TOGAF en GE A: een gouden koppel?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TOGAF en GE A: een gouden koppel?"

Transcriptie

1 TOGAF en GEA: een gouden koppel? 2 TIEM _magazine_tiem_44_16.indd 2 TOGAF en GE A: een gouden koppel? :24

2 In de praktijk komen wij meerdere enterprise architectuurmethoden tegen. Ook zien wij dat er op de geclaimde successen van toepassing vaak het nodige af te dingen valt. Vrijwel allemaal hebben deze methoden, en zo ook TOGAF (The Open Group Architecture Framework), hun wortels in het ict-domein. Dit geldt niet voor de methode GEA (General Enterprise Architecting). GEA is vanuit een bedrijfskundige invalshoek ontwikkeld. Dit verschil inspireerde de auteurs om te onderzoeken hoe TOGAF en GEA zich tot elkaar verhouden en op zoek te gaan naar de meerwaarde van een gecombineerde toepassing. Voor dit onderzoek maken we gebruik van TOGAF versie 9 4. TOGAF en GEA zijn vergeleken om te onderzoeken in hoeverre deze raamwerken elkaar overlappen, elkaar tegenspreken of elkaar aanvullen. In dit artikel beschrijven we eerst in het kort TOGAF en GEA. Daarna gaan we in op de overeenkomsten en verschillen tussen beide. Achtereenvolgens komen de achtergronden van de methoden aan de orde, de positionering, doelstellingen en scope van beide en tot slot een aantal inrichtingsaspecten. De bevindingen werken we uit in een aantal handvatten waarmee we de sterke punten van beide architectuurraamwerken kunnen combineren tot een krachtig raamwerk voor enterprise architectuur. door: Roel Wagter, Mieke Mahakena, Rob Stovers, Willem Krijgsman & Dirk Witte TOGAF is een uit de praktijk ontstaan framework voor het opstellen en realiseren van enterprise architecturen (zie figuur 1). TOGAF geeft allerlei handvatten voor het proces, de producten, de mensen en de middelen voor enterprise architectuur. TOGAF is ontwikkeld door The Open Group, een organisatie die werkt aan open standaarden, samen met een groot aantal bedrijven die lid zijn van The Open Group 7. TOGAF is één van de middelen voor het realiseren van de missie van The Open Group: Boundaryless Information Flow achieved through global interoperability in a secure, reliable and timely manner. TOGAF is ontstaan uit de samenwerking van een groot aantal organisaties die bereid waren hun best practices voor enterprise architectuur beschikbaar te stellen. TOGAF is een behoorlijk compleet architectuurraamwerk en heeft als doel bedrijven te ondersteunen in de ontwikkeling van een consistente enterprise architectuur die een afspiegeling is van de behoeften van stakeholders en die is gericht op het realiseren van toegevoegde waarde voor het bedrijf (business value). De componenten van TOGAF zijn: 1. ADM (Architecture Development Method). Dit is het hart van TOGAF en beschrijft het architectuurproces met fasen, en per fase de input, stappen en output (zie figuur 2); 2. ADM Guidelines and Techniques: een verzameling technieken en best practices die toegepast kunnen worden bij het doorlopen van de ADM; 3. Het Architecture Content Framework waarin is beschreven welke bouwstenen relevant zijn en hoe die samenhangen en welke deliverables (projectgerelateerde output) van belang zijn. Verder geeft het een groot aantal voorbeelden van relevante views (artifacts in TOGAFtermen). Een essentieel onderdeel van het content framework is het content metamodel, een gedetailleerd model waarin de architectuurbouwstenen en hun onderlinge relaties zijn beschreven. Voorbeelden van architectuurbouwstenen zijn: business services, data entities, application components, business actor en business processes; 4. Enterprise Continuum and Tools. Dit onderdeel beschrijft de Architecture Repository, waarin beschreven is hoe architectuur output kan TOGAF is een behoorlijk compleet architectuurraamwerk TOGAF en GEA: een gouden koppel? TIEM _magazine_tiem_44_16.indd :24

3 Figuur 1: Structuur TOGAF worden opgeslagen en beheerd. Het enterprise continuum is een view op de repository waarin onderscheid wordt gemaakt in meer generieke en meer specifieke architectuurelementen, waardoor keuzes in bijvoorbeeld hergebruik of make or buy worden ondersteund. Daarnaast worden overwegingen voor toolkeuze benoemd. The Open Group heeft ook een tool certificering voor TOGAF beschikbaar gesteld; 5. Architecture Reference Models beschrijft niet alleen wat referentiemodellen zijn en hoe je die kunt toepassen, maar biedt ook twee referentiemodellen, één voor de Technology Architecture en één voor het ondersteunen van interoperabiliteit; 6. Het Architecture Capability Framework geeft handvatten voor het inrichten van de architectuurfunctie en voor de governance op architectuur. Voorbeelden zijn: een toelichting op de Architecture Board, handvatten voor Implementation Governance (architectuur control) en een skills framework. Wat is GEA? De enterprise architectuurmethodologie GEA 1 is ontwikkeld door het Groeiplatform GEA 2. Aan dit platform nemen vele partijen deel uit de overheid, bedrijfsleven en wetenschap. Momenteel wordt hard gewerkt aan de wetenschappelijke onderbouwing van GEA conform Yin 3. De kernboodschap van 4 TIEM TOGAF en GEA: een gouden koppel? 9208_magazine_tiem_44_16.indd :24

4 strategie. Op het niveau van vormgeving zijn de elementen van samenhang: perspectieven, kernbegrippen, richtinggevende uitspraken, kernmodellen en relevante relaties (zie figuur 3). Figuur 2: TOGAF Architecture Development Method GEA luidt: een betere samenhang leidt tot betere prestaties. Dit inzicht heeft ertoe geleid om voor GEA de subtitel sturen op samenhang te introduceren. Dit vanuit de hypothese dat er een positieve correlatie bestaat tussen het niveau van samenhang in een organisatie en het niveau van performance. Met behulp van GEA is een organisatie in staat de samenhang van de organisatie expliciet en daarmee bestuurbaar te maken. Het expliciet maken van de samenhang gebeurt door middel van het in kaart brengen van de elementen van samenhang. Het sturen op samenhang gebeurt door, met behulp van de geëxpliciteerde samenhang, integrale oplossingsrichtingen en aanpakkeuzen voor belangrijke bedrijfsvraagstukken te ontwikkelen. GEA onderkent twee niveaus van samenhang: het niveau van zingeving en het niveau van vormgeving. Op het niveau van zingeving zijn de elementen van samenhang: missie, visie, kernwaarden, doelen en Aanpak samenhang Nadat aan de elementen op het niveau van zingeving inhoud is gegeven, worden uit het niveau van de zingeving de inhoud van de elementen op het niveau van vormgeving afgeleid, zoals richtinggevende uitspraken. Vervolgens worden deze aangevuld met richtinggevende kaders die alleen op het niveau van vormgeving spelen. Praktijkervaringen hebben ons geleerd dat bij de grotere organisaties (> medewerkers) het aantal richtinggevende uitspraken ligt tussen de 150 en 250. Deze set van uitspraken wordt in nauwe samenwerking met belangrijke representanten van de organisatie onderverdeeld naar beleidsuitspraken, principes en doelstellingen. De richtinggevende uitspraken worden vervolgens gekoppeld aan de perspectieven waarop ze in eerste instantie van toepassing zijn (zie figuur 3). Voor een toelichting op de overige elementen van samenhang verwijzen wij naar het boek Sturen op samenhang op basis van GEA 1. Sturen op samenhang Nadat alle elementen van samenhang zijn bepaald, wordt dit samenhangende stelsel gebruikt om integrale oplossingsrichtingen en aanpakkeuzen voor belangrijke bedrijfsvraagstukken te ontwikkelen. Hiertoe wordt een bedrijfsvraagstuk als het ware midden in de GEA-vijver geplonsd en worden twee analyses uitgevoerd. Wat is de impact van het vraagstuk op de perspectieven? En wat zijn de mogelijk- en onmogelijkheden beredeneerd vanuit de perspectieven naar het vraagstuk toe, de oplossingsruimte? De synthese van de uitkomsten van deze analyses levert de integrale oplossingsrichting en aanpakkeuze van het vraagstuk op. De impact vertaalt zich in aanpassingen op de richtinggevende kaders die op hun beurt weer tot wijzigingen in bedrijfsregels kunnen leiden, en de oplossingsruimte bestaat uit een verzameling veranderinitiatieven die nodig zijn om het vraagstuk integraal op te lossen 5. Door het GEA-stelsel continu actueel te houden en te gebruiken om inte- TOGAF en GEA: een gouden koppel? TIEM _magazine_tiem_44_16.indd :24

5 Figuur 3. De GEA-vijver : elementen van samenhang grale oplossingsrichtingen en aanpakkeuzen voor vraagstukken te ontwikkelen, wordt een permanente vorm van sturen op samenhang verkregen. De verkregen oplossingen zullen vanwege de gehanteerde integrale benadering namelijk een betere inpassing hebben in het grotere geheel. Het gehele GEA-concept is uitgewerkt naar de volgende componenten: EA-visie, EA-processen, EA-producten, EA-mensen, EA-middelen, EA-besturing en EA-methodologie. Overeenkomsten en verschillen Achtergronden van de methodes. TOGAF is ontstaan vanuit de ervaring dat architectuur vaak niet bijdraagt aan het ontwikkelen van de benodigde organisatievermogens/capaciteiten. In TOGAF-termen: het vergroten van de business value. Gegroeid vanuit een technische insteek (met als basis het Technical Architecture Framework for Information Management (TAFIM) van het Amerikaanse ministerie van Defensie) is in een jarenlange ontwikkeling een verzameling best practices vertaald in een uitgebreid framework voor enterprise architectuur dat aanhaakt op de bedrijfsbehoeften. Bewust is een open strategie gevolgd, zodat de methodiek vanuit praktijkervaring sterker en sterker wordt. Meer dan 300 leden van het TOGAF-architectuurforum hebben hun best practices ingebracht. GEA is in 2006 ontstaan vanuit een innovatietraject van Ordina in samenwerking met twintig grote marktpartijen en de Radboud Universiteit Nijmegen. Belangrijke aanleidingen voor de ontwikkeling van GEA waren de constatering dat vele organisatietransformaties mislukken, er sprake is van een gebrek aan een holistische benadering bij het oplossen van belangrijk bedrijfsvraagstukken en dat bestaande enterprise architectuurmethoden niet de beloofde resultaten waarmaken. Dit omdat ze vanuit een ict-perspectief zijn ontwikkeld, niet of nauwelijks het strategische niveau van een organisatie adresseren, andere belangrijke bedrijfsaspecten negeren en onderliggende ict-architecturen die op concernniveau zijn toegepast, enterprise architectuur noemen. In het innovatietraject is een fundamentele visie ontwikkeld op Enterprise Architecting. Deze visie is mede gefundeerd op 6 TIEM TOGAF en GEA: een gouden koppel? 9208_magazine_tiem_44_16.indd :24

6 theorieën uit de systeemleer, verandermanagement en managementcontrol. Ze is vervolgens doorontwikkeld tot een stuurinstrument met beschreven processen, producten, mensen, middelen en methodologie, zodat de visie ook concreet in de praktijk kan worden gebracht. Momenteel wordt de wetenschappelijke onderbouwing afgerond. Beide methoden zijn open in de zin dat het gedachtegoed openbaar beschikbaar is, meerdere organisaties betrokken zijn bij de ontwikkeling en doorontwikkeling (TOGAF-forum, GEA Groeiplatform) en open staan voor het inpassen van andere raamwerken en theorieën. Positionering en doelstelling van de methoden. TOGAF richt zich vooral op het realiseren van (open) ict-voorzieningen die toegevoegde waarde leveren voor de organisatie ( business value ). Er wordt met nadruk architectuurwerk verricht om concrete vraagstukken aan te pakken als hiervoor sponsors zijn. Er wordt daadwerkelijk gedurende de architectuurcyclus gemeten aan en gestuurd op de gerealiseerde business value. De nadruk bij het realiseren van ict-voorzieningen ligt op het ondersteunen van de bedrijfsprocessen met de relevante bedrijfsinformatie en de daarvoor benodigde technische infrastructuur. Een essentieel onderdeel van de achterliggende visie is het realiseren van een boundaryless information flow op een verantwoord veilige, betrouwbare en tijdige manier door interoperabiliteit op alle niveaus te realiseren in de ict-oplossingen. TOGAF streeft naar inhoudelijke ontwikkeling van het vakgebied door middel van standaarden, richtlijnen, inzicht geven in de bewezen praktijk van wat werkt, ondersteund met onder andere een bibliotheek van methoden, technieken en templates voor producten. De verzameling best practices van TOGAF gaan over zowel het proces van het tot stand komen van de architectuur als het inzetten van de architectuur om te sturen op de realisatie van de informatievoorziening. Daarnaast gaat TOGAF inhoudelijk in op producten, methoden, technieken en hulpmiddelen. De kern van GEA bestaat uit sturen op samenhang. Onderzoek heeft aangetoond dat in meer dan 80 procent van de onderzochte organisaties het schort aan het sturen op samenhang 6. Een belangrijk vertrekpunt in GEA is de hypothese dat er een positieve correlatie bestaat tussen het niveau van samenhang in een organisatie en het niveau van performance. Gebrek aan samenhang leidt tot inferieure prestaties. Om de prestaties te verbeteren dient de samenhang te worden verbeterd. Daarvoor is het zaak dat de samenhang expliciet en stuurbaar wordt gemaakt en als hulpmiddel dienst doet in de besluitvormingsprocessen die antwoorden formuleren op belangrijke bedrijfsvraagstukken. Met deze insteek brengt GEA architectuur binnen het bereik van het management en sluit aan bij het karakter en dynamiek van besluitvormingsprocessen. Daarbij slaat GEA een brug tussen het gebruik van logische architectuurmodellen als verdieping van de causale samenhang die wordt toegepast tijdens de fasen van beeld- en oordeelsvorming in het besluitvormingsproces. Hier ligt ook direct een win/win voor de GEA/TOGAF combinatie. Waar TOGAF zich richt op het realiseren van (open) ict-voorzieningen die toegevoegde waarde leveren voor de organisatie ( business value ) richt GEA zich op de samenhang van de totale organisatie en met behulp daarvan op het realiseren van bedrijfsbrede oplossingen (inclusief ict), met als doel een permanente verbetering van de samenhang en in het verlengde daarvan een permanente verbetering van de organisatie performance. Samengevat komt het erop neer dat GEA breder kijkt en die diepgang opzoekt die nodig is ter verkrijging van de oplossingscontouren van een bedrijfsvraagstuk, terwijl TOGAF smaller kijkt met een hogere mate van diepgang. Dit is gerepresenteerd in figuur 4. Gebrek aan samenhang leidt tot inferieure prestaties. Daarom bestaat de kern van GEA uit sturen op samenhang. TOGAF en GEA: een gouden koppel? TIEM _magazine_tiem_44_16.indd :24

7 Scope van architectuur TOGAF past partitionering als ordeningsstructuur toe omdat het niet mogelijk is om één architectuur te maken voor de behoeften van alle stakeholders. Er worden dus meerdere architecturen naast elkaar ontwikkeld en dat kan vanuit verschillende karakteristieken, waarvan mate van detail er één is. Er zijn drie detailniveaus: strategic, segment en capability. De architecturen van de verschillende detailniveaus kunnen worden ontwikkeld binnen één ADM-cyclus, of elk in een eigen ADM-cyclus. De recursieve ordeningsstructuur in GEA maakt het bij uitstek geschikt om ook op samenhang te sturen op lager detailniveau. Zo kan GEA in de diepte gaan door het principe van causaal samenhangende kaders vanaf het enterpriseniveau recursief toe te passen op bijvoorbeeld het niveau van de informatievoorziening en daarbinnen op het niveau van de technische infrastructuur. Tevens worden op deze wijze alle verbanden tussen deze niveaus inzichtelijk en bestuurbaar gemaakt. Verbanden tussen bijvoorbeeld concern en divisies worden inzichtelijk door de elementen van samenhang op concernniveau te projecteren op de divisies. TOGAF kent dus wel een hiërarchie van architecturen, geeft ook richtlijnen voor de afbakening ervan, maar besteedt weinig aandacht aan het definiëren en bewaken van de inhoudelijke samenhang tussen de diverse niveaus. Hier biedt GEA toegevoegde waarde. Inrichtingsaspecten In deze paragraaf gaan we dieper in op belangrijke overeenkomsten en verschillen tussen een aantal inrichtingsaspecten van TOGAF en GEA via de onderwerpen principes, organisatie van het architectuurproces & architectuurteamvorming en architectuurtools. Een belangrijke overeenkomst tussen TOGAF en GEA is dat principes een belangrijke plaats innemen. TOGAF en GEA hanteren dezelfde definitie van een principe: Principles are general rules and guidelines, intended to be enduring and seldom amended, that inform and support the way in which an organization sets about fulfilling its mission. In their turn, principles may be just one element in a structured set of ideas that collectively define and guide the organization, from values through to actions and results 4. Figuur 4. T-model: de breedte en diepte van GEA en TOGAF 8 TIEM TOGAF en GEA: een gouden koppel? 9208_magazine_tiem_44_16.indd :24

8 Er zijn belangrijke verschillen in de manier waarop in de methode wordt omgegaan met principes. In GEA zijn principes cruciale elementen om de causale samenhang te representeren en binnen de kaders van die samenhang oplossingen te ontwikkelen voor bedrijfsvraagstukken. In TOGAF worden principes onder meer gebruikt voor het ontwerpen van ict-oplossingen en het evalueren van gekozen ict-oplossingen. Voor het onderkennen en in samenhang brengen van principes is GEA uitgebreider dan TOGAF. TOGAF stelt weliswaar dat principes aan elkaar zijn gerelateerd en dat ze als een set moeten worden beschouwd en toegepast, maar geeft weinig handvatten voor het proces om tot een dergelijke set te komen. GEA kent het proces Opstellen GEA-gebouw 1 waarin: -- Vanuit diverse bronnen (strategienota s, jaarverslagen, beleidsnotities, etc.) richtinggevende uitspraken worden gedestilleerd, waarvan een gedeelte op basis van principe theorie wordt geclassificeerd en gedocumenteerd als principes; -- Principes worden gerelateerd aan perspectieven, de invalshoeken van waaruit men een organisatie wil beschouwen en waarop men wenst te sturen; -- De samenhang tussen principes expliciet wordt gemaakt door het aanbrengen van relaties daartussen. Een GEA-gebouw is uniek voor elke organisatie en kent geen vast stelsel van perspectieven en daarmee geen vaste categorieën van principes. TOGAF werkt wel met een vaste categorisering van principes. Samengevat: zowel TOGAF als GEA hanteren dezelfde definitie van principe, echter gaan hier sterk verschillend mee om. In GEA is expliciet uitgewerkt hoe voor een organisatie te komen tot een goede set principes en hoe deze principes aan elkaar te relateren zijn in het kader van zicht krijgen op de causale samenhang van de organisatie. Hiermee verzekert GEA de doorwerking van de principes in de integrale oplossingen voor bedrijfsvraagstukken en hebben principes een veel sterker sturend karakter dan in TOGAF het geval is. Waar TOGAF met een indeling van principes werkt, koppelt GEA de principes aan de per organisatie vast te stellen perspectieven. Organisatie van architectuurproces Het architectuurproces is in TOGAF uitgebreider beschreven dan in GEA. In GEA zijn de architectuurprocessen inclusief hun producten globaler beschreven, maar wordt meer aandacht besteed aan de aansluiting op andere managementprocessen. Het is relatief eenvoudig om de GEA-processen te vergelijken met de TOGAF-processen. Zie tabel 1 (zie voor een verklaring van de letters van de TOGAF DM-fasen figuur 2). Voor de organisatie van het architectuurproces is het zinvol vast te stellen wat het volwassenheidsniveau van een organisatie is van het werken met (enterprise) architectuur. Zowel TOGAF als GEA besteden hieraan aandacht. GEA gebruikt hiervoor het op internationale maturity modellen gebaseerde Enterprise Architecture Maturity Assessment, waarbij gebruik wordt gemaakt van antwoorden op 50 vragen verdeeld over 7 architectuurcomponenten. TOGAF zet Architecture Maturity Models in die zijn gebaseerd op CMMI en AMMI. TOGAF beschrijft wel de kenmerken van de verschillende volwassenheidsniveaus, maar geeft in tegenstelling tot GEA geen ondersteuning voor het daadwerkelijk vaststellen van het volwassenheidsniveau. Zowel TOGAF als GEA geven gedetailleerde beschrijvingen van de benodigde competenties voor verschillende architectuurrollen. TOGAF doet dit ook voor aanpalende rollen zoals de opdrachtgever, board member, projectmanager, etc.. In GEA is de relatie tussen de benodigde taakgebieden en vereiste competenties voor de enterprise architectuurfunctie diepgaand uitgewerkt. Kort samengevat zijn er betreffende de organisatie van het architectuurproces en architectuurteamvorming overbrugbare verschillen en zien we geen strijdigheden. Implementeren architecture tools TOGAF is voor de tooling productneutraal. In TOGAF is een gedetailleerde uitwerking aanwezig van de benodigde tools, hun functie, en welk producten hiermee vervaardigd dan wel beheerd TOGAF en GEA: een gouden koppel? TIEM _magazine_tiem_44_16.indd :24

9 TOGAF-ADM GEA ADM dekt alleen de uitvoering van architectuurprocessen af. Dit is inclusief de besturing op de verandering (fase G) GEA heeft een apart proces voor uitvoering en voor besturing van architectuur. Voor samenhang daartussen [1: p. 99 e.v., Figuur 44] ADM Uitvoerende processen GEA (do) A, B, C en D Ontwikkelen EA E en RM Ontwikkelen integrale oplossingen E: transition architectures en G: project recommentations Ontwikkelen PgSA en PSA en aanleveren veranderinitiatieven als basis voor de PID G, implementation goverance uitvoeren Toetsen programma s aan PgSA en PSA H als continue activiteit Beheren EA Inrichting van besturen EA: P; best practices voor inrichting in Besturen EA (plan, check, act) Architecture Capability Framework; uitvoering ontbreekt in TOGAF F (migration planning, maken van de PID) Out of scope in GEA Preliminary (Define and Establish Enterprise Architecture Team and Organization) Architecture Maturity Models Tabel 1: Vergelijking TOGAF-ADM processen met GEA processen. De GEA architectuurfunctie als strategisch specialisme [1: p 125 e.v., Figuur 73] Enterprise Architecture Maturity Assessment worden. Er is uitwerking gegeven aan de eisen die aan tools worden gesteld en de (architectuur)producten die moeten worden opgeleverd. Bovendien heeft The Open Group een TOGAFtoolcertificering uitgewerkt waarmee is vast te stellen in hoeverre een tool de diverse TOGAFcomponenten ondersteunt. In GEA worden hulpmiddelen beschreven zoals sjablonen voor GEA-analyses en de vervaardiging van allerlei typen architectuurproducten in documentvorm, maar GEA doet geen uitspraken over tooling. In zowel GEA als TOGAF zijn meta-modellen van de methode uitgewerkt. Beide raamwerken bevatten een overall metamodel, een proces metamodel en een product metamodel. Is de combinatie van TOGAF en GEA een gouden koppel? Wij hebben ervoor gekozen deze vraag te beantwoorden door uit te gaan van de belevingswereld van één methode en daarbij de toegevoegde waarde van de andere methode aan te geven. Vanuit de TOGAF-gebruiker: voor organisaties die TOGAF toepassen, zijn de sterke punten van GEA als eerste te benutten in de ADM-fasen Preliminary en Architecture Vision. De diepgaande inhoudelijke uitwerking van TOGAF van de fasen Business Architecture, Information Systems Architecture en Technology Architecture kan met GEA beter worden bestuurd door ook op deze niveaus de causale samenhang expliciet te maken. In de Preliminary Phase kan bij het vaststellen van principes het GEA-proces van het identificeren en onderling in verband brengen van principes, een fundamentele verbetering vormen. De principes die nodig zijn voor het realiseren van een ict-oplossing, worden daardoor in verband gebracht met principes van alle relevante perspectieven en worden in een intensief traject met stakeholders (van de perspectieven) vastgesteld. GEA koppelt hiermee expliciet stakeholder management aan het opstellen van principes. Het resultaat is een betere vraagarticulatie van de informatievoorziening, wanneer de TOGAF-architectuurcyclus wordt ingezet voor het creëren van business value. TOGAF besteedt veel aandacht aan stakeholder management en het vervaardigen van specifiek op de stakeholder afgestemde producten. Een belangrijke bijdrage tot scherper inzicht wordt verkregen door met GEA duidelijk te maken hoe de richtinggevende kaders van een stakeholder passen bij de richtinggevende kaders van andere stakeholders. In de fase Architecture Vision wordt in TOGAF een baseline en target architectuur gegenereerd aan de hand van zogenaamde business scenarios, waarin vanuit een bedrijfsvraagstuk business requirements worden geïnventariseerd. GEA kan aan 10 TIEM TOGAF en GEA: een gouden koppel? 9208_magazine_tiem_44_16.indd :24

10 dit proces het ontwikkelen van een integrale oplossing toevoegen. Daarmee wordt het bedrijfsvraagstuk breder en diepgaander gerelateerd aan de met elkaar samenhangende perspectieven en hun richtinggevende kaders. Toepassing van GEA verbreedt en verdiept op deze manier de techniek van business scenario s. Een belangrijke stap in deze fase is het definiëren van de scope van de architectuur. Zowel TOGAF als GEA kent de mogelijkheid van het op verschillende niveaus toepassen van architectuur, via respectievelijk partitioning en recursiviteit. Door de recursiviteit van GEA is het mogelijk om op samenhang tussen de verschillende niveaus te sturen. Vanuit de GEA-gebruiker: voor organisaties die GEA als primaire aanpak gebruiken is een belangrijke toegevoegde waarde van TOGAF dat TOGAFcycli kunnen worden ingezet voor de invulling van de diepere niveaus op IV-gebied. TOGAF richt zich, in tegenstelling tot GEA, op het gehele proces van totstandkoming van de IV-oplossing, inclusief migratieplanning en de governance van de implementatie. Bij het opstellen van het GEA-gebouw voegt TOGAF een waardevolle bibliotheek toe van IV-architectuur viewpoints (catalogs, diagrams, matrices) die met name voor het vormgeven van de (samengestelde) kernmodellen in GEA toegepast kunnen worden. Ook bij het vormgeven van de programma start architectuur (PgSA) zijn deze bruikbaar. Daarnaast is de techniek van stakeholder management van TOGAF van toegevoegde waarde. Hiermee worden systematisch alle stakeholders in kaart gebracht, geclassificeerd en wordt hun power en level of interest bepaald. Deze techniek is een aanvulling op het proces in GEA waarin perspectieven met richtinggevende kaders en representanten worden bepaald. Een degelijke analyse van de stakeholders (veelal de eigenaar van een perspectief) helpt in dit proces. Over de auteurs: Roel Wagter partner Ordina. Mieke Mahakena is trainer en product manager architectuur bij Capgemini Academy en voorzitter van de Open Business Working Group. Rob Stovers is management consultant en enterprise architect bij Ordina en TOGAF9 gecertificeerd. Willem Krijgsman is senior consultant bij Spax Solution en TOGAF9 gecertificeerd. Dirk Witte is principal consultant bij Logica Business Consulting. daarmee de contouren van de oplossing neer te zetten. Ook voor het ict-domein. Het domein waar TOGAF de diepgang betracht. TOGAF en GEA kennen een aantal essentiële verschillen die bij een gecombineerde toepassing meerwaarde opleveren. Een gecombineerde inzet betekent een veel betere afstemming tussen de vraag- en aanbodzijde van Informatievoorziening. Referenties 1. Wagter, R.: Sturen op samenhang op basis van GEA, Zaltbommel, van Haren Publishing, ISBN , Yin, R.K., Case study research, Design and Methods, 4th edition, SAGE Publications, Inc., The Open Group TOGAF Version 9. Van Haren Publishing, Zaltbommel, The Netherlands (2009). ISBN-13: Wagter, R. & Witte, D.: Toepassing van het strategisch stuurinstrument GEA, TIEM 35 (2010). 6. Wagter, R., Proper, H. & Witte, D.: Enterprise Coherence Assessment, LNBIP PRET 2011, Luxembourg; Springer-Verlag, Berlin Heidelberg, Germany (2011). 7. Conclusie Levert een gecombineerde toepassing van TOGAF en GEA een hogere toegevoegde waarde op voor de organisatie? Wij zijn van mening van wel. GEA is in staat vanwege haar holistische en causale benadering op uitstekende wijze een integrale oplossing voor vraagstukken te ontwikkelen en TOGAF en GEA: een gouden koppel? TIEM _magazine_tiem_44_16.indd :24

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

WHITE PAPER DYA : IMPLEMENTATIEAANPAK VOOR TOGAF

WHITE PAPER DYA : IMPLEMENTATIEAANPAK VOOR TOGAF WHITE PAPER DYA : IMPLEMENTATIEAANPAK VOOR TOGAF Martin van den Berg Jan Willem Dijkstra Gé Schellen Renzo Wouters WHITE PAPER DYA : IMPLEMENTATIEAANPAK VOOR TOGAF Martin van den Berg Jan Willem Dijkstra

Nadere informatie

NAF Insight. Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper

NAF Insight. Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper NAF Insight Architectuurprincipes Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper 1 Agenda 09.00-09.15 Welkomstwoord door Erik Proper 09.15-09.45 Introductie principes en boek door Danny Greefhorst 09.45-10.15

Nadere informatie

6-4-2015. Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info. Docent: Marcel Gelsing. Les 1

6-4-2015. Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info. Docent: Marcel Gelsing. Les 1 Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info 1 Maak een (verbeter)voorstel voor Enterprise Architectuur, waarbij u zowel de mogelijkheden als de beperkingen van

Nadere informatie

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Inventarisatie van concerns, requirements, principes en patronen Bert Dingemans Togaf 9 kent verschillende entiteiten om de behoeften van stakeholders te

Nadere informatie

Introductie ArchiMate

Introductie ArchiMate Introductie ArchiMate NAF Insight De Meern, 8 maart 2012 Egon Willemsz, enterprise architect UWV Programma Waarom ArchiMate? Praktijkvoorbeelden Samenvatting concepten Van start met ArchiMate Tot besluit

Nadere informatie

NAF Insight ArchiMate. 8 maart 2012

NAF Insight ArchiMate. 8 maart 2012 NAF Insight ArchiMate 8 maart 2012 Programma 14:00 14:30 Opening en introductie Marc Lankhorst, Novay en NAF-bestuur 14:30 16:45 Parallelsessies 1 & 2 16:45 18:00 Netwerken en eten 18:00 19:10 Open Space

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

Opleiding MARIJ Module 6

Opleiding MARIJ Module 6 1. Sturen op samenhang 2. Overview MARIJ 3. MARIJ voor architecten Opleiding MARIJ Module 6 5. Architectuur processen en producten 4. MARIJ implementatie 6. Architectuur bemensing en competenties Architectuur

Nadere informatie

Hebt u ze op een rijtje?

Hebt u ze op een rijtje? 36 Informatiebeveiliging - nummer 4-2012 Hebt u ze op een rijtje? Ir. Rob van Gansewinkel CISSP is gecertificeerd TOGAF9 en werkt bij Capgemini op de vakgebieden infrastructuur en security. Hij is bereikbaar

Nadere informatie

Tools. TOGAF in vogelvlucht. Het enterprise architectuur vakgebied is nog. Serieus raamwerk voor elke architect

Tools. TOGAF in vogelvlucht. Het enterprise architectuur vakgebied is nog. Serieus raamwerk voor elke architect Tools Er zijn de afgelopen tien jaar veel architectuurmethoden, technieken en raamwerken verschenen. Veel van deze methoden en technieken zijn afkomstig van adviesorganisaties en niet publiek beschikbaar.

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans Business Scenario Voorbeeld Archimate Risico Extensie versie 0.1 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging Review historie Naam Afdeling Functie Datum

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Een volgende stap in de ontwikkeling van architectuur

Een volgende stap in de ontwikkeling van architectuur Een volgende stap in de ontwikkeling van architectuur TOGAF in vogelvlucht Danny Greefhorst Er zijn de afgelopen tien jaar veel architectuurmethoden, technieken en raamwerken verschenen. Veel van deze

Nadere informatie

Opleiding MARIJ Module 7

Opleiding MARIJ Module 7 1. Sturen op samenhang 2. Overview MARIJ 3. MARIJ voor architecten Opleiding MARIJ Module 7 5. Architectuur processen en producten 4. MARIJ implementatie 6. Architectuur bemensing en competenties Architectuur

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

NAF Insight: ArchiMate en domeintalen 1 November 2012

NAF Insight: ArchiMate en domeintalen 1 November 2012 NAF Insight: ArchiMate en domeintalen 1 November 2012 Harmen van den Berg, NAF-werkgroep ArchiMate-gebruik Een paar sfeerbeelden... Werkgroep ArchiMate-gebruik Kennis delen rond gebruik ArchiMate taal

Nadere informatie

Presentatie NORA/MARIJ

Presentatie NORA/MARIJ Presentatie NORA/MARIJ 6 november 2009 Peter Bergman Adviseur Architectuur ICTU RENOIR RENOIR = REgie NuP Ondersteuning Implementatie en Realisatie Overzicht presentatie Families van (referentie-)architecturen

Nadere informatie

Architecture Governance

Architecture Governance Architecture Governance Plan van aanpak Auteur: Docent: Stijn Hoppenbrouwers Plaats, datum: Nijmegen, 14 november 2003 Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. PROBLEEMSTELLING EN DOELSTELLING...

Nadere informatie

Maturity van security architectuur

Maturity van security architectuur Renato Kuiper Principal Consultant LogicaCMG renato.kuiper@logicacmg.com LogicaCMG 2006. All rights reserved Over de spreker Renato Kuiper Principal consultant Information Security bij LogicaCMG Hoofdredacteur

Nadere informatie

Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2)

Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2) Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2) Deel 1 1. Prelude 8 13 2. Achtergrond en Context MARIJ (leerdoel 3; duur 1-2 uur) 14-25 3. Eén architectuur voor de Rijksdienst (leerdoel 3; duur 1 uur)

Nadere informatie

Volwassenheid en effectiviteit van enterprise

Volwassenheid en effectiviteit van enterprise Volwassenheid en effectiviteit van enterprise architectuur http://igitur-archive.library.uu.nl/dissertations/2011-0609- 200519/steenbergen.pdf Marlies van Steenbergen Even voorstellen Principal Consultant

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI getronicspinkroccade.nl Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI Machteld Meijer Zeist, 3 oktober 2006 Inhoud Domeinen en modellen Functioneel beheer en BiSL Rol van BiSL in SPI 1 Goed functioneel

Nadere informatie

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF, ArchiMate en Architect

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF, ArchiMate en Architect Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF, ArchiMate en Architect Harmen van den Berg BiZZdesign BiZZdesign Designing your business is our business! Business model innovatie Enterprise architecture management

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

Functiebeschrijving Business Architect

Functiebeschrijving Business Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager architectuur van

Nadere informatie

Inrichten Architecture Governance Equens

Inrichten Architecture Governance Equens Inrichten Architecture Governance Equens Peter Droppert Equens SE Enterprise Architect 2011 Equens SE Peter.Droppert@nl.equens.com +31625199782 V4 20111110 Governance @ Equens 2 Agenda Architecture Governance

Nadere informatie

HET GAAT OM INFORMATIE

HET GAAT OM INFORMATIE Aan leiding C OB IT HET GAAT OM INFORMATIE Informatie is belangrijk voor het functioneren van een organisatie Informatie wordt gegenereerd, gebruikt, bewaard, ontsloten, verwijderd Informatietechnologie

Nadere informatie

Functiebeschrijving Enterprise Architect

Functiebeschrijving Enterprise Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de CIO of aan de manager van

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

25 Het CATS CM Maturity Model

25 Het CATS CM Maturity Model 25 Het CATS CM Maturity Model Op basis van de ervaringen die zijn opgedaan in het advies- en trainingswerk van CM Partners is, uitgaande van CATS CM, een volwassenheidsmodel opgesteld dat ingezet kan worden

Nadere informatie

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect Harmen van den Berg LAC 2011 November 2011 Aandachtsgebieden BiZZdesign Implementatie EA Richten Governance Implementatie BPE Inrichten

Nadere informatie

Het belang van Architectuur binnen Outsourcing

Het belang van Architectuur binnen Outsourcing Hanko van Giessen (IBM) Platform Outsourcing Nederland Donderdag, 13 oktober 2011 2011 IBM Corporation Agenda IBM Global Services Wat verstaan we nu precies onder Architectuur? Het belang van Architectuur

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden zien

Nadere informatie

Trefdag ZORG. Meer resultaten. door strategische inzet. van middelen

Trefdag ZORG. Meer resultaten. door strategische inzet. van middelen Trefdag ZORG Meer resultaten door strategische inzet van middelen September 2013 Francis Manas fm@amelior.be Herkenbaar? Aantal projecten neemt toe Projecten zonder link met doelen organisatie: geen fit

Nadere informatie

Dragon1 EA Methode Bridge Training

Dragon1 EA Methode Bridge Training www.yvomar.nl DRAGON1 GEACCREDITEERDE TRAINING ORGANISATIE (ATO) Word Dragon1Certified Architect Maak grondig kennis met het VEA Kernmodel van Dragon1 Leer 10 veelgevraagde Architecture Baseline producten,

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

bedrijfsprocessen en vormt daarmee de kapstok voor de producten van andere disciplines. Het PAM is geen RUP concept.

bedrijfsprocessen en vormt daarmee de kapstok voor de producten van andere disciplines. Het PAM is geen RUP concept. 1. 1.1. Inleiding Doel De Requirementdiscipline richt zich op het vaststellen en vastleggen van de eisen en wensen die aan een oplossing worden gesteld: de requirements. Rollen De keyrol binnen deze discipline

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010

Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010 Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010 Tanja Goense 16 September 2010 Programma Even voorstellen Opzet onderzoek Bevindingen Samengevat Foodforthought

Nadere informatie

Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014

Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014 Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014 Business rules scheiden kennis van processen 1 Agenda 18:30-18:40 Opening 18:40-19:15 Het scheiden van kennis en processen Peter Nobels,

Nadere informatie

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA.

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven Johan Zandhuis SYSQA Start: 1999 Onafhankelijk Quality Assurance in IT 150 medewerkers (en groeiend) 2 SYSQA Operationeel

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Lean Management. BiZZdesign www.bizzdesign.com. Building Strong Organizations

Lean Management. BiZZdesign www.bizzdesign.com. Building Strong Organizations Lean Management BiZZdesign www.bizzdesign.com Building Strong Organizations BiZZdesign begeleidt ons zeer goed bij de optimalisatie van onze werkprocessen en de organisatiebrede aanpak. Tegelijkertijd

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen

ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen WI1: Het opstarten van het project Milestone 1 WI2: Ontwikkel een Vison WI3: Modelleer het Business Domain WI4: Creëer een Glossary WI7: Beheer wijzigingen

Nadere informatie

Partnercertificering Be Informed 2013

Partnercertificering Be Informed 2013 Partnercertificering Be Informed 2013 - Implementatie & Support partner - Be Informed Copyright 2013 by Be Informed. All rights reserved. Nothing in this publication may be duplicated, published or transmitted,

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate. Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans

Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate. Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans Abstract Modelleren op basis van de open standard ArchiMate is een goed uitgangspunt voor

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

11 Toetsen van projecten op enterprise architectuur

11 Toetsen van projecten op enterprise architectuur 11 Toetsen van projecten op enterprise architectuur Ralph Foorthuis, Frank Hofman, Sjaak Brinkkemper en Rik Bos Dit artikel presenteert een benadering voor het toetsen van projecten op een kaderstellende

Nadere informatie

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS EEN PRAKTISCHE AANPAK BUSINESS ANALYSE CENTER OF EXCELLENCE - SYNERGIO Inhoudsopgave 1 HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS... 3 1.1 GEBRUIKEN VERSUS HERGEBRUIKEN... 4 2 STRATEGIE...

Nadere informatie

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement Programma 14 november middag Risicomanagement Modellen Strategisch risicomanagement Kaplan 1www.risicomanagementacademie.nl 2www.risicomanagementacademie.nl Risicomanagement modellen Verscheidenheid normen

Nadere informatie

Copyright protected. Use is for Single Users only via a VHP Approved License. For information and printed versions please see www.vanharen.

Copyright protected. Use is for Single Users only via a VHP Approved License. For information and printed versions please see www.vanharen. TOGAF VERSIE 9 Een Pocket Guide Over de TOGAF series De TOGAF series bestaat uit de officiële publicaties over TOGAF namens The Open Group: - TOGAF Version 9 - TOGAF Version 9 A Pocket Guide - TOGAF Version

Nadere informatie

Project Start Architectuur (PSA)

Project Start Architectuur (PSA) Project Start Architectuur (PSA) InterActory Architectuur Service Orientatie versie 0.2 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging 0.1 Maart 2012 Bert

Nadere informatie

Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect. Roel Wieringa Universiteit Twente. 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1

Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect. Roel Wieringa Universiteit Twente. 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1 Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect Roel Wieringa Universiteit Twente 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1 Twee onderwerpen 1. Informatievoorziening Informatievoorzieningsarchitectuur

Nadere informatie

Business Information Management Library. BiML Introductie

Business Information Management Library. BiML Introductie Business Information Management Library BiML Introductie Auteur Remko van der Pols Redactie René Sieders Pauline van Boven Illustraties Remko van der Pols Status en versie Status: Versie 0.5 Datum: 5 oktober

Nadere informatie

Programme Power. De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie

Programme Power. De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie Programme Power De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie Agenda Introductie Stedin Historie van Project- en Portfoliomanagement Van Portfoliomanagement naar Programmaregie Waar staan we nu Oog

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO PROJECT HANDBOEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet

Nadere informatie

Dragon1 Officieel Statement

Dragon1 Officieel Statement Dragon1 Officieel Statement Versie: 2.0d Datum: 19 april 2010 Auteur: Mark Paauwe Inleiding Dit document geeft in het kort weer wat Dragon1 is en wat de belangrijkste taken, rechten en plichten van personen

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Kwaliteit van IT-Architectuur

Kwaliteit van IT-Architectuur Kwaliteit van IT-Architectuur Leo Pruijt Lectoraat ADIS Hogeschool Utrecht HU Ngi 29-09-2011 1 Architectuur en Kwaliteit Promotieonderzoek (vanaf 01-09-2011) Onderwerp: Architectuur en Kwaliteit Promotor:

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model Ketenbesturing Meten is weten The concept of SCM requires measuring the overall supply chain performance rather then only the performance of the individual chain members. Handfield 1991 K. Melaerts - KHLeuven,

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

Verandermanagement: Business as Usual

Verandermanagement: Business as Usual Verandermanagement: Samenvatting Voor organisaties is het inmiddels een vast gegeven dat hun processen en producten continue zullen moeten veranderen om zich te kunnen handhaven in een omgeving waar we

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Succes = Noodzaak x Visie x Draagvlak 2. Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International

Succes = Noodzaak x Visie x Draagvlak 2. Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International Succes = x Visie x Draagvlak 2 Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International dinsdag 3 oktober 2006 Spider Congres Agenda Inventarisatie SPI-knelpunten Implementatie

Nadere informatie

Een framework voor applicatiebeheer

Een framework voor applicatiebeheer Een framework voor applicatie Mark Smalley ASL-Foundation www.aslfoundation.org SPIder, Utrecht, 10 juni 2003 Agenda Positionering applicatie Wat is ASL Waarom ASL Hoe ziet ASL eruit Samenwerking domeinen

Nadere informatie

De Architect heeft veel te kiezen! EAM Congres 2014: The Voice of the Architect State of the Art volgens EAM Partners

De Architect heeft veel te kiezen! EAM Congres 2014: The Voice of the Architect State of the Art volgens EAM Partners De Architect heeft veel te kiezen! EAM Congres 2014: The Voice of the Architect Track: State of the Art volgens EAM Partners Rob Swinkels - 22 mei 2014 Quint Consulting & Learning Services Government &

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

TAM. Control Model for Effective Testing

TAM. Control Model for Effective Testing TAM Control Model for Effective Testing Test management group Missie Adapteren specifieke context klant Klanten helpen met testuitdaging Resultaatgericht testmanagement Standaardisatie en industrialisatie

Nadere informatie

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie.

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie. en werkwijze BPM awareness Inzicht in de toepassing van BPM op strategisch niveau in het algemeen en binnen de eigen organisatie. Kennismaken met BPM vanuit een strategisch perspectief Nut en toegevoegde

Nadere informatie

Architectuur principes binnen CP. Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com

Architectuur principes binnen CP. Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com Architectuur principes binnen CP Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com Agenda Context Organisatie Architectuur Architectuurproduct Het ontwikkelen van principes Principes in relatie tot architectuurproducten

Nadere informatie

Survey resultaten. Architectuursurvey. René Krouwel. januari 2016

Survey resultaten. Architectuursurvey. René Krouwel. januari 2016 Architectuursurvey René Krouwel januari 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een informatiesysteem, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Tools voor architectuur

Tools voor architectuur Tools voor architectuur Ria van Rijn In deze white paper besteden we aandacht aan tools, die het maken en beheren van architectuurproducten kunnen ondersteunen. Allereerst wordt er aandacht besteed aan

Nadere informatie

De PSA bevat geen Solution Architecture!

De PSA bevat geen Solution Architecture! De PSA bevat geen Solution Architecture! Joost Luijpers Bij veel organisaties bestaat het beeld dat de Project Start Architectuur (PSA) bedoeld is om de Solution Architecture van het project weer te geven

Nadere informatie

Voorlopige resultaten Informatiemanagement onderzoek 2011. Woensdag 19 oktober NGI IM Utrecht

Voorlopige resultaten Informatiemanagement onderzoek 2011. Woensdag 19 oktober NGI IM Utrecht Voorlopige resultaten Informatiemanagement onderzoek 2011 Woensdag 19 oktober NGI IM Utrecht Agenda 19.00 19.15 Welkom en inleiding 19.15 19.45 IM Onderzoek 2011 19.45 20.15 Pauze 20.15 21.00 Discussie

Nadere informatie

Denken in processen. Peter Matthijssen. Business Model Innovation. Business Process Management. Lean Management. Enterprise Architecture

Denken in processen. Peter Matthijssen. Business Model Innovation. Business Process Management. Lean Management. Enterprise Architecture Denken in processen Peter Matthijssen Introductie BiZZdesign Consultancy Training Tools Best practices Business Model Innovation Business Process Management Lean Management Enterprise Architecture Wereldwijd

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID

EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID DOET ARCHITECTUUR MEE? Wouter Bronsgeest 29 mei 2012 Center for egovernment Studies (CFES) 1 EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN POSITIONERING EN MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE

Nadere informatie

Business Continuity Management. Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN

Business Continuity Management. Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN Business Management Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN Lelystad, 29 juni 2009 AGENDA Waarom Business Management? Hoe pakken we BCM aan? Wat is de relatie van BCM met SABSA? SCS Lelystad en mijn

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Blauwdruk voor succesvol FM. Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties

Blauwdruk voor succesvol FM. Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties Blauwdruk voor succesvol FM Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties Inhoud Voorwoord Planning en control voor facilitaire organisaties

Nadere informatie

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P notitie Van project onderwerp opgemaakt door Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen status datum opmaak 20-7-2012 bijlagen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

Nadere informatie