Vestigingen Houthoff Buruma

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vestigingen Houthoff Buruma"

Transcriptie

1 Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / In-House Counsel Monitor 2008

2 Vestigingen Houthoff Buruma Amsterdam Houthoff Buruma N.V. Postbus AM Amsterdam Gustav Mahlerplein MA Amsterdam Nederland T +31 (0) F +31 (0) Den Haag Houthoff Buruma N.V. Postbus CH Den Haag Noordeinde GC Den Haag Nederland T +31 (0) F +31 (0) Rotterdam Houthoff Buruma N.V. Postbus BM Rotterdam Weena AL Rotterdam Nederland T +31 (0) F +31 (0) Brussel Houthoff Buruma België B.V. Keizerslaan Brussel België T +32 (0) F +32 (0) Londen Houthoff Buruma Londen B.V. 33 Sun Street London EC2M 2PY United Kingdom T +44 (0) F +44 (0) Luxemburg Houthoff Buruma België B.V. i.s.m. Molitor, Fisch & Associés B.P Luxembourg 8, Rue Sainte-Zithe Luxembourg T F

3 Inhoud 4 / Voorwoord / Houthoff Buruma In dialoog met de bedrijfsjurist 6/ Interview / Philippe Creijghton Juridisch advies draait uiteindelijk om praktische toepasbaarheid 10/ Voorwoord / Nederlands Genootschap van Bedrijfsjuristen Inzicht in de doelgroep 12/ Onderzoek / Conclusies Bedrijfsjurist: positief, druk en verantwoordelijk 14 / Interview / Heleene van Meurs-Bergsma Bedrijfsjurist is een duizendpoot. Nooit saai, geen sleur 18/ Onderzoek / I. Bedrijfsjurist: positie, werkdruk en werkzaamheden Wie is de bedrijfsjurist? 24/ Interview / Anja van Bergen-van Kruijsbergen Bedrijfsjuristen zijn van nature generalisten 26/ Onderzoek / II. Vakinhoudelijke ontwikkelingen en kennismanagement Investeren in kennis 30/ Interview / Koen van Holten Succesvoller opereren door kennismanagement 32/ Onderzoek / III. Risicomanagement: belang en verantwoordelijkheid De bedrijfsjurist, het risicogeweten? 36/ Interview / Anette Bordes Bedrijfsjurist inventariseert risico s en adviseert daarover 38/ Onderzoek / IV. Redenen en rechtsgebieden uitbesteden Uitbesteden: als tijd en expertise tekortschieten 44/ Interview / Ben Schoordijk Dé bedrijfsjurist bestaat niet, net zo min als dé advocaat 46/ Onderzoek / V. Budget, kosten, beslissers en inkoopafdeling Uitgangspunten en keuzes bij uitbesteden 50/ Interview / Kees Daniëls Bedrijfsjurist blijft altijd leidend bij inkoop 52/ Onderzoek / VI. Vaste advocatenkantoren en voorkeurslijsten Samenwerking, vaste relaties en extra s die ertoe doen 58/ Interview / Marijke van der Meer De advocaat/bedrijfsjurist heeft kennisvoorsprong 60/ Interview / Frans de Kok en Roland Notermans Advocaat moet strategie bedrijf begrijpen en op basis daarvan adviseren 66/ Onderzoek / Waardering van het onderzoek Lof voor vragenlijst Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 68/ Onderzoek / Onderzoeksverantwoording Methode, veldwerk en representativiteit 70/ Onderzoek / Vragenlijst Onderzoeksvragen 78/ Onderzoek / Tabellen Onderzoeksdata Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 3

4 Voorwoord / Houthoff Buruma In dialoog met de bedrijfsjurist In Nederland zijn er meer dan bedrijfsjuristen. Voor ons als kantoor is dit een heel belangrijke groep. Op dagelijkse basis hebben wij met bedrijfsjuristen contact. Het is voor ons dan ook heel belangrijk om te weten wat voor bedrijfsjuristen belangrijke thema s zijn. Daarover nadenkend ontdekten wij tot onze verbazing dat er nog nooit een dergelijk onderzoek was gedaan naar wat de Nederlandse bedrijfsjurist bezighoudt, naar zijn of haar positie binnen het bedrijf, naar de thema s, naar de knelpunten en naar de samenwerking met advocaten. Het is een groot grijs gebied. Daarom heeft Houthoff Buruma besloten een grootschalig onderzoek op te zetten onder bedrijfsjuristen: De Houthoff Buruma Bedrijfs juristen Monitor. Omdat het heel belangrijk is om voor de opzet van zo n onderzoek input te krijgen van mensen uit het vak, hebben wij in een vroeg stadium contact gezocht met het Nederlands Genootschap van Bedrijfsjuristen (NGB). De organisatie bij uitstek, waar veel kennis zit over de bedrijfsjurist. evenals de waardering voor dit onderzoek (wat aangeeft dat het absoluut in een behoefte voorziet). Zijn de resultaten opmerkelijk? Nee, dat zijn ze eigenlijk niet. Leerzaam zijn ze wel. Ze geven inzicht in wat bedrijfsjuristen bezighoudt. Inzicht dat er voordien niet was. Op de pagina s hierna leest u alles over de resultaten. Een interessante conclusie is dat met name NGB-leden (de georganiseerde bedrijfs juristen) zeer betrokken zijn bij hun vakgebied. Zij scoren op de diverse inhoudelijke categorieën beter en positiever dan hun niet-georganiseerde collega s. Op zich niet verwonderlijk. Door met elkaar van gedachten te wisselen kom je wezenlijk verder. Dat geldt voor de bedrijfsjurist, maar eigenlijk voor een ieder. Voor Houthoff Buruma reden om niet alleen nu, maar ook in de toekomst met de bedrijfsjurist intensief in dialoog te blijven. Samen met het NGB hebben wij een vragenlijst opgesteld die is toegestuurd aan ruim 1700 bedrijfsjuristen. De respons was heel groot, Jaap Bosman, manager Marketing & Communicatie Houthoff Buruma 4 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

5 Foreword / Houthoff Buruma A dialogue with in-house counsel In the Netherlands, there are more than 2,000 in-house counsel. This is an important group to a law firm such as ours. We work with these legal professionals and have contact with them on a daily basis. Accordingly, it is of the highest importance that we understand this group and are aware of the themes that resonate with them. To our amazement, we discovered that a comprehensive survey of this group had never been conducted. The issues affecting Dutch in-house counsel, their position within their organisation, the issues, considerations and difficulties they face in their work, and the nature of their cooperation with law firms. It was a large grey area. For this reason, Houthoff Buruma decided to conduct a largescale study of in-house counsel in the Netherlands. The study is called the Houthoff Buruma In-House Counsel Monitor. Since input from people working in this capacity is critical to undergoing such a study, we contacted the Netherlands Association of Company Lawyers (NGB) early on. This organisation is second to none when it comes to having expertise regarding this group of legal professionals. Together with NGB, we compiled a questionnaire that was sent to more than 1,700 legal professionals. The response rate was incredible. We were surprised by the praise received for conducting this survey - which in itself was proof of the need for such research. Are the results earth-shaking? No, not especially. But they are informative. They provide insight into the issues facing in-house counsel, an insight that did not previously exist. In the pages that follow you will read all about the results. One interesting conclusion is that NGB members are apparently more involved in their legal specialty than non-members. In the various categories, they score higher and more positively than their colleagues. This is no big surprise in itself. There are advantages to net working and exchanging views with people in the same position. That holds true not just for in-house counsel, but for everyone. This is one reason why Houthoff Buruma has entered into this dialogue with in-house counsel and looks forward to doing so in the future. Jaap Bosman, manager Marketing & Communications Houthoff Buruma Pieter Hulleman Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 5

6 6 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

7 Interview / Philippe Creijghton Juridisch advies draait uiteindelijk om praktische toepasbaarheid Ken uw klant. Gevraagd naar de motieven van Houthoff Buruma om een breed opgezet onderzoek te houden onder bedrijfsjuristen, hoeft managing partner Philippe Creijghton niet lang na te denken. Ik denk dat zo n 60 tot 70% van het werk dat we hebben via bedrijfsjuristen naar ons toe komt. Bedrijfsjuristen vormen een hele belangrijke doelgroep. En je kunt als bedrijf je doelgroep nooit té goed kennen. Dus toen we hoorden dat er onder bedrijfsjuristen nog nooit een inhoudelijk onderzoek op deze schaal had plaatsgevonden, hebben we het initiatief genomen tot deze bedrijfsjuristenmonitor. Daardoor is als het ware een platform gecreëerd waardoor beide partijen elkaar nog beter kunnen leren kennen. Gezien de grote respons denkt de bedrijfsjurist daar net zo over. Er is van de kant van de bedrijfsjurist een duidelijke behoefte aan een soort benchmarks. Benchmarks die deels hun interne functioneren beschrijven en deels inhoud geven aan hun relatie met hun advocaten. Creijghton omschrijft de relatie met bedrijven waarvoor Houthoff Buruma huisadvocaat is als zeer intensief: We hebben dagelijks contact met de bedrijfsjuristen. Er is veelal sprake van een duurzame relatie. Dat heeft voordelen voor beide partijen. Wij weten precies wat er bij de klant speelt, wat de strategie is, wat de cultuur is. Omgekeerd heeft de klant door ons beter te kennen een beter begrip voor de specifieke aard van ons werk. Detachering over en weer helpt daarin geweldig. Ikzelf heb ooit twee jaar als bedrijfsjurist bij de NS gewerkt. Dat heeft me geleerd dat een bedrijf, anders dan hier het geval is, niet om de jurist draait. Dat juridisch advies ondergeschikt is aan de business en niet andersom. Uiteraard moet kwaliteit in de advisering voorop staan, zegt Creijghton: Dat spreekt vanzelf. Maar waar het voor de klant uiteindelijk om draait, is de vraag hoe het zit met de praktische toepasbaarheid. Een advies dat inhoudelijk voortreffelijk is, maar waar de klant niets mee kan, is geen goed advies. Eigenlijk is het een soort huwelijk, concludeert Creijghton over de relatie tussen advocaat en bedrijfsjurist. En ik lees in het onderzoek dat men over het algemeen tevreden is over die relatie. Logisch, want anders stap je over naar een ander. Er moet een duidelijke vertrouwensbasis tussen beide partijen zijn. Als het goed is, dan groei je naar elkaar toe in de loop van de tijd. Dan durf en kun je elkaar ook corrigeren als dat nodig is. In onze visie opereren advocaat en bedrijfsjurist steeds meer naast elkaar. En anders dan wat gebeurt bij sommige huwelijken hoef je niet bang te zijn voor sleur. Alleen al je omgeving houd je scherp. Zo is de snelheid van communiceren, bijvoorbeeld door , de laatste jaren enorm toegenomen. Maar ook de complexiteit Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 7

8 Interview / Philippe Creijghton van het werk zelf is veel groter geworden. Het onderwerp kennismanagement ligt Creijghton na het aan hart. Geen wonder voor wie weet welke investeringen Houthoff Buruma jaarlijks op dit vlak pleegt te doen. Ik denk dat we op dat punt relatief voorop lopen in Nederland. En de trend is, en ook wat dat betreft zijn we denk ik trendsetter, om steeds meer te delen met onze klanten. Denk aan het delen van standaardcontracten, het openstellen van onze eigen interne opleidingen voor klanten en aan nieuwsbrieven op meer specifieke terreinen. Dankzij onze omvang kunnen wij investeren in vaak dure kennissystemen die voor individuele klanten onbetaalbaar zouden zijn. De advocaat wordt als het ware uitgever. Wij kopen de basiskennis in en verrijken die met onze eigen inzichten en ervaringen en slaan dat vervolgens op. Het vertalen daarvan naar de klant toe, is eigenlijk maar een vrij kleine stap. Maar wel heel essentieel voor die klant. Want die kan zelf niet altijd alles bijhouden. Dit zijn maar een paar voorbeelden van wat steeds meer een normaal onderdeel van onze dienstverlening wordt. Philippe Creijghton (1963) werkt sinds 1988 als advocaat bij Houthoff Buruma. Hij is partner in de litigation-sectie. Sinds 1 januari 2007 is hij managing partner van het kantoor. Creijghton is gespecialiseerd in beroepsaansprakelijkheid. In dat kader behandelt hij onder meer complexe geschillen over corporate- en vastgoedtransacties. Hij heeft veel ervaring met de behandeling van aansprakelijkheidsclaims die tegen bedrijven en overheden worden ingediend. Creijghton is daarnaast arbiter bij het Nederlands Arbitrage Instituut. De redenen voor het uitbesteden die in het onderzoek worden genoemd, komen Creijghton bekend voor. De bedrijfsjurist is meestal een generalist. Die moet eigenlijk van heel veel terreinen iets weten, en wij kunnen daar als kantoor superspecialisten tegenover stellen. Dat is onze meerwaarde. Dan ligt uitbesteding voor de hand. En ook het procederen is een vak apart met zijn hele eigen dynamiek. De in-house advocaat is een verschijnsel dat toch niet op grote schaal heeft doorgezet. Uit het onderzoek komt geen grote waardering van de kant van de bedrijfsjurist voor de afdeling inkoop naar voren. Creijghton vindt de onderzoeksresultaten interessant. Ik zie dat met name grote bedrijven met een centrale inkoop werken, maar hun bemoeienis ligt meestal aan het begin van het aanbestedingsproces. Het is toch vrijwel altijd zo dat de bedrijfsjurist uiteindelijk de beslissing neemt. Die weet immers als geen ander de juiste relatie tussen prijs en kwaliteit in te schatten. 8 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

9 Interview / Philippe Creijghton Is this legal advice applicable in practice? In the end, that is what it is all about Know your client. What motivated Houthoff Buruma to conduct a large-scale study of in-house counsel? Managing partner Philippe Creijghton does not have to think long to answer this. About 60 to 70% of the work we get comes to us from in-house counsel. So they are a very important target group. A company can never know its target group well enough. The In-House Counsel Monitor has created a platform for both parties to get to know one another better. Given the enthusiastic response, it seems in-house counsel feel the same way. There s a definite need for benchmarks of some kind. Benchmarks that partly describe their in-house function and partly define their relationship with their lawyers. Creijghton describes as intense the relationship Houthoff Buruma s lawyers have with the in-house counsel with whom they work. We have daily contact with these legal professionals. Often the relationship is a long-standing one. This has benefits for both parties. Secondments back and forth help enormously. Naturally, the quality of the advice is paramount, says Creijghton. Is this legal advice applicable in practice? In the end, that is what it is all about for the client. No matter how excellent the advice is content-wise, if the client can t do anything with it, it s not good advice. The relationship between a law firm and in-house legal counsel resembles a kind of marriage, says Creijghton. I read in the study that in general people are happy with the relationship. There needs to be a clear basis for trust between the two parties. If it is solid, you will grow closer over time. Only then do you dare to correct one another and are able to get away with it. In our view, law firms and in-house counsel work increasingly side by side. And unlike in some marriages, you don t have to be afraid of getting into a rut. The very work environment keeps you sharp. The topic of information management is close to Creijghton s heart. I think we re ahead of the curve in the Netherlands on that point. The trend is toward sharing more with our clients. Sharing standard contracts, opening our own internal training sessions to clients, publishing newsletters on more specific areas. Thanks to our scope, we can invest in often expensive knowledge systems which individual clients could not afford. The law firm turns into a kind of publisher. We sell the basic knowhow, and complement it with our own insights and experiences, and conserve it. Translating that knowhow to the clients is then just a minor step. The reasons for outsourcing work cited in the survey are familiar to Creijghton. The legal professional is a complete generalist. He or she has to know something about a wide range of fields, and we provide the super-specialists. That is our added value. Litigating is a totally different matter with its own inherent dynamics. The in-house lawyer who also litigates is a phenomenon that still has not caught on. I see mainly larger companies working with central purchasing departments, but they are mostly involved at the beginning of the outsourcing process. Usually the legal professional makes the final decision. They know best how to estimate the right ratio between price and quality. Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 9

10 Voorwoord / Nederlands Genootschap van Bedrijfsjuristen Inzicht in de doelgroep Het Nederlands Genootschap Bedrijfsjuristen (NGB), opgericht in 1930, is een vereniging die de bevordering van de rechtswetenschap en de rechtspraktijk in relatie tot het bedrijfsleven ten doel heeft. Het Genootschap tracht dit doel ondermeer te bereiken door het beleggen van bijeenkomsten van de leden, het ondernemen van studies en het uitbrengen van adviezen. Bij deze doelstellingen sluit het initiatief van de Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor, om meer inzicht te krijgen in de doelgroep waar onze leden deel van uit maken, dan ook goed aan. Bedrijfsjuristen van alle geledingen bij alle soorten en grootten van organisaties zijn hiervoor aangeschreven. Gevraagd is naar hun mening inzake: - hun eigen positie - kennis- en risicomanagement - uitbesteden van zaken aan externe juristen - de prestaties en tarieven van die externe juristen Wij zijn zeer verheugd over het hoge aantal respondenten, waarvan maar liefst 71% NGB-lid is. De resultaten geven ons inzicht in de denkbeelden en beweegredenen van een groot aantal van onze leden én een goed inzicht in de beroepsgroep als zodanig. De mening van de bedrijfsjurist treft u echter niet alleen in getallen en grafieken; ieder onderwerp wordt ook nog eens nader belicht door een interview met een vakgenoot. Ook twee van onze bestuursleden, Ronald Notermans en Frans de Kok, becommentariëren de uitkomsten. De resultaten van dit onderzoek zullen het bestuur van het NGB behulpzaam zijn bij de evaluatie van de dienstverlening aan de leden om zo goed mogelijk in te kunnen spelen op hun behoeften. Voor de leden zelf kunnen de resultaten nuttig zijn bij de uitoefening van hun functie. Vanaf 7 november 2008 zullen de resultaten op de website van het NGB gepubliceerd worden. Bent u bedrijfsjurist, maar nog geen lid? Kijk dan op voor de lidmaatschapsvereisten. U bent van harte welkom. Arie Tervoort, Voorzitter Nederlands Genootschap van Bedrijfsjuristen 10 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

11 Corbino Insight into the target group The Netherlands Association of Company Lawyers (Nederlands Genootschap van Bedrijfsjuristen), established in 1930, is a group dedicated to promoting the development and practice of law as they relate to the business community. The NGB achieves this goal by arranging member meetings, commissioning studies and issuing recommendations. Our goals are supported by the Houthoff Buruma In-House Counsel Monitor, which was designed to gain more insight into a target group that includes NGB members. Legal professionals from all quarters and from organisations of all shapes and sizes were contacted as part of this survey. We polled them on: - their positions - knowledge and risk management - outsourcing work to external law offices - performance of external lawyers and their fees We were extremely pleased with the high number of respondents, of whom no fewer than 71% were NGB members. The results have provided us with insight into the perspectives and motivation of many of our members and of this professional group in general. The opinions of in-house counsel are presented in statistics and charts, but also every subject is further explained in an interview with a legal professional who works in this capacity. In addition, two of our board members, Ronald Notermans and Frans de Kok, comment on the results. These results will prove useful to the NGB board as a way of evaluating the service provided to members to meet their needs and expectations as fully as possible. For NGB members themselves, the results may prove useful in their work. On 7 November 2008, the results will be published on the NGB website. Do you work as in-house counsel in the Netherlands, but are not yet an NGB member? Go to and check out the membership requirements. You are most welcome to join. Arie Tervoort, Chair Netherlands Association of Company Lawyers Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 11

12 Onderzoek / Conclusies Bedrijfsjurist: positief, druk en verantwoordelijk In de Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor hebben 330 bedrijfsjuristen zich uitgesproken over zaken als hun positie binnen het bedrijf, werkdruk, het uitbesteden van werk en de samenwerking met externe juridische dienstverleners. Het beeld dat de bedrijfsjuristen schetsen van hun positie is overwegend positief. Negentig procent van de respondenten heeft het gevoel dat de organisatie zijn bijdrage op waarde weet te schatten. Slechts één op de tien bedrijfsjuristen zegt zich meer horde dan hulp te voelen. Een ruime meerderheid van de bedrijfsjuristen (55 procent) zegt werkdruk te voelen, het merendeel van hen geeft aan dat overigens niet vervelend te vinden. Bijna de helft van de respondenten wijt het aan die werkdruk dat zij er niet aan toe komen om vakinhoudelijk volledig bij te blijven. Een ruime meerderheid (65 procent) van de bedrijfsjuristen zegt dat een beter kennismanagementsysteem ze zou helpen om bij te blijven. De hoogste prioriteit op het gebied van kennismanagement - zegt driekwart - is het vastleggen van best practices, gevolgd door het toegankelijk maken van kennisbronnen voor juridische ontwikkelingen. op de afdeling (met name bij bedrijven met meer dan 10 bedrijfsjuristen) en het ontbreken van procesrechtelijke bevoegdheid. Veel bedrijfsjuristen (43 procent) zeggen dat er in hun organisatie geen vast budget is voor de inkoop van externe juridische dienstverlening, één op de vijf bedrijfsjuristen heeft dat wel en een kwart werkt met een vooraf bepaald variabel budget. Bij 85 procent van de bedrijven blijkt de juridische afdeling zelf te beslissen over de uitbesteding van zaken, maar ook komt het vaak voor dat de Directie of de Raad van Bestuur de knopen doorhakt. Een fors deel van de bedrijfsjuristen (87,5 procent) werkt bij het uitbesteden van werk met een huisadvocaat of een voorkeurslijst van advocatenkantoren. Bijna driekwart van hen vindt dat die aanpak leidt tot snellere en betere service, 42 procent meent dat het betere adviezen oplevert. Het overgrote deel van de bedrijfsjuristen voelt zich verantwoordelijk voor de juridische risico s die het bedrijf loopt. Zes op de tien zien risicomanagement als hun belangrijkste taak. Tachtig procent van de bedrijfsjuristen geeft aan dat de feitelijke verantwoordelijkheid voor het totale risicomanagement in hun organisatie vooral bij de Directie/Raad van Bestuur ligt. 37 procent van de zaken wordt uitbesteed. Bij sommige rechtsgebieden (fusies en overnames en strafrechtzaken) ligt het percentage (flink) hoger. Een tekort aan bepaalde specialistische kennis is de meest voorkomende reden om zaken uit te besteden aan externe juridische dienstverleners (met name bij bedrijven waar 2 tot en met 10 bedrijfsjuristen werken), gevolgd door capaciteitstekort Bij het uitbesteden van juridische diensten worden vaak prijsafspraken gemaakt. Tweederde van de bedrijfsjuristen geeft aan een korting te krijgen. Iets minder dan de helft van de bedrijfsjuristen heeft een vast tarief afgesproken (49 procent). Eén op de tien heeft een zogeheten blended rate of variabel tarief. Advocatenkantoren bieden soms extra s aan als onderdeel van prijsafspraken. Bedrijfsjuristen vinden met name het mogen meedoen aan opleidingen van het advocatenkantoor en de toegang tot databanken van het kantoor zeer aantrekkelijk. Bedrijfsjuristen die voor bedrijven met grote juridische afdelingen werken (meer dan tien bedrijfsjuristen) vinden detachering van advocaten bij hun bedrijf zeer aantrekkelijk (60%). 12 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

13 Survey / Conclusions In-house counsel: positive outlook, pressure and profound professionalism In the Houthoff Buruma In-House Counsel Monitor, 330 in-house legal professionals express their views on matters such as their position within an organisation, work-related stress, outsourcing, and working together with external legal service providers. The impression given by these legal professionals of their work is overwhelmingly positive. Ninety percent of the respondents believe their organisations value their contributions. Only one out of ten say they feel they are more of a hindrance than a help. A vast majority of the respondents (55%) say they experience work-related stress. Most qualify this by saying they do not find it troublesome. Nearly half of the respondents blame this stress on their inability to keep completely up to date with the latest developments in their fields. A large proportion (65%) of the legal professionals surveyed believe that a better information management system would help them to stay current. The highest priority in the area of information management (according to three quarters of the respondents) is the setting of best-practice standards. Next comes improved accessibility to information about legal developments. A significant number of the legal professionals surveyed feel they are responsible for the legal risks the company may face. Six out of ten cite risk management as their most important duty. Eighty percent of the respondents indicate that actual responsibility for total risk management within their organisations is principally vested in management or the board of directors. Thirty-seven percent of the work is outsourced. In some areas of law (mergers and acquisitions, criminal) the percentage is higher or even much higher. A shortage of expertise in a specific area is (especially for organisations with 2 to 10 in-house counsel) the usual reason for outsourcing work to external legal service providers. The second most commonly cited reason (especially for organisations with more than 10 in-house counsel) is the lack of capacity to handle the work. The third reason is that in-house counsel are generally not practising lawyers permitted to litigate in the Dutch courts. Many legal professionals surveyed (43%) say their organisations have no fixed budgets for retaining external legal advice. One out of five say their organisation does have such provisions. A quarter state that their organisations have a pre-determined variable budget for this purpose. In 85% of the organisations, the legal department itself decides which tasks will be outsourced. However, it is also common for these decisions to be handled by management or the board of directors. When outsourcing, a large majority of the respondents (87.5%) work with a single law firm or a firm drawn from a preferred list of law firms. Almost three quarters of them feel that this approach leads to quicker, better service. Forty-two percent say it generates better recommendations. In the outsourcing of legal services, price agreements are often made in advance. Two thirds of the legal professionals polled state they do not give discounts. Fewer than half of those surveyed (49%) have set a fixed rate. One out of ten says they use a blended rate, or variable fee. Law firms sometimes offer extras to in-house counsel as part of the price agreements. In-house counsel find participation in training sessions at the firm, and access to office databases, extremely appealing. Those respondents working in large legal departments (with over ten people) rate the secondment of external lawyers to their legal departments very positively (60%). Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 13

14 14 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

15 Interview / Heleene van Meurs-Bergsma Bedrijfsjurist is een duizendpoot. Nooit saai, geen sleur Heleene van Meurs (hoofd juridische zaken en secretaris van de Raad van Bestuur van Telegraaf Media Groep (TMG)) werkt al sinds haar afstuderen bij dit bedrijf. Never a dull moment lijkt aardig van toepassing op haar functie. Want nauwelijks is het concern bekomen van een flink aantal acquisities (denk aan het belang in Prosieben/Sat1, de overname van Sky Radio, de puzzelbladen van Keesing), of er staat alweer een reorganisatie voor de deur waarbij maar liefst minstens 425 van de 3600 medewerkers van het bedrijf moeten afvloeien. Van Meurs geeft leiding aan een afdeling van in totaal vier bedrijfsjuristen. Allen zijn, net als zijzelf, generalisten, met een lichte specialisatie richting intellectueel eigendom, toch wel de core business van het werk bij de afdeling Legal van TMG. Door de beweging naar basisverbreding die een aantal jaren geleden is ingezet, hebben we hier met steeds meer rechtsgebieden van doen gekregen. Natuurlijk gaat het dan over fusies en over names, dat betekent ook samenwerking (met buitenlandse advocatenkantoren en hun specifieke cultuur). We hebben contact met toezichthouders als het Commissariaat voor de Media, maar ook met de NMa. Het gaat over compliance, over corporate governance; je hebt te maken met mededingingsrecht. Maar ook koopt het concern een website als Relatieplanet en moet je plotseling juridisch alles over internet weten. Heel afwisselend dus. Van Meurs vergelijkt het werk van haar en haar collega s met dat van een huisarts: In feite zijn we een soort eerstelijnszorg. Iedereen komt naar ons toe met zijn of haar problemen. Wat we zelf kunnen oplossen doen we zelf, en waar specialistische hulp nodig is, verwijzen we naar de specialist. In feite ben je een soort duizendpoot en dat vind ik ook het aantrekkelijke van dit werk. Nooit saai, geen sleur. Ik val zelf onder de CFO. En die geeft mij behoorlijk wat ruimte. Net zoals ik mijn eigen mensen aanstuur op hun eigen verantwoordelijkheden. Dat past binnen de taakopvatting van de professionals die we zijn. Kennismanagement is geen begrip waar Van Meurs heel erg warm van wordt, zo is duidelijk. Natuurlijk kent het bedrijf een database met alle mogelijke modellen, standaardcontracten, overeenkomsten en letters of intent. Maar veel verder gaat het niet. Op de vensterbank van Van Meurs ligt ter illustratie een enorme stapel handboeken en losbladigen te wachten op de papierbak. Je moet als bedrijfsjurist niet alles willen weten. Ik vergelijk het maar weer met de huisarts. Die kan ook niet alle wetenschappelijke informatie tot zich nemen. We zijn geabonneerd op een aantal nieuwsbrieven die vrij generalistisch van aard zijn en waarmee je in korte tijd up-to-date wordt gebracht. Maar op het Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 15

16 Interview / Heleene van Meurs-Bergsma gebied van IE houden we het wél goed bij. Maar dat is ook wel logisch gezien ons werkterrein. Eigenlijk houd ik me vakinhoudelijk zodanig op de hoogte van de ontwikkelingen dat mijn alarmbellen op het juiste moment afgaan. Dat ik weet wanneer iets aan een specialist moet worden voorgelegd. Dat is voldoende. En verder worden we regelmatig uitgenodigd door onze advocatenkantoren voor een opfriscursus van het een of ander, maar we gaan net zo goed naar studiedagen van uitgevers. Als we het maar in ons werk kunnen gebruiken. Duidelijk is dat TMG jaarlijks een behoorlijk bedrag aan externe hulp uitgeeft. Een exact bedrag wil Van Meurs niet noemen. Net wat ik zei, het is hollen of stilstaan. Ik weet dat we dit jaar al dik boven het miljoen zitten, maar andere jaren kan dat minder zijn. De conclusie in het onderzoek dat er geen vast budget is, geldt zeker ook voor ons. Ik heb wel eens discussies gehad over de hoogte van een declaratie. En dan ging het met name over het aantal uren dat aan een zaak was besteed. Dat vond ik aan de hoge kant en uiteindelijk beaamde de betreffende advocaat dat en werd vervolgens de rekening aangepast. Maar dat moet natuurlijk niet te vaak gebeuren. Je moet als advocaat ook weten hoe ver je moet en kunt gaan. In zijn algemeenheid vind ik voor wat betreft de externe inhuur belangrijk dat de kosten en baten van de advisering duidelijk in beeld gebracht kunnen worden en in balans zijn. Juridische perfectie mag niet de doelstelling zijn. Van Meurs is vrij resoluut over de optie bedrijfsjuristen en advocaten af en toe eens bij elkaar te detacheren om elkaars werk beter te leren kennen. Ik heb geen behoefte bij een groot kantoor te gaan werken, dat wordt me allemaal veel te specialistisch. En omgekeerd heb ik, bijvoorbeeld als het hier heel druk is, nooit de neiging gehad een tijdje een advocaat te lenen. Dan huur ik liever een bedrijfsjurist in. Dat zijn toch meer de teamspelers, meer dienstverlenend ingesteld. Die hebben een beter ontwikkeld commercieel gevoel. TMG heeft twee jaar geleden een voorkeurslijst opgesteld van uiteindelijk acht preferred suppliers van juridische diensten. De afdeling concerninkoop leidde het proces, maar Legal stelde wel de randvoorwaarden waarbinnen de onderhandelingen zich konden afspelen. Bijvoorbeeld door aan te geven binnen welke groep van kantoren de keuze moest worden gemaakt. Van Meurs vindt de relatie, de klik, die er moet zijn tussen advocaat en opdrachtgever het allerbelangrijkste. De expertise is iets vanzelfsprekends. Op dit niveau zijn er geen slechte advocaten. Ik heb eigenlijk geen relatie met een kantoor, veel meer met de advocaat. In het uiterste geval is dan de consequentie dat ik zou overstappen naar een ander kantoor als mijn huisadvocaat daar heen zou gaan. Heleene van Meurs is hoofd juridische zaken en secretaris van de Raad van Bestuur van de Telegraaf Media Groep N.V. (TMG) te Amsterdam. Ze werkt al sinds haar afstuderen bij dit bedrijf. Vooral door de portfolioverbreding van TMG van de afgelopen jaren heeft zij naast managementtaken en haar functie als secretaris van de Raad van Bestuur ook een diversiteit aan juridische gebieden onder haar hoede gekregen. TMG is de grootste Nederlandse mediagroep, met leidende marktposities in dagbladen, huis-aan-huisbladen, (puzzel)magazines, on- en offline media, radio en televisie. 16 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

17 Interview / Heleene van Meurs-Bergsma An in-house counsel is jack of all trades. Never boring, never routine Heleene van Meurs is head of legal affairs and secretary to the executive board of the Telegraaf Media Groep. She has worked at TMG since graduation. Never a dull moment would seem to describe her job. At one moment the concern is confronted with a large number of acquisitions (such as an interest in Prosieben/ Sat1, Sky Radio, the Keesing puzzle books). The next moment there is yet another reorganisation, with at least 425 of the 3,600 employees needing to be reassigned. Van Meurs supervises four legal professionals. All of them are generalists, just as she is, but they do specialise somewhat in intellectual property law, the core business of the TMG legal department. Van Meurs compares the work she and her colleagues do to that of a general practitioner. We re sort of like primary care. Everyone comes to us with his or her problems. We solve the things we can ourselves, and when we need specialised assistance, we direct the matter to an expert. You are a jack of all trades and I think that s an appealing part of this job. Never boring, never routine. Information management is not one of Van Meurs s favourite subjects. Obviously the company has a database with all possible models, standard contracts, agreements and letters of intent. It goes no further than that. As in-house counsel, you wouldn t want to know about every single development. We subscribe to several fairly general newsletters that bring us up to date pretty quickly. But when it comes to IP we definitely try to stay current. Plus we are regularly invited by our law firms to attend refresher courses. We also go to publisher-sponsored study days. That is, if we can use the subject matter in our work. Two years ago, TMG compiled a list of eight preferred suppliers of legal services. The corporate purchasing department supervised the process, but Legal set the framework conditions for the negotiations. Van Meurs believes the rapport between a lawyer and a client, the necessary click, is the most important thing. Expertise speaks for itself. At this level there are no bad lawyers. I d rather have a relationship with one lawyer than with an office. In the most extreme case, the consequence would be that I would switch to another office if my in-house lawyer goes there. Each year, TMG pays a significant amount to retain outside help. I know this year we re already well over a million, though that has been less in other years. The conclusion in the study that there is no fixed budget definitely applies to us. I ve had discussions about the amount of an invoice. Particularly about the number of hours devoted to a case. I thought it was a bit on the high side and finally the lawyer involved agreed with me. Then the invoice was adjusted. As a lawyer you have to know how far you can go. As far as hiring in external help, I think it s important that the assets and liabilities of advisory services are clearly laid out and balanced. Legal perfection should not be the goal. Van Meurs is resolute about the option of legal professionals and lawyers working at one another s offices. I don t need to go and work at a big law firm. That would be too specialised for me. And vice versa - for example, when it s really busy here, I never consider borrowing a lawyer for a short time. I d rather hire another in-house counsel. They are more team players, more dedicated to providing a service. And with a more developed commercial outlook. Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 17

18 Onderzoek / I. Bedrijfsjurist: positie, werkdruk en werkzaamheden Wie is de bedrijfsjurist? De bedrijfsjurist, wie is dat? Werkt hij of zij alleen of in een team op een afdeling? Hoe hard werkt de bedrijfsjurist en hoe ervaart deze de werkdruk? Heeft de bedrijfsjurist het gevoel dat er naar hem of haar wordt geluisterd? Zo n 330 bedrijfsjuristen (na mailing aan ruim 1700, een ongekende respons van 20 procent) uit alle delen van het bedrijfs - leven gaven hier hun mening over in de Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor. De bedrijfsjurist in Nederland werkt bij organisaties van verschillende omvang, van kleine MKB-bedrijven tot multinationals. Er zijn eenpitters, die alle juridische zaken van de organisatie bestieren. Maar er zijn ook bedrijfsjuristen die op een juridische afdeling in een team werken met een handvol of zelfs meer dan tien collega s. Alleen of in een team? De meeste bedrijfsjuristen (65 procent) die aan het onderzoek deelnamen, werken voor een bedrijf waar bij alle Nederlandse onderdelen van dit bedrijf minder dan 10 bedrijfs juristen werkzaam zijn. 32 procent daarvan heeft twee tot vijf collega s, 13 procent werkt met zes tot en met tien andere bedrijfsjuristen. Een relatief groot aantal bedrijfsjuristen (zo n 20 procent van de respondenten) geeft aan alleen te werken. 35 procent van de respondenten werkt bij een bedrijf waar meer dan tien bedrijfsjuristen werkzaam zijn. [figuur 1] Het is interessant om te zien dat de eenpersoonsafdelingen relatief vaak in de sector Retail/Wholesale/Handel/Logistiek te vinden zijn. Dat heeft mogelijk te maken met het feit dat in deze sectoren met relatief kleinere marges en overhead wordt gewerkt. Wellicht spelen in de sector Retail minder gecompliceerde zaken dan in een sector als Financial Services. De grootste juridische afdelingen bestaan vooral bij Banken/Beleggers/ Verzekeraars/Professional Services. In deze sectoren heeft 48 procent van de organisaties een juridische afdeling van minimaal tien medewerkers, 37 procent heeft een afdeling van 2 tot en met 10 juristen. [figuur 2] De bedrijfsjurist, horde of hulp? Welke rol speelt de bedrijfsjurist in de organisatie? Is de jurist belangrijk? Of wordt hij of zij gezien als een horde, als iemand die slechts juridische haken en ogen ziet bij plannen waarover management en medewerkers enthousiast zijn? Het onderzoek geeft duidelijk aan dat er nog wel wat kan worden verbeterd aan het imago van de bedrijfsjurist. [figuur 3] Veelzeggend is de visie van vier op de tien bedrijfsjuristen dat zij op tijd worden betrokken bij beslissingen in de organisatie. Dat lijkt veel, maar mogelijk is het juist weinig. Het feit dat een ruime meerderheid deze uitspraak niet voor zijn rekening durft te nemen, is een eye-opener. Dat blijkt des te meer als we dit afzetten tegen de uitkomst dat één op de vijf bedrijfjuristen zegt dat hij of zij juist niet op tijd wordt betrokken bij wezenlijke ontwikkelingen in de organisatie. Ook het antwoord op de 18 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

19 Figuur 1 / Aantal bedrijfsjuristen binnen bedrijf respondent* 1 > 10 2 t/m 5 *Het gaat hier om de Nederlandse onderdelen van het bedrijf waarvoor de bedrijfsjurist werkt. Verder in het onderzoek wordt hieraan gerefereerd met de term grootte juridische afdeling. 6 t/m 10 Figuur 2 / Grootte juridische afdeling per sector 1 bedrijfsjurist 2 t/m 10 bedrijfsjuristen meer dan 10 bedrijfsjuristen Banken/Beleggers/Verzekeraars/Professional Services Overheid/Non profit/zorg/onderwijs Industrie/Pharma/Media/Bouw/Projectontwikkeling/Zware industrie Retail/Wholesale/Handel/Logistiek Diensten/Nutsbedrijven/Telecom/ICT/Horeca/Toerisme/Media Figuur 3 / Uitspraken over positie bedrijfsjurist Ik word als bedrijfsjurist op tijd betrokken bij beslissingen Ik word als bedrijfsjurist voldoende op de hoogte gehouden over de ontwikkelingen binnen mijn bedrijf Ik heb de indruk dat bedrijfsjuristen binnen mijn bedrijf eerder worden gezien als horde dan als hulp Het potentieel van bedrijfsjuristen wordt binnen mijn bedrijf voldoende benut Ik krijg als bedrijfsjurist voldoende waardering voor mijn werk De directie van mijn bedrijf heeft voldoende inzicht in mijn werkzaamheden als bedrijfsjurist (helemaal) oneens niet eens, niet oneens (helemaal) eens Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008 / 19

20 Onderzoek / I. Bedrijfsjurist: positie, werkdruk en werkzaamheden volgende vraag is opmerkelijk: wordt de bedrijfsjurist als een horde of als een hulp gezien? Negentig procent van de respondenten heeft gelukkig het gevoel dat de organisatie zijn bijdrage op waarde weet te schatten, maar één op de tien bedrijfsjuristen zegt zich een horde te voelen. In sommige organisaties kan dus wellicht nog wel wat worden verbeterd aan de beeldvorming over de bedrijfsjurist. Het beeld dat de bedrijfsjuristen schetsen van hun positie is overwegend positief. De meeste bedrijfsjuristen (65 procent) worden naar hun zeggen voldoende op de hoogte gehouden van ontwikkelingen in het bedrijf, 63 procent zegt dat hun potentieel voldoende wordt benut, 77 procent voelt zich voldoende gewaardeerd en volgens 71 procent is de directie voldoende op de hoogte van zijn of haar werk. Werkdruk wordt gevoeld Bedrijfsjuristen werken hard. Maar, zegt men wel eens: wie een interessante functie heeft, ervaart werk nauwelijks als werk. Zo n tien procent van de bedrijfsjuristen ziet het daadwerkelijk zo; zij ervaart helemaal geen werkdruk. Al is het natuurlijk ook mogelijk dat er op hun afdeling weinig te doen is of dat sprake is van overcapaciteit... Een ruime meerderheid (55 procent) zegt de werkdruk wel degelijk te voelen. Niet dat ze onder die druk gebukt gaan, want tegelijkertijd geven de meeste respondenten aan dat ze de werkdruk in het algemeen niet vervelend vinden. [figuur 4a] Een opmerkelijke uitkomst: het zijn niet per se de eenpitters die de druk voelen. Vooral de bedrijfsjuristen die met meer collega s op een afdeling werken, ervaren werkdruk. [figuur 4b] Daar worden trouwens ook vaker juridische diensten uitbesteed vanwege capaciteitsproblemen (zie verder hoofdstuk IV). Saillant detail: van de bedrijfs juristen die werkdruk voelen en dat als vervelend ervaren, kan de meerderheid (70 procent) zijn werk zelf inrichten. [figuur 4c] Tempo dienstverlening belangrijk Die werkdruk zal blijven, zo mogen wij op basis van dit onderzoek verwachten. Want een ruime meerderheid (70 procent) van de bedrijfsjuristen noemt snelheid van dienstverlening als het belangrijkste focuspunt van vandaag. [figuur 5] Het lijkt erop dat het tempo van de dienstverlening in het bedrijfsleven steeds hoger komt te liggen; bedrijfsjuristen merken dit in de dagelijkse praktijk. In-house counsel: a profile Most in-house counsel in the Netherlands (65%) work at companies that employ fewer than ten legal professionals. About 32% work in a department with two to five colleagues, while 13% have six to ten legal professionals in the department. A relatively high number of in-house counsel (around 20% of the respondents) say they work alone. About 35% work in a company with more than ten legal professionals. Legal departments consisting of a single person are found relatively more often in the wholesaling, commercial and logistics sectors. The largest legal departments are mainly found in banks, investment companies, insurance companies and professional service companies. In these sectors, 48% of the organisations have a legal department of ten or more legal professionals, while 37% have a department with two to ten legal professionals. The impression that in-house counsel give of their work is generally a positive one. About 63% say they are making full use of their potential. About 77% feel they are appreciated. According to 71%, management is aware of the work done by in-house counsel. Two out of five in-house counsel say they become involved in the organisation s decision-making in time. However, one in five say that they are not involved in a timely manner in the organisation s developments. Ninety percent of the respondents feel that the organisation they work for is accurate in its estimation of the value of their contribution. Only one in ten in-house counsel feel they are more a hindrance than a help. A majority of in-house counsel (55%) say they feel pressured by the amount of work they have, although most of them add that this generally does not bother them. In particular, it is the legal professionals who work in a department with other colleagues who experience work pressure the most. These are also the departments that tend to outsource legal services more often because of work capacity issues. Around 10% of in-house counsel do not experience any pressure at all with regard to the amount of work they have. Given the results of this survey, we can expect these work capacity issues to continue. A large majority (70%) of legal professionals identify speed of service as the most important point requiring attention in their work. Many respondents also indicate that they devote a great deal of their time to keeping abreast of legal developments. 20 / Houthoff Buruma Bedrijfsjuristen Monitor 2008

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO Tweetalig onderwijs Havo VWO Open dag 8 februari 2014 Inhoud Tweetalig onderwijs: ontdek de wereld! Wat is tto? Toelatingseisen Informatie voor ouders

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Consumer survey on personal current accounts

Consumer survey on personal current accounts Consumer survey on personal current accounts April 24 GfK 24 Consumer survey on personal current accounts April 24 Table of contents. Management Summary 2. Research design. Research findings GfK 24 Consumer

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3 Chapter 1 Stone 1 Zo toon je interesse in iemand How do you feel? How is life? What's wrong with you? What's bothering them? You look happy. You seem worried. Hoe voel

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

copyright DJB International

copyright DJB International copyright DJB International copyright DJB International Your Insurance Cy, since 19XX Still going strong copyright DJB International copyright DJB International Directive 2009/138/EC of 25 nov 2009 On

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Seminar 360 on Renewable Energy

Seminar 360 on Renewable Energy Seminar 360 on Renewable Energy Financieren van duurzame energie initiatieven ING Lease (Nederland) B.V. Roderik Wuite - Corporate Asset Specialist - Agenda I 1. Introductie 2. Financiering van duurzame

Nadere informatie

Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper?

Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper? Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper? Churchill et al. (1985): Meta-analyse 116 artikelen belangrijkste determinanten v succes: (1) persoonlijke kenmerken (uiterlijk; sociale achtergrond;

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

AGENDA. For the extraordinary general meeting of shareholders of Spyker N.V., established at Zeewolde ( the Company )

AGENDA. For the extraordinary general meeting of shareholders of Spyker N.V., established at Zeewolde ( the Company ) (This is an English translation of a document prepared in Dutch. An attempt has been made to translate as literally as possible but differences may occur. The Dutch text will govern by law) AGENDA For

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Prove Everything or Die Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Een stelling Met een PR- budget van 20.000 hebben we een mediawaarde gerealiseerd van 60.000 en 500 nieuwe fans op Facebook

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Financieren van duurzame energie initiatieven ING Auke de Boer- manager ING Groenbank N.V. Agenda I 1. Introductie 2. Financiering duurzame energie initiatieven

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Programma 18u30 18u40 Inleiding Luc Boelaert - directeur regio Oost- en West-Vlaanderen, Bank Degroof Hoe de balans strategisch versterken om financiële

Nadere informatie