wat is nu de werkelijke waarde van een Amerikaanse hypotheek CDO? Een markt is er niet meer en de historische modellen om het risico van wanbetaling en gedwongen verkoop te berekenen moeten met het oplopen van problemen op de Amerikaanse woningmarkt voortdurend worden bijgesteld. Hoe bereken je zoiets? De ene uitgever van CDO s is de andere niet en daarnaast kan het aandeel van subprime leningen in de, voor de CDO samengestelde pool van onroerend goed, volgens Moody s variëren van 1 tot 88%. De tot begin 2007 verstrekte en vervolgens gesecuritiseerde hypotheken zien het omslagpunt van renteverhoging op z n vroegst ergens in 2008 tegemoet, in een naar verwachting verder verzwakte economische omgeving. Tussen vraag en aanbod van het schuldpapier gaapt een prijsgat van minstens 10%. Het is misschien geen rocket science, maar de achterkant van een sigarendoos is beslist te klein. Gaandeweg drong nu ook het besef door dat als de Amerikaanse hypotheekderivaten voor particuliere woningen massaal neerwaarts kunnen worden bijgesteld, dat ook kan gebeuren met andere asset classes. De kredietcrisis wordt breder en hier komt ook commercieel vastgoed in het vizier. pagina 12 van 128 januari 2008

13 Kantoren VS De ziekte op de Amerikaanse huizenmarkt heeft inmiddels die van het commerciële vastgoed serieus geïnfecteerd. Over de maand september al rapporteerde Moody s Investor Service een daling van de waarde van het commerciële vastgoed in de VS met 1,2%. Dat was veel in een maand tijd, zeker als ook de bezettingsgraad van de gebouwen fors afneemt en de vraag naar kantoren van het tweede op het derde kwartaal met 16% blijkt gedaald. Gezien de problemen op de kapitaalmarkten verwacht Moody s een verdere verslechtering voor een langere periode. Vastgoedfondsen (Real Estate Investment Trust - REIT) in de VS doen het zo mogelijk nog beroerder. Na vier uitbundige jaren, met een uitschieter van 45% return voor kantorenfondsen vorig jaar - stonden deze fondsen eind juli 2007 al gemiddeld 10% in het rood (jaar-op-jaar). Kantoren zijn meer gevoelig voor economische afkoeling en voor het risico van stijgende kapitaalkosten, verklaart een managing director van LaSalle Investment Management in Chicago (met een beheer van 44 miljard dollar aan vastgoed en gerelateerde effecten) tegen de Amerikaanse vakpers (5). Op de Amerikaanse REIT kantorenmarkt zijn eind 2007 twee trends waarneembaar: sommige fondsen positioneren zich voor een koopjesjacht wanneer zwaar gefinancierde collega s in de problemen komen vanwege de krediet crisis, anderen proberen zo snel mogelijk van schulden af te komen en de balans te versterken. De crisis in de financiële sector laat zich extra voelen op de hot spots van de Amerikaanse kantorenmarkt. Alleen al in de maand oktober verloren in en rond Manhattan mensen hun werk in de financiële dienstverlening. Het enige lichtpuntje lijkt hier dat er weinig nieuwbouw in de pijplijn zit. (5) National Real Estate Investor januari 2008 pagina 13 van 128

14 Nederland Kan zoiets als een subprime crisis in Nederland plaatsvinden? En kan het virus vervolgens overslaan naar ander vastgoed? De harde cijfers wijzen nog niet in die richting, maar mogelijk zijn er minder harde cijfers die deze conclusie ondergraven. De Nederlandse bankentoezichthouder DNB was de afgelopen decemberdagen nogal pessimistisch gestemd over de macro-economische gevolgen van de internationale schuldencrisis, maar publiceerde eerder dat jaar redelijk geruststellende cijfers over de specifiek Nederlandse hypothekenmarkt. Ongeveer 1 op de 5 Nederlandse hypotheekleningen is gesecuritiseerd en deze 20 procent bevindt zich in het prime segment, het bovenste deel van de markt (tussen prime en subprime bevindt zich overigens een groot en gevarieerd middensegment). Een Nederlandse variant van de Amerikaanse subprime hypotheek bestaat niet of nauwelijks. Wel signaleert de toezichthouder dat enkele, vooral buitenlandse, leningverstrekkers zich op de markt van niet-kredietwaardige huishoudens hebben begeven, maar volgens Het Financieele Dagblad verstrekten deze nieuwkomers in 2006 slechts 0,4% van het totaal aantal hypotheken. Van sterk toenemende betalingsproblemen is in Nederland al evenmin sprake. Het aantal wanbetalingen op hypotheken is in Nederland in 2006 weliswaar toegenomen met 34% tot 797 gevallen, maar dat is nog geen 0,05% van alle uitstaande hypotheken. Als we dat vergelijken met de subprime hypotheken in de VS per eind 2006: ongeveer 13% met betalingsproblemen, oftewel 5% van alle uitstaande hypotheken. Wel lopen vooral starters op de woningmarkt, en jongere gezinnen in het algemeen, een hoger risico dan gemiddeld. Zo heeft de groep tot 30 jaar relatief de hoogste hypotheekschuld ten opzichte van de onderpandwaarde (loan-to-value ratio), de hoogste maandelijkse hypotheeklast ten opzichte van het netto inkomen (woonquote) en de kortste rentevaste periode. DNB: Dit kan in combinatie met een eventuele afkoeling van de huizenmarkt een deel van deze huishoudens in betalingsproblemen brengen. Deze jongste groep hypotheekgevers vormt overigens slechts 5,5% van alle woningbezitters met hypotheek. pagina 14 van 128 januari 2008

15 300 miljard tekort Bij de leeftijdsgroep daar boven (30-39 jaar) gaat het echter al om bijna 30 % van het totaal en juist deze groep scoort weer het slechtst op twee andere indicatoren, de hypotheekschuld ten opzichte van het bruto-inkomen (loan-to-income ratio) en totale schuld ten opzichte van het bruto loon (schuldratio). Volgens het NIBUD - en ook gemeten naar de per 1 januari 2007 in werking getreden Gedragscode Hypothecaire Financieringen - zijn bij bestaande leningen aan jongere gezinnen, met name de loan-to-value en de loan-to-income ratio s gemiddeld ruim te hoog. Er blijken dus wel degelijk kanttekeningen te plaatsen bij het optimistische beeld van DNB. Nederland kent weliswaar geen ARM hypotheken, maar wel tophypotheken en die waren in de VS, tot voor kort, heel ongebruikelijk. De hypotheekschulden als percentage van het netto nationaal inkomen liggen in Nederland ruim hoger dan in de Verenigde Staten, 120% tegenover 90%, zegt analist Erwin Langewis van NIBC in september 2007 in een onderzoeksrapport over de Nederlandse hypotheekmarkt. Zolang daar voldoende besparingen tegenover staan is dat geen probleem. Maar particulieren hebben al een paar jaar een negatieve spaarquote. Wanneer alle Nederlandse huishoudens hun schulden optellen en aftrekken van hun spaarbankboekje komen ze 300 miljard euro te kort. Dit terwijl schulden en spaargeld begin jaren negentig nog in evenwicht waren. Moral hazard Langewis wijst in dit rapport ook op een ander Nederlands fenomeen, waar makkelijk aan voorbij gelopen wordt: het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW). De hypotheekgevers betalen aanvankelijk weliswaar een premie voor de verzekering, maar die premie is over de jaren steeds te laag geweest. Het jaarverslag van het Fonds over 2006 wijst uit dat er voor 90 miljard Euro wordt gegarandeerd op basis van de Nationale Hypotheek Garantie, terwijl er maar 371 miljoen Euro aan reserve is, oftewel 41 basispunten van het totaal. Dat is een potentieel probleem, want het gaat hier wel om de huishoudens die het grootste risico lopen bij een economische neergang of een terugslag op de huizenmarkt, zoals we nu zien in de Verenigde Staten. Het moral hazard probleem waar de regering van president Bush eind 2007 mee worstelde zou dus in Nederland een minder vrijblijvend karakter krijgen, mochten de reserves van het WEW uitgeput raken. Langewis in hetzelfde rapport: De Amerikaanse leningverstrekkers konden hun gang gaan met het oprekken van hun praktijken in de subprime markt, omdat ze de risico s via securitisatie konden doorplaatsen, deels naar het buitenland. Leningverstrekkers werden als het ware aangemoedigd om risico s te veronachtzamen, zo veel mogelijk leningen te verstrekken en meer riskante vormen van leningen te introduceren. Maar als in Nederland de reserves van de WEW op zijn, zijn de staat en de lokale overheden verplicht rentevrije leningen ter beschikking te stellen om de leningverstrekkers te compenseren. Je zou je kunnen afvragen in hoeverre deze overheidsgarantie voor de lage en middeninkomens tot marktrisico s heeft geleid die we nu nog niet kunnen overzien. januari 2008 pagina 15 van 128

16 Kantoren Immuun? In de laatste dagen van 2007 daalden weliswaar de economische prognoses voor 2008, maar van een doemscenario was nu ook weer geen sprake. Een rechtstreekse infectie van een huizencrisis naar een kantorencrisis, zoals we inmiddels zien in de VS, is daarom voor Nederland vooralsnog koffiedik kijken. Toch zijn er, naast de macro-economische invloed van de credit crunch ook specifieke invloeden van de subprime crisis op de kantorenmarkt te noteren. Door het stijgen van de rentekosten zijn ook hier in Nederland - en Europa - beleggers in onroerend goed schulden aan het aflossen en proberen nieuw vermogen aan te trekken. Hedgefonden en private equitypartijen staan even aan de zijlijn en overnames vinden plaats door aandelenruil, in plaats van cash, denk aan de overname van Rodamco door Unibail, zegt Frank Verschuuren, partner in Dynamis. Over de hele linie zie je dat partijen hun leverage proberen te verlagen. Het handelscircuit en partijen die vroeger vol financierden zijn op dit moment exit. Partijen met voldoende liquide middelen plukken daar de vruchten van, aldus Verschuuren. De onroerend goed analisten van ING Real Estate noemen in de eerste plaats de oplopende kosten voor de financiering voor de kapitaalintensieve vastgoedfondsen als nieuw fenomeen. In de tweede plaats eisen beleggers een hoger aanvangsrendement op onroerend goed vanwege de toenemende aantrekkelijkheid van minder risicovolle beleggingen, zoals obligaties. Ook in de waarderingsmodellen van vastgoedfondsen tikt een hoger renteniveau door richting lagere kasstromen en uiteraard kan een hogere rente de economische groei beïnvloeden en daarmee de vraag naar vastgoed. Frank Verschuuren, Directeur Verschuuren & Schreppers Bedrijfsmakelaars, partner in Dynamis januari 2008 pagina 16 van 128

17 Toch Optimistisch Maar daar staan voor de analisten van ING Real Estate ook positieve signalen tegenover. Zo ligt de weging van onroerend goed in de portefeuilles van institutionele beleggers onder het historisch gemiddelde en komt uit diverse onderzoeken naar voren dat die weging verhoogd gaat worden. Ook de invoering van de belastingvriendelijke REIT-structuren stimuleert de beleggers richting vastgoed (6). De sterke koerscorrecties voor beursgenoteerde vastgoedfondsen van het afgelopen jaar betekenen dat ze inmiddels te koop zijn voor minder dan de intrinsieke waarde, gemiddeld zo n 5% wereldwijd en in de VS zelfs 11%. Al met al wordt een aanhoudende toestroom van kapitaal naar onroerend goed verwacht. Dat is het optimistische perspectief van Jaap van Duijn, waar deze tour d horizon mee begon. Van Duijn: Heel veel geld is teruggetrokken en staat nu op een deposito. Dat moet weer belegd gaan worden en heel veel financiering vindt natuurlijk plaats zonder dat daar een bank aan te pas komt. Hoewel riskant om dat in december te voorspellen, denkt Van Duijn dat er volgend jaar een opleving komt en ook de kantorenmarkt er voor een aantal jaren goed bij ligt. Je ziet de inflatie een beetje terug komen en dan wordt onroerend goed weer een aantrekkelijk beleggingsobject. Ook NIBC-analist Langewis is niet persé pessimistisch over bedrijfsruimtes. De werkgelegenheid in Nederland stijgt en dat zou tot meer vraag moeten leiden voor kantoor- en bedrijfsruimtes. (6) Perspectief december ING Private Banking januari 2008 pagina 17 van 128

18 Mortgage Backed Securities Hypotheekbelegging steeds minder waard De kern van het probleem op de markt voor derivaten van de Amerikaanse hypotheekmarkt wordt samengevat door het aantal downgrades van deze beleggingsvorm door de drie credit rating agencies, Fitch, Moody s en Standard & Poor s. In de loop van 2007 neemt het aantal waardeverminderingen van deze Mortgage Backed Securities toe, om in november te pieken tot een totaal van grofweg stuks. Van deze uitgegeven securities, beleggingsvehikels op basis van hypotheken, is een veelvoud aan papier over Amerika en de rest van de wereld verspreid. Banken, institutionele beleggers en hedge funds zien de waarde van deze beleggingen steeds verder dalen, alleen al omdat niemand ze nog hebben wil. De vrijwel dagelijks gerapporteerde verliezen in de financiële sector zijn in belangrijke mate het gevolg van de afwaardering van dergelijke mortgage backed securities. januari 2008 pagina 18 van 128

19 Commerchial Mortgage Backed Securities Subprime crisis besmet commercieel vastgoed Er is een rechtstreeks verband tussen de waardedaling van de Amerikaanse woninghypotheken en die van commercieel vastgoed. Op de linker as van deze grafiek staan de spreads voor Commercial Mortgage Backed Securities, zeg maar het verschil tussen vraag en aanbod voor de effecten die zijn uitgegeven op basis van leningen voor commercieel vastgoed (kantoren etc.). De financieringskosten voor leningen voor bedrijfspanden lopen in augustus al flink op en rijzen in november de pan uit. De rechter-as is een index voor de waarde van gesecuritiseerde woninghypotheken, oftewel de subprime problematiek. januari 2008 pagina 19 van 128

20 Nederland in 2007 Samenvatting 1

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2010 40% minder opname kantoorruimte De negatieve economische ontwikkelingen in Nederland in 2009 hebben bijgedragen aan een terugval in de opname van kantoorruimte

Nadere informatie

Commerciële vastgoedmarkt in zwaar weer

Commerciële vastgoedmarkt in zwaar weer Commerciële markt in zwaar weer Wereldwijd is dit jaar een omslag opgetreden op de markt voor commercieel. Het aantal transacties is sterk gekrompen en in veel landen zijn de prijzen gedaald, in de meeste

Nadere informatie

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Kantorenmarkt uit balans De situatie op de Nederlandse kantorenmarkt is zeer ongunstig. Het aanbod van kantoorruimte ligt structureel op een zeer hoog niveau

Nadere informatie

Sprekende Cijfers '12. Kantorenmarkten Derde kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars

Sprekende Cijfers '12. Kantorenmarkten Derde kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars Vastgoedconsultants en Makelaars Derde kwartaal '12 In onderstaande analyse wordt nader ingegaan op de kantorenmarktontwikkelingen binnen de 24 Dynamis regio s in het derde kwartaal van. Deze rapportage

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010 Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp Lichte stijging opnameniveau De totale opname van kantoorruimte in de regio Amsterdam in bedraagt 268.317 m², hetgeen een lichte

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Met grootschalig Onderzoek: Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten. Vastgoedconsultants en makelaars

Met grootschalig Onderzoek: Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten. Vastgoedconsultants en makelaars Met grootschalig Onderzoek: Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt Sprekende Cijfers 13 Kantorenmarkten Vastgoedconsultants en makelaars 2 Plaatsnaam Kantorenmarkten 2013 13 Kantorenmarkten

Nadere informatie

'13. Sprekende Cijfers. Vastgoedconsultants en makelaars. Kantorenmarkten

'13. Sprekende Cijfers. Vastgoedconsultants en makelaars. Kantorenmarkten Met grootschalig Onderzoek: Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt '13 Sprekende Cijfers Kantorenmarkten Vastgoedconsultants en makelaars Thema Effectieve opname in de Nederlandse kantorenmarkt

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012 Amsterdam Zuidoost Daling opnameniveau 2011 Aanbod en leegstand Huurprijzen verder onder druk Beleggingsmarkt; Afname transactievolume Toekomstverwachting Deelgebieden Regio Amsterdam Onze jaarlijkse kantorenvisie

Nadere informatie

2241 SprCij 2007_Tussen Bladen.qxd 06-12-2006 09:44 Pagina 2. Sprekende Cijfers '07. Kantorenmarkten

2241 SprCij 2007_Tussen Bladen.qxd 06-12-2006 09:44 Pagina 2. Sprekende Cijfers '07. Kantorenmarkten 2241 SprCij 2007_Tussen Bladen.qxd 06-12-2006 09:44 Pagina 2 Sprekende Cijfers '07 Kantorenmarkten Voorwoord Met gepaste trots presenteert Dynamis voor de elfde maal de rapportage Sprekende Cijfers Kantorenmarkten.

Nadere informatie

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt Alex van de Minne alexvandeminne@gmail.com Real Capital Analytics Amsterdam Business School Finance Group, Faculty of Economics and Business May, 2015 Amsterdam

Nadere informatie

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Premium Special Report

Premium Special Report Premium Special Report The Leading Authority on Value Research 15 Juni 2010 Hoog dividend als alternatief voor obligaties De grote problemen die zijn ontstaan bij de banken tijdens de kredietcrisis, scheppen

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 214 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuid-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuid-Nederland (*1. m²) 42.2 2.15 5.518 Overig Nederland Het totale oppervlak aan kantoormeters in en

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Oost-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Oost-Nederland (*1. m²) 43.8 4.136 2.481 Overig Nederland In de oostelijke provincies is ruim 13% van

Nadere informatie

INVESTMENT SNAPSHOT. Nederland Januari 2012. Cushman & Wakefield Research Publicatie

INVESTMENT SNAPSHOT. Nederland Januari 2012. Cushman & Wakefield Research Publicatie INVESTMENT SNAPSHOT Nederland Januari 2012 DE BELEGGINGSMARKT IN 2011 ALGEMEEN Het jaar 2011 begon met een positieve stemming op zowel de gebruikers als de beleggingsmarkt. Ondanks dat de beleggingsniveaus

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 8 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Januari 2011 Inleiding Beste lezer, Voor

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

VOGON SEMINAR. Beleggen in Nederlandse huurwoningen, interessant voor (internationale) beleggers? 22 mei 2014

VOGON SEMINAR. Beleggen in Nederlandse huurwoningen, interessant voor (internationale) beleggers? 22 mei 2014 VOGON SEMINAR Beleggen in Nederlandse huurwoningen, interessant voor (internationale) beleggers? 22 mei 2014 AGENDA Perspectief van (internationale) beleggers op Nederlandse huurwoningen Korte introductie

Nadere informatie

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling

Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling 7 Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling ing Jos van Heiningen Publicatiedatum CBS-website: 27 maart 28 Voorburg/Heerlen, 28 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte Maart 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte Maart 213 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

SUB-PRIME HYPOTHEKEN IN NEDERLAND Onderzoek door mr P.G. Lijesen/NHP augustus 2008

SUB-PRIME HYPOTHEKEN IN NEDERLAND Onderzoek door mr P.G. Lijesen/NHP augustus 2008 SUB-PRIME HYPOTHEKEN IN NEDERLAND Onderzoek door mr P.G. Lijesen/NHP augustus 2008 Aanleiding Na afloop van iedere rente-vast-periode wordt hypotheekrente opnieuw voor een bepaalde periode vast gezet.

Nadere informatie

Een solide belegging AAA-borgstelling

Een solide belegging AAA-borgstelling Een solide belegging AAA-borgstelling Onze bijdrage aan de samenleving Het WSW stelt als onafhankelijk instituut woningcorporaties in staat optimale financiering te verkrijgen voor vastgoed in de publieke

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

Kantorenmarkt Rotterdam

Kantorenmarkt Rotterdam Kantorenmarkt Rotterdam 1 e halfjaar 2015 Kantorenmarkt Rotterdam De gemeente Rotterdam telt circa 625.000 inwoners en 314.120 banen, verdeeld over 25.220 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 213 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM Data & Research 15 januari 2015 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het vierde kwartaal van 2014 nog steeds een opwaartse

Nadere informatie

Kantorenmarkt Amsterdam

Kantorenmarkt Amsterdam Kantorenmarkt Amsterdam 2014 Kantorenmarkt Amsterdam De gemeente Amsterdam telt circa 810.000 inwoners en 554.730 banen, verdeeld over 112.800 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad heeft een omvang

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte September 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Met thema: Vergeet nieuwbouw; herontwikkeling van bestaande kantoren. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten

Met thema: Vergeet nieuwbouw; herontwikkeling van bestaande kantoren. Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten Met thema: Vergeet nieuwbouw; herontwikkeling van bestaande kantoren Sprekende Cijfers 10 Kantorenmarkten 10 Kantorenmarkten Copyright 2010 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 215 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 31 371 Kredietcrisis Nr. 327 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 19 maart 2010

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers. Bedrijfsruimtemarkten

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers. Bedrijfsruimtemarkten Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland 14 Vastgoedconsultants Sprekende Cijfers 1 januari 2013 tot 1 januari 2014 en Makelaars Sprekende Cijfers 1 januari 2013 tot 1 januari 2014

Nadere informatie

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Midden-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Midden-Nederland (*1. m²) 42.674 95 6.46 Overig Nederland In de regio Midden-Nederland ligt circa 14%

Nadere informatie

Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis

Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis 7 Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis Jos van Heiningen Publicatiedatum CBS-website: 12 december 28 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noord-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noord-Nederland (*1. m²) 46.787 643 973 1.222 Drenthe Friesland Groningen Overig Nederland De drie noordelijke

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Sprekende Cijfers '13. Kantorenmarkten Eerste kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars

Sprekende Cijfers '13. Kantorenmarkten Eerste kwartaal. Vastgoedconsultants en Makelaars Vastgoedconsultants en Makelaars Eerste kwartaal '13 De aanbod- en opnamecijfers over de eerste drie maanden van 2013 bevestigen wederom de huidige malaise op de kantorenmarkt. De wensen van de kantoorgebruiker

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 215 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk

Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk Position paper Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk November 2011 De financiering van de hypotheekmarkt geschiedt voor een deel door middel van spaargeld. Voor het andere gedeelte zijn banken

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Turfmarkt

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt is in 2011. Maart 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt is in 2011. Maart 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 212 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Wilfred van der Neut, directeur Dynamis. De actuele stand van zaken in de woningmarkt

Wilfred van der Neut, directeur Dynamis. De actuele stand van zaken in de woningmarkt Wilfred van der Neut, directeur Dynamis De actuele stand van zaken in de woningmarkt Agenda - Landelijke woningmarkttrends en de verschillen tussen de regionale markten. - Waar gaat de woningmarkt naar

Nadere informatie

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers Bedrijfsruimtemarkten

Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland. Sprekende Cijfers Bedrijfsruimtemarkten Gefundeerd onderzoek naar de bedrijfsruimtemarkt in Nederland 15 2015 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM Data & Research 9 oktober 2014 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het derde kwartaal van 2014 een zeer sterke opwaartse

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013 Persbericht Woningmarktcijfers.nl, Heerlen 21-01-2014 Nederlandse woningmarkt stabiel in tweede halfjaar 2013 De gemiddelde koopsom van de door het Kadaster geregistreerde woningtransacties kwam in december

Nadere informatie

Persbericht. Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies o o

Persbericht. Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies o o Halfjaarresultaten 2010 Schiphol, 30 augustus 2010 Persbericht Hoofdpunten Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Credit Linked - Beleggen in vastgoed met het recht van eerste hypotheek

Credit Linked - Beleggen in vastgoed met het recht van eerste hypotheek Credit Linked Credit Linked - Beleggen in vastgoed met het recht van eerste hypotheek Een innovatief beleggingsproduct met een hoog rendement bij een beperkt risico Beleggen in vastgoed met het recht van

Nadere informatie

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 De Hypotheek Index geeft ieder kwartaal inzicht in het consumentengedrag op het gebied van hypotheken. De kerncijfers zijn afkomstig van De Hypotheker die met ruim 10 procent

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten

Sprekende Cijfers. Kantorenmarkten Sprekende Cijfers 09 Kantorenmarkten Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 2009 Een uitgave van Dynamis B.V. Copyright 2009 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/of verveelvoudigd

Nadere informatie

Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013

Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013 Persbericht 27 februari 2014 Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013 De Rabobank Groep boekte in 2013 een nettowinst van 2.012 miljoen euro. Dit is 46 miljoen euro of 2% minder dan in 2012.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie