Human Capital Agenda. Cluster Food

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Human Capital Agenda. Cluster Food"

Transcriptie

1 Human Capital Agenda voor het Cluster Food 1 Amsterdam Economic Board maart 2013

2 Inhoud Management samenvatting 3 1. Inleiding 4 2. Analyse Metropoolregio Amsterdam (MRA) Foodcluster in de Metropoolregio Amsterdam Economische omvang en werkgelegenheid in de Metropoolregio Amsterdam De SWOT- analyse Kenmerken van het cluster in de Metropoolregio Amsterdam Arbeidsmarkttrends Food Relevante opleidingsinfrastructuur in de Metropoolregio Amsterdam 8 3. De ambities Van analyse naar oplossingen Human Capital doelstellingen Social Return De acties Draagvlakproces Organisatie van de uitvoering Monitoring 13 2

3 Management Samenvatting Inleiding Tot de top 5 van economische regio s in Europa behoren is een mooie uitdaging. Met de sterke clusters van de Amsterdam Economic Board kan die positie worden behaald. Investeren in het personeel van de toekomst is daarbij een belangrijke voorwaarde. Ondernemers moeten kunnen beschikken over personeel met de juiste kennis en kunde, alleen dan kan innovatie vorm krijgen. Dit vraagt om op de praktijk afgestemd onderwijs waarbij studenten vandaag iets leren wat morgen toepasbaar is. Met deze Human Capital Agenda wil de Metropoolregio Amsterdam (MRA) knelpunten helpen oplossen op de arbeidsmarkt voor de Foodsector. De arbeidsmarktcijfers van het foodcluster Op basis van de CBS cijfers van 2011 is het aantal werkzame personen in de foodsector en maakt 1,7 % deel uit van de totale werkgelegenheid in de Metropoolregio Amsterdam. De verdeling in werkzame personen tussen Food-gerelateerde groothandel (11.400) en Vervaardiging van voedings- en genotsmiddelen (11.700) is nagenoeg gelijk. Gemeten in toegevoegde waarde heeft de foodsector een dubbel zo groot aandeel in de totale economie van de regio. Dit geeft aan dat de foodsector relatief kapitaalintensief is. Volgens de Europese commissie vormt het industriële beleid, waaronder die van de foodindustrie, één van de flagship initiatives van de Europa 2020 strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei. Uitdagingen Binnen de Foodsector in de Metropoolregio Amsterdam moeten de volgende uitdagingen worden opgepakt: 1. instroom op technische opleidingen voor de voedingsmiddelenindustrie moeten worden verhoogd (vanaf vmbo, havo en vwo) 2. relaties met bedrijfsleven in de metropoolregio Amsterdam en studenten van buiten de regio moeten worden opgebouwd (hbo en wo) 3. opzetten van een collectief van bedrijven die wil investeren in het personeel van de toekomst door betrokkenheid bij vormgeven van het curriculum, invullen van de vrije ruimte met relevante vraagstukken, het aanbieden van stages, afstudeermogelijkheden en startersbanen. 3 Doelstelling Human Capital Agenda Food De toekomstige tekorten op de arbeidsmarkt voor de foodsector en de gestelde uitdagingen uit deze Human Capital Agenda maken de volgende acties nodig: 1. Verhogen instroom technische opleidingen 2. Verbeteren samenwerking van het regionale bedrijfsleven met het onderwijs

4 1. Inleiding De metropoolregio Amsterdam kent een bescheiden aantal maar belangrijke wereldspelers als het gaat om de verwerking van voedsel, met name cacao en palmolie. De concentratie van de voedselverwerkende industrie is geconcentreerd in de Zaanstreek en Amsterdam Noord in de nabijheid van havens. Hoewel de productie van een groot aantal verwerkende bedrijven niet in Nederland plaatsvindt en het afzetgebied zowel in binnen- als buitenland is, heeft de historie en de hoogwaardige kwaliteit van de verwerking ertoe geleid dat de metropoolregio Amsterdam wereldwijd bekend staat voor haar hoge standaarden voor voedselveiligheid. Een combinatie die het Food cluster in onze regio zeer sterk maakt. 2. Analyse 2.1. Metropoolregio Amsterdam (MRA) De Metropoolregio Amsterdam is een bestuurlijk samenwerkingsverband van de stad Amsterdam en lokale (gemeentes) en regionale (provincies) overheden in het noordelijke deel van de Randstad. De Metropoolregio bestaat sinds eind 2007, als opvolger van het Noordvleugeloverleg, en presenteert zich in het buitenland als Amsterdam Metropolitan Area. Figuur 1. Metropoolregio Amsterdam 4

5 2.2. Foodcluster in de Metropoolregio Amsterdam Het zwaartepunt van het foodcluster in de Metropoolregio Amsterdam ligt van oudsher in de Zaanstreek, met onder andere de wereldwijd bekende cacao-industrie. De in deze regio gevestigde foodbedrijven zijn vooral actief in de branches: Food-gerelateerde Groothandel -> voornamelijk retail en foodservice Vervaardiging van voedings- en genotsmiddelen -> voornamelijk productie van voeding en voedingsingrediënten. Een aan de foodsector gerelateerde onderzoeksinfrastructuur ontbreekt in de regio en de foodsector zal zodoende handig gebruik moeten maken van de kennisinfrastructuur in andere delen van Nederland en van enkele bijzondere niches die in de regio aanwezig zijn Economische omvang en werkgelegenheid in de Metropoolregio Amsterdam Bij de bepaling van de economische omvang van het foodcluster in de Metropoolregio Amsterdam is uitgegaan van de toegevoegde waarde zoals in 2012 is berekend door TNO op basis van CBS statistieken. De toegevoegde waarde is de totale productieomvang verminderd met alle kosten van het productieproces ( intermediair gebruik van goederen en diensten, lonen, belastingen en subsidies). Volgens TNO genereert het foodcluster ongeveer 3 miljard aan toegevoegde. Hierbij maakt het cluster 3,4 % uit van de totale economie en vertegenwoordigt het cluster 17,5 % van de totale groothandel en industrie in de Metropoolregio Amsterdam. De verdeling tussen de Foodgerelateerde groothandel en de Vervaardiging van voedings- en genotsmiddelen is gelijk ( 1,5 miljard), namelijk beide maken 1,7 % uit van de totale economie van de regio. Figuur 2. Toegevoegde waarde foodsector in de Metropoolregio Amsterdam 5 Bron: TNO op basis van CBS [database EVMRA 2012] en USA 2011

6 Daarnaast vertoont de foodsector vanaf 2003 een hogere groei aan toegevoegde waarde dan de totale economie in de regio (figuur 2). Volgens de cijfers van TNO is het met name de Food-gerelateerde groothandel die voor de economische groei (of krimp in tijden van neergaande conjunctuur zoals in 2009) zorgt. Op basis van de CBS cijfers van 2011 is het aantal werkzame personen in de foodsector en maakt 1,7 % deel uit van de totale werkgelegenheid in de Metropoolregio Amsterdam. De verdeling in werkzame personen tussen Food-gerelateerde groothandel (11.400) en Vervaardiging van voedings- en genotsmiddelen (11.700) is nagenoeg gelijk. Gemeten in toegevoegde waarde heeft de foodsector een dubbel zo groot aandeel in de totale economie van de regio. Dit geeft aan dat de foodsector relatief kapitaalintensief is. Volgens de Europese commissie vormt het industriële beleid, waaronder die van de foodindustrie, één van de flagship initiatives van de Europa 2020 strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei. The financial and economic crisis has shown very clearly how important it is for our economies to be based on strong, diversified and competitive industrial structures: -> manufacturing represents 1 out of every 4 private-sector jobs in Europe, -> services related to industry represent another 1 job in 4, -> industry drives improvements in innovation and productivity, -> industry delivers the technologies needed to tackle climate change, sustainable mobility,management of scarce resources and demographic change. Bron: Antonio Tajani, vice-president Europese Commissie De SWOT-analyse De SWOT-analyse is gebaseerd op de SWOT-analyse van Buck (clusterfoto 2009). Sterkten Aantal grote, internationale spelers (o.a. Cargill, Ahold, ADM, Duyvis) Multimodaal knooppunt (Haven Amsterdam, Mainport Schiphol) Sterke cacao vertegenwoordiging in de MRA Handel en logistiek van food is een belangrijke niche 6 Zwakten Beperkte onderzoeksinfrastructuur in regio De sector kent bescheiden uitgaven aan R&D Weinig uitwisseling van kennis Gebrek aan interesse personeel voor de sector Kansen Imagoverbetering van de sector Bevolking kan zich steeds meer luxe voeding permitteren Voedselschaarste verhoogt de dynamiek Bedreigingen Concurrentie van andere foodregio s zoals Food Valley, Food Connection Point Helmond etc. Concurrentievermogen ligt onder druk, omdat andere landen (VS, Japan, maar ook China&India) opkomen Zwaardere concurrentie van non-eu, lage lonen landen

7 Conclusies uit de SWOT Het foodcluster in de Metropoolregio Amsterdam kent een zwaartepunt in de Zaanstreek, met een wereldwijd cacaocluster Handel en logistiek van food is een belangrijke niche in de Metropoolregio Amsterdam De Metropoolregio Amsterdam kent geen food gerelateerde onderzoeksinfrastructuur Imagoverbetering van de sector 2.5 Kenmerken van het cluster in de Metropoolregio Amsterdam Voedsel is wereldwijd een belangrijk thema, voedselveiligheid ook. In de Metropoolregio Amsterdam zijn tal van voedselproducerende en voedselverwerkende bedrijven in de regio. Hierbij kan men denken aan verwerking van aardappels en noten in chips en zoutjes, productie en verwerking van vlees, vis en gevogelte, cacao, palmolie en het verwerken van graan tot koek en deegwaren. Het zwaartepunt van de Nederlandse levensmiddelenindustrie is geconcentreerd rondom Wageningen, de zogeheten Food Valley. De grondstoffen voor de sector komen overwegend uit het buitenland, graan komt uit de Verenigde Staten, cacao uit West-Africa en de palmolie uit de landen rondom de evenaar. Na verwerking wordt slechts een fractie door Nederlandse bedrijven verwerkt. Bijvoorbeeld voor de verwerking van cacaomassa in de bekende chocoladerepen of voor de plaatselijke bakkerij. Het grootste deel wordt doorgevoerd naar met name Europa en Azie. Deze specifieke verspreiding van de keten in de wereld maakt ook dat de vraag naar personeel heel specifiek is. Daar waar vanuit andere clusters de vraag naar personeel over de hele keten is verspreid, heeft de voedingsmiddelen industrie behoefte aan vakmensen op mbo, hbo en wo niveau met name in de technische specialisaties Arbeidsmarkttrends Food Stabiele markt met vergrijzend personeelsbestand Het huidige personeel is sterk vergrijsd. 26 % van de vacatures op dit moment worden veroorzaakt door de vervangingsvraag (tegen 24% door uitbreiding) 1. In de regio werkten hele generaties van vader op zoon in de fabrieken. Tegenwoordig is dat niet vanzelfsprekend meer. Daarom ook verwachten de bedrijven in de komende periode geen veranderende vraag naar personeel, maar zien zij wel knelpunten op een termijn van 5 jaar. Tekort aan procesoperators Binnen de voedingsmiddelenindustrie in de metropoolregio Amsterdam wordt de vraag naar arbeid gekenmerkt door schaarste binnen procesoperators, een functie op mbo 2, 3 en 4, en service en onderhoudsmonteurs (mbo 2, 3 en 4). Opvallend is dat bedrijven aangeven moeilijk aan technisch personeel kunnen komen, maar het niet als reden zien om het bedrijf op een andere plaats te vestigen. Reden daarvoor zou kunnen zijn dat veel van de grote bedrijven vestigingen zijn van internationale concerns en ook een internationale arbeidsmarkt hebben. Tijdelijke tekorten worden opgevangen door partijen als Cofely. Ook ziet men een trendmatige terugloop van het aantal vmbo leerlingen dat voor een (voor)opleiding tot procesoperator allround kiest. In de regio Noordwest zijn een totaal van 1600 deelnemers op technische opleidingen, daarvan wordt 34% opgeleid tot allround procesoperator. 1 Arbeidsmarktinformatie Voedsel en Leefomgeving, Aequor 2011

8 Echter er geldt dat in de metropoolregio Amsterdam meer vacatures zijn dan starters. Vacatures voor hoger opgeleiden hebben een meer internationaal en logistiek karakter (supply chain manager, traders, QA medewerkers). Opleidingen die opleiden voor deze functies zijn mager bezet met studenten, ook hier is sprake van een internationale arbeidsmarkt. Richting toekomst zal een deel van de functies verder worden geautomatiseerd, waardoor met name de vraag naar hoger opgeleiden of specifiek opgeleide mbo ers zal blijven bestaan 2. Veel van het eenvoudige werk wordt door goedkope arbeidskrachten gedaan (EU arbeidsmigranten). ZZP-ers zijn een onbekend verschijnsel in de voedingsmiddelenindustrie, slechts een klein percentage van de bedrijven (19%) verwacht in de toekomst te moeten gaan werken met zzp-ers. De flexibele schil wordt veelal ingevuld door partijen als Cofely, in beperkte mate door uitzendbureau s. 2.7 Relevante opleidingsinfrastructuur in de Metropoolregio Amsterdam Opleiding Niveau Afstudeerrichting Aantal studenten Locatie School Food Mbo (niv 4) 11 BOL Amsterdam Wellantcollege Procestechniek Mbo (niv 2) Voedingsoperator Allround procesoperator Operator C 71 BBL 17 BOL Zaandam Regiocollege Foodcommerce & Technologie HBO Voedingstechnologie Markt & Consument BBL= Beroeps Begeleidende Leerweg (kent meer stages en praktijkopdrachten) BOL= Beroeps Opleidende Leerweg (meer theorie naast praktijkopdrachten) Delft Amsterdam/ Diemen Inholland In de regio is een gemeenschappelijke inzet om de instroom op vmbo Techniek te garanderen en te vergroten door middel van de Vakcolleges en de jarenlange samenwerking tussen de Zaanse vmbo s en het technische bedrijfsleven.voor de doorstroom (en daarmee het behoud van deze technici voor het cluster) is het noodzakelijk om een adequaat en aansluitend opleidingsaanbod in het vervolgonderwijs aan te bieden. In de regio Zaanstreek, waar de meeste voeding gerelateerde opleidingen worden aangeboden, is nog geen doorstroommogelijkheid voor leerlingen van vmbo Techniek naar een BOL 2 opleiding. 8 2 SEO De toekomst van de Arbeidsmarkt in de metropoolregio Amsterdam in 2016

9 3. De ambities 3.1. Van analyse naar oplossingen De urgentie van de naderende schaarste aan technisch personeel is beperkt. Niet veel bedrijven investeren op dit moment in personeel dat zij op een termijn van 5 tot 10 jaar nodig hebben. Personeelsmanagers en HR medewerkers zijn daarvoor intern gericht. De enkeling die buiten de eigen organisatie tijdig naar oplossingen zoekt kijkt naar de samenwerking met het regionale opleidingscentrum (ROC) of stelt het bedrijf open voor scholieren die kennis willen maken met de sector. De verwachting is dat wanneer bedrijven de schaarste gaan merken zij uit kostenoverweging bereid zijn om vroeger in een studie te investeren in het personeel van de toekomst. Nu zijn alle ogen gericht op gezonde doorstroom en mobiliteit van zittende medewerkers. Het onderwijs aan de andere kant slaagt er slechts beperkt in om het leerlingenaantal voor relevante opleidingen voor de sector te verhogen. Met moeite worden er klassen gevuld voor procesoperators voor de voedingsmiddelenindustrie. De verliezen die worden geleden op het reguliere onderwijs, probeert men te compenseren met de duurdere contractpoot van het ROC. De aanwezigheid van opleidingen op mbo, hbo en wo niveau is randvoorwaardelijk voor de uitstroom van gekwalificeerd personeel naar de regionale voedingsmiddelenindustrie. Met Wageningen University op enige afstand, hbo opleidingen voor voedingsmiddelentechnologen in Delft en Den Bosch en een mager gevulde opleiding voor Maintenance, Engineering en Procesoperators B en C in de regio, zijn de vooruitzichten niet goed. De volgende uitdagingen moeten worden opgepakt: 1. instroom op technische opleidingen voor de voedingsmiddelenindustrie moeten worden verhoogd (vanaf vmbo, havo en vwo) 2. relaties met bedrijfsleven in de metropoolregio Amsterdam en studenten van buiten de regio moeten worden opgebouwd (hbo en wo) 3. opzetten van een collectief van bedrijven die wil investeren in het personeel van de toekomst door betrokkenheid bij vormgeven van het curriculum, invullen van de vrije ruimte met relevante vraagstukken, het aanbieden van stages, afstudeermogelijkheden en startersbanen. 9 Deze uitdagingen komen overeen met de landelijke Human Capital Agenda voor Agrofood: imagoversterking van de sector en verbeteren van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. De thema s die bij de landelijke Human Capital Agenda zijn gekozen zijn: goed werkgeverschap & imago, beroepsgericht opleidingsaanbod, leven lang leren, technologie en bètatechniek en internationalisering. Deze begrippen komen overeen met de voor de regio gestelde uitdagingen.

10 3.2. Human Capital doelstellingen De toekomstige tekorten op de arbeidsmarkt voor de foodsector en de gestelde uitdagingen uit deze Human Capital Agenda maken de volgende acties nodig: 1 Verhogen instroom technische opleidingen 2 Verbeteren samenwerking van het regionale bedrijfsleven met het onderwijs Verhogen instroom technische opleidingen Voor het behoud van de sector in de regio moet de aanwezigheid van goed opgeleid en gemotiveerd personeel geen struikelblok zijn. Door het ontbreken van een regionale focus op (proces)technologische opleidingen in het regulier onderwijs, zijn jongeren genoodzaakt een dergelijke opleiding in een andere steden te volgen (Den Bosch, Leiden en Leeuwarden). Hierdoor vertrekken jongeren uit de Metropoolregio Amsterdam of kiezen helemaal niet meer voor een opleiding Procestechnologie. Hierbij is het ook belangrijk om meer bekendheid te geven aan de goede arbeidsmarktkansen die hier liggen. Verbeteren samenwerking van het regionale bedrijfsleven met het onderwijs In de Metropoolregio Amsterdam weten foodbedrijven en onderwijs elkaar nog onvoldoende te vinden. Door deze samenwerking te verbeteren kunnen bedrijven ontwikkelingen in onderwijs en wetenschap beter volgen en mede vormgeven aan het curriculum van opleidingen en het invullen van stages. Voor het onderwijs is het wenselijk om een betere aansluiting met het bedrijfsleven te hebben om de theorie te koppelen aan de praktijk. 3.3 Social Return Overheden hebben tot doel om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden naar een volwaardige baan. Voor de bewerkstelliging van deze doelstelling heeft zij sociale ondernemers nodig, die naast het commercieel belang ook een maatschappelijk belang tot missie hebben. Een belangrijke randvoorwaarde is een gezonde financiële situatie, zonder financieel gezond bedrijf kan het sociale doel niet behaald worden. Met social return on investment (SROI) willen overheden bedrijven prikkelen om een interne structuur voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (als gevolg van fysieke of mentale beperking, verslavingsproblematiek of langdurig werkloosheid) te creëren. In praktijk komt er echter als gevolg van ontwikkelingen rond globalisering en outsourcing niet veel van terecht. Bedrijven kiezen vooral voor het reduceren van de risico s. Ervaring leert dat bedrijven waar winst maken voorop staat, alleen open staan voor mensen die tegemoet komen aan dat doel. Er zijn wel degelijk baten voor meer sociaal en inclusief werkgeverschap zoals minder uitgaven aan gezondheidszorg, maatschappelijk werk en criminaliteitsbestrijding en hogere productiviteit. Overheden hebben ervaring met het toepassen van een quotum voor aanbestedingen, 62% van de gemeenten hanteerde in 2009 sociale criteria bij aanbestedingen (FNV). De doorstroom naar werk is beperkt en de effectiviteit als overheidsinstrument is slecht te bepalen. Er zijn een aantal interessante lessen te leren uit deze ervaringen: het huidige systeem van SROI bij aanbestedingen is te bureaucratisch en wetgeving werkt belemmerend lokale overheden zijn slechts in beperkte mate op de hoogte van de kwaliteiten en productiecapaciteit van mensen met een uitkering korte termijn visie van overheden leidt te vaak tot verdringing in economisch moeilijke periodes ten koste van BBL (Beroeps Begeleidende Leerweg, mbo opleidingen) plekken 10

11 De HCA heeft tot doel om voor SROI zorg te dragen voor duurzame en volwaardige banen, waarbij eerst een aantal randvoorwaarden worden gecreëerd: wegnemen van belemmeringen voor bekostiging opleiding van kandidaten van 23 jaar en ouder goed zicht op kandidaten uit bestand van gemeenten, teneinde goede ondersteuning en advisering te kunnen bieden aan werkgevers (maatwerk) financiële compensatie voor meerkosten en lagere productiviteit werkervaringsplaatsen om kennis te maken met het werkveld 11

12 3.4 De acties Om de Human Capital doelstellingen te realiseren zijn twee projecten geformuleerd: Project: Ontwikkelen en uitvoeren van een opleiding (Food) operator A (Bol2) Doel: Foodbedrijven in de Metropoolregio Amsterdam voorzien van regionaal opgeleide procesoperators. Aanleiding: Bij diverse (food)-ondernemingen in de regio Zaanstreek Waterland is sprake van een toenemende vraag naar goed opgeleide procesoperators. Daarnaast is geconstateerd dat deze vraag voor de toekomst alleen maar zal groeien, mede door uitstroom van ouder personeel. Om antwoord op deze vraag te geven heeft een aantal food ondernemers uit de regio het initiatief genomen om een opleiding (food)-operator te ontwikkelen en uit te voeren. De ondernemers willen zich gedurende 5 jaar voor de exploitatie van de opleiding garant stellen. Trekker: Regio College Overige partners: Gemeente Zaanstad en 12 bedrijven Gevraagd budget Amsteram Economic Board: EUR Projectperiode: Start opleiding in september looptijd in elk geval 5 jaar bij voldoende leerlingenaanbod. Resultaat: BOL 2 opleiding operator A starten in het schooljaar en aansluitend in elk geval gedurende 5 jaar uitvoeren. Uitgaande van een gemiddelde van 12 leerlingen per jaar zijn dit 60 leerlingen opgeleid. 12 Project: Innovatieklas Food Doel: MBO, HBO en wetenschappelijk onderwijs inhoudelijk kennis laten maken met het foodcluster door bedrijfsmatige vragen uit het bedrijfsleven op te laten lossen door studenten. Aanleiding: Door een betere aansluiting van het onderwijs en bedrijfsleven, wordt de behoefte vanuit het bedrijfsleven om aan innovatieve vraagstukken invulling te geven gerealiseerd en wordt het imago van de sector bij studenten verbeterd. Trekker: Kamer van Koophandel Amsterdam Overige partners: InHolland, Freeflow, Regiocollege, Wellant College, Clusius College. Gevraagd budget Amsteram Economic Board: EUR ,- Projectperiode: Resultaat: Twee edities Innovatieklas per jaar met studenten MBO, HBO, WO. Betrokkenheid van bedrijven per Innovatieklas. Per innovatieklas twee vervolgtrajecten (stages/ spin-offs) en/of twee concepten/ voorstellen die voor de sector door bedrijven en studenten verder worden uitgewerkt.

13 3.5 Draagvlakproces Deze HCA is tot stand gekomen door een grondige analyse van de huidige en toekomstige personeelsplanning. Er is gestart met een macro-economische verkenning naar de regionale arbeidsmarkt, waar het cluster Food onderdeel van is. Vervolgens zijn op basis van gesprekken met het regionale bedrijfsleven de belangrijkste issues in de personeelsvoorziening naar voren gekomen. Deze issues zijn in samenwerking met KvK Amsterdam, de regionale onderwijspartners (Wellant, Regiocollege, Inholland en Wageningen Universiteit) en het regionale Platform Arbeidsmarkt en Onderwijs verwerkt in deze HCA. 3.6 Organisatie van de uitvoering Ook voor de uitvoering van de twee genoemde projecten staat de samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden centraal. Vanuit het bedrijfsleven is de concrete problematiek neergelegd, enerzijds een tekort aan procesoperators, anderzijds het verbeteren van de samenwerking van het regionale bedrijfsleven met het onderwijs. Deze problematiek is in samenwerking met kennisinstellingen vertaald in concrete projecten, waarbij het bedrijfsleven en de kennisinstellingen uren en/ of een financiële bijdrage leveren. De overheid speelt een belangrijke rol in het faciliteren en ondersteunen van de initiatieven. De trekkers van de projecten zijn aan zet om de gestelde projectdoelstellingen te bereiken, deze doelstellingen dragen bij aan de realisatie van de Human Capital Agenda Food, waar het cluster Food de regie op voert. 3.7 Monitoring De indicatoren voor de Human Capital Agenda food zijn: 1) Voldoende en technisch geschoolde medewerkers - Het aantal instromers bij technische opleidingen 2) Betere samenwerking tussen bedrijfsleven met het onderwijs - Het aantal bedrijven betrokken bij onderzoeksvragen/ masterclasses/ jury pitches, vervolgtrajecten 13

Waar gaat LLL over? Regio. Onderwijs continuïteit. Arbeidsmarkt macro economie. Overheid vitaliteit, fiscaal beleid

Waar gaat LLL over? Regio. Onderwijs continuïteit. Arbeidsmarkt macro economie. Overheid vitaliteit, fiscaal beleid Waar gaat LLL over? Onderwijs continuïteit Arbeidsmarkt macro economie Individu employability Sector Regio Overheid vitaliteit, fiscaal beleid Bedrijven continuïteit, concurrentie Arbeidsmarkt doelen Sectorbeleid

Nadere informatie

Over de voedingsmiddelenindustrie

Over de voedingsmiddelenindustrie Voedingsmiddelenindustrie Brancheontwikkelingen 2012 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de voedingsmiddelenindustrie. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen,

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst. Groen is overal en voor iedereen

Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst. Groen is overal en voor iedereen Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst Groen is overal en voor iedereen AOC s geven een breed scala aan opleidingen op het gebied van voedsel, natuur en leefomgeving. Zij verzorgen vmbo, mbo en

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

- Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan

- Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan - Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan Annette de Groot, directeur Utrechtzorg Erna Laclé, projectleider sectorplan IVVU, 8 september 2015 Missie Utrechtzorg Bijdragen

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020

Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020 Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020 Wim Verhoeven 25 mei 2016 Human Capital Agenda Logistiek Werk berust op 3 pijlers: Bevordering instroom

Nadere informatie

Van denken naar doen bij A&F

Van denken naar doen bij A&F Van denken naar doen bij A&F Human Capital Agenda A&F (Regionale) economische clusters Behoeftes studenten en (potentiële) werknemers Behoeftes bedrijven A&F Aantrekkelijk werkgeverschap en imago sector

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

ROADMAP LOGISTIEK VOOR DE FOODSECTOR VAN DE MRA

ROADMAP LOGISTIEK VOOR DE FOODSECTOR VAN DE MRA ROADMAP LOGISTIEK VOOR DE FOODSECTOR VAN DE MRA Melika Levelt (m.levelt@hva.nl) Kees-Willem Rademakers (k.w.j.f.rademakers@hva.nl) Dick van Damme (d.a.van.damme@hva.nl) Masterclass Kennis DC Logistiek

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Noord-Holland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Samen werken aan werk in Flevoland. Linda Drupsteen Windesheim Flevoland Mara van Twuijver - TNO

Samen werken aan werk in Flevoland. Linda Drupsteen Windesheim Flevoland Mara van Twuijver - TNO Samen werken aan werk in Flevoland Linda Drupsteen Windesheim Flevoland Mara van Twuijver - TNO Het onderzoeksteam Joost van der Weide Jurriaan Louman Anneke Goudswaard Ellen van Wijk Nihat Dag Rob van

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Opleiden: samen ervoor staan (en gaan)

Opleiden: samen ervoor staan (en gaan) Ontwikkelingen Food in het Noorden Opleiden: samen ervoor staan (en gaan) Peet Ferwerda 4 november 2014 Friesland College en Nordwin College Food MBO Food HBO In Leeuwarden 2x groen en grijs Friesland

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Samenvatting Onderwijs- en Arbeidsmarktmonitor. Metropoolregio Amsterdam. Oktober amsterdam economic board

Samenvatting Onderwijs- en Arbeidsmarktmonitor. Metropoolregio Amsterdam. Oktober amsterdam economic board Samenvatting Onderwijs- en Arbeidsmarktmonitor Metropoolregio Amsterdam Oktober 2016 amsterdam economic board Samenvatting Onderwijs- en Arbeidsmarktmonitor Metropoolregio Amsterdam (MRA) Oktober 2016

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen wellantcollege ll Informatie voor leerkrachten basisscholen De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Wellant vmbo 2 De leerwegen op een rijtje Het vmbo

Nadere informatie

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17 LANDSDEEL zuidwest De regio West-Brabant is samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland verenigd in het landsdeel Zuidwest. In de Techniekpact-samenwerking op landsdeelniveau verbinden de zes subregio

Nadere informatie

3/2/2014. SPP Met medezeggenschap! Working nine to 5 6 maart 2014 M.Sikkel. Mede-HRMontwikkelingen. Strategische Personeelsplanning (SPP)

3/2/2014. SPP Met medezeggenschap! Working nine to 5 6 maart 2014 M.Sikkel. Mede-HRMontwikkelingen. Strategische Personeelsplanning (SPP) Vertrouwd met Arbeidszaken SPP Met medezeggenschap! Working nine to 5 6 maart 2014 M.Sikkel Strategische Personeelsplanning (SPP) Vandaag verkennen wij wat SSP is en hoe medezeggenschap hierbij kan ondersteunen

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

uitnodiging Opening 25 november 2010 14.00 uur

uitnodiging Opening 25 november 2010 14.00 uur uitnodiging Opening 25 november 2010 14.00 uur Opening van Het House of Food Geachte heer, mevrouw, Op 25 november 2010 opent het House of Food, centrum voor de voedingsindustrie in Zaandam, haar deuren.

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

mbo food Zet eens een uitdaging op je menu

mbo food Zet eens een uitdaging op je menu mbo food 2016 2017 Zet eens een uitdaging op je menu mbo food Smaakmakers gezocht Vraag jij je verwonderd af wie het regelt dat elke dag bijna 17 miljoen Nederlanders een bijna oneindige keuze hebben uit

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam

Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam De metropoolregio Amsterdam heeft alles in huis Een krachtige economische regio. Daarvoor

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Managementsamenvatting Arbeidsmarktinformatie is belangrijk voor de zorg-

Nadere informatie

Integrale arbeidsmarktbenadering

Integrale arbeidsmarktbenadering Werk met meerwaarde REGIONAAL SECTORPLAN Integrale arbeidsmarktbenadering regio Helmond-De Peel Inhoud Introductie sectorplan Arbeidsmarktanalyse Knelpuntanalyse Thema s uit Sociaal Akkoord Instrumenten:

Nadere informatie

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga FME: de bindende kracht 31 mei 2010 - Geert Huizinga Vereniging FME-CWM Opgericht door en voor ondernemers in de technologische-industriële sector Nederlands grootste werkgeversorganisatie in de technologisch-industriële

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Gelderland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Raadsbrief social return en verdringing

Raadsbrief social return en verdringing Collegevoorstel Openbaar Onderwerp en verdringing Programma Economie & Werk Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Op 10 februari j.l. heeft de raad de motie Houd social return on investment ook echt

Nadere informatie

Sectorplan Levensmiddelenindustrie

Sectorplan Levensmiddelenindustrie Sectorplan Levensmiddelenindustrie De levensmiddelenindustrie is de grootste (maak)industrie van Nederland met een productiewaarde van 68 miljard. Er werken 122.000 werknemers. De industrie onderscheidt

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Rijnmond

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Rijnmond Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Rijnmond Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Rijnmond, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

ARBEIDSMARKT. in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040. Van knelpunt naar slimme kracht. Dick van der Wouw Joris Meijaard

ARBEIDSMARKT. in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040. Van knelpunt naar slimme kracht. Dick van der Wouw Joris Meijaard ARBEIDSMARKT in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040 Van knelpunt naar slimme kracht Dick van der Wouw Joris Meijaard Typisch VN Delta Doorvoerhavens en (petro)chemische industrie Goede universiteiten

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam.

Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam. Daarwilikwerken.nl is het arbeidsmarktplatform voor maatschappelijk bet rokken ondernemers en inwoners in de Met ropool regio Amst erdam. Vacatures, stageplaatsen, snuffel stages, SROI projecten en leerwerkplekken

Nadere informatie

Personeelsvoorziening van de toekomst

Personeelsvoorziening van de toekomst Personeelsvoorziening van de toekomst een transitienetwerk voor Noordoost-Brabant Food & Feed Noordoost-Brabant Wie doet over tien jaar het werk? Waar staat uw bedrijf over tien jaar? De crisis voorbij,

Nadere informatie

short-logo NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 SAMENVATTING ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING RAPPORTAGE

short-logo NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 SAMENVATTING ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING RAPPORTAGE RAPPORTAGE NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING SAMENVATTING short-logo MEI 2014 go Pagina 2 SAMENVATTING RAPPORTAGE NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING Met het doel

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

mbo food Zet eens een uitdaging op je menu

mbo food Zet eens een uitdaging op je menu mbo food 2014 2015 Zet eens een uitdaging op je menu mbo food Smaakmakers gezocht Vraag jij je verwonderd af wie het regelt dat elke dag bijna 17 miljoen Nederlanders een bijna oneindige keuze hebben uit

Nadere informatie

Aantal vestigingen: 3.451. Aantal werkzame personen: 20.921. 23% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen

Aantal vestigingen: 3.451. Aantal werkzame personen: 20.921. 23% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen Groene detailhandel Brancheontwikkelingen 2012 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de groene detailhandel. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen, vacatures

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Sectorplan Levensmiddelenindustrie

Sectorplan Levensmiddelenindustrie Sectorplan Levensmiddelenindustrie De levensmiddelenindustrie is de grootste (maak)industrie van Nederland met een productiewaarde van 68 miljard. Er werken 122.000 werknemers. De industrie onderscheidt

Nadere informatie

Nota inzake Economic Development Board

Nota inzake Economic Development Board Nota inzake Economic Development Board Inleiding De economische ontwikkeling van Noord-Limburg krijgt een grote impuls met de campusontwikkeling, maar daarmee zijn niet alle economische uitdagingen deze

Nadere informatie

Contextschets Techniek

Contextschets Techniek Contextschets Techniek Nationaal Techniekpact 2020... 2 Welke activiteiten ondernemen de hbo-instellingen?... 2 Welke activiteiten ondernemen de universiteiten?... 3 Welke activiteiten onderneemt de 3TU?...

Nadere informatie

Economische scenario s West-Friesland

Economische scenario s West-Friesland Economische scenario s West-Friesland 24 april 2014 Opzet presentatie 1. Economische ontwikkeling West-Friesland 2. SWOT economie 3. Trends en ontwikkelingen 4. Prognose economische ontwikkeling 5. Scenario

Nadere informatie

Universitaire Campus Venlo

Universitaire Campus Venlo Universitaire Campus Venlo Kennis/As Limburg Noordelijkste campus in de kennis/as plannen Ook de kleinste Universitaire campus binnen brede Greenport campus Universitaire Campus Venlo Doel bij te dragen

Nadere informatie

Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste. Mei 2013. Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg

Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste. Mei 2013. Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg De Belgische Voedingsindustrie Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste Mei 2013 Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg Tervurenlaan 168 bus 2 1150 Brussel +32-2-219-11-74

Nadere informatie

Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt

Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt 16 Mei 2011 Drs. Jan Dirk Gardenier MBA, directeur CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen (050) 311 51 13 www.cabgroningen.nl 1 Regio Groningen

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Quickscan Techniek in. onderwijs en werkgelegenheid

Quickscan Techniek in. onderwijs en werkgelegenheid Quickscan Techniek in Brabant onderwijs en werkgelegenheid Visie in beeld Om te weten waarover we in Brabant praten, hebben we als Samenwerkingsverband Techniekplatforms Brabant voor u een aantal relevante

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Factsheet arbeidsmarkt Overijssel (bijlage bij Investeringsvoorstel Iedereen in Overijssel doet mee )

Factsheet arbeidsmarkt Overijssel (bijlage bij Investeringsvoorstel Iedereen in Overijssel doet mee ) Factsheet arbeidsmarkt Overijssel (bijlage bij Investeringsvoorstel Iedereen in Overijssel doet mee 2016-2019 ) Economische kerngetallen uit de begroting (kerntaak 5: Regionale Economie) Er zijn 3 kerngetallen

Nadere informatie

Agenda 14:00 14:15. Opening 14:15-15:00. Resultaten analysefase. Pauze 15:00-15:15 15:15-15:30. Van analyses naar oplossingen 15:30-16:00

Agenda 14:00 14:15. Opening 14:15-15:00. Resultaten analysefase. Pauze 15:00-15:15 15:15-15:30. Van analyses naar oplossingen 15:30-16:00 Agenda 14:00 14:15 Opening 14:15-15:00 Resultaten analysefase 15:00-15:15 Pauze 15:15-15:30 Van analyses naar oplossingen 15:30-16:00 Vervolgstappen en discussie Wie waren we ook al weer? Brankele Frank

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Drenthe/Overijssel

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Drenthe/Overijssel Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Drenthe/Overijssel Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Drenthe/Overijssel die op basis van de resultaten van het huidige

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Zeeland, West Brabant, die op basis van de resultaten van het

Nadere informatie

De behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein

De behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein De behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein Afdeling arbeidsmarktonderzoek Odile Sondermeijer Maart 2014 14 03 13 De behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein 1 14 03 13 De behoefte aan Ad-opleidingen

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Het reddingsplan voor Berechja bestaat uit de volgende bijdragen van de verschillende partijen:

Het reddingsplan voor Berechja bestaat uit de volgende bijdragen van de verschillende partijen: Nadere informatie reddingsplan Berechja Reddingsplan Het reddingsplan voor Berechja bestaat uit de volgende bijdragen van de verschillende partijen: 1. ROC Friese Poort neemt het mbo van Stichting Berechja

Nadere informatie

Februari 2010. Brancheschets Horeca

Februari 2010. Brancheschets Horeca Februari 2010 Brancheschets Horeca Brancheschets Horeca Afdeling Arbeidsmarktinformatie Redactie: Rob de Munnik, Marijke Oosterhuis & Niek Veeken 10-2-2010 Landelijk Bedrijfsadviseur Horeca Patricia Oosthof

Nadere informatie

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO Vrouwen in de bètatechniek Traditioneel kiezen veel meer mannen dan vrouwen voor een bètatechnische opleiding. Toch lijkt hier de afgelopen jaren langzaam verandering in te komen. Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Arbeidsmarkt in beeld

Arbeidsmarkt in beeld Arbeidsmarkt in beeld Veerle Goossens - Product Manager Logistiek & Transport Infosessie Een job in de logistiek? Klinkt logisch! 26 januari 2011 Logistiek is al lang meer dan enkel schuiven met dozen

Nadere informatie

U11-003726. Datum Uw brief. A. V.M.J, van de Werfhorst-Verbraak. 0164-277782 Onderwerp: Sociale Zaken, Management Ondersteuning

U11-003726. Datum Uw brief. A. V.M.J, van de Werfhorst-Verbraak. 0164-277782 Onderwerp: Sociale Zaken, Management Ondersteuning Gemeente jf Bergen op Zoom Lijst Linssen T.a.v. Mevrouw M. van Kemenade Postbus 388 ifhhhiiwi'r'himi'h

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I In deze economische monitor vindt u cijfers over de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt van de gemeente Ede. Van de arbeidsmarkt zijn gegevens opgenomen van de tweede helft

Nadere informatie

SROI Social Return On Investment. TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord

SROI Social Return On Investment. TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord 19 juni 2014 SROI Social Return On Investment TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord Regionale standaard voor de toepassing van SROI in de arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord.

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

De provincie. als aanjager van de. regionale economie

De provincie. als aanjager van de. regionale economie De provincie als aanjager van de regionale economie PvdA Noord-Holland Werkvoorstellen 2015-2019 PvdA Noord-Holland Werkvoorstellen 2015 De provincie als aanjager van de regionale economie Van werkloosheid

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Food & Fresh Lab. maart 2015. De Groene Campus FoodConnectionPoint

Food & Fresh Lab. maart 2015. De Groene Campus FoodConnectionPoint Food & Fresh Lab maart 2015 De Groene Campus FoodConnectionPoint DOELSTELLING, PARTNERS & START Het Food & Fresh Lab is een praktijkcentrum voor de foodverwerkende sector Onderwijsarrangementen en maatwerkcursussen

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Stec Groep - Logica in locatiepatronen: hoe kiezen bedrijven?

Stec Groep - Logica in locatiepatronen: hoe kiezen bedrijven? Stec Groep - Logica in locatiepatronen: hoe kiezen bedrijven? Samenvatting belangrijkste feiten en conclusies 2000-2010 o.b.v. Database Bovenregionale Locatiebeslissingen (DLN) uitgangspunten van het onderzoek:

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Noord

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Noord Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Noord Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Noord-Holland Noord ROC kop van Noord-Holland

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Gelieerd aan Maastricht University, SBE 3 afdelingen:

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Gelieerd aan Maastricht University, SBE 3 afdelingen: De arbeidsmarkt tot 2018. Is er ruimte voor jongeren? Didier Fouarge d.fouarge@maastrichtuniversity.nl RPA Netwerkbijeenkomst, Alphen aan den Rijn, 13 februari 2014 2 Researchcentrum voor Onderwijs en

Nadere informatie

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Overzicht Stylized Facts Theoretisch kader Sterke en zwakke sectoren in Vlaanderen? De supersterren van de Vlaamse economie

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

Agri & Food. Bijlagen

Agri & Food. Bijlagen Agri & Food Bijlagen 2 v Samenvatting Businessplan Meeting Point Foodport Academy Zeeland Foodport Academy Meeting Point Zeeland Foodport Academy is het regionale talentencentrum waarin bedrijven en opleidingen

Nadere informatie

5.2 Wie is er werkloos?

5.2 Wie is er werkloos? 5.2 Wie is er werkloos? Volgens het CBS behoren mensen tot de werkloze beroepsbevolking als ze een leeftijd hebben van 15 tot en met 64 jaar, minder dan 12 uur werken, actief op zoek zijn naar betaald

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Bureau Social Return Groningen ontzorgt Stadswerk 25 maart 2015

Bureau Social Return Groningen ontzorgt Stadswerk 25 maart 2015 Bureau Social Return Groningen ontzorgt Stadswerk 25 maart 2015 1 Social return: begripsbepaling Buying Social 2 Social Return Social return is het opnemen van sociale voorwaarden, eisen en wensen in een

Nadere informatie

Aan: het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Doesburg

Aan: het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Doesburg Doesburg, 14 juli 2014 Aan: het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Doesburg Onderwerp: ongevraagd BSMR-advies nr. 2014-003 Geacht College, In het ongevraagd advies 2012-0001 van 13

Nadere informatie

Arbeidsmarkt en vakmanschap

Arbeidsmarkt en vakmanschap Arbeidsmarkt en vakmanschap Symposium Spelen met Talent Avans Hogeschool, s-hertogenbosch 16.45-17.30 uur Gerard Evers dr. Gerard Evers Recente verleden Hoogleraar Human Capital Valuation UvT Hoofdredacteur

Nadere informatie

Sectorplan Levensmiddelenindustrie

Sectorplan Levensmiddelenindustrie Sectorplan Levensmiddelenindustrie De levensmiddelenindustrie is de grootste (maak)industrie van Nederland met een productiewaarde van 68 miljard. Er werken 122.000 werknemers. De industrie onderscheidt

Nadere informatie

Meerlanden/ Spa Groep Mensontwikkeling en Sectorplan Ambor. Marlies van der Greft (Meerlanden) Wouter Jansen (Spa/ NVRD)

Meerlanden/ Spa Groep Mensontwikkeling en Sectorplan Ambor. Marlies van der Greft (Meerlanden) Wouter Jansen (Spa/ NVRD) Meerlanden/ Spa Groep Mensontwikkeling en Sectorplan Ambor Marlies van der Greft (Meerlanden) Wouter Jansen (Spa/ NVRD) Meerlanden: ambities 2012-2016 Samen meer waarde creëren: Meer mogelijkheden voor

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Techniekpact; waarom, wat en hoe Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Vraag van de technische arbeidsmarkt Waarom het techniekpact? Schaarste aan goed opgeleide technici (alle niveaus) loopt op

Nadere informatie

BRAINPORT MONITOR SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES

BRAINPORT MONITOR SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES BRAINPORT MONITOR 2016 - SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES BRAINPORT NEXT GENERATION Meedoen MEER MENSEN DIE MEE DOEN Concurreren DIE SAMEN MEER CREËREN Verdienen EN SAMEN MEER VERDIENEN!

Nadere informatie