Het proces als domein

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het proces als domein"

Transcriptie

1 Het proces als domein Over de effecten van het procesmonopolie van de advocatuur Barbara Baarsma Flóra Felsö

2

3 Amsterdam, november 2005 In opdracht van het Verbond van Verzekeraars Het proces als domein Over de effecten van het procesmonopolie van de advocatuur Eindrapport Barbara Baarsma Flóra Felsö

4 De wetenschap dat het goed is SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast economisch onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven. Ons onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd aan de Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben geen winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het uitbrengen van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek. SEO-rapport nr. 846 ISBN Copyright 2005 SEO Economisch Onderzoek, Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in artikelen en dergelijke, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld.

5 Inhoudsopgave Executive Summary...i 1 Inleiding Vraagstelling De actoren op de markt voor juridische bijstand De actoren aan de vraagzijde De aanbodzijde: advocaten Toetreding tot de advocatuur De balie Tarifering De advocatuur in cijfers De aanbodzijde: rechtsbijstandverzekeraars De rechtsbijstandverzekeraars in cijfers Publiek belang op de markt voor juridische bijstand Op zoek naar het publiek belang Knelpunten op de markt voor juridische bijstand Werking van de markt voor rechtsbijstandverzekeringen Werking van de markt voor advocatendiensten Het publiek belang samengevat De institutionele context Zelfregulering en overheidsregulering Rechtvaardiging procesmonopolie advocatuur Procesmonopolie: wat en wie? Reikwijdte procesmonopolie Toetredingsmogelijkheden: advocaten in loondienst...55

6 5.4 Rechtsbijstandverzekeraars Advocaten in loondienst bij rechtsbijstandverzekeraars Gesubsidieerde rechtsbijstand De institutionele context samengevat Alternatieven Direct ingrijpen op het domeinmonopolie De lessen uit de competentiegrensverhoging van Beperking domeinmonopolie door verdere verhoging competentiegrens Procesmonopolie opgesteld voor een bredere groep Afschaffing procesmonopolie Tariefregulering Synthese...87 Literatuurlijst...89 Lijst met gesprekspartners...95

7 HET PROCES ALS DOMEIN i Executive Summary In de civiele sector van de rechtshuishouding is de toegang tot het recht een punt van zorg. Dat heeft in de eerste plaats te maken met het tijdsbeslag. [ ] Een ander punt van zorg is dat de toegang in de praktijk wordt versmald door de kosten die met een juridische procedure gepaard gaan. WRR, 2002, p De advocatuur mag al 10 jaar op warme politieke en maatschappelijke belangstelling rekenen. In 1995 werd door de Commissie Cohen naar de exclusieve positie van de advocaat in de procespraktijk gekeken. In 1997 volgde een advies van de Commissie Van Delden waarin eveneens werd gepleit voor het inperken van het procesmonopolie. En zo geschiedde; de competentiegrens werd verhoogd tot en de advocaat in loondienst van een niet-advocaat werd mogelijk. Vanwege een defensieve houding van de Nederlandse Orde van Advocaten is het lange tijd niet aantrekkelijk geweest om advocaten in loondienst te nemen. Mede daardoor hebben de aanpassingen van eind jaren 90 niet geleid tot veel toetreding tot het domein met als gevolg dat er weinig tot geen prijsdruk ontstond op de tarieven voor advocatendiensten. In 2002 gooide de WRR met het rapport De toekomst van de nationale rechtsstaat opnieuw een steen in de vijver en sindsdien is de discussie over de positie van de advocaat en zijn exclusieve rechten weer losgebarsten. Begin 2006 zal de door de minister van Justitie geïnstalleerde Commissie Advocatuur o.l.v. mr. P.C.E. van Wijmen met nieuwe beleidsvoorstellen komen. Onderdeel van het werk van de Commissie is wederom de noodzaak en omvang van het procesmonopolie. Dit is een belangrijk punt omdat in de woorden van de WRR er reden is tot zorg doordat de toegang tot het recht in de praktijk wordt versmald door de kosten die met een juridische procedure gepaard gaan. Los daarvan is het verstandig om het huidige institutionele kader op de markt voor juridische bijstand eens kritisch te bekijken, omdat het huidige kader al meer dan een halve eeuw bestaat. In de tussentijd is de markt voor juridische bijstand veranderd, door onder meer een toenemende juridisering van de maatschappij en een segmentatie van de markt. Het is van belang om te kijken of het huidige (overheids)ingrijpen nog wel de meest optimale manier van ingrijpen is. Dit rapport gaat met name in op de vraag in hoeverre het huidige procesmonopolie als optimaal ingrijpen op de markt voor juridische bijstand kan worden gezien. De centrale onderzoeksvraag heeft 3 componenten: (1) Welk publiek belang speelt een rol op de markt voor juridische bijstand? (2) Hoe grijpt de overheid momenteel in op de markt om dit belang te borgen? (3) Is dit ingrijpen vanuit economisch perspectief optimaal te noemen? Hieronder behandelen we deze drie vragen.

8 ii Welk publiek belang speelt een rol op de markt voor juridische bijstand? Het startpunt bij het blootleggen van het publiek belang is een situatie zonder overheidsingrijpen op de markt voor juridische bijstand. Het publiek belang ontstaat doordat de markt niet goed werkt en/of de politiek niet tevreden is met het resultaat van de werking van de markt. Het publiek belang op de markt voor juridische bijstand is samen te vatten onder de noemer rechtszekerheid, dat wil zeggen de zekerheid ten aanzien van de vraag waar men met betrekking tot het recht aan toe is. Rechtszekerheid omvat toegankelijkheid van het recht, een evenwichtig en ordelijk verloop van rechtsgedingen en een efficiënte rechtsgang. Dit publiek belang ontstaat doordat sprake is van informatiescheefheid (de afnemer kan de kwaliteit van de juridische bijstand niet goed beoordelen), een paternalistische overheid (die de onmondige, onervaren rechtzoekende wil beschermen; equality of arms ), herverdelingsargumenten (die leiden tot de gefinancierde rechtshulp) en externe effecten (met name ongeprijsde effecten in het rechtssysteem). Zowel aan de aanbodzijde van de markt voor advocatendiensten (enerzijds grote commerciële kantoren die met name het grootbedrijf bedienen en anderzijds kleinere kantoren die met name het MKB en particulieren bedienen) als aan de vraagzijde ontstaat segmentatie (enerzijds grote bedrijven en overheidsinstellingen die frequent advocatendiensten inhuren en anderzijds afnemers die slechts zelden gebruik maken van advocatendiensten). Het marktsegment van de grote, commerciële advocatenkantoren en grootzakelijke afnemers (repeat buyers) behoeft nauwelijks of in ieder geval veel minder (overheids)regulering, omdat de markt het informatieprobleem via het reputatiemechanisme adresseert. Het publiek belang van rechtszekerheid speelt dan ook in veel sterkere mate een rol op het marktsegment kleinere advocatenkantoren en particulieren en MKB. Echter, ook op dit marktsegment wordt een deel van het informatieprobleem opgelost doordat derde partijen (zoals rechtsbijstandverzekeraars, vakbonden en gefinancierde rechtsbijstand) individuele rechtzoekenden op weg helpen. Doordat zij zelf juristen zijn en veel ervaring hebben met het inhuren van advocatendiensten hebben deze derde partijen een veel beter idee van de kwaliteit van de geleverde dienst. Op het kleinverbruikerssegment bestaat dus wel een publiek belang, maar dat omvat niet het gehele informatieprobleem, omdat de markt dat voor een flink deel reeds heeft opgelost. 1 Hoe grijpt de overheid momenteel in op de markt om dit belang te borgen? De overheid heeft het publiek belang rechtszekerheid geborgd door de volgende in het rapport beschreven instrumenten: Het instellen van de verplichte procesvertegenwoordiging met een monopolie op dit domein door advocaten (kortweg: procesmonopolie). Het instellen van de Orde van Advocaten die als publiekrechtelijke organisatie de mogelijkheid heeft om met zelfregulering invulling te geven aan het procesmonopolie, door bijv. een opleidingsprogramma, verordeningen en andere bindende regels en zorg voor tuchtrechtspraak. Het instellen van gesubsidieerde rechtsbijstand. 1 Een flink deel omdat meer dan 2 op de 10 huishoudens in Nederland een rechtsbijstandverzekering hebben, bijna 1,8 miljoen werknemers lid zijn van een vakcentrale en jaarlijks bijna mensen een beroep doen op de gefinancierde rechtsbijstand.

9 EXECUTIVE SUMMARY iii Overige regelgeving ten aanzien van advocaten (Advocatenwet). Regelgeving ten aanzien van rechtsbijstandverzekeraars: de Wet toezicht verzekeringsbedrijf Om een efficiënte rechtspraak te waarborgen en om onmondige klanten te beschermen, geldt voor de civiele procedures bij de rechtbank (zijnde niet bij de sector kanton) verplichte vertegenwoordiging. Vanouds hebben advocaten een monopolie op dit domein. De toelatingseisen voor de advocatuur (zoals de verplichte beroepsopleiding en de eisen bij het toelaten van advocaten in loondienst van niet-advocaten) en de verplichte education permanente zijn mede bedoeld om te garanderen dat advocaten over de specifieke kennis en vaardigheden beschikken die nodig zijn voor het voeren van procedures. Deze eisen, die de beroepsgroep aan zichzelf stelt, staan in combinatie met het wettelijk procesmonopolie een meer gediversifieerd aanbod van procesvertegenwoordiging in de weg, waardoor concurrentie op de markt voor juridische bijstand vooralsnog geen drukkend effect heeft op de prijsstelling van (proces)advocaten. Is dit ingrijpen vanuit economisch perspectief optimaal te noemen? De vraag die beantwoord dient te worden is of het huidige overheidsingrijpen de meest effectieve en efficiënte manier is om rechtszekerheid te borgen. Ten aanzien van het procesmonopolie vinden wij in het onderzoek sterke aanwijzingen dat dit niet het geval is. Door een wettelijk monopolie in te stellen, introduceert de overheid met haar optreden een extra vorm van marktfalen: monopolievorming in een poging een informatieprobleem op te lossen. Monopolievorming door overheidsoptreden heeft kortweg drie oorzaken: Wettelijk verplichte procesvertegenwoordiging door alleen advocaten. Verplichte winkelnering leidt doorgaans tot te hoge prijzen en een gebrek aan innovatie. De toetredingsbarrières die de Orde in het leven heeft geroepen zijn hoog en versterken dus het monopolie van zittende advocaten (denk aan de toelating van advocaten in loondienst). Uitstralingseffecten van het procesmonopolie: de status van wettelijk beschermd juridisch adviseur werkt ook buiten het monopolie. Dit reputatie-effect kan in een markt met onvolkomen mededinging worden omgezet in een extra premie voor advocaten. Het gevolg van het ingrijpen is dat de prijzen hoger liggen. Sommig overheidsingrijpen, namelijk het ingrijpen gericht op de gefinancierde rechtshulp, heeft op dat deel van de markt een dempend effect op de prijsvorming, omdat de tarieven die de overheid voor de gefinancierde rechtshulp heeft vastgesteld lager zijn dan de gewone uurtarieven van een advocaat. Het is niet duidelijk of deze tarieven kostendekkend zijn. Indien deze lage tarieven kostendekkend zijn, dan is het aannemelijk dat de marges op het niet-gesubsidieerde deel wel erg groot zijn. Indien gesubsidieerde rechtsbijstand niet kostendekkend is, is er sprake van kruissubsidiëring waarbij de betalende cliënt een (in praktijk nauwelijks onderhandelbaar) tarief opgedrongen krijgt dat het verlies op de overheidsuren goedmaakt. Voor rechtzoekenden die geen gefinancierde bijstand hebben, betekent dit ingrijpen dat zij via kruissubsidiëring gedwongen zijn om mee te betalen en dus relatief nog hogere prijzen betalen. Het is dan ook de vraag of het publiek belang ook met minder ingrijpende maatregelen geborgd kan worden. In dit rapport onderzoeken we verschillende alternatieven die het publiek belang borgen en tevens (enige) maatschappelijke kostenbesparing kunnen opleveren ten opzichte het huidige institutionele kader. De volgende alternatieven komen aan bod:

10 iv 1. Direct ingrijpen op het domeinmonopolie: - Beperking domeinmonopolie door verdere verhoging competentiegrens - Domeinmonopolie openstellen voor een bredere groep dan alleen advocaten - Afschaffing domeinmonopolie (met flankerend beleid) 2. Tariefregulering Elk van deze alternatieven heeft voor- en nadelen, maar deze tegen elkaar afwegend zien wij op korte en middellange termijn het meest in het openstellen van het procesmonopolie voor nietadvocaten: de procesjuristen. Dit alternatief sluit ook aan bij de gedachte dat het gegeven het feit dat de markt voor advocatendiensten is gesegmenteerd en in de ogen van veel rechtzoekenden breder is dan alleen de advocatuur beter is om het publiek belang te borgen door markten en niet beroepsgroepen te reguleren. Door het openstellen van het procesmonopolie wordt de gehele markt voor procesdiensten en niet alleen de beroepsgroep advocatuur gereguleerd. De toegang tot het procesmonopolie moet niet bij de Orde in de huidige structuur komen te liggen, omdat dat te veel vragen op het gebied van onafhankelijkheid oproept. Als de organisatiestructuur van de Orde wordt aangepast (door een meerderheidszeggenschap voor overige actoren te regelen in een speciale Kamer voor toezicht op het procesmonopolie), is er wellicht een mogelijkheid om het toezicht op toegang voor procesjuristen toch onder te brengen bij de Orde. In andere gevallen zal een onafhankelijke toezichthouder de toegang moeten reguleren (bijv. een accreditatie-instelling). Omdat het verhogen van de competentiegrens het probleem van verplichte winkelnering niet oplost, is dat vanuit dit perspectief niet aan te bevelen. Het alternatief leidt wel tot een grotere keuzevrijheid voor een groter deel van de markt (namelijk de zaken die onder de nieuwe, hogere competentiegrens vallen). Er zullen meer zaken voor de kantonrechter worden behandeld hetgeen leidt tot snellere en eenvoudigere procedures. Tariefregulering kan op zich wel effectief zijn, maar is in onze ogen geen efficiënte optie, omdat het teveel marktverstoringen tot gevolg heeft. Er wordt een rigide grens aan de markt opgelegd die remmend werkt op innovatie, flexibiliteit en andere wenselijke gedragingen. Daarnaast leidt tariefregulering tot hoge reguleringskosten en is er gevaar voor crowding out (de ingewikkelde en tijdrovende zaken blijven liggen). Het volledig afschaffen van de verplichte procesvertegenwoordiging is zonder flankerend beleid niet aan te raden vanwege het gevaar dat de rechtzoekende geen toegang meer heeft tot het recht, omdat hij zonder hulp zijn weg niet vindt in de huidige ingewikkelde procesregels. Op lange termijn zijn de grootste voordelen te verwachten van een combinatie van een aanpassing (sterke vereenvoudiging) van het procesrecht en het afschaffen van de verplichte procesvertegenwoordiging. En daarmee zijn we terug bij het citaat uit het WRR rapport waar we mee begonnen. Volgens de WRR is de toegang tot het recht in de civiele sector van de rechtshuishouding een punt van zorg. Dat heeft in de eerste plaats te maken met het tijdsbeslag. [ ] Een ander punt van zorg is dat de toegang in de praktijk wordt versmald door de kosten die met een juridische procedure gepaard gaan., aldus de WRR. De ideale oplossing hiervoor is het alternatief waarbij de verplichte procesvertegenwoordiging wordt

11 EXECUTIVE SUMMARY v afgeschaft in combinatie met het sterk vereenvoudigen van de procesregels. In dat geval is immers sprake van een efficiëntere, eenvoudigere, meer bij de tijd passende en goedkopere rechtspraak en (wellicht) van meer prikkels om er onderling uit te komen. Voor de korte en middellange termijn is de optie van het openstellen van het procesmonopolie voor gekwalificeerde procesjuristen het beste alternatief om het publiek belang op een efficiënte en effectieve manier te borgen. Summary The Dutch government wants to guarantee legal security for all those seeking justice. In order to guarantee this public interest the government has given certain exclusive privileges to Dutch advocates, among which a monopoly on the conduct of a case. In this report we analyse the effects this monopoly has on both consumers (including SME firms) and competitors. Our research shows that the Dutch government can incur welfare gains by opening up the monopoly to others than just advocates, namely legal expenses insurers, trade unions and other legal counsels. Of course these counsels will have to satisfy the same minimum requirements as advocates, where these requirements will have to be set by an independent body.

12

13 HET PROCES ALS DOMEIN 1 1 Inleiding De wet moet een goede rechtspleging waarborgen en zij positioneert de advocaat als dienaar van het algemeen belang met dienovereenkomstige rechten en plichten. Dat was een halve eeuw zo vanzelfsprekend dat je dat niet eens expliciet in de Advocatenwet terugvindt. De geheimhoudingsplicht bijvoorbeeld, of het verschoningsrecht, of het monopolie van de verplichte rechtsbijstand, in die tijd was dat allemaal geen punt van discussie. Speech minister Donner bij de installatie van de Commissie Van Wijmen (Commissie Advocatuur), 4 mei 2005 In 1995 schreef de interdepartementale werkgroep domeinmonopolie advocatuur (werkgroep Cohen) in het kader van het MDW-traject een rapport, waarin de exclusieve positie van de advocaat in het procesrecht ter discussie werd gesteld. De werkgroep Cohen had twee centrale thema s: (1) beperking van de reikwijdte van het domeinmonopolie door het verhogen van de competentiegrens, en (2) het uitbreiden van de toetredingsmogelijkheden (waardoor een advocaat in loondienst mogelijk zou moeten worden). De krantenkoppen in de zomer van 1995 voorspelden Sorgdrager wil af van monopolie advocaat in het procesrecht (Volkskrant, 12 juli) en Het einde monopolie advocatuur nadert (Parool, 29 augustus). Zo snel ging het echter niet. Er werd een commissie ingesteld: de commissie Herijking omvang verplichte procesvertegenwoordiging ook wel de commissie Van Delden genoemd. Deze commissie schreef het rapport Gericht verplicht, waarin onder andere werd aanbevolen om het domeinmonopolie te beperken. Vervolgens is per 1 januari 1999 het procesmonopolie inderdaad afgezwakt door de competentiegrens tussen de kantonrechter (waarvoor geen procesvertegenwoordiging verplicht is) en de rechtbank te verhogen van naar gulden (tegenwoordig 5.000). Daarna is het in de politiek en de media echter een tijd lang stil rond het onderwerp. Daar komt in 2003 verandering in met het verschijnen van het WRR rapport De toekomst van de nationale rechtsstaat (oktober 2002). Tweede Kamerlid Klaas de Vries dient naar aanleiding van de discussie over het rapport een motie in, waarin hij een onderzoek naar de rol en de positie van de advocatuur vraagt. De motie wijst op de grote veranderingen in de advocatuur en noemt een aantal punten die uitdrukkelijk onderwerp van studie dienen te zijn, waaronder: de procederende versus de adviserende (met name in de internationale adviespraktijk) advocaat; de privileges zoals procesmonopolie en verschoningsrecht; de toegang tot rechtshulp voor particulieren; de betekenis van de internationalisering van de advocatuur; het functioneren van toezicht, klacht- en tuchtrecht. Minister Donner heeft daarop op 4 mei 2005 de commissie Advocatuur ingesteld. Deze commissie brengt begin 2006 advies uit. De commissie Advocatuur zal o.l.v. mr. P.C.E. van Wijmen onderzoeken welke positie advocaten in de samenleving en het rechtsbestel moeten innemen.

14 2 HOOFDSTUK 1 Daarbij komen ook het klacht- en tuchtrecht en de kwaliteit en integriteit van de advocatuur aan de orde. Verder zal de commissie adviseren over honoreringsmethoden voor advocaten en over de vraag of de huidige organisatievorm van de beroepsgroep nog past bij de huidige praktijk. Belangrijk onderdeel is wederom ook de omvang van het procesmonopolie. Ten slotte zijn nog de onderzoeken naar verschillende vrije beroepen van de Nederlandse en Europese mededingingstoezichthouders van belang. De NMa inventariseerde in 2004 de mededingingsbeperkingen als gevolg van zelfregulering, die niet noodzakelijk of proportioneel zijn voor het te beschermen belang, en behandelt de regelingen op dit moment inhoudelijk. Ook Europese ontwikkelingen brengen dynamiek. Zo is er het Monti-rapport van de Europese Commissie dat aanbeveelt vrije beroepen, als de advocatuur, verregaand te liberaliseren. De Europese Commissie zet met het aantreden van Monti s opvolger Neelie Kroes als eurocommissaris voor mededinging in op een nieuwe, meer op marktwerking gerichte koers. Zij wil grondig nagaan of de mededinging daadwerkelijk functioneert in sectoren waar zelfregulering een belangrijke rol speelt waaronder de advocatuur. Dit rapport gaat in op gevolgen van de door zelfregulering en wetgeving beschermde positie van de advocatuur op de maatschappij. We hanteren hierbij het perspectief van de calculus van het publiek belang. Dat betekent dat vanuit een breed perspectief naar het overheidsingrijpen wordt gekeken: vanuit aanbieders (advocatuur en concurrenten) en vragers (huishoudens en bedrijven) en dat vanuit een economische analyse op meer optimale (minder marktverstorende) vormen van ingrijpen wordt gewezen. Het perspectief van een publiek belang betekent ook zoals later afgeleid dat we het hier vooral hebben over juridische bijstand aan particulieren en MKB-bedrijven. De opdrachtgever voor dit rapport is het Verbond van Verzekeraars. Rechtsbijstandverzekeraars bieden particulieren en bedrijven verzekeringen aan waarmee een verzekerde rechtsbijstand wordt geboden indien hij of zij een juridisch probleem ondervindt. In eerste instantie is de verzekeraar een dienstverlener en in het bijzonder een rechtshulpverlener. Om deze rechtsbijstand te kunnen verlenen heeft de verzekeraar juridische specialisten in dienst, waaronder sinds enige jaren ook advocaten (advocaat in loondienst van een rechtsbijstandverzekeraar). Een zaak wordt pas aan externen uitbesteed indien de wet dat voorschrijft (in verband met het procesmonopolie, of een samenloop van belangen, of wegens een geschillenregeling tussen verzekeraar en verzekerde) of omdat de rechtsbijstandverzekeraar dat zelf kiest (bijv. in verband met ontbrekende expertise of capaciteitstekort). De rechtsbijstandverzekeraars verleent niet alleen rechtsbijstand, maar vergoedt in voorkomende gevallen ook de kosten die een verzekerde maakt bij het oplossen van een juridisch probleem. Dit kostendekkingsaspect is echter van secundair belang bij een rechtsbijstandverzekering. Het perspectief van de rechtsbijstandverzekeraar is met name van belang omdat zij voor 20 tot 24% van de huishoudens (cijfer voor 2004) en voor vele MKB bedrijven de juridische bijstand faciliteren. In het onderzoek bekijken we ook de financiële gevolgen voor de rechtsbijstandverzekeraars (en in het verlengde daarvan voor hun verzekerden) van het procesmonopolie. In het volgende hoofdstuk beschrijven we de centrale onderzoeksvraag in meer detail en geven we een leeswijzer waaruit blijkt in welk hoofdstuk welk deel van de onderzoeksvraag waar wordt behandeld.

15 HET PROCES ALS DOMEIN 3 2 Vraagstelling Het in de inleiding beschrevene vormt de context waarbinnen het onderzoek wordt uitgevoerd. De centrale onderzoeksvraag is: Welk publiek belang speelt een rol op de markt voor juridische bijstand, hoe grijpt de overheid momenteel in op de markt om dit belang te borgen en is dit ingrijpen vanuit economisch perspectief optimaal te noemen? We zullen deze vraag beantwoorden vanuit een maatschappelijk perspectief, dat wil zeggen vanuit het perspectief van de afnemers van juridische bijstand (particulieren en bedrijven) en vanuit het perspectief van aanbieders (advocaten en concurrerende aanbieders). Op dit moment is de meest ingrijpende vorm van overheidsingrijpen op de markt voor juridische bijstand het toekennen van een procesmonopolie aan een bepaalde beroepsgroep, namelijk de advocatuur. Dit rapport gaat dan ook met name in op de effecten van dit wettelijk monopolie. In dit rapport laten we strafzaken buiten beschouwing. 2 Deze centrale onderzoeksvraag delen we op in een aantal subvragen: Subvraag 1: Afbakening a) Welke actoren spelen een rol op de markt voor juridische bijstand? In hoofdstuk 3 beschrijven we de verschillende actoren op de markt voor juridische bijstand: politiek, aanbieders (advocatuur, rechtsbijstandverzekeraars en andere juridische adviseurs), en vragers (bedrijven en particulieren). Subvraag 2: Het publiek belang a) Wat is een publiek belang en welk publiek belang speelt een rol op de markt voor juridische bijstand? b) Hoe werkt de markt voor juridische bijstand (schets van de marktwerking)? Het publiek belang dat centraal staat, is samen te vatten onder de noemer rechtszekerheid. Met rechtszekerheid wordt hier bedoeld de zekerheid ten aanzien van de vraag waar men met betrekking tot het recht aan toe is. De afnemer moet zeker zijn dat zijn vraag naar rechtsbijstand op een adequate wijze kan worden vervuld. In hoofdstuk 4 beschrijven we dit publiek belang in meer detail. Daarbij komt ook de werking van de markt voor juridische bijstand aan de orde, omdat een publiek belang ontstaat op het moment dat een bepaald belang niet of niet voldoende door een vrije werking van de markt wordt geborgd. Op basis van literatuuronderzoek, desk research en gesprekken met enkele marktspelers en rechtswetenschappers (zie lijst met gesprekspartners 2 De markt voor strafzaken ziet er anders uit dan voor civiele zaken, en het publiek belang rechtszekerheid heeft een wat andere invulling. De negatieve prijseffecten als gevolg van procesmonopolie spelen met name bij civiele procedures. Zo zullen de prijseffecten in strafzaken over het algemeen gedempt worden, omdat strafzaken in relatie tot het aantal procedures oververtegenwoordigd zijn bij de gefinancierde rechtshulp. Met name de lagere inkomens zullen dus beschermd worden tegen prijsopdrijvende effecten. Bovendien zijn strafzaken bij uitstek het terrein van de sociale advocatuur die gunstige tarieven hanteert.

16 4 HOOFDSTUK 2 achterin het rapport) geven we een schets van de (knelpunten ten aanzien van) vrije werking van de markt. Subvraag 3: De huidige borging van het publiek belang a) Hoe wordt op dit moment het publiek belang op de markt voor juridische bijstand geborgd? Wat is de institutionele context (Europese en nationale wet- en regelgeving) waarbinnen de centrale vraag beantwoord dient te worden? Het huidige overheidsingrijpen met het procesmonopolie wordt beschreven in hoofdstuk 5. Dit is in feite een politieke analyse: Welke doelstellingen hanteert de politiek als het gaat om de markt voor juridische bijstand? Zijn deze doelstellingen in de loop van de tijd veranderd? Zo ja, waarom? De huidige borging omvat een aantal instrumenten, waarvan de belangrijkste zijn: verplichte procesvertegenwoordiging en het procesmonopolie de gefinancierde rechtsbijstand de wettelijke via de Nederlandse Orde van Advocaten opgelegde regels vrije advocatenkeuze en nog enkele andere zaken aangaande rechtsbijstandverzekeraars (artikel Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993) Subvraag 4: De ideale borging van het publieke belang a) Hoe zou de overheid het publiek belang op de markt voor juridische bijstand idealiter kunnen borgen? Wat zijn de voor- en nadelen van mogelijke alternatieve instrumenten? We beantwoorden deze vraag vanuit economisch perspectief. Op basis van literatuuronderzoek, desk research en enkele achtergrondgesprekken beschrijven we in hoofdstuk 6 alternatieve instrumenten voor het procesmonopolie die binnen de politieke doelstellingen passen. Ook bekijken we wat de effecten van deze alternatieve instrumenten zijn. Het gaat dan om effecten op de prijsvorming, de kwaliteit en markttransparantie. Box 2.1 op de volgende bladzijde geeft een leeswijzer voor dit rapport.

17 VRAAGSTELLING 5 Box 2.1: Leeswijzer Executive summary [hier worden alle onderzoeksresultaten tezamen genomen en bekijken we welke conclusies kunnen worden afgeleid. Ook wordt dan de centrale onderzoeksvraag beantwoord] Hoofdstuk 1: Inleiding Hoofdstuk 2: Vraagstelling Hoofdstuk 3: De actoren op de markt voor juridische bijstand Hoofdstuk 4: Het publiek belang op de markt voor juridische bijstand [wat is de definitie van een publiek belang?, welk publiek belang speelt hier een rol?, hoe ontstaat dit publiek belang?] Hoofdstuk 5: De huidige borging van het publiek belang [welke instrumenten zet de overheid en de Orde op dit moment in om het publiek belang te borgen?] Hoofdstuk 6: De ideale borging van het publieke belang [welke alternatieven zijn er en welke effecten hebben die; welk alternatief heeft de voorkeur vanuit economisch perspectief?] Bijlagen (literatuur, gesprekspartners)

18

19 HET PROCES ALS DOMEIN 7 3 De actoren op de markt voor juridische bijstand In dit hoofdstuk introduceren we de markt voor juridische bijstand door de verschillende actoren op deze markt te beschrijven. In figuur 3.1 wordt een kort overzicht van de verschillende actoren gegeven. Figuur 3.1: Overzicht van de verschillende actoren Rechtzoekende (niet verzekerd): huurt indien nodig zelf juridische bijstand in bij advocaat (in ieder geval bij een procedure) of andere juridische dienstverlener kosten (evt. lidmaatschap) Juridische dienstverlening Hono- Juridische dienstverlening arium Premie Juridische dienstverlening Overige aanbieders juridische bijstand (vakbonden, beroepsverenigingen, ANWB, Consumentenbond, rechtskundige adviesbureaus): voert desgevraagd procedures voor verzekerde of geeft advies en handelt juridische zaken af verricht deze handelingen als onderdeel van lidmaatschap of voor een bepaald bedrag per handeling Honorarium Juridische dienstverlening Advocaat (extern): voert desgevraagd procedures voor verzekerde ontvangt daarvoor een honorarium Rechtzoekende (verzekerd; bedrijf of huishouden): betaalt premie aan de verzekering laat zaken behartigen door verzekeraar mag in het geval van een procedure vrij een advocaat kiezen Honorarium Rechtsbijstandverzekeraar : ontvangt premie van verzekerde geeft advies en handelt juridische zaken af betaalt het honorarium van de eventueel ingehuurde advocaat of levert zelf deze diensten via de advocaat in loondienst Politiek, o.a.: Verplichte procesvertegenwoordiging Beïnvloedt de markt door subsidie te verlenen (de gefinancierde rechtsbijstand) Bescherming verzekerden en regulering verzekeraars (Wet toezicht Verzekeringsbedrijf) Bron: SEO In paragraaf 3.1 beschrijven we actoren aan de vraagzijde, bestaande uit MKB bedrijven en particuliere huishoudens. 3 In principe kan iedereen een afnemer zijn van juridische diensten. Afne- 3 Grootzakelijke afnemers vallen buiten het bestek van dit rapport (zie paragraaf 4.3).

20 8 HOOFDSTUK 3 mers kunnen particuliere personen, maar ook bedrijven of andere organisaties zijn. Rechtzoekenden kunnen aankloppen bij verschillende aanbieders van juridische bijstand: een advocaat, de rechtsbijstandverzekeraar, wet- en rechtswinkels, vakbonden en beroepsverenigingen, sociaal raadslieden, consumentenorganisaties, rechtskundig adviesbureaus, deurwaarders enzovoorts. Afhankelijk van het rechtsprobleem geven deze instellingen zelf meer of minder vergaande rechtshulp. Sommige van de aanbieders zijn gespecialiseerd in een bepaald type problemen (bijvoorbeeld de politie, de ANWB of de vakbond) of handelingen (zoals accountant of de deurwaarder), anderen bieden een meer compleet juridisch pakket aan. Een belangrijke aanbieder is de advocatuur. In paragraaf 3.2 beschrijven we deze actor in meer detail. Bureaus rechtshulp spelen een belangrijke rol in het aanbod aan minder draagkrachtigen. Hier is de overheid de aanbieder, hoewel deze diensten in praktijk door advocaten worden geleverd. Tegenwoordig heten Bureaus rechtshulp Juridische loketten (maar er zijn ook nog enkele Bureaus rechtshulp). Een andere belangrijke actor is de rechtsbijstandverzekeraar die in 2004 voor 20 tot 24% van de huishoudens en voor vele MKB-bedrijven rechtshulp faciliteren en zonodig een advocaat inschakelen (paragraaf 3.3). 3.1 De actoren aan de vraagzijde De vraag naar juridische bijstand wordt bepaald door het aantal juridische problemen dat burgers en bedrijven ondervindt alsmede door de elasticiteit van die vraag. Schuyt et al. (1976) schatten dat burgers 37 à 45% kans lopen om in een bepaald jaar met een civiel- of bestuursrechtelijke probleem te maken te krijgen. Latere schattingen variëren tussen 7 en 13% kans per jaar, waarvan 2/3 civielrechtelijke en 1/3 bestuursrechtelijke problemen zijn. 4 Over een periode van 5 jaar heeft 67% van de burgers één of meer (potentiële) rechtsproblemen gehad. 5 Deze burgers hadden elk gemiddeld 3,7 rechtsproblemen. De meeste problemen hebben een civielrechtelijke aard (89%) en de minderheid is van bestuursrechtelijke aard (11%). 6 Rechtzoekenden ondernemen op verschillende manieren actie en zoeken verschillende vormen van rechtshulp: 10% blijft passief, 46% pakt het probleem zelf aan zonder professionele hulp; 44% roept hulp in van een deskundige persoon of organisatie. Degenen die hulp inschakelen kloppen bij verschillende instanties aan, vaak meer dan één. Er is een grote verscheidenheid aan personen en instanties waar burgers met een juridisch probleem terecht kunnen. Rechtsbijstandverzekeraars concurreren bijvoorbeeld met Bureaus rechtshulp (Juridische loketten), wet- en rechtswinkels, vakbonden en beroepsverenigingen, sociaal raadslieden, consumentenorganisaties, rechtskundig adviesbureaus, deurwaarders, de politie, de Nationale Ombudsman, de Belastingdienst en ten slotte de advocatuur. Afhankelijk van het rechtsprobleem geven deze instellingen zelf meer of minder vergaande rechtshulp. Tevens verwijzen ze door. Uiteindelijk klopt 11% van de burgers met een rechtsprobleem aan bij de vakbond, 11% bij de advocatuur, 9% bij de politie, 7% bij de Bureaus rechtshulp en 6% bij een rechtsbijstandverzekeraar. Deze cijfers geven een onderschatting van het aandeel van rechtsbijstandverzekeraars, omdat is geteld waar een rechtzoekende 4 Van Velthoven et al. (2004), p Deze en de volgende alinea zijn gebaseerd op Van Velthoven et al. (2004), pp In het WODC rapport is niet naar strafrechtzaken gekeken.

Regulering van juridische beroepen en toegang tot het recht

Regulering van juridische beroepen en toegang tot het recht Amsterdam, Mei 2008 In opdracht van de Internationale Vereniging van Rechtsbijstandsverzekeraars (RIAD) Regulering van juridische beroepen en toegang tot het recht Een economisch perspectief Dr. Barbara

Nadere informatie

Samenvatting. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum Cahier 2015-5 5

Samenvatting. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum Cahier 2015-5 5 Samenvatting De Algemene Rekenkamer (AR) heeft aanbevolen dat de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie beter inzicht verschaft in niet-gebruik van gesubsidieerde rechtsbijstand. Onder niet-gebruikers

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2004.2196 (047.04) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Samenvatting: Tariefregulering in de advocatuur

Samenvatting: Tariefregulering in de advocatuur Samenvatting: Tariefregulering in de advocatuur Aanleiding In het kader van de beleidsvoornemens rond het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand, heeft de staatssecretaris verzocht de mogelijke voor-

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Blijft mediation de eeuwige belofte of wordt het een volwassen markt?

Blijft mediation de eeuwige belofte of wordt het een volwassen markt? Blijft mediation de eeuwige belofte of wordt het een volwassen markt? Mediationmarkt vanuit economisch perspectief 18 november 2011 Prof. dr. Barbara Baarsma Opbouw betoog Mediationmarkt is niet in evenwicht

Nadere informatie

Achmea Schadeverzekeringen N.V., gevestigd te Apeldoorn, hierna te noemen Aangeslotene.

Achmea Schadeverzekeringen N.V., gevestigd te Apeldoorn, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-381 d.d. 20 oktober 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, mr. C.E. du Perron en mr. E.M. Dil-Stork, leden en mr. I.M.L. Venker, secretaris)

Nadere informatie

Schadevoorziening bij brand- en bouwveiligheid

Schadevoorziening bij brand- en bouwveiligheid Schadevoorziening bij brand- en bouwveiligheid Amsterdam, september 2013 In opdracht van WODC Schadevoorziening bij brand- en bouwveiligheid Een evenwichtig systeem? Bert Hof en Nicole Rosenboom Roetersstraat

Nadere informatie

Aanbevelingen bij het rapport Drempelvrees?

Aanbevelingen bij het rapport Drempelvrees? Aanbevelingen bij het rapport Drempelvrees? Amsterdam, januari 2008 In opdracht van het Ministerie van Financiën Aanbevelingen bij het rapport Drempelvrees? Aanbevelingen naar aanleiding van de conclusies

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Advocatenkantoor T de Deugd

Algemene Voorwaarden Advocatenkantoor T de Deugd Algemene Voorwaarden Advocatenkantoor T de Deugd 1. Advocatenkantoor T de Deugd is een eenmanszaak van mr. T de Deugd die is ingeschreven bij de Kamer van Koophandel onder nummer 34341073 Opdracht 2. Alle

Nadere informatie

Ongezien, onverkocht?

Ongezien, onverkocht? Ongezien, onverkocht? Amsterdam, maart 2012 In opdracht van VBO Makelaar Ongezien, onverkocht? Funda en concurrentie op de markt voor woningmakelaardij Marco Kerste Barbara Baarsma Nicole Rosenboom Peter

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 21 d.d. 2 april 2009 (mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil - Stork en mr. B. Sluijters) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 080.00 ingediend door: tegen: hierna te noemen klager`, hierna te noemen 'verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen heeft

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Individuele belangenbehartiging Abvakabo FNV

Algemene voorwaarden Individuele belangenbehartiging Abvakabo FNV Algemene voorwaarden Individuele belangenbehartiging Abvakabo FNV Abvakabo FNV. Je werk is het waard In deze brochure kun je kennisnemen van de algemene voorwaarden die Abvakabo FNV hanteert bij het verlenen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2008 Nr. 93 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN

Nadere informatie

De Commissie heeft partijen opgeroepen voor een mondelinge behandeling op 7 mei 2012.

De Commissie heeft partijen opgeroepen voor een mondelinge behandeling op 7 mei 2012. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-204 d.d. 11 juli 2012 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. M.L. Hendrikse, leden, en mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

Transparant in declareren

Transparant in declareren Transparant in declareren onze tarieven voor 2016 JPR staat voor transparantie in kosten JPR Advocaten kent een aantal methoden om de kosten van haar werkzaamheden in rekening te brengen. Iedere methode

Nadere informatie

Samenvatting. Incidentie en frequentie van problemen

Samenvatting. Incidentie en frequentie van problemen Samenvatting Dit rapport gaat over de Nederlandse ondernemingen uit het midden- en kleinbedrijf (MKB), de bedrijven met maximaal 99 werknemers die gezamenlijk iets meer dan 99% van de bedrijven in Nederland

Nadere informatie

Polisvoorwaarden Verhaalsservice Anker Eigen Jurist Polis avw-arb-vsk apr-2015

Polisvoorwaarden Verhaalsservice Anker Eigen Jurist Polis avw-arb-vsk apr-2015 Polisvoorwaarden Verhaalsservice Anker Eigen Jurist Polis avw-arb-vsk apr-2015 Anker Verzekeringen n.v. INHOUDSOPGAVE INLEIDING Inleiding Waar hebben de verzekerden recht op? Wat verwachten wij van een

Nadere informatie

Productwijzer Rechtsbijstandverzekering

Productwijzer Rechtsbijstandverzekering Rechtsbijstandverzekering Actua Assuradeuren B.V. versie april 2011 Productwijzer Rechtsbijstandverzekering Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de

Nadere informatie

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Verzekeraar.

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Verzekeraar. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-310 d.d. 27 oktober 2015 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter en mr. F.E. Uijleman, secretaris) Samenvatting Rechtsbijstandverzekering,

Nadere informatie

Productwijzer Rechtsbijstandverzekering

Productwijzer Rechtsbijstandverzekering Productwijzer Rechtsbijstandverzekering Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de rechtsbijstandverzekering. Welke risico s dekt deze verzekering? Welke

Nadere informatie

NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen

NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen Het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (NRGD) vergroot het vertrouwen in de Nederlandse rechtspraak door het waarborgen van een constante hoge

Nadere informatie

Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer

Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de rechtsbijstandverzekering in het verkeer. Welke risico s dekt deze

Nadere informatie

Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer

Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer Rechtsbijstand in het verkeer Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de rechtsbijstandverzekering in het verkeer.

Nadere informatie

Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer

Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer Rechtsbijstand in het verkeer Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de rechtsbijstandverzekering in het verkeer.

Nadere informatie

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen: Aangeslotene,

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen: Aangeslotene, Tussen- en Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-114 d.d. 4 maart 2014 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. B.F. Keulen en prof.mr. M.L. Hendrikse, leden en mr. E.E. Ribbers,

Nadere informatie

Productwijzer Rechtsbijstandverzekering

Productwijzer Rechtsbijstandverzekering Rechtsbijstandverzekering Productwijzer Rechtsbijstandverzekering Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de rechtsbijstandverzekering. Welke risico s

Nadere informatie

Productwijzer Rechtsbijstandsverzekering

Productwijzer Rechtsbijstandsverzekering Productwijzer Rechtsbijstandsverzekering Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de rechtsbijstandverzekering. Welke risico s dekt deze verzekering? Welke

Nadere informatie

Headline Headline. Sach-, Haftpflicht, Kfz etc. ARAG Incasso Verzekering voor ondernemers

Headline Headline. Sach-, Haftpflicht, Kfz etc. ARAG Incasso Verzekering voor ondernemers ARAG Incasso Verzekering voor ondernemers Ondernemers Sach-, ARAG Incasso Haftpflicht, Verzekering Kfz etc. Zes op de tien ondernemers hebben ermee te maken: klanten die veel te laat of niet betalen. En

Nadere informatie

Specialisatie loont?!

Specialisatie loont?! Specialisatie loont?! Tetty Havinga, Instituut voor rechtssociologie, Faculteit Rechtsgeleerdheid Presentatie Vereniging voor Auteursrecht 3 oktober 2014 Amsterdam Twee onderzoeken Opbouw presentatie Specialisatie

Nadere informatie

Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer

Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer Productwijzer Rechtsbijstand in het verkeer Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de rechtsbijstandverzekering in het verkeer. Welke risico s dekt deze

Nadere informatie

Werkplan 2015 College van toezicht van de Nederlandse orde van advocaten

Werkplan 2015 College van toezicht van de Nederlandse orde van advocaten Werkplan 2015 College van toezicht van de Nederlandse orde van advocaten College van toezicht van de Nederlandse orde van advocaten Postbus 97862 2509 GH Den Haag 070 335 35 05 www.collegevantoezichtnova.nl

Nadere informatie

Datum 13 oktober 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het bericht 'Aantal vechtscheidingen groeit explosief'

Datum 13 oktober 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het bericht 'Aantal vechtscheidingen groeit explosief' 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Algemene voorwaarden OND. Hulp bij noodgevallen

Algemene voorwaarden OND. Hulp bij noodgevallen Algemene voorwaarden OND Hulp bij noodgevallen Voorwoord In deze brochure kunt u kennisnemen van de algemene voorwaarden die ABVAKABO FNV hanteert bij het verlenen van individuele belangenbehartiging.

Nadere informatie

Kwaliteitscode 2014. Kwaliteitscode 2014. Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik

Kwaliteitscode 2014. Kwaliteitscode 2014. Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Kwaliteitscode 2014 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Inleiding De Algemene Ledenvergadering van het Verbond van Verzekeraars heeft op 15 december 2010 de Kwaliteitscode voor Rechtsbijstandverzekeraars

Nadere informatie

Personen- & Familierecht

Personen- & Familierecht Personen- & Familierecht Betrokken en deskundig! GRATIS SPREEKUUR Maandag: 12.00 tot 14.00 uur Woensdag: 17.00 tot 18.00 uur EEN VERTROUWD ADRES. Van der Putt Advocaten staat al meer dan 40 jaar garant

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2011-346 d.d. 2 december 2011 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. B.F. Keulen en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr.drs. D.J. Olthoff, secretaris)

Nadere informatie

Klaverblad Verzekeringen. Rechtsbijstandverzekering. voor particulieren

Klaverblad Verzekeringen. Rechtsbijstandverzekering. voor particulieren Klaverblad Verzekeringen Rechtsbijstandverzekering voor particulieren Deze folder bevat een beperkte weergave van de polisvoorwaarden. Aan deze weergave kunt u geen rechten ontlenen. Wilt u precies weten

Nadere informatie

Klaverblad Verzekeringen. Rechtsbijstandverzekering. particulieren

Klaverblad Verzekeringen. Rechtsbijstandverzekering. particulieren Klaverblad Verzekeringen Rechtsbijstandverzekering voor particulieren Deze folder bevat een beperkte weergave van de polisvoorwaarden. Aan deze weergave kunnen geen rechten worden ontleend. Wilt u precies

Nadere informatie

Headline Headline. Sach-, Haftpflicht, Kfz etc. ARAG Incasso Verzekering voor ondernemers

Headline Headline. Sach-, Haftpflicht, Kfz etc. ARAG Incasso Verzekering voor ondernemers Headline Headline Sach-, Haftpflicht, Kfz etc. ARAG Incasso Verzekering voor ondernemers Ondernemers ARAG Incasso Verzekering Zes op de tien ondernemers hebben ermee te maken: klanten die veel te laat

Nadere informatie

GEDRAGSREGELS VAN DE RECHTSBIJSTANDSVERZEKERAAR

GEDRAGSREGELS VAN DE RECHTSBIJSTANDSVERZEKERAAR Versie juni 2014 GEDRAGSREGELS VAN DE RECHTSBIJSTANDSVERZEKERAAR VOORWOORD Deze gedragscode legt de regels vast die de rechtsbijstandsverzekeraars ten aanzien van de consument in acht zullen nemen. De

Nadere informatie

Trendrapportage advocatuur 2006

Trendrapportage advocatuur 2006 Trendrapportage advocatuur 2006 Toegankelijkheid, continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening M. ter Voert S. L. Peters a Wetenschappelijk Onderzoeken Documentatiecentrum Inhoudsopgave Samenvatting

Nadere informatie

INHOUD ARTIKEL 1. DEFINITIES ARTIKEL 2. REIKWIJDTE ARTIKEL 3. GRONDBEGINSELEN RECHTSBIJSTANDVERLENING ARTIKEL 4. COMMUNICATIE

INHOUD ARTIKEL 1. DEFINITIES ARTIKEL 2. REIKWIJDTE ARTIKEL 3. GRONDBEGINSELEN RECHTSBIJSTANDVERLENING ARTIKEL 4. COMMUNICATIE KWALITEITSCODE 01 INHOUD ARTIKEL 1. DEFINITIES 1.1 Rechtsbijstandverzekeraar 1. Juridisch zelfstandig schaderegelingskantoor 1. Klant 1. Rechtshulpverlener 1. De zaak ARTIKEL. REIKWIJDTE ARTIKEL. GRONDBEGINSELEN

Nadere informatie

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-287 d.d. 28 juli 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, drs. W. Dullemond en mr. B.F. Keulen, leden en mr. I.M.L. Venker, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

Wat kost een rechtszaak?

Wat kost een rechtszaak? Wat kost een rechtszaak? Wat kost een rechtszaak? Dat is de grote vraag en het antwoord of liever gezegd het niet- antwoord daarop, weerhoudt een aantal mensen een rechtszaak te beginnen of als gedaagde

Nadere informatie

Is een rechtsbijstandverzekering nodig?

Is een rechtsbijstandverzekering nodig? Is een rechtsbijstandverzekering nodig? Ja. Iedereen kan in het dagelijks leven verzeild raken in een juridisch conflict. Hoe voorzichtig u ook bent. Met een rechtsbijstandverzekering bent u verzekerd

Nadere informatie

Dagvaarding en dagvaarden: wat is het en hoe gaat in zijn werk?

Dagvaarding en dagvaarden: wat is het en hoe gaat in zijn werk? Dagvaarding en dagvaarden: wat is het en hoe gaat in zijn werk? Een dagvaarding is een inleidend processtuk. Hierin staat wat de eisende partij van de gedaagde partij verlangd. Een dagvaarding wordt doorgaans

Nadere informatie

Kwaliteitscode Rechtsbijstand

Kwaliteitscode Rechtsbijstand Kwaliteitscode Rechtsbijstand De Algemene Ledenvergadering van het Verbond van Verzekeraars heeft op 15 december 2010 de volgende Kwaliteitscode voor Rechtsbijstandverzekeraars en juridisch zelfstandige

Nadere informatie

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 107 d.d. 7 juni 2010 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. E.M. Dil Stork en mr. B.F.

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 107 d.d. 7 juni 2010 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. E.M. Dil Stork en mr. B.F. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 107 d.d. 7 juni 2010 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. E.M. Dil Stork en mr. B.F. Keulen) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Advies van de commissie van economische deskundigen over de CPB studie Economisch optimale waterveiligheid in het IJsselmeergebied *

Advies van de commissie van economische deskundigen over de CPB studie Economisch optimale waterveiligheid in het IJsselmeergebied * Advies van de commissie van economische deskundigen over de CPB studie Economisch optimale waterveiligheid in het IJsselmeergebied * Amsterdam, januari 2014 In opdracht van Ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

Vragenlijst specialisatieverenigingen

Vragenlijst specialisatieverenigingen Vragenlijst specialisatieverenigingen De commissie Duurzaam stelsel gefinancierde rechtsbijstand van de Nederlandse orde van advocaten (NOvA) verricht momenteel onderzoek naar mogelijke noodzakelijke vernieuwingen

Nadere informatie

D.A.S. Uw redder in nood

D.A.S. Uw redder in nood D.A.S. Uw redder in nood Waarom rechtsbijstand? DE MEEST GESTELDE VRAGEN 1. Wat doet u als : uw voertuig door een ernstig verkeersongeval totaal verlies is of u zware lichamelijke letsels oploopt? U verwacht

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Trends in de juridische dienstverlening. Adriaan Krans

Trends in de juridische dienstverlening. Adriaan Krans Trends in de juridische dienstverlening Adriaan Krans Trends in de juridische dienstverlening 2010 Een onderzoek door Boer & Croon in opdracht van Eversheds Faasen In samenwerking met Amsterdam, 30 september

Nadere informatie

Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels

Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels CENTRUM VOOR AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT UNIVERSITEIT VAN TILBURG Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels C.M.C. van Zeeland J.M. Barendrecht

Nadere informatie

Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT.

Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT. Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT. 3 Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte

Nadere informatie

Titel voorstel: Voorstel voor een verordening van de Raad inzake de vertaalregelingen voor het EU-octrooi

Titel voorstel: Voorstel voor een verordening van de Raad inzake de vertaalregelingen voor het EU-octrooi Fiche 9: Verordening EU octrooi vertaalregelingen 1. Algemene gegevens Titel voorstel: Voorstel voor een verordening van de Raad inzake de vertaalregelingen voor het EU-octrooi Datum Commissiedocument:

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Individuele Rechtshulp LAD (versie 2014) Inleiding

Algemene voorwaarden Individuele Rechtshulp LAD (versie 2014) Inleiding Algemene voorwaarden Individuele Rechtshulp LAD (versie 2014) Inleiding De LAD is de representatieve werknemersorganisatie voor artsen in Nederland. De LAD behartigt de materiële en immateriële belangen

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden NVJ voor rechtsbijstand en juridisch advies

Algemene Voorwaarden NVJ voor rechtsbijstand en juridisch advies Algemene Voorwaarden NVJ voor rechtsbijstand en juridisch advies Artikel 1 Toepasselijkheid 1.1 Deze algemene voorwaarden zijn vastgesteld door het bestuur van de Nederlandse Vereniging van Journalisten

Nadere informatie

Naar aanleiding van de uitzending van Tros Radar d.d. 23 februari 2015.

Naar aanleiding van de uitzending van Tros Radar d.d. 23 februari 2015. Vrijblijvende en ter oriëntatie bedoelde toelichting op procedure misleiding Staatsloterij en de eventuele mogelijkheid tot het verkrijgen van schadevergoeding of een andere vorm van compensatie. Naar

Nadere informatie

Ontwikkeling hoogte eigen bijdrage gesubsidieerde rechtsbijstand 2002-2014

Ontwikkeling hoogte eigen bijdrage gesubsidieerde rechtsbijstand 2002-2014 Factsheet 2015-3 Ontwikkeling hoogte eigen bijdrage gesubsidieerde rechtsbijstand 2002-2014 Auteur: M. ter Voert September 2015 Op 13 februari 2015 is de Commissie onderzoek oorzaken kostenstijgingen stelsel

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Eerste kamer Der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag

Aan de voorzitter van de Eerste kamer Der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Eerste kamer Der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Nadere informatie

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Directie Strategie en Ontwikkeling bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509

Nadere informatie

Kwaliteitscode Rechtsbijstand Stichting Achmea Rechtsbijstand

Kwaliteitscode Rechtsbijstand Stichting Achmea Rechtsbijstand Kwaliteitscode Rechtsbijstand Stichting Achmea Rechtsbijstand Inhoudsopgave Artikel 1 Definities 3 1.1 Rechtsbijstandverzekeraar 3 1.2 Juridische zelfstandig schaderegelingskantoor 3 1.3 Klant 3 1.4 Rechtshulpverlener

Nadere informatie

ABC Echtscheidingsbemiddeling

ABC Echtscheidingsbemiddeling ABC Echtscheidingsbemiddeling MAAK KENNIS MET ONZE DIENSTVERLENING Een goede scheiding is het begin van iets beters ABC Echtscheidingsbemiddeling 2013 Samenvatting Een goede scheiding is het begin van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 232 Wijziging van de Wet luchtvaart en de Luchtvaartwet ter implementatie van verordening (EG) nr. 2111/2005 inzake de vaststelling van een

Nadere informatie

Deel I Verplicht aan de cliënt te verstrekken informatie 1

Deel I Verplicht aan de cliënt te verstrekken informatie 1 Deel I Verplicht aan de cliënt te verstrekken informatie 1 1. Uw advocaat en zijn kantoor U vertrouwt u dossier toe aan mr. Jerry VANBELLEGHEM. Mr. Jerry VANBELLEGHEM is advocaat in België, en is ingeschreven

Nadere informatie

Voorwaarden NVJ voor rechtsbijstand en juridisch advies

Voorwaarden NVJ voor rechtsbijstand en juridisch advies Voorwaarden NVJ voor rechtsbijstand en juridisch advies Artikel 1 Toepasselijkheid 1.1 Deze voorwaarden zijn vastgesteld door het bestuur van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). 1.2 Alle

Nadere informatie

Samenvatting. Het doel van de maatregel

Samenvatting. Het doel van de maatregel Samenvatting In dit onderzoeksrapport wordt verslag gedaan van de evaluatie van de competentiegrensverschuiving, in 1999, voor civiele handelszaken. Vóór 1999 werden dergelijke geschillen, indien ze een

Nadere informatie

Ook bij de deurwaarde staat de tijd niet stil. Naam: Michel van Leeuwen Functie: directeur/gerechtsdeurwaarder

Ook bij de deurwaarde staat de tijd niet stil. Naam: Michel van Leeuwen Functie: directeur/gerechtsdeurwaarder Ook bij de deurwaarde staat de tijd niet stil Naam: Michel van Leeuwen Functie: directeur/gerechtsdeurwaarder Actuele ontwikkelingen Wijzigingen gerechtsdeurwaarderswet Invoering regelgeving BLOS Beperking

Nadere informatie

Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris!

Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris! Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris! Prof. mr. A.J.M. Nuytinck Published in Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Registratie (WPNR), 139,

Nadere informatie

ARAG ProRechtCombinatie Vereniging van Appartementseigenaren

ARAG ProRechtCombinatie Vereniging van Appartementseigenaren ARAG ProRechtCombinatie Vereniging van Appartementseigenaren Zekerheid voor VVE's Voor een Vereniging van Appartementseigenaren (VVE) spelen altijd grote, gezamenlijke belangen. Het behartigen van deze

Nadere informatie

Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken

Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken Directie Toegang Rechtsbestel/5362391/05/DTR/12 juli 2005 5362391 Bijlage De Minister van Justitie, Gelet op artikel 4:23,

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2012 2013 32 450 Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht en aanverwante wetten met het oog op enige verbeteringen en vereenvoudigingen van het bestuursprocesrecht

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-262 d.d. 17 september 2012 (prof. mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr. drs. D.J. Olthoff,

Nadere informatie

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Wat is rechtspraak? Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een ander. Stel je hebt een conflict met

Nadere informatie

Juridisch secretariaat 3 JURIDISCH SECRETARIAAT 3 (CSE08.3/CREBO:50179)

Juridisch secretariaat 3 JURIDISCH SECRETARIAAT 3 (CSE08.3/CREBO:50179) JURIDISCH SECRETARIAAT 3 (CSE08.3/CREBO:50179) sd.cse08.3.v1 ECABO, Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of gepubliceerd in enige vorm of

Nadere informatie

Omgevingsrecht. Laat u tijdig en deskundig adviseren over ruimtelijke ordening, milieurecht en natuurbeschermingsrecht. EEN VERTROUWD ADRES.

Omgevingsrecht. Laat u tijdig en deskundig adviseren over ruimtelijke ordening, milieurecht en natuurbeschermingsrecht. EEN VERTROUWD ADRES. Omgevingsrecht Laat u tijdig en deskundig adviseren over ruimtelijke ordening, milieurecht en natuurbeschermingsrecht. GRATIS SPREEKUUR Maandag: 12.00 tot 14.00 uur Woensdag: 17.00 tot 18.00 uur EEN VERTROUWD

Nadere informatie

VRB-0116. Bijzondere voorwaarden bij uw VERHAALSRECHTS- HULPVERZEKERING MOTORRIJTUIG

VRB-0116. Bijzondere voorwaarden bij uw VERHAALSRECHTS- HULPVERZEKERING MOTORRIJTUIG VRB-0116 Bijzondere voorwaarden bij uw VERHAALSRECHTS- HULPVERZEKERING MOTORRIJTUIG 1 INHOUDSOPGAVE WAAROM DEZE VOORWAARDEN BELANGRIJK VOOR U ZIJN 3 MIJN VERZEKERING 1. Wat verzeker ik met de Verhaalsrechtshulpverzekering

Nadere informatie

Uitspraak 201405096/1/A2

Uitspraak 201405096/1/A2 Uitspraak 201405096/1/A2 Datum van uitspraak: Tegen: Proceduresoort: Rechtsgebied: 201405096/1/A2. Datum uitspraak: 21 januari 2015 AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK woensdag 21 januari 2015 Uitspraak op het

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken Directie Wetgeving Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

voorwaarden WMRB-12 blad 1 van 6

voorwaarden WMRB-12 blad 1 van 6 VOORWAARDEN DEKKING MOTORRIJTUIGRECHTSBIJSTAND (WMRB-12) Deze voorwaarden zijn alleen van toepassing als uit de polis uitdrukkelijk blijkt dat deze dekking wordt verleend. Ze vormen één geheel met de algemene

Nadere informatie

Cahier 2015-5. Rechtshulp gemist? M. ter Voert C. Klein Haarhuis

Cahier 2015-5. Rechtshulp gemist? M. ter Voert C. Klein Haarhuis Cahier 2015-5 Rechtshulp gemist? M. ter Voert C. Klein Haarhuis Cahier De reeks Cahier omvat de rapporten van onderzoek dat door en in opdracht van het WODC is verricht. Opname in de reeks betekent niet

Nadere informatie

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-172 d.d. 23 april 2014 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. B.F. Keulen en drs. L.B. Lauwaars RA, leden en mr. E.J. Heck, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

Stagereglement Togamaster

Stagereglement Togamaster Stagereglement Togamaster Doelstelling, stageplaatsaanbieder, begeleiding, inhoud van de stage. I. De doelstelling van de stage 1. De stage heeft tot doel de student in een leerproces, bij en onder toezicht

Nadere informatie

WAARDERINGSKAMER RAPPORT. Betreft: Datum: 1 februari 2012. Onderzoek invloed "no-cure-no-pay-bezwaren" op uitvoering Wet WOZ

WAARDERINGSKAMER RAPPORT. Betreft: Datum: 1 februari 2012. Onderzoek invloed no-cure-no-pay-bezwaren op uitvoering Wet WOZ WAARDERINGSKAMER RAPPORT Betreft: Onderzoek invloed "no-cure-no-pay-bezwaren" op uitvoering Wet WOZ Datum: 1 februari 2012 1 1. Inleiding De Waarderingskamer heeft in opdracht van de staatssecretaris van

Nadere informatie

Op de diensten van Fakiri & Fakiri Advocaten zijn de volgende voorwaarden van toepassing. Daarnaast nemen we deel aan de

Op de diensten van Fakiri & Fakiri Advocaten zijn de volgende voorwaarden van toepassing. Daarnaast nemen we deel aan de Op de diensten van Fakiri & Fakiri Advocaten zijn de volgende voorwaarden van toepassing. Daarnaast nemen we deel aan de Geschillencommissie Advocatuur, waarvan de bepalingen ook te vinden zijn op www.advocatenorde.nl.

Nadere informatie

Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het?

Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? In totaal legden 20 respondenten deze enquête af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? 1. Gemeente 41,67% 10. Rechtbank 8,33% 2. Provincie 0,00% 11. Bureau Jeugdzorg 0,00% 3. Deurwaarderskantoor

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.0815 (017.06) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie