Eindrapport genetwerkte elektrische mobiliteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eindrapport genetwerkte elektrische mobiliteit"

Transcriptie

1 Eindrapport genetwerkte elektrische mobiliteit Het pilootproject elektrische wagens Plug and Ride doorgelicht Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 1

2 Colofon Juli 2011 Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen Centre Interuniversitaire d Etude de la Mobilité Nicolas Goessens Bruno Van Zeebroeck Roel Vanderbeuren Frooseveltlaan 50165/ Brussel tel fax Tweekerkenstraat Brussel tel fax Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 2

3 Voorwoord De strijd tegen de opwarming van de aarde is nu al enkele jaren een prioriteit voor de Europese Unie. Ze heeft dan ook een reeks doelstellingen vastgelegd die tegen 2020 gehaald moeten worden. Hiervoor legt de richtlijn met betrekking tot de bevordering van energie uit hernieuwbare bronnen elke Lidstaat waaronder België, een berekende doelstelling op aangaande zijn aandeel in de uit hernieuwbare bronnen geproduceerde energie in zijn bruto-eindverbruik tegen In de vervoersector moet het aandeel van energie uit hernieuwbare bronnen in 2020 ten minste 10 procent van het eindverbruik van energie bedragen. Het vervoer minder energieverslindend maken is dus een uitdaging van formaat. Maar het is tevens een formidabele opportuniteit om België in staat te stellen de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Dit zal een reeks op elkaar afgestemde maatregelen vergen waaronder niet in het minst een mobiliteitsverandering. De invoering en de ontwikkeling van elektrische voertuigen zal hierin een belangrijke succesfactor betekenen. Naast de heilzame gevolgen voor het milieu, kwamen er veelvuldige sociaal-economische voordelen naar voor: almaar schoner wegvervoer, elektriciteitsnetten die deze opslagcapaciteit op intelligente wijze integreren, nieuwe markten voor de Belgische ondernemingen die een knowhow en vernieuwende producten ontwikkelden, Belgische toonaangevende research en ontwikkeling inzake de elektromobiliteit. Toch heeft de ontwikkeling van de elektromobiliteit nog te kampen met bepaalde hindernissen en vergt ze veel inspanningen. De NMBS-Holding heeft in een partnerschap met Siemens en met de steun van de FOD Economie (Directoraat-Generaal Energie) dan ook een pilootproject "Plug and Ride" opgezet. Gedurende drie maanden, verplaatsten zich acht mensen met een elektrische auto, de trein en Cambiowagens. Het was de bedoeling de relevantie van die oplossing te evalueren om de huidige mobiliteitsproblemen op te lossen en tevens de werkelijke ecologische dimensie van een elektrische auto te bepalen. Als besluit van dit project brengt deze studie opgesteld door de Bond Beter Leefmilieu en het Centre Interuniversitaire d Etude de la Mobilité de resultaten van een groot aantal analyses (aantal met de elektrische auto afgelegde kilometers, besparingen aan CO2-uitstoot...) naar voor. Bovendien belicht ze de aard en de omvang van de hinderpalen waarmee de elektromobiliteit te maken krijgt. Regis MASSANT Waarnemend voorzitter van het Directiecomité FOD Economie, K.M.O., Middenstanden en Energie Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 3

4 De Bond Beter Leefmilieu en het CIEM (Centre d Etude de la Mobilité) namen het project Plug and Ride onder de loep. Doel van de analyse was om een zicht te krijgen op de kansen die genetwerkte mobiliteit (hier in de vorm van de combinatie elektrische wagen trein) biedt voor de mobiliteit van individuele reizigers. Dit project is een initiatief van de NMBS-Holding, Siemens en de Federale Overheidsdienst Economie en Energie. Voorliggend evaluatierapport is gebaseerd op de ervaringen van de testgebruikers en meetgegevens van de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) en Siemens. NMBS-Holding, motor van de genetwerkte mobiliteit De klassieke concepten voor trein- en autoverkeer volstaan niet meer. Er is nood aan een nieuwe vorm van mobiliteit. Deze moet op een genetwerkte manier worden georganiseerd, waarbij alle vervoerswijzen elkaar zo goed mogelijk aanvullen. De NMBS-Holding wil deze genetwerkte mobiliteit promoten door privé- en overheidsinitiatieven dichter bij elkaar te brengen. De burger-reiziger moet voortaan à la carte kunnen kiezen uit een aanbod van openbare of privévervoermiddelen die harmonieus op elkaar afgestemd zijn in de stations. We zullen op een heel eenvoudige manier moeten kunnen overschakelen of overstappen op de mobiliteitsoplossing die op dat moment het meest geschikt is. De NMBS-Holding wil hierbij een toonaangevende rol spelen. De stations worden op die manier heuse multimodale platforms waar de verschillende vervoerswijzen alsmaar beter op elkaar inspelen. De NMBS-Holding ziet de introductie van de elektrische wagen als een belangrijk gegeven in de verdere ontwikkeling van de stations als intermodale knooppunten. De elektrische wagen met zijn beperkte autonomie vormt samen met de trein voor lange afstanden een ideale combinatie om de mobiliteit naar de toekomst te verzekeren en de modal shift te bewerkstelligen. Siemens en duurzame mobiliteit Verstedelijking, demografische wijzigingen, globalisering en klimaatswijziging zijn megatrends die onze samenleving vandaag kleuren. Siemens wil, via geïntegreerde technologie, totaaloplossingen aanbieden voor deze uitdagingen. Op de bedrijfssite in Huizingen installeerde Siemens BeLux in maart 2011 een slim elektriciteitsnet m² zonnepanelen leveren er de stroom voor. Op die smart grid kunnen tien elektrische wagens hun batterijen opladen via tien laadpalen op de sites in Anderlecht en Huizingen. De micro grid zorgt ervoor dat de vraag en het aanbod van energie steeds in evenwicht zijn. De wagens worden gebruikt door werknemers van Siemens voor professionele verplaatsingen. Twee elektrische wagens worden gebruikt in het Plug & Ride-project waarbij Siemens en de NMBS-Holding de impact willen onderzoeken van elektrische wagens op individuele mobiliteit. Met deze uitgebreide praktijktests wil Siemens nagaan hoe efficiënt een smart grid met elektrische wagens werkt in de praktijk en op welke vlakken de eigen oplossingen nog moeten worden bijgeschaafd. In 2012 wil Siemens klanten een totale e-mobiliteitsoplossing aanbieden, die zowel operationeel als economisch haar sterkte heeft bewezen. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 4

5 Woord van dank Dit rapport is het resultaat van een intense samenwerking tussen medewerkers van de verschillende betrokken partners. De auteurs Nicolas Goessens (CIEM), Bruno Van Zeebroeck (Bond Beter Leefmilieu) en Roel Vanderbeuren (Bond Beter Leefmilieu) konden rekenen op bijdragen en feedback van: Stephanie Bonnard (FOD Economie), Caroline Brône (NMBS- Holding), Tobias Denys (VITO), Litte Frooninckx (NMBS-Holding), Katrien Valkiers (Siemens), Stijn Vernaillen (VITO), Bart Wuyts (NMBS-Holding) en Thomas Zeebergh (Siemens); alsook uiteraard op de input van de 8 testrijders: Nic Balthazar, Nico Carteus, Sara Cremer, Anne Godaert, Roald Sieberath, Stijn Sterckx, Gianni Tabbone en Nils Zenner. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 5

6 Inhoud De auteurs... 8 BBL is... 8 Het CIEM is... 9 Leeswijzer bij het rapport Samenvatting Het Plug & Ride project Siemens en NMBS-Holding testten hun mobiliteitsvisie van de toekomst uit De testsetting Hoe beleven mobiliteitsgebruikers deze mobiliteit? De deelnemers Hun opinies (vóór - tijdens en na het project) Project facts and figures Enkele cijfers over de gereden kms Bespaarde CO2-emissies Kosten en Kwh verbruik/km? Specifieke bevindingen van elektrisch gereden kilometers Zijn mobiliteitsvisie en proefproject toekomstgericht duurzaam? Objectieven van en uitdagingen voor een duurzaam mobiliteitssysteem Genoeg mobiliteit garanderen Beperkte milieu-impact Garanderen van leefbaarheid, groen, open ruimtes, biodiversiteit en verkeersveiligheid Robuust Mobiliteitsvisie en proefproject onder de loep Evaluatie op basis van doelstellingen Evaluatie op basis van tendensen Conclusies en aanbevelingen Conclusies Elektrisch rijden Inzetten van elektrische wagens Cambio Genetwerkte mobiliteit is een veelbelovend concept om de mobiliteit van de toekomst vorm te geven Hernieuwbare energie, slim net en efficiënte voertuigen vormen winnende combinatie Aanbevelingen: het geteste concept verfijnen voor een maximale maatschappelijke impact Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 6

7 Genetwerkte mobiliteit als hoeksteen voor de mobiliteit van morgen verder uitbouwen Elektrische voertuigen energie-efficiënt inzetten Aanbevelingen voor de NMBS-Groep Aanbevelingen naar overheden Bibliografie Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 7

8 De auteurs BBL is De Bond Beter Leefmilieu is de pluralistische en onafhankelijke federatie van meer dan 140 landelijke tot lokale natuur- en milieuverenigingen in Vlaanderen. BBL zet zich vanuit het middenveld in voor een rijke natuur en een divers landschap, een groene en gezonde woonomgeving op het platteland en in de stad, productie- en consumptiepatronen die de draagkracht van onze aarde respecteren. BBL werkt vanuit een visie op duurzame ontwikkeling: eerlijk delen van welvaart en milieugebruiksruimte, in Vlaanderen en elders, nu en later. Onze werking richt zich op het met raad en daad ondersteunen van onze verenigingen, het beïnvloeden van het beleid van overheden en maatschappelijke organisaties en het verduurzamen van het gedrag van het grote publiek en doelgroepen. BBL en elektrische mobiliteit Elektrische mobiliteit heeft een vooraanstaande rol in de toekomstvisie van BBL omtrent duurzame mobiliteit. Elektrische aandrijving van voertuigen heeft heel wat troeven, maar ook bedreigingen voor de mobiliteit van morgen. BBL benadert elektrische mobiliteit op een integrale manier: met oog voor de uitdagingen op milieuvlak, op vlak van duurzame mobiliteit, maar ook economische en sociale uitdagingen die hiermee samenhangen. BBL is in 2009 gestart met het project WATT Roadshow, een roadshow langs 16 Vlaamse steden met alternatief aangedreven voertuigen. Elektrische voertuigen, van fietsen over auto s tot lichte vracht stonden centraal in deze ronde van Vlaanderen. Het project kwam tot stand in partnerschap met VITO, VUB en ASBE vzw (de Belgische sectie van AVERE, de Europese associatie voor batterij-, hybride- en brandstofcel-elektrische voertuigen) en met steun van de Vlaamse overheid. BBL bouwde in 2010 heel wat knowhow op rond de kansen van elektrische mobiliteit. Dit deed het op basis van literatuurstudie en een dialoog met meer dan 30 relevante stakeholders binnen een VIA (Vlaanderen in actie)-project, dat resulteerde in een rapport met aanbevelingen en een conferentie elektrisch rijden. BBL is de drijvende kracht achter Mobimix. Mobimix.be is het platform voor ecologisch vlootbeheer en mobiliteitsmanagement, gericht op iedereen die professioneel betrokken is bij transport en mobiliteit. De dagelijks bijgewerkte nieuwssite, maandelijkse nieuwsbrief, gepubliceerde dossiers en georganiseerde events behandelen hedendaagse mobiliteitsthema s als elektrische voertuigen, het multimodaal mobiliteitsbudget, slimme technologie enz. Meer info via Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 8

9 Het CIEM is Het Centre Interuniversitaire d Etude de la Mobilité is een platform van professoren en vorsers van de drie Franstalige universitaire academies in België dat ernaar streeft transversale kennis van hoog niveau te verzamelen om de problematiek van de mobiliteit van personen en goederen te benaderen vanuit een geïntegreerde, toekomstgerichte en vernieuwende invalshoek. De activiteiten van het CIEM steunen op vier pijlers: 1. Opleiding: een universitair diploma (bijkomende master) en executive-opleidingen. 2. Research: research-, studie en adviesprojecten bestemd voor de overheid en de privésector. 3. Documentatie: ter beschikking stellen van een documentatiecentrum dat gespecialiseerd is in vervoerskwesties. 4. Verspreiding: organisatie van conferenties, colloquia en terreinbezoeken over de praktijk van het vervoerbeheer. Het CIEM en duurzame mobiliteit Het CIEM wil ook meewerken aan de ontwikkeling van de intermodaliteit en een duurzame mobiliteit. Het CIEM startte samen met Dexia in 2008 het Corporate Mobility Management-platform voor opleiding en sensibilisering van de ondernemingen met betrekking tot de uitdagingen van de duurzame mobiliteit (www.corporatemobilitymanagement.be). Elk jaar wordt er rond de duurzame mobiliteit een opleiding georganiseerd. De opleiding is bestemd voor de "mobility managers en levert een Certificaat in Corporate Mobilty Management op. Mobimix en het CIEM organiseren elk jaar in partnerschap een colloquim Mobility Day over een intermodaliteitsthema. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 9

10 Leeswijzer bij het rapport Dit rapport evalueert een proefproject rond elektrische mobiliteit en de mobiliteitsvisie waarin dit project zich inschrijft. Het proefproject bestudeert de gebruikservaringen met betrekking tot de combinatie elektrische wagen en openbaar vervoer en ervaringen met betrekking tot de smart grid in combinatie met groene energie. De evaluatie gebeurt naar praktische bruikbaarheid, duurzaamheid en toekomstgerichtheid. De evaluatie is geen wetenschappelijk kwantitatieve evaluatie, maar een kwalitatieve evaluatie op basis van een beschrijving van de mobiliteitsvisie van de NMBS-Holding en Siemens en een kleinschalig proefproject. Het proefproject volgde de bevindingen van 8 testgebruikers. Het rapport beschrijft eerst wat het evalueert, namelijk het proefproject, zijn uitvoering, de resultaten en de mobiliteitsvisie erachter. Nadien gaat het rapport na hoe dit project en de mobiliteitsvisie van de NMBS-Holding en Siemens kaderen in de duurzame mobiliteitsvisie van BBL en CIEM. Daartoe kijken we eerst waaraan duurzame mobiliteit volgens ons het best voldoet. Vervolgens kijken we hoe het project en de visie hieraan beantwoorden. Het laatste deel bevat een aantal conclusies en doet aanbevelingen naar de FOD en NMBS- Holding en de overheden om de elektrische mobiliteit van de toekomst vorm te geven. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 10

11 Samenvatting Het Plug and Ride -project van de NMBS-Holding, Siemens en de Federale Overheidsdienst Economie en Energie in samenwerking met tal van partners had de bedoeling om de haalbaarheid van de combinatie openbaar vervoer elektrische wagen - autodelen uit testen in de praktijk en de impact op het elektrische netwerk (smart grid). Deze combinatie vormt een onderdeel van wat door de NMBS-Holding wordt omschreven als genetwerkte mobiliteit. Dit werd samengevoegd met een testproject van Siemens omtrent smart grid oplaadinfrastructuur. De samenvoeging van deze beide projecten omvat de problematiek van elektrische voertuigen, intelligent opladen en mobiliteit. Uit de test met in totaal 8 proefpersonen, bleek alvast dat de genetwerkte mobiliteit een toekomst heeft. Uit bevragingen van de Bond Beter Leefmilieu en het Centre Interuniversitaire d Etude de la Mobilité en de mobiliteitsdagboeken die de testrijders bijhielden, bleek dat ze er vlot in slaagden om met het aangeboden pakket van vervoersmodi (elektrische wagen, trein- en cambio-abonnement) te voorzien in hun mobiliteitsbehoeften. Sterker nog, er was zelfs een toename in het aantal afgelegde kilometers vast te stellen. De verklaring hiervoor is voornamelijk te vinden in de gratis aangeboden mobiliteit en de verleiding van het product elektrische wagen. In tegenstelling tot het hoge aantal afgelegde kilometers, bereikten de testrijders over het algemeen een reductie in CO2-uitstoot. Enkel indien de elektrische wagen de fiets verving, was dit niet het geval. De testrijders hebben aan het proefproject een algemeen goed gevoel overgehouden. Men was algemeen tevreden over de dienstverlening van de NMBS-Groep met de rust op de trein en de mogelijkheid om te lezen en te werken als grootste troeven en het beperkte aantal zitplaatsen tijdens de spits en de frequentie van de treinen als grootste werkpunten. Verder werden parkeergelegenheid, flexibele informatieverstrekking en comfort als belangrijke aandachtspunten voor het stations als knooppunt van intermodaliteit naar voor geschoven. Met betrekking tot de elektrische wagens worden de beperkte en vooral onzekere autonomie van de batterij, de lange laadtijd en de hoge aankoopprijs als struikelblokken ervaren. Mocht de totale kost die van een gelijkaardig conventioneel voertuig benaderen, dan wordt de aankoop van een elektrisch voertuig toch overwogen. Wat het opladen betreft, werd door de testrijders nog eens het belang van informatie en gebruiksgemak naar voor geschoven. Uit de testsetting bleek dus samengevat een grote opportuniteit voor de combinatie tussen de trein en het elektrische voertuig. Wanneer we de proefopstelling toetsen aan enkele objectieven waaraan een duurzaam mobiliteitssysteem zou moeten voldoen, komen meerdere werkpunten naar boven. Onderstaande aanbevelingen zijn erop gericht om de genetwerkte mobiliteit verder/volledig tot ontplooiing te laten komen. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 11

12 Vooreerst blijkt het een goed idee om inderdaad treinstations uit te bouwen als multimodale knooppunten, als centra van genetwerkte mobiliteit. Hier moeten echter doordachte keuzes gemaakt worden met betrekking tot welke aanvulling op de trein wenselijk is. In functie van energie-efficiëntie en duurzaam ruimtegebruik, strekt het tot aanbeveling om in de grote stations in centrumsteden het netwerk vooral te richten op de (elektrische) fiets en het lokaal openbaar vervoer. (Elektrische) wagens worden bij voorkeur ingezet in het buitengebied, voor het bereiken van (voorstad)stations. De potentiële rol voor lichte elektrische voertuigen wordt benadrukt. Het betreft een gamma van voertuigen die het midden houden (zowel in grootte, gewicht, energieverbruik als bereik) tussen een fiets en een wagen en die kunnen worden ingezet voor het overbruggen van iets langere afstanden. Om de grootste winst te boeken met genetwerkte mobiliteit, moeten zoveel mogelijk autosolisten overschakelen. Dit is te bereiken door enerzijds een kwalitatief aanbod dat comfort en zekerheid biedt maar anderzijds ook door een stimulerend kader dat moet worden gecreëerd door de overheid. De fiscale behandeling van bedrijfswagens is een belemmering voor het potentieel van de genetwerkte mobiliteit. De uitwerking van een fiscaal interessant instrument als het mobiliteitsbudget (waarbij werknemers gebruik kunnen maken van een waaier aan vervoersmogelijkheden) wordt aanbevolen. Tot slot is een sluitend en doortastend beleid inzake ruimtelijke ordening cruciaal om stations als knooppunt van functies alle kansen te geven. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 12

13 1. Het Plug & Ride-project Siemens en NMBS-Holding testten hun mobiliteitsvisie van de toekomst uit 1.1. De testsetting De mobiliteit zoals we die vandaag kennen, zit in een impasse. Als de maatschappij mobiel wil blijven, moet het gebruik van het openbaar vervoer toenemen. Tegelijkertijd moeten we de toenemende uitstoot van CO2 en vervuilende stoffen als NOx en fijn stof bestrijden. De modale combinatie tussen de trein en de elektrische wagen is misschien een van de oplossingen die moet worden toegepast opdat de mobiliteit duurzamer zou worden. Om de opportuniteit ervan te valideren hebben de NMBS-Holding en Siemens met de steun van de Directie Energie van de FOD Economie en Energie een pilootproject opgestart. In de stations Gent-Sint-Pieters, Luik-Guillemins en Brussel-Zuid werden elektrische wagens en intelligente laadpalen van Siemens ter beschikking gesteld van testrijders om de combinatie van de trein met een elektrische auto te bestuderen. Er werd een wedstrijd georganiseerd om de testrijders te selecteren. De NMBS-Holding is van plan in een tweede fase 34 stations uit te rusten met laadpalen voor elektrische voertuigen. Om de uitstoot van CO2 en andere vervuilende stoffen tot nul te herleiden, zal de elektriciteit van die palen volkomen groen zijn. Die elektriciteit wordt geleverd door INFRABEL. De NMBS-Holding zal een noodzakelijke actor zijn in de mobiliteit van morgen. De modale overstap van de wagen naar het openbaar vervoer kan zonder haar immers niet gebeuren. De NMBS-Holding beschikt over de voornaamste intermodale hubs van het land en zal in de toekomst een panel van vervoerswijzen aan haar gebruikers voorstellen. Aan de hand van de veelvuldige huidige en toekomstige parkings zal ze de gebruikers de mogelijkheid bieden hun al dan niet elektrische auto of fiets te stallen en de trein, het lokale openbaar vervoer, al dan niet elektrische deelauto's, taxi's enz. te nemen. De elektrische wagens moeten niet worden beschouwd als een simpele evolutie van motorisatie maar als een gelegenheid om de gebruikers voor te stellen over hun mobiliteit na te denken. De mobiliteit moet immers afgestemd zijn op de behoeften van ieder. De klassieke auto wordt al te lang door een meerderheid beschouwd als het bestaangepast voor iedereen. Via dit pilootproject en andere initiatieven (Blue-Bike, Cambio e.d.) toont de NMBS-Holding op doeltreffende wijze dat ze nadenkt over en investeert in de duurzame mobiliteit. Op die manier nodigt ze de Belgische samenleving uit erover na te denken en er in te investeren. In combinatie met de trein kan de elektrische wagen duidelijk de duurzame mobiliteit aanzwengelen. Zeker in combinatie met laadpalen die energie leveren uit hernieuwbare bronnen. Omdat energiebronnen als zonne- en windenergie niet besteld kunnen worden, Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 13

14 kan de productie dus niet aan de elektriciteitsvraag worden aangepast. In België is Siemens voortrekker in flexibele elektriciteitstoepassingen, Smart Grid genoemd. Haar deelname aan dit project maakt het haar mogelijk haar verschillende toepassingen in reële omstandigheden uit te testen en verder te verbeteren. Gedurende drie maanden, zowel in Luik als in Gent, hebben drie mensen elektrische auto's gebruikt voor het eerste deel van hun dagelijkse traject naar het werk, van hun woonplaats naar het station ("first mile"). De auto's werden geleverd door LeasePlan. Ze werden geladen aan de Siemenspalen in de stations van Luik en Gent en soms thuis. De testrijders kregen ook een NMBS-vrijkaart voor het hele Belgische net en een abonnement van 200 euro/maand voor het gebruik van Cambio om het traject station-kantoor ("last mile") af te leggen via autodelen. In elk station werd een "bekende pendelaar" gekozen: Nic Balthazar in Gent en Gianni Tabbone in Luik. De andere testrijders werden gekozen aan de hand van een wedstrijd. Vanaf april hebben twee personeelsleden van Siemens hun wagen ingeruild tegen een NMBS-abonnement en een elektrische auto voor het traject station-werkplek. Daartoe werden laadpalen geïnstalleerd op de sites van Siemens en van Brussel-Zuid. Tijdens de testperiode hadden de Bond Beter Leefmilieu en het Centre Interuniversitaire d Etude de la Mobilité verschillende gesprekken met de testrijders en de resultaten hiervan zijn samengevat in dit rapport. De voertuigen van 6 testpersonen werden ook nog gedetailleerd opgevolgd. Hiertoe heeft de VITO in elke wagen een on board datalogger gemonteerd. Deze registreerde gegevens van elke verplaatsing en zond de gelogde gegevens via GPRS door naar de centrale VITOserver. Op deze manier werden gegevens verzameld over het verplaatsingsgedrag van de bestuurders met elektrische wagens en konden de gegevens verzameld via de bevragingen vergeleken worden met objectieve meetgegevens. Het hoofddoel is de relevantie van die oplossing te evalueren om de actuele mobiliteitsproblemen op te lossen. Maar ook om de reële ecologische dimensie van een elektrische auto en zijn impact te bepalen om het beheer van het evenwicht qua productie en energieverbruik te vergemakkelijken en tegelijk de toename van hernieuwbare energiebronnen te bevorderen. De testrijders werd gevraagd hun commentaar, indrukken en ervaringen met betrekking tot hun nieuwe mobiliteit mee te delen. Die informatie staat op hun blog op de volgende site: Vóór de start van het pilootproject werd een kwalitatieve enquête gehouden bij de testrijders om hun huidige mobiliteit, hun verwachtingen en hun kennis te identificeren. Daarnaast vulden de testrijders vanaf februari de laatste week van elke maand een mobiliteitslogboek in. Bovendien werden er halverwege de testfase en na de test met de testrijders gesprekken gevoerd. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 14

15 1.2. Hoe beleven mobiliteitsgebruikers deze mobiliteit? De deelnemers De NMBS-Holding selecteerde zes testrijders: twee "bekende" en vier minder bekende pendelaars. Nic Balthazar, Stijn Sterckx, Nils Zenner, Gianni Tabbone (navetteurs.be), Sara Cremer en Roald Sieberath hebben gedurende drie maanden een elektrische wagen, een kosteloze treinkaart en de Cambioformule gebruikt. Daarnaast testten twee Siemensmedewerkers Anne Godaert en Nico Carteus die een traditionele auto gebruikten, de combinatie trein - elektrische auto. Sara Cremer kende al de vervoermiddelen die haar ter beschikking werden gesteld. Om 's ochtends naar het station Luik-Guillemins te rijden gebruikte ze de gezinswagen of Cambio of de TEC-bus. Vóór het project zocht ze een alternatief voor de aankoop van een auto. Met de elektrische wagen kon ze korte afstanden afleggen en haar familie bezoeken in de Ardennen. Gianni Tabbone reed dagelijks met zijn eigen wagen naar het station Luik-Guillemins. Tijdens het pilootproject gebruikte hij een elektrische auto om die 6 km af te leggen. In Brussel gaat hij te voet naar zijn werk. Hij had nooit gebruik gemaakt van Cambio. Roald Sieberath in een zelfstandig consultant die elke dag andere trajecten aflegt. Hij neemt de trein als zijn eindbestemming bij een station ligt. Hij vermijdt lokaal openbaar vervoer want hij kan er niet op werken. Hij gebruikt de gezinswagen als hij dezelfde dag verschillende bestemmingen moet aandoen. De elektrische auto bood hem een alternatief voor de gezinswagen op korte trajecten. Voor ingewikkeldere trajecten kon de elektrische auto hem geen uitkomst bieden. Nils Zenner gebruikte zijn eigen wagen om dagelijks naar het station van Gent te rijden. De 10 km tussen zijn woonplaats en het station werden met een elektrische auto afgelegd. Op de terugweg had hij de gewoonte zijn vrienden af te halen met zijn wagen. Dit kon hij nu ook met het voertuig dat hem ter beschikking werd gesteld. Stijn Sterckx woont op 7 km van het station van Gent. Als hij niet voor de kinderen moet zorgen, rijdt hij met de fiets naar het station. Dit is het duurzaamste vervoermiddel en het is goed voor de gezondheid! Zo worden er geen niet-hernieuwbare energiebronnen gebruikt en wordt niet bijgedragen tot de verzadiging van de wegen. De elektrische auto had een positieve impact op zijn comfort, maar Stijn grijpt terug naar de fiets na afloop van het project. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 15

16 Onderstaande figuur geeft de genetwerkte mobiliteit weer. Om naar zijn werk te pendelen, komt Stijn aan in zijn station met een elektrische auto. Ter plaatse gaat hij te voet. Op zijn terugweg naar huis, haalt hij eerst zijn kinderen af. Dit traject legde hij vroeger af met zijn eigen wagen. Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek Nic Balthazar, bekend televisiemaker en regisseur, was overtuigd van het belang van het project. Als we met zijn allen durven inzetten op een nieuw, revolutionair en gedurfd concept van echt openbaar vervoer, dat ben ik zeker dat we er met zijn allen beter van zullen worden. Want één ding is zeker. Blijven verder doen zoals we nu bezig zijn is een beetje als de man die naar beneden valt van het gebouw met de 23 verdiepingen en die bij het passeren van de 12e zegt: tot hiertoe zie ik het probleem niet. Nic had een zeer atypisch gebruik van de elektrische wagen en werd uiteindelijk niet meegenomen in de projectconclusies. Anne Godaert en Nico Carteus werken beide bij Siemens. Ze hebben elk een bedrijfswagen. Zo rijden ze dus elke dag rechtstreeks naar hun werk in Huizingen. Vandaag gaan ze te voet naar het station en nemen er de trein tot Brussel-Zuid. De last mile (12km) die hen scheidt van hun werk, leggen ze af met een elektrische auto. Het ideale scenario dus: die twee voorbeelden verdienen zeker navolging. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 16

17 Hun opinies (vóór - tijdens en na het project) Voor de start van het project Op basis van hun profiel waren de verwachtingen van de Luikse en Gentse testrijders voornamelijk toegespitst op het testen van de elektrische auto en het Cambio-autodelen. De Siemenstestrijders hadden bredere verwachtingen, want ze waren geen frequente spoorgebruikers. Ze beschikten elk over een eigen wagen. Hun voornaamste verwachting lag in de tijdwinst en het comfort. Algemeen waren alle testrijders goed geïnformeerd op de Internetsites met de informatie over de verschillende vervoerswijzen. Al die informatie is trouwens terug te vinden op de site Tijdens en na het project De trein De testrijders die niet met de trein vertrouwd waren, stelden de momenten van rust in de trein op prijs. Ze rustten, lazen, werkten e.d. Ook de stress van het rijden was weg. De frequente vertragingen kwamen aan bod, maar vormden geen probleem wanneer ze accuraat op Internet of op de gsm-applicaties (Smart Phone) werden meegedeeld. Dit was niet stelselmatig het geval. De komst van nieuwe technologieën als de gsm-applicaties is een opportuniteit voor de NMBS-Groep. Dit zou de NMBS-Groep dichter bij zijn klanten brengen. De gebruiksvriendelijkheid van het collectief vervoer en de contacten met andere mensen werd door de reizigers geapprecieerd. Die verschillende elementen werden door de nieuwe gebruikers van de NMBS-Groep fel op prijs gesteld. De nieuwe gebruikers moedigen de NMBS-Groep aan om zijn diensten naar de klanten toe verder te laten evolueren zodat ze zich het best voelen in het station en op de trein. Het aantal zitplaatsen, de frequentie van de treinen en de vertrektijd van de laatste trein werden als een probleem ervaren. Een bij het op- en afstappen van de reiziger gescande kaart zou die problemen duidelijk in kaart kunnen brengen. Een van de troeven van de trein is dat men zich al werkend kan verplaatsen. Waarom geen WIFI-hotspots installeren op de grote lijnen aangezien de verbinding met de USB-sticks 3G vaak onderbroken wordt? «"Ik hou van de trein voor lange trajecten. werken" Roald Rustig zitten en op m'n laptop Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 17

18 "Duidelijk tekort aan zitplaatsen tijdens de piekuren" Gianni "Ik ben opnieuw overtuigd meer met de trein te reizen" Anne "een treinabonnement dat flexibeler werkt" Stijn Wat kan de intermodaliteit bevorderen? "- een aantrekkelijke prijs voor de parking - de garantie van een zitplaats in de trein" Gianni» Het station Het station is een plek van intermodaliteit, ontmoetingen en wachten. Daarom zouden er veel gezellige ruimtes moeten worden ingericht. Om de intermodaliteit in de stations te bevorderen, is de verspreiding van informatie aan de reizigers een hoofdelement. Het zou interessant zijn in de stadstations schermen te installeren waarmee de reisweg van elk kan worden gesimuleerd (een eenvoudig scherm met toegang tot de internetsite van de NMBS-Groep). Niet iedereen heeft immers een smartphone met internetverbinding. "Business lounges in de stations" Roald "Het concept van genetwerkte mobiliteit kan echt werken!" Stijn "Inspelen op nieuwe trend van elektrische fietsen" Stijn "Beschikbaarheid in de minder bevolkte gebieden van België waar er geen openbaar vervoer is (zelfs de nieuwe Blue-bikes van de NMBS hebben die zones opnieuw links laten liggen)" Sara Cambio Alle testrijders waren zeer tevreden over het Cambiogebruik. De beperking van 200 euro/maand bood elke bestuurder de mogelijkheid er terdege gebruik van te maken. Nils en Stijn, de nieuwe Cambiogebruikers, zullen trouwens die dienst verder gebruiken. "Ik zou liever niet langer verplicht zijn de Cambio terug te brengen naar zijn vertrekpunt" Roald "Ik droom van een applicatie op mijn smartphone die eenvoudiger te gebruiken valt dan te surfen op de Cambiosite (die niet optimaal is voor de mobiele modus") Roald. De voornaamste voordelen die aan bod kwamen: - het gebruiksgemak; - zeer praktisch voor reizen met verschillende personen; - aanvullen van perioden zonder openbaar vervoer; - geen eigendomslasten. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 18

19 De voornaamste nadelen: - de reservaties in de piekuren en tijdens het weekend moeten op voorhand worden geboekt; - de verplichting de auto terug te brengen naar het vertrekpunt; - de internetsite is niet geoptimaliseerd voor de mobiele modus; - geen gps; - de auto's zijn soms niet echt schoon. Real time- informatie over de treinen Zoals eerder aangehaald, is de beschikbare informatie goed. Te verbeteren punten: - de nauwkeurigheid van de vertragingen; - de opslag van de voornaamste plaatsen van vertrek en bestemming; - vaak lange toegangstijd (geen opslag van de gebruikelijke trajecten). "Railtime heeft zijn beperkingen, vooral bij storingen op het net" Gianni. De elektrische wagens In een notendop: comfortabel, stil en vlot rijden, kortom bijzonder aangenaam. "Ik zou een dergelijke auto kopen als de kostprijs (verminderd met de premies) niet hoger is of niet veel hoger is dan de prijs van een "klassiek" voertuig van een gelijkaardige categorie" Gianni. Andere positieve punten: - ideaal voor korte ritten; - niet vervuilend; - geen startproblemen. Negatieve punten: - meerverbruik op de snelweg: - stress van de bestuurder als de meter in het rood staat (waar is het stopcontact?); - gebrek aan oplaadinfrastructuur; - zeer zwakke autonomie; - geen aanwijzing van de autonomie bij slecht weer (ruitenwissers + radio + verwarming + lichten); - het laden van een gebruikt elektrisch voertuig duurt geen vijf minuten maar verschillende uren. Men moet dus goed georganiseerd zijn 1 ; - het blijft een auto. De elektrische auto zou als aanvulling kunnen dienen voor een "gezinswagen" voor langere afstanden of snelwegritten. Bij gelijke prijs zouden twee testrijders zonder aarzelen een elektrische auto kopen. Er dient te worden opgemerkt dat de echtgenotes van die twee testrijders een "gezinswagen" hebben. 1 De laadtijd hangt voornamelijk af van de technische capaciteiten van de accu. De intelligente laadpalen maken een lading van 6 uur mogelijk in 1 uur bij wisselspanning en minder dan 15 minuten bij gelijkspanning. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 19

20 Het laden van de elektrische wagens Momenteel valt het te begrijpen dat de infrastructuur ontbreekt, maar er zijn veel investeringen nodig voor een doeltreffende ontplooiing van dit nieuwe vervoermiddel. Hoe gaat men in de stad zonder garage de accu's opladen? Bovendien zouden de laadpalen ook gebruikt kunnen worden voor het laden van elektrische fietsen. De Siemens-laadpalen waren makkelijk te gebruiken en alles was geregeld in minder dan twee minuten. De wisselwerking met de gebruikers kan nog worden verbeterd (vb.: keuze van voorafgaande registratie van de gebruikersgegevens of personalisering van de sms'en). Algemeen ontbreekt bepaalde informatie over de toestand van de accu of de lading: - toestand van de accu wanneer de bestuurder de stekker uittrekt, vb.: 30% over of 20 km rijden; - informatie over de resterende tijd om een bepaald accupercentage te bereiken; - mogelijkheid om via sms aan de laadpaal de laadtoestand op te vragen (of via een gsm-applicatie); - volgens de weersomstandigheden de autonomie op de secundaire wegen en de snelweg. Wat de praktische kant betreft, deelde een bestuurder mee dat wanneer het scherm van de laadpaal "uw wagen is opgeladen" aangeeft, men nog op de "ON"-knop moet drukken van de inrichting in de laadkabel die door de constructeur van de auto wordt geleverd. Hij vergat verschillende keren op die knop te drukken. "In de toekomst moet men de reflex hebben de auto zowat overal te laden, zoals een laptop. Wie betaalt in dat geval de factuur?" Roald Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 20

21 2. Project facts and figures In dit hoofdstuk komen de conclusies van dit project aan bod. We hebben ons daartoe gebaseerd op de verschillende ervaringen van de testrijders en de VITO-cijfers Enkele cijfers over de gereden kms Het pilootproject heeft een aanzienlijke impact gehad op het gebruik van de wagen als vervoermiddel. Tijdens de drie testmaanden hebben de vijf pendelaars die een datalogger van VITO in hun wagen kregen ingebouwd, (zes maanden Nic Balthazar) ongeveer 9105 km afgelegd met hun elektrische auto, d.i. een gemiddelde van 600 km per maand. Dat is voor pendelaars zeer veel. Er waren verschillende redenen: - de nieuwigheid van het elektrische wagentje: "men wil het aan iedereen laten zien"; - het comfort van een "kosteloze" eigen wagen; - het projectconsigne. Er werd gevraagd aan die vervoerswijze de voorkeur te geven voor het traject woonplaats - station. Hierna volgen enkele anekdotes over het project: - Stijn reed 192 km in een dag (hij heeft waarschijnlijk in de loop van de dag de auto opgeladen). - De testrijders legden gemiddeld 4,5 trajecten per dag af met de elektrische auto. - De gemiddelde trajectafstand was 7 km. - Slechts 19% van de gereden kms werd afgelegd tegen een snelheid van meer dan 90 km/h (wat wijst op het gebruik van de snelweg). - Wanneer we ervan uitgaan dat de bestuurders dezelfde wagens gebruikten, hadden Gianni en Roald een ecologisch rijgedrag (-10%). Sara, Nils en Stijn zaten in hetzelfde gemiddelde. Die gegevens werden op dezelfde theoretische wijze berekend. Er dient te worden opgemerkt dat de elektrische auto op zich niet dé oplossing is voor een duurzame mobiliteit: hij draagt bij tot de verzadiging van de wegen en doet de snelheid van het openbaar vervoer dalen als het niet in eigen bedding rijdt. Maar hij moet worden toegevoegd aan het al bestaande aanbod van duurzaam vervoer: het openbaar vervoer. Hij biedt een flexibiliteit die vrijwel gelijk is aan die van de klassieke auto's terwijl hij de CO2- uitstoot tot een minimum beperkt. Vandaag stellen alleen de autonomie en de laadtijd problemen. In het volgende hoofdstuk hebben we het over de berekening van de bespaarde CO2-uitstoot. Er werden enkele verschillen vastgesteld tussen de Smart en de imiev: Er is een duidelijk verschil merkbaar tussen de personen die een Smart ter beschikking hadden, en deze die over een imiev konden beschikken. Zoals enigszins te verwachten was, maar nu dus ook bevestigd wordt, hebben deze die een Smart hadden, beduidend minder vaak de autosnelweg gebruikt. Waar het gemiddelde 19% is, hebben de imiev 26% van de afstand aan hogere snelheid (>90 km/h) doorgebracht, en de Smarts slechts 13%, oftewel de helft zo vaak. Daarnaast is de maximaal afgelegde afstand op een dag voor de imiev over de 3 maanden en de 2 gebruikers gemiddeld 135 km, waar dit voor de Smarts 79 km is (3 Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 21

22 maanden, 3 gebruikers). Men zou dus kunnen stellen dat range anxiety meer speelt bij een Smart dan bij een imiev. De langste dag voor de Smart is 111 km (Nils), waar dit voor de imiev dus 192 km is (Stijn) Bespaarde CO2-emissies Tijdens dit pilootproject werden de elektrische wagens ter beschikking gesteld van verschillende personen. Het is dan ook logisch dat men zich aan besparingen qua CO2- uitstoot mag verwachten t.a.v. de vroegere mobiliteit van die testrijders. In dit hoofdstuk gaan we de impact op het milieu analyseren van dit nieuwe vervoermiddel. De bespaarde CO2-emissie kan theoretisch worden berekend aan de hand van enkele hypothesen. De CO2-uitstoot voor klassieke auto's en Cambio werd berekend op basis van de standaardemissie van 161 g/km/persoon (wat overeenkomt met het gemiddelde van nieuwe wagens in België in 2010, well-to-wheel). Via de internetsite (IUC) kan de impact op het milieu van een treintraject berekend worden. Op de internetsite van de MIVB kan de CO2-uitstoot voor een traject in Brussel berekend worden. Wat elektrische auto's betreft, kan de elektriciteit geproduceerd worden met behulp van hernieuwbare bronnen of met de mix van Belgische energie (Siemens, VITO). Onderstaande tabel geeft de verschillende emissies per vervoerswijze. In het geval van het pilootproject nemen we aan dat er in de voertuigen een enkele persoon zit. Als er zich meerdere personen in de voertuigen bevinden, moet de emissie van de wagen gedeeld worden door het aantal personen. De CO2-uitstoot van de elektrische auto's waarvan de brandstof niet geproduceerd wordt door hernieuwbare energiebronnen, wordt berekend door de volgende hypothesen te vermenigvuldigen: - de emissie van 282,674 g CO2/kWh (bron: Electrabel + Ecoinvent) - het verbuik van 0,12 kwh/km van het elektrische voertuig Wijze Trein VEmix VEgreen Auto/Cambio Tram (MIVB) Fiets Uitstoot (g CO2/km/reiziger)* 34,4** 33, * well-to-wheel (inclusief CO2-uitstoot bij productie en transport van brandstof of elektriciteit) ** gebaseerd op berekeningen via De trajecten van de drie testrijders werden bestudeerd: dat van Sara, Stijn en Nico. Behalve voor Nico, verschilt alleen het vervoermiddel om het station te bereiken. Oorspronkelijk kwam Sara naar het station met een gedeelde auto, Cambio. Haar traject naar het station was vrij kort: 6 km. De winst aan CO2-uitstoot is 450 kg/jaar of 20%. Als de elektrische auto niet werd geladen met behulp van een hernieuwbare energiebron, zou de emissiewinst 98 kg CO2 minder zijn. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 22

23 Sara Vóór de test From To Km Transport type CO2 based on energy mix [kg] Tijdens de test Transport type CO2 based on energy mix [kg] CO2 based on renewables 1 Woonpl., Luik Luik-Guillemins 6 Cambio 0,97 EV 0,2 0,0 2 Luik-Guillemins Brussel-Zuid 110 Train 3,8 Train 3,8 3,8 3 Brussel-Zuid Werk, Brussel 1 MIVB/STIB 0,0 MIVB/STIB 0,0 0,0 [kg] /day 9,5 8 8 /week /month /year Aanvankelijk fietste Stijn naar het station van Gent om daar de trein te nemen naar Brussel. Het gebruik van de elektrische auto brengt dus geen winst mee qua CO2-uitstoot. Het gebruik van een wagen draagt bij tot de verzadiging van de wegen en men zou zelfs kunnen gewagen van een indirecte productie van CO2. Bovendien zou de elektriciteit van de Belgische energiemix een productie van CO2 meebrengen. Stijn Vóór de test Tijdens de test From To Km Transport type CO2 based on energy mix [kg] Transport type CO2 based on energy mix [kg] CO2 based on renewables 1 Woonpl., Gent Gent-Sint-Pieters 15 Fiets 0 EV 0,5 0 2 Gent-Sint-Pieters Brussel-Noord 48 Train 2 Train Brussel-Noord Werk, Brussel 1 By foot 0 By foot 0 0 [kg] /day /week /month /year Voor Nico daarentegen was de verandering bijzonder groot. Door zijn wagen in te ruilen voor een combinatie trein + elektrische auto kan Nico 70% CO2-emissie besparen. Wanneer de energie van zijn voertuig komt van een hernieuwbare bron, bedraagt zijn winst ton CO2 per jaar. Tijdens dit pilootproject heeft Nico 75% CO2-emissie bespaard. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 23

24 Vóór de test Nico - Vóór From To Km Transport type CO2 based on energy mix [kg] 1 Woonpl., Ronse Werk, Huizingen 65 Car 10,5 /day 21 /week 105 /month 419 /year Tijdens de test Nico Tijdens From To Km Transport CO2 based CO2 based on type on energy mix [kg] renewables [kg] 1 Woonpl., Ronse Ronse, station 1 by foot 0,0 0,0 2 Ronse, station Brussel-Zuid 77 Train 2,6 2,6 3 Brussel-Zuid Werk, Huizingen 12 EV 0,4 0,0 /day 6 5 /week /month /year Vandaag staat de elektrische auto nog in zijn kinderschoenen. We mogen ons de komende jaren verwachten aan veelvuldige verbeteringen. We stellen vast dat er in het geval van Gianni 17% winst kan geboekt worden en voor Nico meer dan 70%. De elektrische voertuigen passen dus perfect in het plan van de terugdringing van de CO2-uitstoot. We stellen vast dat de emissiebalans minder goed is als de bron niet hernieuwbaar is. Daaruit kunnen we besluiten dat de Staat het gebruik van dat type van voertuig moet stimuleren als het gekoppeld wordt aan een leveringscontract van "groene" elektriciteit. Er kunnen verschillende types van aanmoediging worden overwogen: - vermindering van de belastingen bij de aankoop van elektriciteit of een elektrisch voertuig - subsidies bij de aankoop van een elektrische wagen - voorrang op de wegen voor elektrische voertuigen (net als voor de taxi's of ze nu al dan niet elektrisch rijden) - prioritaire parkeerplaatsen - parkeerprijzen inclusief het opladen van de voertuigen - De elektrische voertuigen zijn maar doeltreffend als ze een niet-duurzaam vervoermiddel vervangen: de eigen wagen. In sommige gevallen is de klassieke wagen niet te vervangen maar dank zij de evolutie van de batterijen en motoren zal dat niet lang meer duren. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 24

25 2.3. Kosten en kwh verbruik/km? Elektrische voertuigen maken het mogelijk CO2-emissie te besparen,maar tegen welke prijs? Op basis van de volgende hypothesen: - kost kwh: 0,175 euro/kwh (bron VREG); - een elektrisch voertuig verbruikt 12 kwh/100km, verbruikt de elektrische Smart ongeveer 2,1 euro elektriciteit per 100 km. Die kost van 2 euro omvat de kosten voor de productie, het transport en de distributie van de elektriciteit. De afschrijvingskosten van de laadpaal zijn hier niet in begrepen. Er dient te worden opgemerkt dat wanneer de elektriciteit zelf wordt geproduceerd, de kosten voor transport en distributie kunnen worden uitgespaard. Een "normale" auto zou ongeveer 10 euro benzine verbruiken per 100 km (6 l/100 km tegen 1,67 /l). Volgens heel wat specialisten is de verbruikspiek van petroleum bereikt. Zijn prijs zal de komende jaren dus alleen maar stijgen. Een van de grote bijzonderheden van elektrische voertuigen is hun vermogen om energie te recupereren bij vertragen en remmen. Aan de hand van twee ervaringen van de testrijders, zullen we die recuperatiecapaciteit alsook het energieverbruik vergelijken voor een traject op secundaire wegen en op snelwegen. De energie die in theorie nodig is om een auto voort te bewegen, kan berekend worden op basis van de snelheids- en versnellingsgegevens. Een auto die beweegt tegen een bepaalde snelheid, ondervindt weerstand van de lucht en van het wegdek (rolweerstand). Hoe hoger de snelheid, hoe meer weerstand een auto ondervindt. Daarnaast is er extra energie nodig om te versnellen: bij het vertrekken vanuit stilstand of accelereren tijdens het rijden. Het theoretisch energieverbruik is met andere woorden de som van 3 delen: - De energie nodig om de luchtweerstand te overwinnen; - De energie nodig om de rolweerstand te overwinnen; - De energie die nodig is om het voertuig te laten versnellen. Als je met een klassieke auto remt, gaat er een deel van deze energie verloren. Typisch bij elektrische auto s is dat je dan een deel van deze energie kan recupereren en daarmee de batterijen kan bijladen. De elektromotor zal bij remmen fungeren als ware het een grote dynamo, die je auto zal doen afremmen. Moet je echter plots en zeer krachtig vertragen, dan zullen de klassieke remsystemen gebruikt worden. De hoeveelheid recupereerbare energie kan in theorie ook berekend worden, meer bepaald als een negatieve versnelling (3e component in het lijstje). In de praktijk zal slechts een gedeelte van deze theoretische hoeveelheid gerecupereerd kunnen worden. Het energieverbruik dat de VITO op deze manier berekent op basis van de gegevens die gelogd zijn door de on board units (energieverbruik min energierecuperatie), is echter een theoretische benadering. Er zijn zaken die deze berekening beïnvloeden, maar waarvoor de VITO aannames heeft moeten doen, zoals vb. de exacte waarde van de parameters in de formule (zoals bvb. de rolweerstandscoëfficient...), de efficiëntie van de elektromotor enz. Daarnaast heb je ook systemen in een auto die extra energie verbruiken, zoals airconditioning, lichten, verwarming, achterruitverwarming, radio enz. Waar bij klassieke Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 25

26 voertuigen de motorwarmte kan gebruikt worden om het interieur te verwarmen, zal dit bij een elektrisch voertuig meestal door de batterij geleverd moeten worden. Uitgebreidere informatie vindt u in onderstaande kadertekst. Theoretisch energieverbruik is het product van het vermogen nodig voor de voortbeweging, en de tijd dat dit vermogen geleverd moet worden. Het vermogen voor de voortbeweging van het voertuig wordt opgesplitst in drie afzonderlijke termen: 1. Vermogen nodig om de luchtweerstand te overwinnen, op basis van - luchtdichtheid - frontaal oppervlak voertuig - drag coëfficient (Cd-waarde) van het voertuig - snelheidsdata 2. Vermogen nodig om de rolweerstand te overwinnen, op basis van - coëfficiënt rolweerstand - zwaartekrachtconstante g - voertuigmassa - snelheidsdata 3. Vermogen nodig voor acceleratie, op basis van - voertuigmassa - acceleratie (1ste afgeleide snelheid) De som van al deze vermogens wordt vermenigvuldigd met een verliescoëfficiënt 1,1. Als je dit vermogen dan vermenigvuldigt met de tijd, dan heb je het energieverbruik nodig voor de voortbeweging. Theoretische energierecuperatie De 2 eerste componenten zijn steeds positief (luchtweerstand en rolweerstand). De 3e component kan negatief zijn, met name bij vertragen/afremmen. Wanneer de som van de 3 componenten negatief is, is er een mogelijkheid tot energierecuperatie. Of een voertuig er in dit geval ook effectief in slaagt energie te recupereren, valt niet te bepalen. De berekende energierecuperatie is dan ook een louter theoretische bovengrens. Het energieverbruik min de -recuperatie geeft de uiteindelijke theoretische indicatie van het verbruik. Dit zal in ieder geval verschillen van het reële energieverbruik, aangezien we geen rekening houden met: - efficiëntie van de elektromotor - exacte gegevens van de testwagens (gewicht, Cd-waarde, frontaal oppervlak) - exacte gegevens van de testomstandigheden (luchtdichtheid, coëff. rolweerstand) - energieverbruik nodig voor verwarming/koeling, achterruitverwarming, lichten, radio enz. - mate van energierecuperatie in de werkelijkheid Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 26

27 «Gianni Tabbone heeft een interessante test uitgevoerd tijdens het pilootproject: 7/03/2011 "Die maandag op de terugweg naar het station, besloot ik het traject via de gewone weg af te leggen in plaats van via de snelweg. Qua tijd deed ik er 15 minuten over in plaats van 7-8 minuten. Qua verbruik schat ik dat ik ongeveer een derde heb verbruikt tegenover wat ik normaal via de snelweg verbruik". Gianni Tabbone, Aan de hand van onderstaande formules en gegevens van de datalogger in de auto van Gianni, kon de VITO de volgende grafieken maken. In het oranje de verbruikte hoeveelheid kwh en in het groen de gerecupereerde kwh. Afbeelding 1: Energieverbruik en -recuperatie op de snelweg ('s ochtends) Afbeelding 2 : Energieverbruik en -recuperatie op de secundaire weg ('s avonds) Er dient te worden opgemerkt dat Gianni 's ochtends van Luik naar het stadscentrum afdaalt en 's avonds bergop rijdt. Het verschil is flagrant. Het verbruik op de secundaire wegen is veel lager dank zij de grotere recuperatie. De hiernavolgende tabel geeft een overzicht van de door de VITO berekende gegevens: Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 27

28 's ochtends (snelweg) 's avonds (secundaire weg) Duur 9,6 min 19,2 min Afstand 7,24 km 6,83 km E-verbruik theor. 16,76 kwh/100km 16,78 kwh/100km E-recup. theor. 3,44 kwh/100km 6,85 kwh/100km Verbruik - Recup. 13,32 kwh/100km 9,93 kwh/100km Het verbruik min de gemiddelde recuperatie op secundaire wegen is dus een kwart minder groot dan op de snelweg. Sara Cremer heeft de wagen getest in de Ardennen. Nadat ze pech kreeg na amper 70 km snelweg en na haar auto te hebben opgeladen bij een "bewoner", kwam ze tot enkele interessante vaststellingen: - het opladen thuis is erg gemakkelijk, want de meeste huizen hebben een garage - de afstanden van de trajecten bedragen over het algemeen maar enkele kms - de afdalingen maken het mogelijk energie te recupereren - de bewoners zijn bijzonder geïnteresseerd - vrijwel iedereen gebruikt een auto om zich te verplaatsen, want er is weinig openbaar vervoer. We kunnen uit die twee voorbeelden besluiten dat dit type van voertuig niet doeltreffend is op de snelweg. Deze vaststelling is interessant want ze maakt een sterk onderscheid tussen het potentiële gebruik van een elektrische auto en een klassieke wagen. Het verbruik van voertuigen op fossiele brandstof is immers omgekeerd. Beide voertuigtypes zijn degelijk complementair. Naast het gebruik als stadsauto mag het potentieel van de buitengebieden niet uit het oog worden verloren. Het gebruik van elektrische auto's wordt immers te vaak gekoppeld aan stadsverkeer. Die wagens zouden het voor de bewoners zeer gemakkelijk maken om naar het dichtstbijzijnde station te rijden en er vervolgens gebruik te maken van het openbaar vervoer Specifieke bevindingen over elektrisch gereden kilometers Vandaag staan de elektrische wagens voor een belangrijk probleem: het laden. Enerzijds kan de laadtijd een probleem vormen in sommige gevallen en anderzijds de beschikbaarheid van elektriciteit om te laden. De eerste zal verminderen met de nieuwe generaties van elektrische auto's die meer zullen kunnen opslaan om langer te rijden. De tweede kan maar worden opgelost als er in die zin overheids- en privé-investeringen komen. Onderstaande afbeelding geeft het percentage van de parkeertijd in de stations (Gent en Luik), het percentage van de parkeertijd thuis, het percentage van de parkeertijd op andere plaatsen en het rijpercentage van de Gentse en Luikse testrijders over 3 maanden. Die gegevens konden worden vergaard dank zij de gps-datarecorders in de pilootwagens. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 28

29 Als we ervan uitgaan dat de huidige batterijen zes uur nodig hebben om op te laden, toont de grafiek dat die wagens gemiddeld zes uur per dag in het station werden geladen. Er kon dus een laadbeurt voor 100 km worden gerealiseerd. De parkeertijd thuis is de hoogste ('s nachts). Zo is er een groot potentieel voor het opladen thuis en het gebruik van het voertuig als intelligente batterij die zich laadt op de "smart grid". Bij de 3 gebruikers die hun auto vaak/dagelijks gebruikten om de first/last mile naar/van het station af te leggen (Stijn, Gianni en Nils), hebben we kunnen becijferen dat ze die daar op werkdagen gemiddeld 9 u. 40 min (per dag) lieten staan. Aangezien dit meer dan voldoende is om de batterij volledig te herladen, is er dus een redelijke mate van flexibiliteit om gecoördineerd te laden (laden wanneer er een overaanbod aan stroom is en de stroom dus het goedkoopst is). Bovendien biedt dit ook mogelijkheden om het aandeel groene stroom te maximaliseren (de wagens stonden er overdag en overdag schijnt de zon en waait de wind!). Om te besluiten: massaal elektrisch pendelen naar de stations biedt opportuniteiten voor goedkope en groene stroom! Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 29

30 3. Zijn mobiliteitsvisie en proefproject toekomstgericht duurzaam? In dit derde deel van het rapport confronteren we het proefproject Plug and Ride en de achterliggende mobiliteitsvisie met een aantal uitgangspunten en objectieven van een duurzaam mobiliteitssysteem Objectieven van en uitdagingen voor een duurzaam mobiliteitssysteem Genoeg mobiliteit garanderen Een duurzaam mobiliteitssysteem is gericht op bereikbaarheid en toegankelijkheid voor iedereen tegen een correcte prijs en een maatschappelijk aanvaardbare kost. Omdat onze maatschappij vandaag de auto als mobiliteitsreferentie neemt, valt een deel van de bevolking uit de boot. We denken hierbij aan jongeren, ouderen, mensen zonder auto. Een modern transportsysteem moet ook voor deze categorieën mobiliteit garanderen. Kwalitatief leven vereist mobiliteit. Mobiliteit garandeert sociale contacten en integratie, bereikbaarheid en toegankelijkheid. Maar (te)veel mobiliteit heeft ook hoge kosten voor de maatschappij. Het komt erop neer een goed evenwicht te vinden. Daarom spreken we van genoeg of voldoende mobiliteit. Deze mobiliteit moet betaalbaar zijn voor iedereen. Ook de kost voor de maatschappij moet aanvaardbaar zijn. Mobiliteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid garanderen tegen betaalbare prijzen zijn grote uitdagingen voor de toekomst. In die toekomst nemen de congestieproblemen bij ongewijzigd beleid vanzelfsprekend toe en neemt de snelheid in de spits met 30% af (Federaal Planbureau, 2009). De bereikbaarheid komt dus in het bestaande mobiliteitssysteem onder druk te staan. We moeten bijgevolg evolueren in de richting van een genetwerkt systeem dat het mogelijk maakt om het juiste vervoermiddel op de juiste plaats voor de juiste verplaatsing te nemen Beperkte milieu-impact Emissies (zowel broeikasgassen, schadelijke stoffen als geluidsemissies) hebben een zware impact op mens, milieu en natuur. De ultieme doelstelling moet hier zero emission zijn. Uitstoot van broeikasgassen en andere schadelijke stoffen beperken blijkt een grote uitdaging. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 30

31 België slaagt er nog steeds niet in de Europese luchtkwaliteitsnormen voor fijn stof en stikstofoxiden na te leven, met een slechte luchtkwaliteit tot gevolg. De uitdaging wat betreft broeikasgasemissies is waarschijnlijk nog groter. In 2009 bevestigt de Europese Raad de uitstoot van broeikasgassen in de EU te willen verminderen met 80 tot 95% vergeleken met De Europese Commissie analyseert in haar recentste witboek (Roadmap to a Single European Transport Area, 2011) globale scenario s om het vooropgestelde objectief zo kostefficiënt mogelijk te bereiken. Uit de analyse blijkt dat de transportsector een daling van de uitstoot moet verwezenlijken van ongeveer 70% t.o.v. het huidige niveau. CO2-uitstoot per sector Business-as-usual scenario Doelstelling Europese Raad Bron: European Commission Impact Assessment White Paper: Roadmap to a single European Transport Area, Garanderen van leefbaarheid, groen, open ruimtes, biodiversiteit en verkeersveiligheid Het toekomstige duurzame mobiliteitsysteem moet aangenaam leven garanderen voor iedereen, ook in de stad. Het betekent onder meer dat we elke verdere versnippering van de open ruimte moeten vermijden. We moeten ook in de steden plaats maken voor leven en groen. De luchtkwaliteit moet goed zijn en geluid mag geen hinder veroorzaken (zie verder onder milieu). Daarnaast moet ons mobiliteitssysteem ook maximale verkeersveiligheid garanderen. De uitdagingen op het vlak van leefbaarheid en verkeersveiligheid zijn immens. Om maximale leefbaarheid in woongebieden te garanderen zijn autoluwe woongebieden een noodzaak. Eindrapport Plug and Ride Bond Beter Leefmilieu en CIEM 31

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig flexibiliteit genoeg geraken gezondheid goed goede goedkoop grote BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT Grafische voorstelling open antwoorden andere belangrijke zaken bij verplaatsingen aankomen aansluiting

Nadere informatie

Olympus Proeftuin elektrische voertuigen

Olympus Proeftuin elektrische voertuigen Olympus Proeftuin elektrische voertuigen WAAROM IS ELEKTRISCHE MOBILITEIT BELANGRIJK VOOR NMBS-HOLDING? Koen Van De Putte, NMBS-Holding NMBS-Holding, motor van genetwerkte mobiliteit...stimuleert de samenwerking

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Studiedag elektrische wagens en laadpalen 31 mei 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties Financieel Conclusies + vragen Overview

Nadere informatie

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen VOORSTELLING VAN HET CHARTER " "EV EVOLUTION TO ELECTRICAL VEHICLES" ( EV. TO E.V. ). ) INLEIDING Het vervoer over de weg is momenteel een bron van vervuiling wegens uitstoot in de lucht en geluidshinder.

Nadere informatie

Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2. Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan

Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2. Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2 Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan 1 Een bedrijfsvervoerplan? VERPLICHTING VOOR BEDRIJVEN

Nadere informatie

Exemplarité des pouvoirs publics en matière de transport. Voorbeeldgedrag publieke overheden inzake transport. 5 novembre/er 2014

Exemplarité des pouvoirs publics en matière de transport. Voorbeeldgedrag publieke overheden inzake transport. 5 novembre/er 2014 Exemplarité des pouvoirs publics en matière de transport Voorbeeldgedrag publieke overheden inzake transport 5 novembre/er 2014 Bruxelles Environnement Département stationnement et déplacements Leefmilieu

Nadere informatie

Elektrische vlootvoertuigen : aantrekkelijk?

Elektrische vlootvoertuigen : aantrekkelijk? Elektrische vlootvoertuigen : aantrekkelijk? Conclusion Paper, Be.eV#2, Brussel, 17 Januari 2011. Twee vloottypes worden hier beoogd : enerzijds de professionele nutsvoertuigen (bestelwagens, vrachtwagens,

Nadere informatie

Acties voor energiebesparing bij metro en tram. Stefaan WILLEQUET MIVB Coördinatie en Technische Studies

Acties voor energiebesparing bij metro en tram. Stefaan WILLEQUET MIVB Coördinatie en Technische Studies Acties voor energiebesparing bij metro en tram Stefaan WILLEQUET MIVB Coördinatie en Technische Studies Acties voor energiebesparing bij metro en tram Elektrische tractie : een belangrijke energieverbruiker

Nadere informatie

Alternatieve aandrijfvormen

Alternatieve aandrijfvormen Alternatieve aandrijfvormen Als alternatief voor de klassieke benzine- en dieselmotor zijn er momenteel acht andere aandrijfvormen beschikbaar. We lijsten ze even op met telkens een definitie, de voor-

Nadere informatie

Duurzame dienstmobiliteit. Geert Biesemans directeur voertuigencentrum

Duurzame dienstmobiliteit. Geert Biesemans directeur voertuigencentrum Duurzame dienstmobiliteit Geert Biesemans directeur voertuigencentrum Nood aan verduurzaming externe factoren opwarming van de aarde stijgende prijs en eindigheid brandstoffen binnen koolstofeconomie fiscaliteit

Nadere informatie

Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011

Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011 Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011 Agenda Project elektrische voertuigen Eandis Impact op netwerk elektriciteit Deelname proeftuin EVA 2 6 juli 2011 Technische gegevens voertuigen ( 1 ) 4 FIAT FIORINO

Nadere informatie

Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2. Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan

Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2. Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2 Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan 1 Verplichte bedrijfsvervoerplannen VERPLICHTING VOOR

Nadere informatie

SESSIE #12 Bedrijvig met een werkloze auto. Een getuigenis Smart Move. 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link

SESSIE #12 Bedrijvig met een werkloze auto. Een getuigenis Smart Move. 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link SESSIE #12 Bedrijvig met een werkloze auto. Een getuigenis Smart Move 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link Context: Mobimix www.mobimix.be Informeren van fleetmanagers

Nadere informatie

Mobiliteitsmanagement in uw bedrijf Trends en opportuniteiten waarop u kan inspelen

Mobiliteitsmanagement in uw bedrijf Trends en opportuniteiten waarop u kan inspelen Mobiliteitsmanagement in uw bedrijf Trends en opportuniteiten waarop u kan inspelen VSV basisopleiding mobiliteitscoördinatoren Bart Desmedt, Traject, 18 april 2013 Opportuniteiten om te werken rond mobiliteit

Nadere informatie

E-cambio. Een introductie in het gebruik van de elektrische cambio-wagens

E-cambio. Een introductie in het gebruik van de elektrische cambio-wagens E-cambio Een introductie in het gebruik van de elektrische cambio-wagens 100% elektrisch rijden - Max. 4 personen! Ideaal voor kortere ritten.. Hoewel de wagens zelf een grotere actieradius hebben, reserveren

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Een totaaloplossing voor het opladen van uw elektrische vloot Plug de toekomst in.

Een totaaloplossing voor het opladen van uw elektrische vloot Plug de toekomst in. Een totaaloplossing voor het opladen van uw elektrische vloot Plug de toekomst in. IN SAMENWERKING MET De Electrabel CarPlug*, de ideale oplossing voor uw medewerkers Kan geïnstalleerd worden in een garage,

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit vandaag Kristof Corthout Product Manager Sustainable Mobility

Duurzame mobiliteit vandaag Kristof Corthout Product Manager Sustainable Mobility Duurzame mobiliteit vandaag Kristof Corthout Product Manager Sustainable Mobility Groene mobiliteit: een complementair verhaal Aantal km 0 0 0 2 0 Complementariteit! Aantal km 0 0 1 5 0 Complementariteit!

Nadere informatie

BEST PRACTICE ELECTRABEL Kristof Corthout (Electrabel)

BEST PRACTICE ELECTRABEL Kristof Corthout (Electrabel) BEST PRACTICE ELECTRABEL Kristof Corthout (Electrabel) Mobiliteit bij Electrabel GDF SUEZ 11-3-2015 Let's Choose 2015 infosessie Kaders 2 Algemeen Kader Let's Choose 2015 infosessie Kaders 3 De files in

Nadere informatie

Carsharing: ideaal voor elektrische voertuigen?

Carsharing: ideaal voor elektrische voertuigen? Carsharing: ideaal voor elektrische voertuigen? Tobias Denys VITO tobias.denys@vito.be Bart Beusen VITO bart.beusen@vito.be Stijn Vernaillen VITO stijn.vernaillen@vito.be Bijdrage aan het Colloquium Vervoersplanologisch

Nadere informatie

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof kost de Vlaming tot 3 gezonde levensjaren. Vlaanderen zal ook in de toekomst moeite hebben om aan de Europese fijn

Nadere informatie

Vragenlijst over uw visie op mobiliteit

Vragenlijst over uw visie op mobiliteit Vragenlijst over uw visie op mobiliteit U kunt de vragenlijst ook online invullen op www.mobiliteitsplanvlaanderen.be Waarvoor dient deze vragenlijst? Met deze vragenlijst wordt gepeild naar uw visie op

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen

Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen Duurzame mobiliteit in Antwerpen Lokaal Kyotoplan: acties rond energie en mobiliteit Acties duurzame mobiliteit: 1. Acties voor personeel 2. Acties voor burgers

Nadere informatie

INBEGREPEN. VOORBEELD! Ik gebruik een auto gedurende 4 uur WAT KOST HET JOU? CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? CAMBIO AUTODELEN, WANNEER?

INBEGREPEN. VOORBEELD! Ik gebruik een auto gedurende 4 uur WAT KOST HET JOU? CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? CAMBIO AUTODELEN, WANNEER? www.cambio.be CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? WAT KOST HET JOU? Met cambio reserveer je je auto naar keuze, op het moment dat je hem nodig hebt. Het comfort van een eigen wagen, zonder de bijhorende kopzorgen

Nadere informatie

Maarten Matienko VAB. Daniël Peemans KBC Autolease. Saskia Raymaekers KBC Autolease

Maarten Matienko VAB. Daniël Peemans KBC Autolease. Saskia Raymaekers KBC Autolease Welkom Duurzame mobiliteit Sessie 1 Hoe uw brandstofverbruik en wagenparkkosten in de toekomst beperken? Maarten Matienko VAB Daniël Peemans KBC Autolease Saskia Raymaekers KBC Autolease Duurzame mobiliteit

Nadere informatie

1.6 Alternatieve aandrijving

1.6 Alternatieve aandrijving 1.6 Alternatieve aandrijving In deze paragraaf worden alternatieve aandrijvingen behandeld. Er wordt dieper ingegaan op elektrische aandrijving waarbij batterijgestuurde aandrijving en aandrijving door

Nadere informatie

Titel presentatie. Subtitel: sprekers X, Y, Z. ELMO@work (Multimodale) ELektrische MObiliteit voor werkgerelateerde verplaatsingen

Titel presentatie. Subtitel: sprekers X, Y, Z. ELMO@work (Multimodale) ELektrische MObiliteit voor werkgerelateerde verplaatsingen ELMO@work (Multimodale) ELektrische MObiliteit voor werkgerelateerde verplaatsingen Titel presentatie Subtitel: sprekers X, Y, Z Persconferentie 27 oktober 2015: toelichting resultaten VIM, UGent, Traject

Nadere informatie

Plug-in Hybrid. juni 2013

Plug-in Hybrid. juni 2013 Plug-in Hybrid Electric Vehicles juni 2013 Begin 2013 reden In Nederland ongeveer 8.000 personenauto s met 0% fiscale bijtelling. Het overgrote deel hiervan zijn elektrische auto s die tevens een benzine-

Nadere informatie

Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig

Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig EENDRACHT MAAKT MACHT Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig en/of bij de installatie van een laadpaal Inkomsten 2010 en 2011 (aanslagjaren 2011 en 2012) Maatregelen geldig van

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

INBEGREPEN WAT KOST HET JOU? CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? CAMBIO AUTODELEN, WANNEER? Je bent de parkeerproblemen in je buurt beu.

INBEGREPEN WAT KOST HET JOU? CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? CAMBIO AUTODELEN, WANNEER? Je bent de parkeerproblemen in je buurt beu. www.cambio.be CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? WAT KOST HET JOU? Met cambio reserveer je je auto naar keuze, op het moment dat je hem nodig hebt. Het comfort van een eigen wagen, zonder de bijhorende kopzorgen

Nadere informatie

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 1 Brochure ALD electric INLEIDING Ons ALD electric aanbod is bijzonder volledig, met zowel oplaadbare hybrides (plug-in), elektrische auto s met verlengde

Nadere informatie

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Simpelweg mobiel. Elektrische hulpaandrijving Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Weer meer dingen samen doen, daar hebben we naar uitgekeken. Geniet van meer mobiliteit Van handbewogen naar elektrisch

Nadere informatie

Welkom. Elektrische Voertuigen in Actie. Studiedag Elektrische Mobiliteit Provincie Antwerpen 31 mei 2012

Welkom. Elektrische Voertuigen in Actie. Studiedag Elektrische Mobiliteit Provincie Antwerpen 31 mei 2012 Welkom Elektrische Voertuigen in Actie Studiedag Elektrische Mobiliteit Provincie Antwerpen 31 mei 2012 Waarom elektrische voertuigen? In Vlaanderen : 3,7 miljoen voertuigen 3,1 miljoen personenwagens

Nadere informatie

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer www.alphabet.com Duurzame mobiliteit. Onderzoek naar gedrag en keuzes van leaserijders op gebied van duurzaamheid. Leaserijders steeds milieubewuster.

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

Elektrisch rijden is de toekomst

Elektrisch rijden is de toekomst Elektrisch rijden is de toekomst Duurzaam onderweg in Rotterdam www.rotterdam.nl/elektrischrijden Elektrisch rijden neemt een vlucht. Er rijden steeds meer elektrische voertuigen rond. Een positieve ontwikkeling

Nadere informatie

De Green Mobility Solution. Welkom in de wereld van de hernieuwbare energie.

De Green Mobility Solution. Welkom in de wereld van de hernieuwbare energie. 1 De Green Mobility Solution. Welkom in de wereld van de hernieuwbare energie. Audi Green Mobility In samenwerking met CLIMACT, een studiebureau dat vernieuwende energiebesparende oplossingen uitwerkt

Nadere informatie

Mobiscan. Sint-Denijs-Westrem

Mobiscan. Sint-Denijs-Westrem Mobiscan Sint-Denijs-Westrem Mobiscan Doel: Optimaliseren van duurzaam woonwerkverkeer Inhoud: Bereikbaarheidsprofiel Mobiliteitsprofiel Kansrijke maatregelen (maatwerk) Schematisch BEREIKBAARHEIDSPROFIEL

Nadere informatie

Fleetclub van 100. Welkom

Fleetclub van 100. Welkom Fleetclub van 100 Welkom Fleetclub van 100 Welkom Michel Dudok Manager Fleetsales & Leasing Doel van deze workshop Na afloop van de workshop bent u op de hoogte van De achtergronden, techniek en actuele

Nadere informatie

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03)

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) 1 HOE BEOORDEEL JE DE RENDABILIEIT VAN EEN INVESTERING? Is het rendabel om in uw woning te investeren in een systeem dat werkt op hernieuwbare energie?

Nadere informatie

Project autodelen promoten bij en door lokale overheden

Project autodelen promoten bij en door lokale overheden Project autodelen promoten bij en door lokale overheden Samenvatting Het project autodelen voor en door lokale overheden heeft een dubbele doelstelling. Enerzijds het verhogen van het aantal steden en

Nadere informatie

3. Kenmerken van personenwagens

3. Kenmerken van personenwagens 3. Kenmerken van personenwagens Tabel 29: Verdeling van personenwagens volgens bouwjaarcategorie Bouwjaar categorie bjcat 1990 en eerder 403.46 3.89 403.46 3.89 1991 tot 1995 997.17 9.62 1400.63 13.52

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Hoezo, autodelen? Kom er alles over te weten in deze folder over autodelen

Hoezo, autodelen? Kom er alles over te weten in deze folder over autodelen Hoezo, autodelen? Kom er alles over te weten in deze folder over autodelen Autodelen.Gent WAT is autodelen? Bij autodelen maken meerdere huishoudens en/of rechtspersonen om beurt gebruik van één (of meer)

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

Business Aanbod cambio 2014

Business Aanbod cambio 2014 Business Aanbod cambio 2014 Mei 2014 Cambio : auto s à la carte Uw cambio bedrijfswagenpark Moeten u of uw collega s nu en dan op dienstverplaatsing met de wagen? Misschien heeft uw bedrijf of uw dienst

Nadere informatie

FORMULIER ACTIEPLAN VLOOTBEHEER

FORMULIER ACTIEPLAN VLOOTBEHEER FORMULIER ACTIEPLAN VLOOTBEHEER 1. CONTEXT Handleiding bij het invullen van het formulier Het Besluit Voorbeeldgedrag 1 van 15/05/2014 heeft een extra verplichte maatregel toegevoegd in het bedrijfsvervoerplan

Nadere informatie

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Indicatie van het potentieel van Mobility Mixx wanneer toegepast op het gehele Nederlandse bedrijfsleven Notitie Delft, november 2010 Opgesteld door: A.

Nadere informatie

HET B2B-AANBOD VAN DE VERVOERSOPERATOREN. Rutger Huybrechts rutger.huybrechts@vsv.be 015 63 14 07

HET B2B-AANBOD VAN DE VERVOERSOPERATOREN. Rutger Huybrechts rutger.huybrechts@vsv.be 015 63 14 07 HET B2B-AANBOD VAN DE VERVOERSOPERATOREN Rutger Huybrechts rutger.huybrechts@vsv.be 015 63 14 07 INHOUD 1. De Lijn 2. MIVB 3. NMBS 4. Taxistop 5. Blue Mobility 6. Andere initiatieven VLAAMSE VERVOERMAATSCHAPPIJ

Nadere informatie

AlphaCity De flexibele en kostenefficiënte Corporate CarSharing oplossing

AlphaCity De flexibele en kostenefficiënte Corporate CarSharing oplossing AlphaCity De flexibele en kostenefficiënte Corporate CarSharing oplossing Ontdek de voordelen van een nieuwe mobiliteitsoplossing: AlphaCity, Corporate CarSharing Eenvoudig, efficiënt en flexibel Zo hoort

Nadere informatie

Cambio - autodelen 5000 cambio-gebruikers in België

Cambio - autodelen 5000 cambio-gebruikers in België - 1 - Cambio - autodelen 5000 cambio-gebruikers in België Cambio is een organisatie die haar auto s ter beschikking stelt voor autodelen. De organisatie werd opgericht op initiatief van Taxistop en is

Nadere informatie

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer 2014 Ketenanalyse Woon- Werkverkeer Rapportage: KAWWV 2014 Datum: 12 Augustus 2014 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.1.1 Zakelijke

Nadere informatie

Het mobiliteitsbudget: een betere mobiliteit met minder kosten. Green Car Policy, 16 en 18 oktober 2012 BIM

Het mobiliteitsbudget: een betere mobiliteit met minder kosten. Green Car Policy, 16 en 18 oktober 2012 BIM Het mobiliteitsbudget: een betere mobiliteit met minder kosten Green Car Policy, 16 en 18 oktober 2012 BIM page 2 OVERZICHT Herinnering : fiscaliteit van werkgebonden mobiliteit Mobiliteitsbudget page

Nadere informatie

Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak

Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak KIvI Jaarcongres Sustainable Mobility,6 november 2013 Pieter Tanja Leefbaarheid en gezondheid in stad en regio verkeersveiligheid geluidoverlast

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. drukwerk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Schooltreinkaart / Campuskaart

Schooltreinkaart / Campuskaart Schooltreinkaart / Campuskaart Bestemming beter NMBS Mobility Schooltreinkaart Dé goedkoopste formule om dagelijks te sporen Kies je voor de Schooltreinkaart dan geniet je van zo maar even 80% korting

Nadere informatie

Optimalisatie van zakelijke verplaatsingen: Wettelijk en fiscaal kader, goede voorbeelden

Optimalisatie van zakelijke verplaatsingen: Wettelijk en fiscaal kader, goede voorbeelden www.traject.be 17/05/2013 page 1 Optimalisatie van zakelijke verplaatsingen: Wettelijk en fiscaal kader, goede voorbeelden 10/11/2009, Bart Desmedt Optimalisatie van zakelijke verplaatsingen: Wettelijk

Nadere informatie

Een milieuvriendelijker vlootbeheer a.h.v. Ecoscore

Een milieuvriendelijker vlootbeheer a.h.v. Ecoscore Een milieuvriendelijker vlootbeheer a.h.v. Ecoscore Infoseminarie Leefmilieu Brussel 14 januari 2014 Departement parkeren en verplaatsingen Agenda Milieuvriendelijker vlootbeheer a.h.v. Ecoscore 9.00-9.40:

Nadere informatie

Programma elektrisch rijden. Resultaten praktijkproef en hoe nu verder?

Programma elektrisch rijden. Resultaten praktijkproef en hoe nu verder? Programma elektrisch rijden Resultaten praktijkproef en hoe nu verder? André de Boer Senior Adviseur Vervoersmobiliteit Verantwoordelijk voor uitvoering tactisch en strategisch wagenparkbeheer. Operationeel

Nadere informatie

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030 TRANSPORT & MOBILITY LEUVEN VITAL DECOSTERSTRAAT 67A BUS 1 3 LEUVEN BELGIË http://www.tmleuven.be TEL +32 (16) 31.77.3 FAX +32 (16) 31.77.39 Transport & Mobility Leuven is een gezamenlijke onderneming

Nadere informatie

Mobility Management. Hans Van Neyghem. Mobility Manager

Mobility Management. Hans Van Neyghem. Mobility Manager Mobility Management binnen ING Bank Hans Van Neyghem Mobility Manager Inhoudstafel Even kort voorstellen Eerste stappen in Mobility Management Ken de mobiliteit binnen je bedrijf Focus in 2012 Focus in

Nadere informatie

CARS 2. Mobiliteit. De roadmovie van uw werknemers. Nathalie Van Bauwel

CARS 2. Mobiliteit. De roadmovie van uw werknemers. Nathalie Van Bauwel CARS 2 Mobiliteit De roadmovie van uw werknemers Nathalie Van Bauwel 2 3 4 5 6 7 MAAR 8 Fileleed rond de 2 grootste steden blijft toenemen En - Plots staat BAM-tracé terug in politieke spotlights - Brussel

Nadere informatie

met de treinen van NMBS

met de treinen van NMBS met de treinen van NMBS Agenda Eerste deel Mobiliteit in perspectief Tweede deel Slim naar Antwerpen Derde deel A-GEN Studie Mobiliteit in perspectief DE KLANT De klant staat centraal De klant is uniek

Nadere informatie

UNIFORME LAADSTEKKER VOOR PUBLIEKE OPLAADINFRASTRUCTUUR ELEKTRISCHE VOERTUIGEN

UNIFORME LAADSTEKKER VOOR PUBLIEKE OPLAADINFRASTRUCTUUR ELEKTRISCHE VOERTUIGEN PERSMEDEDELING VAN VICEMINISTER-PRESIDENT INGRID LIETEN VLAAMS MINISTER VAN INNOVATIE, OVERHEIDSINVESTERINGEN, MEDIA EN ARMOEDEBESTRIJDING 25 mei 2012 UNIFORME LAADSTEKKER VOOR PUBLIEKE OPLAADINFRASTRUCTUUR

Nadere informatie

31 Met Velo fietsen: praktisch

31 Met Velo fietsen: praktisch 31 Met Velo fietsen: praktisch VELO APP in real-time opzoeken in welke Velo-stations er beschikbare fietsen of vrije plaatsen zijn zoeken naar een Velo-station of specifieke locatie in Antwerpen en je

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO2-prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): De heer W. de Vries De heer H. Kosse 26 juni 2014 Definitief rapport Inhoudsopgave: blz. 1. Inleiding

Nadere informatie

Maak je woning energie onafhankelijk. by IZEN energy systems

Maak je woning energie onafhankelijk. by IZEN energy systems Maak je woning energie onafhankelijk h by WIE ZIJN WE? energy systems Met 25 jaar ervaring is een pionier op het vlak van groene energie. We leveren en installeren verschillende hernieuwbare energieoplossingen

Nadere informatie

Inleiding opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit

Inleiding opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit 1 opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit Deze inleiding op het thema energie besparen en duurzame mobiliteit werd ontwikkeld voor personen die werken met mensen met een migratie-achtergrond

Nadere informatie

EVlink_algemene presentatie

EVlink_algemene presentatie EVlink_algemene presentatie De Globale Specialist in Energy Management Globale specialist in Energy Management met 30-70% besparing Energieproductie & transmissie Wij maken energie: Veilig Betrouwbaar

Nadere informatie

Commerciële buitenfuncties krijgen de zwaarste factuur

Commerciële buitenfuncties krijgen de zwaarste factuur Persbericht SD Worx en LeasePlan berekenen welke impact de nieuwe bedrijfswagenbelasting heeft op portemonnee van werknemers Commerciële buitenfuncties krijgen de zwaarste factuur Beroepsgroep voor wie

Nadere informatie

SESSIE #3 Bedrijvig met een werkloze auto. Een aantal vaststellingen Smart Move. 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link

SESSIE #3 Bedrijvig met een werkloze auto. Een aantal vaststellingen Smart Move. 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link SESSIE #3 Bedrijvig met een werkloze auto. Een aantal vaststellingen Smart Move 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link Context: Mobimix www.mobimix.be Informeren van

Nadere informatie

5. Ter beschikking stellen van een bedrijfswagen

5. Ter beschikking stellen van een bedrijfswagen 5. Ter beschikking stellen van een bedrijfswagen 5.1. Begrip Vroeger werd een firmawagen ter beschikking gesteld aan werknemers die veel beroepsmatige verplaatsingen aflegden. De laatste jaren is het toekenningsgebied

Nadere informatie

De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet. Femke Hulsbergen

De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet. Femke Hulsbergen De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet Femke Hulsbergen 7 januari 2011 Inhoud TNO Oplaadmogelijkheden elektrisch vervoer Belasting op het netwerk De kosten om overbelasting te voorkomen

Nadere informatie

Mobiliteitsbeleid Eandis 2012-2013. Netwerkmeeting: 24 oktober 2013

Mobiliteitsbeleid Eandis 2012-2013. Netwerkmeeting: 24 oktober 2013 Mobiliteitsbeleid Eandis 2012-2013 Netwerkmeeting: 24 oktober 2013 Agenda Inleiding Resultaten mobiliteitsmaanden 2012 Evaluatie mobiliteitsmaanden 2012 2013 en verder 2 24/10/2013 Voorstelling Eandis

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën What s in it for my company? Praktijkavond Nieuwe Mobiliteit - Brugge - 11 september 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties

Nadere informatie

Particulier autodelen = Kosten delen!

Particulier autodelen = Kosten delen! Particulier autodelen = Kosten delen! Enkele weetjes 88% van de stedelingen bezit een auto Een auto staat gemiddeld 23 u per dag stil (95% van de tijd) Gemiddeld budget voor mobiliteit per huishouden ca.

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

ir. Adreas Tirez Guest Speaker

ir. Adreas Tirez Guest Speaker ir. Adreas Tirez Guest Speaker Privé of collectief vervoer: de zin van investeringen in openbaar vervoer in een veranderende wereld Andreas Tirez Overzicht Inleiding Kosten auto - trein Wie betaalt wat?

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Drive v n b y n ature

Drive v n b y n ature Driven by nature Voorstelling Joachim Saelens, mede-oprichter van BeCharged Bedrijfsactiviteit: Het produceren, het installeren, het onderhouden en het internationaal verdelen van oplaadstations voor elektrische

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

Wanneer toont uw bedrijf zijn ware aard?

Wanneer toont uw bedrijf zijn ware aard? Wanneer toont uw bedrijf zijn ware aard? Aardgas komt eindelijk uit de kast Aardgas heeft lang genoeg alleen maar binnen gezeten. In uw huizen. In uw verwarming. Verstopt in de boilerkast. Nu is de wereld

Nadere informatie

S 500 PLUG-IN HYBRID.

S 500 PLUG-IN HYBRID. S 500 PLUG-IN HYBRID. Z n sterkste kracht: efficiëntie. Met de S 500 PLUG-IN HYBRID legt Mercedes-Benz wederom nieuwe maatstaven aan op technologiegebied. Daarbij zijn onovertroffen comfort, voortreffe

Nadere informatie

Samenvattende rapportage project Meerij- aanhanger P0901

Samenvattende rapportage project Meerij- aanhanger P0901 Samenvattende rapportage project Meerijaanhanger Gesubsidieerd door SenterNovem KTOH01022 Versie: Auteurs: Datum: openbaar IWO Project bv R. Hunik P. Hafkamp 29 november 2009 Onderliggende rapportages

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 Arnold Maassen Holding BV Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 G.R.M. Maassen 24-10-2014 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1 en 2... 3 2.1 Voortgang in relatie tot reductiedoelstellingen....

Nadere informatie

Fietsen Martijn Carol TCT 2008

Fietsen Martijn Carol TCT 2008 Fietsen Martijn Carol TCT 2008 Inhoud Voorwoord... 2 Fietsafstelling... 4 Comfort... 5 Weerstand... 6 Frontaal... 7 Drag... 8 Vermogen en Efficiëntie... 9 Techniektraining... 10 Trapbeweging... 10 Rechtuit,

Nadere informatie

PERSONENWAGENS & BEDRIJFSVOERTUIGEN

PERSONENWAGENS & BEDRIJFSVOERTUIGEN Zaventem, 22 januari 2013 Een nieuw jaar betekent ook weer een nieuwe regelgeving. Na lange discussies en overlegperiodes met de beroepsfederaties is de kogel uiteindelijk door de kerk. In haar Addendum

Nadere informatie

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht transporttechniek-ecostad

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht transporttechniek-ecostad Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht transporttechniek-ecostad Verplaatsingen in Vlaanderen vandaag (2007) Dagelijks gebruik transportmiddel of enkele keren per week 89% de auto 48% de fiets

Nadere informatie

Belfius : al 13 jaar inspanningen wat betreft Mobiliteit. Bernard Dehaye Mobiliteitscoördinator Business Mobility Awards 4 juni 2014

Belfius : al 13 jaar inspanningen wat betreft Mobiliteit. Bernard Dehaye Mobiliteitscoördinator Business Mobility Awards 4 juni 2014 Belfius : al 13 jaar inspanningen wat betreft Mobiliteit Bernard Dehaye Mobiliteitscoördinator Business Mobility Awards 4 juni 2014 Een blik in de achteruitkijkspiegel Eind 1997: mijn aanvraag voor een

Nadere informatie

België dieselland? Automania.be. Hybride en elektrische voertuigen integreren in bedrijfsvloten rendeert

België dieselland? Automania.be. Hybride en elektrische voertuigen integreren in bedrijfsvloten rendeert Automania.be Hybride en elektrische voertuigen integreren in bedrijfsvloten rendeert Gepubliceerd: 08.05.2014 Een studie rond het omslagpunt tussen rijden op benzine, diesel of elektriciteit, onlangs uitgevoerd

Nadere informatie

Welkom op het eerste dialoogcafé van het Project Gent Sint-Pieters PARKEREN

Welkom op het eerste dialoogcafé van het Project Gent Sint-Pieters PARKEREN Welkom op het eerste dialoogcafé van het Project Gent Sint-Pieters PARKEREN 30/03/2010 1 Welkom. Dit is de tweede van twee presentaties van het Project Gent Sint- Pieters over mobiliteit anno 2010. Hier

Nadere informatie

Altijd fietsen met de wind in de rug!

Altijd fietsen met de wind in de rug! Auteur: Lieve Herremans Foto's: Carl Vandervoort Altijd fietsen met de wind in de rug! Het is je vast ook al overkomen: iemand fietst je vlotjes voorbij terwijl jij zit te zwoegen om vooruit te komen.

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

1. Inleiding. 4.B.2 Voortgangsrapportage 1 januari 2015 / 30 juni 2015. CO2 prestatieladder. 25 augustus 2015 versie 1. Inhoud. 1.

1. Inleiding. 4.B.2 Voortgangsrapportage 1 januari 2015 / 30 juni 2015. CO2 prestatieladder. 25 augustus 2015 versie 1. Inhoud. 1. 4.B.2 Voortgangsrapportage 1 januari 2015 / 30 juni 2015 CO2 prestatieladder 25 augustus 2015 versie 1 Inhoud 1. Inleiding 2. Voortgang CO2-emissies 3. Voortgang ten opzichte van reductiedoelstellingen

Nadere informatie