Ouders met kinderen in de basisschoolleeftijd van 4 tot 12 jaar waarbij geen sprake is van ernstige opvoedingsproblematiek.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ouders met kinderen in de basisschoolleeftijd van 4 tot 12 jaar waarbij geen sprake is van ernstige opvoedingsproblematiek."

Transcriptie

1 Interventie Opvoeden & zo Samenvatting Doel Het doel van Opvoeden & Zo is vergroting van de opvoedingscompetentie van ouders, door hen bewust te maken van de mogelijkheden om het gedrag van hun kinderen positief te beïnvloeden en hen de vaardigheden te leren om dat ook te doen. Doelgroep Ouders met kinderen in de basisschoolleeftijd van 4 tot 12 jaar waarbij geen sprake is van ernstige opvoedingsproblematiek. Aanpak Opvoeden & Zo is een cursus van zes groepsbijeenkomsten waarin ouders opvoedingsvaardigheden leren. De deelnemers krijgen daar onder meer instructie aan de hand van instructieve filmbeelden. Zij moeten huiswerkopdrachten uitvoeren. Materiaal Er is een draaiboek en een dvd. Onderzoek effectiviteit Er zijn wisselende aanwijzingen voor de werkzaamheid van de interventie op basis van drie beperkte studies. Een daarvan laat zien dat cursusouders meer zelfvertrouwen hebben, meer positieve aandacht geven aan de kinderen, minder schelden en/of minder slaan. Een andere studie laat weinig algemene effecten van Opvoeden: zó! (tot 2006 zo geheten) zien. Wel bleek de cursus daar meer effect te hebben bij ouders met een lage sociaal-economische status dan bij ouders met een hoge status. Een derde studie zegt weinig over de effectiviteit, omdat deze is uitgevoerd bij een doelgroep met een hogere opleiding dan bedoeld. Erkenning Erkend door Panel Jeugdgezondheidszorg en Preventie d.d Oordeel: Goed onderbouwd De referentie naar dit document is: Ince, D. (december 2006). Databank effectieve jeugdinterventies: beschrijving 'Opvoeden & zo'.utrecht: Nederlands Jeugdinstituut. Gedownload van 1. Toelichting naam van de interventie Tot 2006 werd de cursus onder de naam Opvoeden: zó! uitgevoerd. Naast Opvoeden: zó was er ook een migrantenversie en een aanvulling Opvoeden: zo verder!. In 2004/2006 is de cursus vernieuwd en wordt nu onder de naam Opvoeden & Zo uitgebracht. De voormalige migrantenversie en Opvoeden: zó verder zijn in de vernieuwde cursus verwerkt en worden dus niet meer apart aangeboden. Gedownload op woensdag 28 mei :12:00 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 1 / 8

2 Opvoeden: zò! is op een zestal punten vernieuwd: nieuw filmmateriaal op dvd in plaats van videobanden integratie van de 'gewone' versie van het draaiboek en de migrantenversie; samenvoeging van Opvoeden: zò! en Opvoeden: zo verder!; aanpassing van de inhoud van de cursus (b.v.: volgorde van thema's is veranderd; geïntegreerde cursus die zowel bestemd is voor autochtone ouders als voor ouders uit etnische minderheidsgroepen) vernieuwing van de vormgeving ontwikkeling van een website bij de cursus. 2. Doel van de interventie De oudercursus Opvoeden & Zo is een vorm van preventieve opvoedingsondersteuning met als algemene doelstelling: het bevorderen van een goede relatie tussen ouders en kinderen als een van de basisvoorwaarden voor een goede en gezonde ontwikkeling van de kinderen; ouders in een vroeg stadium van informatie en advies voorzien om daarmee (ernstige) opvoedingsproblemen en een spiraal van negatieve gezinsinteracties te voorkomen; het bevorderen van zelfvertrouwen en welbevinden bij kinderen en het voorkomen en verminderen van emotionele en gedragsproblemen bij kinderen; de pedagogische competentie en het zelfvertrouwen van ouders in de opvoeding versterken. Meer specifiek wil de oudercursus Opvoeden & Zo bereiken dat ouders die de cursus volgen: weten dat zij gedrag van hun kinderen zélf kunnen beïnvloeden en bijsturen; basisvaardigheden toepassen waarmee zij het gedrag van hun kind effectief kunnen beïnvloeden; in de opvoeding kiezen voor positieve gedragsbeïnvloeding door hun kind te prijzen voor wenselijk gedrag; het belangrijk vinden om tijd en aandacht te besteden aan kinderen; grenzen stellen aan ongewenst gedrag op een manier die niet schadelijk is voor de ontwikkeling van kinderen; afzien van het gebruik van fysieke straf of andere vormen van geweld tegen kinderen; beschikken over meerdere opvoedingsvaardigheden om het gedrag van kinderen bij te sturen. 3. Doelgroep van de interventie Voor wie en wat is de interventie bedoeld? Opvoeden & Zo is bedoeld voor ouders met kinderen in de basisschoolleeftijd (4 tot 12 jaar). Daarbij wordt in eerste instantie gedacht aan ouders in achterstandssituaties: autochtone én allochtone ouders met lage inkomens en lage opleidingen. Het oorspronkelijke programma Opvoeden: zó! was specifiek ontwikkeld voor ouders in achterstandssituaties. In de praktijk bleken echter ook veel ouders op de cursus af te komen die niet in achterstandssituaties verkeren. Daarom is de doelgroep voor Opvoeden & Zo verbreed naar alle ouders met alledaagse opvoedingsvragen of- problemen. Prevalentie en spreiding De documentatie over de interventie bevat geen informatie over het vóórkomen van het probleem of verwijst niet naar een bron waar die informatie is te vinden.) Indicatie- en contra-indicatiecriteria In de documentatie over de interventie zijn geen specifieke indicatie- of contra-indicatiecriteria aangegeven. Toepassing bij etnische groepen De interventie is niet speciaal ontwikkeld voor jeugdigen of gezinnen met een allochtone achtergrond.de dvd en het oudermateriaal van Opvoeden & Zo zijn beschikbaar in vier talen: Nederlands, Turks, Marokkaans- Arabisch, Berber en Papiamento. 4. Omschrijving van de interventie Methodiek Opvoeden & Zo bestaat uit zes bijeenkomsten van elk ongeveer twee uur. In de cursus staan zes Gedownload op woensdag 28 mei :12:00 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 2 / 8

3 opvoedingsvaardigheden centraal: aandacht geven, prijzen, verbieden, straffen, negeren en apart zetten. De cursus is een combinatie van kennisoverdracht, instructie aan de hand van filmbeelden, groepsdiscussies en praktische oefeningen. Naast instructie over de inhoud en toepassing van de vaardigheden vormt vooral het zelf oefenen met de vaardigheden en het krijgen van feedback daarop een belangrijk onderdeel van de cursus. Dat gebeurt tijdens de bijeenkomsten maar ook in de thuissituatie door middel van thuisopdrachten. Opvoeden & Zo is een gestructureerde cursus waarbij het programma en de opbouw van de cursus vastliggen. Dat vraagt van cursusleiders dat zij zoveel mogelijk de lijn van het draaiboek aanhouden. De cursus begint met vaardigheden gericht op het bevorderen van een goed contact om pas daarna aandacht te besteden aan de manier van grenzen stellen aan gewenst gedrag. Het audiovisueel materiaal is bedoeld om situaties dicht bij ouders te brengen en het uitwisselen van ervaringen tussen ouders onderling te stimuleren. Opvoeden & Zo wordt gegeven door (para)professionals uit de directe omgeving van de ouders (werkers in de jeugdgezondheidszorg, jeugdwelzijnswerk, JGZ-wijkverpleegkundigen, welzijnswerkers, schoolmaatschappelijk werkers). Protocol / handleiding Er is een draaiboek voor Opvoeden & Zo. Locatie van uitvoering Basisvoorziening in de wijk (brede)scholen, wijkcentra, opvoedbureaus, GGD. 4.2 Onderbouwing: probleem- of risico-analyse Kenmerken risico of probleem Alle ouders hebben wel eens behoefte aan steun bij de opvoeding van hun kinderen. Ouders beleven de opvoeding als moeilijk wanneer hun kinderen ongewenst of lastig gedrag vertonen en zij daar als opvoeders onvoldoende invloed op lijken te hebben. Opvoeden is nooit een zaak van ouders alleen maar wordt sterk beïnvloed door de wisselwerking tussen ouders en kinderen. Ouders hechten zich aan hun kinderen en omgekeerd. Ouders reageren op het gedrag van kinderen en zij worden weer beïnvloed door de opvoedingsaanpak van ouders. Als ouders zich prettig en ontspannen voelen, gedijen kinderen meestal beter dan wanneer ouders zich gefrustreerd en teleurgesteld voelen. Omgekeerd kan lastig gedrag van kinderen bij ouders een bepaalde opvoedingsstijl uitlokken waarvoor ze uit zichzelf niet zouden kiezen. Een negatieve spiraal aan reacties kan dan het gevolg zijn: de opvoedingsrelatie tussen ouders en kind loopt vast, de ouders krijgen problemen (ze voelen zich onbekwaam, machteloos, e.d.) en de ontwikkeling van het kind wordt bedreigd (het krijgt gedragsproblemen, emotionele problemen e.d.). Ieder kind heeft behoefte aan gerichte aandacht, dat wil zeggen: aandacht die op hem of haar als individu is afgestemd. Wanneer een kind geen positieve aandacht krijgt, kan het op een negatieve manier de aandacht gaan trekken. In de praktijk blijkt dat het belonen van gewenst gedrag uiteindelijk meer effect heeft dan het bestraffen van ongewenst gedrag. Voor veel ouders, ook die in achterstandssituaties, is dat wel min of meer bekend, maar dat betekent nog niet dat het voor hen makkelijk is om deze principes in de praktijk consequent en op de juiste momenten toe te passen. Dat kan bij kinderen tot gedragsproblemen leiden. Belonen en straffen zijn principes die ouders vaak al toepassen in de opvoeding van hun kinderen. Het probleem is echter dat veel ouders deze principes niet systematisch of consequent weten toe te passen of te veel het accent leggen op negatieve gedragsbeïnvloeding (straffen en onthouden van waardering). Er zijn ook ouders die de principes toepassen op het verkeerde moment: ze negeren gewenst gedrag of belonen ongewenst gedrag door erom te (glim)lachen. Als straffen en belonen op een inconsistente of tegenstrijdige manier wordt toegepast, heeft dat tot gevolg dat grenzen en regels onvoldoende duidelijk worden voor kinderen. Inconsequent reageren op gedrag van kinderen werkt verwarrend. het veroorzaakt onzekerheid bij het kind en de neiging om de ouders te 'testen' Gedownload op woensdag 28 mei :12:00 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 3 / 8

4 om duidelijk te zijn. Een inconsequente manier van opvoeden kan een rol spelen bij het ontstaan van gedragsproblemen bij kinderen. Als negatieve gedragsbeïnvloeding in de opvoeding overheerst kan dat verschillende gevolgen hebben: het effect van het pedagogisch handelen laat te wensen over; het zelfbeeld van kinderen wordt negatief beïnvloed; de sfeer in huis wordt negatief; er kunnen ongewenste patronen ontstaan in de gezinsrelaties. 4.3 Onderbouwing: verantwoording doelen en aanpak Koppeling risico/probleem - doelen - aanpak Opvoeden: zó! werd begin jaren negentig ontwikkeld in een samenwerkingsproject van een aantal landelijke en regionale organisaties op het gebied van gezondheidszorg, preventie en opvoedingsondersteuning. Aanleiding voor dit initiatief was dat professionals een lacune signaleerden in het toenmalige ondersteuningsaanbod voor ouders. De ouders die werden gegeven, bleken uitsluitend de hoger opgeleide ouders te bereiken. Het ontbrak aan een goed toegankelijke basiscursus die geschikt was voor laagopgeleide autochtone en allochtone ouders. In Amerika heeft men positieve ervaringen opgedaan met de oudercursus Winning. Winning bestond uit een basisprogramma van 22 bijeenkomsten met de belangrijkste opvoedingsvaardigheden en een vervolgprogramma gericht op specifieke opvoedingsproblemen. Uit het Amerikaanse onderzoek bleek dat de cursus, onder andere door het gebruik van videoinstructiebanden, ouders in achterstandssituaties aansprak Deze cursus bleek onder andere door het gebruik van video-films ouders in achterstandssituaties aan te spreken. Opvoeden: zó! is toen specifiek voor ouders in achterstandssituaties ontwikkeld. Omdat er onvoldoende financiering was voor het totale programma van 22 videolessen werd in Nederland gekozen voor een compacte cursus gebaseerd op de belangrijkste opvoedingsvaardigheden van het Winning programma. Na dertien veelvuldig gebruik bleek de oudercursus Opvoeden: zó! aan vernieuwing toe (zie vraag 1 voor wijzigingen). Bij de vernieuwing is de theoretische onderbouwing en de uitwerking van de theorie in de methodiek ongewijzigd gebleven. Zowel Opvoeden: zó als Opvoeden & Zo gaan uit van de sociale leertheorie. Deze theorie stelt dat gedrag dat kinderen vertonen voor een belangrijk deel is aangeleerd. Als gedrag kan worden aangeleerd is het ook mogelijk om kinderen gedrag af te leren. Dit is een belangrijk uitgangspunt van Opvoeden & Zo. Kinderen ontdekken en ontwikkelen een heel repertoire aan gedragingen. Dat doen zij vaak spelenderwijs. Maar of gedrag 'blijvend' is of niet, hangt voor een belangrijk deel af van reacties van ouders en andere opvoeders. Die kunnen ervoor zorgen dat gedrag van kinderen wordt gestimuleerd of juist ontmoedigd. Aandacht geven heeft een versterkende werking op gedrag, terwijl negeren kan helpen om gedrag 'uit te doven'. De cursus is erop gericht ouders de basisvaardigheden te leren waarmee zij bij hun kinderen gewenst gedrag stimuleren en ongewenst gedrag laten afnemen. Reacties van ouders op gedrag van kinderen kunnen grofweg worden onderscheiden in positieve en negatieve reacties: een beloning of een complimentje als het gaat om wenselijk gedrag; een correctie of afkeurende opmerking/blik, straffen, het afnemen van iets leuks of een kind even apart zetten als het gaat om ongewenst gedrag. In Opvoeden & Zo staan 6 opvoedingsvaardigheden centraal: aandacht geven, prijzen, verbieden, straffen, negeren en apart zetten. Dit zijn de pedagogische instrumenten die bij sociale leertheorie passen. In de cursus leren ouders de opvoedingvaardigheden door observatie, groepsdiscussies, oefening en thuisopdrachten. Het accent ligt niet op theoretische overdracht kan kennis, maar juist concreet aan de slag gaan. Dit maakt de cursus bij uitstek ook geschikt voor ouders met een lage opleiding. Samenvatting werkzame ingrediënten Gedownload op woensdag 28 mei :12:00 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 4 / 8

5 ouders leren gewenst gedrag aandacht te geven en ongewenst gedrag uit te doven; de cursus is in vorm en inhoud afgestemd op ouders in achterstandssituaties; de combinatie van instructie en oefening. 4.4 Eisen begeleiding, uitvoering en kwaliteitsbewaking Eisen ten aanzien van uitvoering en begeleiding Ter wille van de kwaliteit van Opvoeden & Zo worden aan de uitvoering de volgende voorwaarden gesteld. 1. Opleiding/training. Het Nederlands Jeugdinstituut (voorheen NIZW-Jeugd) heeft de materialen in een implementatiebijeenkomst overgedragen aan een aantal trainers. Dit betreft veelal trainers die de training bij het oude Opvoeden: zó! aanboden. Het Nederlands Jeugdinstituut bewaakt de kwaliteit van trainers onder andere door middel van certificering. De trainers bieden trainingen aan cursusleiders. Een lijst trainers is te vinden op 2. Inbedding Begeleiders kunnen alleen maar op een kwalitatief verantwoorde wijze werken als hun instelling hen daartoe tijd en ruimte biedt en hen steunt en stimuleert bij de voorbereiding en uitvoering van de activiteit. Dat kan alleen wanneer het bieden van preventieve opvoedingsondersteuning is ingebed in het beleid van de instelling. 3. Aantal cursusleidersde cursus wordt bij voorkeur gegeven door twee cursusleiders die de taken onderling verdelen. In de praktijk is dat echter niet altijd haalbaar. 5. Overige voorwaarden voor toepassing Indicatiestelling Voor de toepassing van de interventie is geen speciale indicatie vereist, die afwijkt van de voor de sector of aanbieder wettelijk gebruikelijke indicatie. 6. Samenvatting onderzoek en beoordeling effectiviteit 6.1 Directe aanwijzingen voor de effectiviteit Kenmerken en resultaten onderzoek Blom e.a. (1995) Opzet. De respondenten van dit onderzoek naar Opvoeden: zó! zijn ouders die zich uit eigen beweging hebben opgegeven voor deze cursus. De ouders die deelnemen aan de cursus vormen de experimentele groep, de controlegroep wordt gevormd door de ouders die zich hebben aangemeld maar voor wie de cursus pas drie maanden later van start gaat. In de experimentele groep zitten 26 ouders, in de controlegroep 14 ouders. Een aanzienlijk deel van de respondenten heeft een havo-opleiding of hoger gevolgd. Uit de rapportage is moeilijk af te leiden hoe groot dit deel is: een keer is sprake van ruim 70 procent, een andere keer van ongeveer de helft. Omdat Opvoeden: zó! bedoeld is voor gezinnen in achterstandssituaties, kunnen op grond van de uitkomsten van dit onderzoek geen uitspraken worden gedaan over de effectiviteit van deze interventie bij de beoogde doelgroep. Er is een voor- en een nameting verricht. Bij beide groepen heeft de voormeting plaatsgevonden in de week dat de experimentele groep aan de cursus begon. De nameting is ongeveer zeven weken later verricht, nadat de cursus was afgelopen. Er heeft geen follow-up plaatsgevonden. Instrumenten. Onderzocht is hoe de ouders de cursus evalueren en of de doelstellingen van de cursus bereikt worden. Dat is gebeurd met behulp van de volgende instrumenten. De Nijmeegse vragenlijst voor de Opvoedingssituatie (NVOS) is gebruikt om vast te stellen hoe de ouders de opvoedingssituatie beoordelen en welke mogelijkheden zij zien om daarop invloed uit te oefenen. Ouders moeten daartoe uitspraken beoordelen over de oorzaken van de huidige opvoedingssituatie. Het opvoedingsgedrag en de attitude tegenover de opvoeding zijn gemeten met de Parenting Dimensions Inventory (PDI). Ouders vullen zelf de vragenlijst in en geven op een puntenschaal aan in hoeverre zij het eens of oneens zijn met een uitspraak. De Algemene Evaluatielijst Opvoeden: zó! Deze is ontwikkeld om de cursus te evalueren, om de mening van ouders over de cursus te weten te komen, en om bij de ouders te meten wat ze geleerd hebben en of er bij hen iets veranderd is. Gedownload op woensdag 28 mei :12:00 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 5 / 8

6 Resultaten Ouders geven aan dat zij na afloop van de cursus het gedrag van hun kind beter kunnen beïnvloeden. Ouders die de cursus gevolgd hebben, zijn in de opvoeding van hun kinderen consistenter geworden. Ouders zijn na de cursus meer positieve aandacht gaan geven. Zij zijn ook minder gaan schelden. Er is een significante afname van de variabele slaan (bij vergelijking van de experimentele en de controlegroep). Kritische kanttekeningen. Het merendeel van de respondenten van dit onderzoek behoort niet tot de doelgroep. Daarmee verliezen de gerapporteerde resultaten (een groot deel van) hun geldigheid. De instrumenten waarmee gegevens zijn verzameld, zijn schriftelijke vragenlijsten. De gegevens weerspiegelen dus gerapporteerd gedrag. Het is dan ook niet mogelijk om objectief vast te stellen of zich daadwerkelijk gedragsverandering heeft voorgedaan. Kenmerken en resultaten onderzoek Albertz (1997) Vraagstelling. De vraagstelling van dit onderzoek luidt: 1 Is er een direct effect (binnen een maand) van de cursus Opvoeden: zó! met betrekking tot de doelen van deze cursus? 2 Is er verschil in effecten wanneer men een onderscheid maakt tussen ouders met een lage sociaaleconomische status enerzijds en ouders met een midden of hoge sociaal-economische status anderzijds? Opzet. Het onderzoek is uitgevoerd in Deventer volgens een post-test-only control group design. De experimentele groep, bestaande uit 12 ouder-kind dyades, werd na afloop van de cursus onderzocht. De controlegroep van 11 ouder-kind dyades werd onderzocht voor de cursus begon. In de experimentele groep zaten 4 ouders met een lage sociaal-economische status en 8 met een midden of hoge sociaal-economische status; de controlegroep bestond uit 5 ouders met een lage sociaal-economische status en 6 ouders met een midden/hoge sociaal-economische status. De onderzochte ouders behoren maar voor een deel tot de doelgroep van Opvoeden: zó! Gegevensverzameling en instrumenten. De data zijn bij de gezinnen thuis verzameld. Er werden drie taak-observaties voor moeder en kind met een video vastgelegd. Daarnaast werd een mondelinge vragenlijst bij de moeders afgenomen. Daarin zijn opgenomen: de Schaal Responsiviteit uit de Parental Dimensions Inventory en de Schaal Opvoedingssatisfactie van Gerris e.a. (1993). Met betrekking tot de verschillende basisvaardigheden die in de cursus aan bod komen, was er geen sprake van een bepaald instrument per basisvaardigheid. Bij sommige vaardigheden is gebruik gemaakt van gegevens uit observaties en bij andere van een vragenlijst. Toetsing. Met behulp van variantieanalyse is men nagegaan of er significante verschillen in effecten zijn tussen de groep ouders die de cursus heeft gevolgd en de controle groep. Verder is onderzocht in hoeverre er een verschil in effecten is wanneer men de ouders uit beide groepen splitst op basis van hun sociaal economische status. Resultaten. Alleen in de observaties zijn significante effecten gevonden. Controlemoeders met een lage sociaal-economische status zeggen significant vaker 'nee' dan moeders uit de andere groepen. Ouders die de cursus hebben gevolgd, zeggen vaker ongewenst gedrag van hun kind te negeren dan ouders die de oudercursus niet hebben gevolgd. Anders dan verwacht passen controleouders significant meer inductie (uitleggen waarom ze gedrag ongewenst vinden) toe dan experimentele ouders. Ouders uit de experimentele groep blijken vaker gewaardeerd gedrag te benoemen. Wat betreft het verschil in effecten bij ouders met een lage sociaal-economische status en ouders met een midden of hoge sociaal-economische status: er zijn voor een aantal afhankelijke variabelen interactie-effecten Gedownload op woensdag 28 mei :12:00 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 6 / 8

7 gevonden. Een van deze effecten was significant, en juist dit effect was omgekeerd aan de verwachting: ouders met een lage sociaal-economische status die de cursus niet hadden gevolgd, zeiden vaker nee tegen hun kinderen dan de andere ouders. Andere interactie-effecten (tendensen) werden gevonden bij dreigen met straf, waarschuwen en fysieke straf. Eindconclusie. Voor onderzoeksvraag 1: Er zijn nauwelijks overtuigende directe effecten gesignaleerd van Opvoeden: zó! Voor onderzoeksvraag 2: Wat een aantal variabelen betreft heeft de cursus meer effect bij ouders met een lage sociaal-economische status dan bij ouders met een midden of hoge sociaal-economische status. Kenmerken en resultaten onderzoek Most van Spijk & Hopstaken (1998) Doel. De GG & GD in Utrecht wilde weten of de cursus, zoals deze vanaf 1995 wordt gegeven, aansluit bij de behoeften van de deelnemers en of de doelstellingen van de cursus worden bereikt. Daartoe is een evaluatieonderzoek uitgevoerd. Onderzoeksvragen. 1 Hoe wordt de cursus uitgevoerd en welke problemen deden zich daarbij voor? 2 Hoeveel ouders zijn in Utrecht bereikt? 3 Hoe ervaren de Nederlandse, Turkse en Marokkaanse deelnemers hun opvoedingstaak? (4) Hoe waarderen de ouders de cursus Opvoeden: zó? 4 Welke veranderingen in opvoeding signaleren de ouders ten gevolge van de cursus? Methode. Ouders die hebben deelgenomen aan Opvoeden: zó! zijn een à twee maanden na afloop van de cursus thuis geïnterviewd. In totaal zijn vraaggesprekken gevoerd met 10 Nederlandse, 14 Turkse en 10 Marokkaanse moeders. Verder hebben 55 ouders (vooral Nederlandse) een herhalingsbijeenkomst bijgewoond en daar een korte multiple-choice vragenlijst ingevuld. Daarnaast zijn ook de cursusleiders geïnterviewd. Resultaten. Tussen januari 1995 en mei 1997 zijn vanuit de GG & GD 64 cursussen gegeven: daarvan waren er 24 in de Nederlandse taal, 24 in het Turks en 16 in het Arabisch en/of Berber. In totaal hebben ongeveer 730 ouders aan de cursussen deelgenomen. Om achterstandsgezinnen te bereiken zijn de cursussen aangeboden in scholen in een onderwijsvoorrangsgebied (OVB-scholen). Volgens de cursusleiders namen aan vrijwel alle cursussen vrouwen deel die tot de doelgroep behoorden. Daarnaast waren er ook altijd wel enkele deelnemers met een iets hogere opleiding of inkomen. De ouders die aan de cursus deelnamen waren over het algemeen zeer enthousiast. De informatie en de sociale steun die de cursus biedt, voldeden precies aan de behoefte van de ouders. Zowel voor de Nederlandse als voor de allochtone ouders ligt de kracht van de cursus daarin dat deze dicht bij de dagelijkse opvoedingspraktijk staat. Al hun vragen en problemen op het gebied van opvoeding kunnen in de groep besproken worden. En thuis zien ze het resultaat. De meeste Nederlandse ouders waren tevreden over het aantal bijeenkomsten en hadden niet zo'n behoefte aan meer. Wel wilden ze graag een herhalingsbijeenkomst na een paar maanden om nog eens met elkaar te bespreken hoe het thuis gaat. De meeste allochtone ouders vinden de cursus veel te kort. Voor de Turkse en Marokkaanse ouders is ook de sociale steun die zij van elkaar ondervinden van grote betekenis. De geleerde vaardigheden waren voor de meeste Nederlandse moeders niet helemaal nieuw. Maar zij brachten deze lang niet altijd in praktijk; de cursus maakte hen daar weer bewust van. Voor de Turkse en Marokkaanse ouders waren de meeste vaardigheden wel nieuw. Drie vaardigheden sloegen sterk aan, namelijk: '(positieve) aandacht', 'complimentjes geven' en 'consequent zijn bij verbieden'. De vaardigheid 'apart zetten' sloeg minder aan en vooral de Turkse en Marokkaanse ouders konden 'het negeren van ongewenst gedrag' niet erg waarderen. Veel vrouwen vertelden dat de cursus hun meer zelfvertrouwen had gegeven. Zij voelden zich rustiger en zij letten meer op de positieve kanten van hun kinderen. Het gevolg hiervan was dat het contact tussen moeder en kind verbeterde en dat de sfeer in huis prettiger werd. Gedownload op woensdag 28 mei :12:00 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 7 / 8

8 Uit de evaluatieformulieren bleek dat vooral Marokkaanse, maar ook Turkse ouders minder slaan na het volgen van de cursus. Voor de meeste geïnterviewde Turkse en Marokkaanse vrouwen was het uitleg geven bij een verbod iets nieuws. De meesten van hen probeerden na de cursus wel enige uitleg te geven, en zij vonden dat dit hielp: hun kinderen reageerden er beter op. In dit onderzoek is niet nagegaan of deze effecten ook op langere termijn stand houden. Samenvatting directe aanwijzingen effectiviteit Blom e.a. (1995): Ouders zijn consistenter in het opvoeden, geven meer positieve aandacht, schelden minder, slaan minder. Maar de studie zegt weinig over de effectiviteit, omdat deze is uitgevoerd bij een doelgroep met een hogere opleiding dan bedoeld. Albertz (1997): Nauwelijks directe effecten van Opvoeden: zó! De cursus heeft wel meer effect bij ouders met een lage sociaal-economische status dan bij ouders met een hoge sociaal-economische status.most van Spijk & Hopstraten (1998): Ouders hebben meer zelfvertrouwen, letten meer op positieve zaken bij hun kinderen, slaan minder. Buitenlandse studies Niet bekend Nederlandse studies soortgelijke interventies Niet bekend 7. Toepassing (uitvoerende organisaties) Opvoeden & Zo wordt over het algemeen aangeboden door GGD'en, opvoedbureaus, welzijnsinstellingen en het schoolmaatschappelijk werk. 8. Overeenkomsten met andere interventies Geen informatie. 9. Overige informatie Ontwikkeld door Nederlands Jeugdinstituut Postbus DE Utrecht T. (030) Materialen Het materiaal voor Opvoeden & Zo bestaat uit: Draaiboek: Opvoeden & Zo (Janssen, Blokland & Ligtermoet, 2006) Dvd (Nederlands, Turks, Marokkaans-Arabisch, Berbers, Papiamento) Oudermaterialen HTML links: 10. Lijst met aangehaalde literatuur Albertz, N.T.W.M. (1997). Wanneer werkt Opvoeden: zó!? Een onderzoek naar effectbepalende condities van preventieve oudercursussen. Doctoraalscriptie. Nijmegen: Katholieke Universiteit Nijmegen, Afd. Empirische Gezinspedagogiek. Blom, S., Gural, S., Van 't Hoff, L., & Van Lith, N. (1995). Hoezo? Opvoeden: zó!. Evaluatieonderzoek oudercursus Opvoeden: zó! Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, Onderzoeksscriptie Vakgroep Pedagogische Wetenschappen. Gerris, J.R.M., Vermulst, A.A., Van Boxtel, D.A.A.M., Janssens, J.M.A.M., Van Zutphen, R.A.M., & Felling, A.J. (1993) Parenting in Dutch Families. Nijmegen: ITS. Janssen, H., Blokland, G. & Ligtermoet, I. (2006). Opvoeden & Zo. Draaiboek voor een oudercursus. Utrecht: NIZW Jeugd.Most van Spijk, M., & Hopstaken, N. (1998). Lessen voor het leven. Ervaringen van Turkse, Marokkaanse en Nederlandse ouders met de cursus Opvoeden: zó! in Utrecht. Utrecht: GG en GD Utrecht. Gedownload op woensdag 28 mei :12:00 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 8 / 8

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting In deze studie is de relatie tussen gezinsfunctioneren en probleemgedrag van kinderen onderzocht. Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar het ontstaan van probleem-gedrag van kinderen in de

Nadere informatie

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Praktijkvoorbeeld Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Samenvatting Door de samenwerking en het gezamenlijk geven van de cursus Positief Opvoeden volgens Triple P door verschillende disciplines

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Voor wie? Deze brochure is bedoeld voor alle beroepskrachten die met Triple P werken of daar in de toekomst mee aan de slag willen gaan. Triple

Nadere informatie

Als opvoeden even lastig is

Als opvoeden even lastig is Als opvoeden even lastig is Hoe pak je dat dan aan? Soms weet ik niet meer wat ik moet doen om hem stil te krijgen. Schattig? Je moest eens weten. Hoezo roze wolk? Mijn dochter kan af en toe het bloed

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

Wat werkt bij het bevorderen van een positieve ontwikkeling?

Wat werkt bij het bevorderen van een positieve ontwikkeling? Marja Valkestijn, Deniz Ince & Willeke Daamen Wat werkt bij het bevorderen van een positieve ontwikkeling? De top tien beschermende factoren en handvatten voor jeugdbeleid Samenvatting Inleiding De transformatie

Nadere informatie

Cijfers over opvoedingsvragen en -problemen

Cijfers over opvoedingsvragen en -problemen Cijfers over opvoedingsvragen en -problemen Deniz Ince December 2008 Nederlands Jeugdinstituut Infolijn t (030) 230 65 64 e infojeugd@nji.nl i www.nji.nl Zowel uit landelijke als regionale onderzoeken

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

De kracht van pedagogisch adviseren

De kracht van pedagogisch adviseren De kracht van pedagogisch adviseren Colofon Uitgever: Datum uitgave: december 2010 Eindredactie: Rieneke de Groot, Monique Albeda & Geeske Hoogenboezem Bezoekadres: Nieuwe Gouwe Westzijde 1, 2802 AN Gouda

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Hoe vergelijk je methodieken op basis van welke criteria? Marjolein Oudhof Mariska van der Steege 23 april 2009 Inhoud workshop Werken

Nadere informatie

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Dit themapakket is gemaakt naar aanleiding van vragen van ouders, leerkrachten, schoolartsen

Nadere informatie

Van enkelvoudig opvoedingsprobleem tot multiprobleemsituaties

Van enkelvoudig opvoedingsprobleem tot multiprobleemsituaties Handreiking voor het inzetten van een preventie- en zorgarrangement Van enkelvoudig opvoedingsprobleem tot multiprobleemsituaties In het nieuwe jeugdstelsel richten gemeenten hun eigen preventie- en zorgaanbod

Nadere informatie

STOP 4-7 Samen sterker Terug Op Pad

STOP 4-7 Samen sterker Terug Op Pad STOP 4-7 Samen sterker Terug Op Pad Een trainingsprogramma voor jonge kinderen (tussen de 4 en 7 jaar) met (ernstige) gedragsproblemen. En hun ouder(s) En hun leerkracht Informatie voor professionals:

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 3: BASISZORG Tieners

TRAINING NIVEAU 3: BASISZORG Tieners TRAINING NIVEAU 3: BASISZORG Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 3 Basiszorg Tieners richt zich op het bekwamen van professionals tot het aangaan van kortdurende ondersteuningscontacten

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Onderbouwing Opvoedingsondersteuning in de JGZ De JGZ-medewerker heeft een taak bij het schatten van de opvoedingscompetentie en opvoedingsonmacht van ouders.

Nadere informatie

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games.

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. 2015 Nederlands Jeugdinstituut Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding)

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding) 4.2. Aanbod voor ouders van het jonge kind Dit aanbod is veelal gericht op ouders met kinderen tot 4 jaar. Een aantal producten zijn inzetbaar voor een bredere doelgroep. De producten Home-Start, Vroegtijdige

Nadere informatie

Kenniswerkplaats Tienplus

Kenniswerkplaats Tienplus Workshop Jeugd in Onderzoek Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning van ouders met tieners in Amsterdam http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl Triple P divers Marjolijn Distelbrink Verwey-Jonker

Nadere informatie

Psycho-educatieve gezinsinterventie KOPP

Psycho-educatieve gezinsinterventie KOPP Interventie Psycho-educatieve gezinsinterventie KOPP Samenvatting Doel Centraal doel van de interventie is voorkomen dat kinderen van ouders met psychische problemen zelf problemen ontwikkelen. Dit doel

Nadere informatie

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen.

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. Februari 2013 Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. In Rotterdam heeft een kwart van de basisschoolkinderen overgewicht, met alle gezondheidsrisico

Nadere informatie

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Aanleiding onderzoek Meer kennis over cliëntgestuurde interventies nodig; belangrijk voor ontwikkelingen GGz Interventies door cliënten:

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal:

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal: Samenvatting Naar schatting hebben jaarlijks ongeveer 50 à 60 duizend minderjarige kinderen te maken met een scheiding. Deze kinderen hebben gemiddeld vaker problemen dan kinderen van gehuwde of samenwonende

Nadere informatie

Veiligheidsinformatiekaarten

Veiligheidsinformatiekaarten Interventie Veiligheidsinformatiekaarten Samenvatting Doel Het doel van het geven van voorlichting over kinderveiligheid is dat ouders zich veiligheidsbewust gedragen: voldoende toezicht, een veilige omgeving

Nadere informatie

Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode

Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode Inleiding Dit document beschrijft de basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode van trainingsbureau Moetd. Doelgroep

Nadere informatie

EDUMO=EDUFA wordt mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds

EDUMO=EDUFA wordt mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds Jeugdzorg 'Ik zoek steun bij de opvoeding van mijn kinderen'. Opvoeden valt niet altijd mee. Een peuter die bang of dwars is. Uw kind komt niet goed mee op school. U hebt geen idee wat uw norse pubers

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Evaluatieverslag mindfulnesstraining

Evaluatieverslag mindfulnesstraining marijke markus spaarnestraat 37 2314 tm leiden Evaluatieverslag mindfulnesstraining 06 29288479 marijke.markus@freeler.nl www.inzichtinzicht.nl kvk 28109401 btw NL 079.44.295.B01 postbank 4898261 14 oktober

Nadere informatie

7 SAMENVATTING EN SLOTBESCHOUWING

7 SAMENVATTING EN SLOTBESCHOUWING 7 SAMENVATTING EN SLOTBESCHOUWING In het onderstaande vatten we de belangrijkste resultaten samen door antwoord te geven op de onderzoeksvragen. In de slotbeschouwing gaan we kort in op de belangrijkste

Nadere informatie

Child Care Quality in The Netherlands: From Quality Assessment to Intervention K.O.W. Helmerhorst

Child Care Quality in The Netherlands: From Quality Assessment to Intervention K.O.W. Helmerhorst Child Care Quality in The Netherlands: From Quality Assessment to Intervention K.O.W. Helmerhorst Samenvatting en Conclusies Samenvatting van het onderzoeksproject De studies die in dit proefschrift worden

Nadere informatie

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht.

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Vierde nationaal congres opvoedingsondersteuning Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Ede,1 juni 2012 1 Opbouw workshop Coach je kind Kort voorstellen, warming up Presentatie van

Nadere informatie

SAMENVATTING onderzoek. Playing for Success

SAMENVATTING onderzoek. Playing for Success SAMENVATTING onderzoek SAMENVATTING onderzoek is een naschools programma voor leerlingen uit de groepen 6, 7 en 8 van de basisschool die (tijdelijk) minder goed functioneren op school dan zij zouden kunnen.

Nadere informatie

Over geld & opvoeden. Cursus voor allochtone ouders van kinderen van 6-18 jaar. Fatma Alakay (NIGZ) Fenneke Holthuis (Nibud)

Over geld & opvoeden. Cursus voor allochtone ouders van kinderen van 6-18 jaar. Fatma Alakay (NIGZ) Fenneke Holthuis (Nibud) Over geld & opvoeden Cursus voor allochtone ouders van kinderen van 6-18 jaar Fatma Alakay (NIGZ) Fenneke Holthuis (Nibud) Programma: Wie zijn wij? Inhoud cursus Over geld en opvoeden Werken met het materiaal

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Groep Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het kunnen organiseren en begeleiden van een vaardigheidstraining

Nadere informatie

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Jacqueline van Rijn Jolyn Berns www.nji.nl Marion van Bommel Sandra Hollander Oktober 2013 Triple P Triple P is een evidence based opvoedondersteuningsprogramma,

Nadere informatie

Erkenning van interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018

Erkenning van interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018 Erkenning van interventies Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018 1 Algemeen De erkenningscommissie kan een interventie op de volgende niveaus erkennen: 1. Goed onderbouwd 2.1 Effectief

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Taallijn Deelcommissie: 3 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 8 oktober 2015 / 2 juni 2016 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin Omgaan met een moeilijke klas Susan de Bruin SWV Amsterdam Zuid-Oost 31 oktober Welkom 39 jaar 10 jaar leerkracht SBAO te Alkmaar Susan de Bruin 6 jaar werkzaam bij Gedragpunt Ambulant begeleider & Trainer

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl KvK Utrecht 30276683 T 030 274 91 11

Nadere informatie

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Opzet van de lezing Welkom Inleiding Theorie, tips en adviezen over opvoeden

Nadere informatie

Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo. Beleid. Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid. Handig om bij de hand te hebben:

Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo. Beleid. Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid. Handig om bij de hand te hebben: Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid Handig om bij de hand te hebben: Schoolplan Zorgplan Veiligheidsplan Schoolondersteuningsplan Beleid 1. Geef aan

Nadere informatie

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Financiers: Gemeente Rotterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Gemeente

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis

Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis Wenst u de participatie en betrokkenheid van ouders binnen uw school, peuterspeelzaal, kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang (of in brede schoolverband)

Nadere informatie

Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf. Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente

Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf. Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente Aanleiding Behoefte aan effectieve behandelprogramma s Reguliere

Nadere informatie

Doelstelling van het onderzoek en onderzoeksvragen

Doelstelling van het onderzoek en onderzoeksvragen Samenvatting Jeugdcriminaliteit vormt een ernstig probleem. De overgrote meerderheid van de jeugdigen veroorzaakt geen of slechts tijdelijk problemen voor de openbare orde en veiligheid. Er is echter een

Nadere informatie

Strategisch lezen voor beroep en studie

Strategisch lezen voor beroep en studie Strategisch lezen voor beroep en studie Roos Scharten (Expertisecentrum Nederlands) Georgia Vasilaras (ROC de Leijgraaf) Edith Vissers (KPC Groep) 9 december 2015 Leijgraaf: het uitgangspunt! Elke professional

Nadere informatie

Preventie van fysieke straf vraagt om maatwerk

Preventie van fysieke straf vraagt om maatwerk foto: Marcel van den Bergh Van pedagogische tik tot kindermishandeling Preventie van fysieke straf vraagt om maatwerk Door Edith Geurts en Deniz Ince Fysiek straffen komt in alle bevolkingsgroepen in Nederland

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Klantonde'rzoek. Deelonde'Ízoek. Evaluatie JGZ2tltl6. 3 november2c,c,6. Van Naem à PartneÍs. organisatieadviseurs. Ffg!,antie,rn. lorg:.

Klantonde'rzoek. Deelonde'Ízoek. Evaluatie JGZ2tltl6. 3 november2c,c,6. Van Naem à PartneÍs. organisatieadviseurs. Ffg!,antie,rn. lorg:. E& Van Naem à PartneÍs organisatieadviseurs Deelonde'Ízoek 4 Klantonde'rzoek Evaluatie JGZ2tltl6 3 november2c,c,6 Ffg!,antie,rn lorg:., : ïnokwalitritvan.leven:. 4215.23orCELeiden Wassenaarseweg 56. Postbus

Nadere informatie

Geen twijfels over het effect van Triple P

Geen twijfels over het effect van Triple P Geen twijfels over het effect van Triple P Jacqueline van Rijn Krista Okma www.nji.nl Januari 2013 Afgelopen weken verscheen Triple P meerdere malen negatief in de publiciteit. Het Nederlands Jeugdinstituut

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Standaard Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het uitvoeren van intensieve individuele Triple

Nadere informatie

Triple P Tieners. Doel. Effectonderzoek. Implementatieonderzoek. F.X. Goossens 4 juni 2010 3 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning

Triple P Tieners. Doel. Effectonderzoek. Implementatieonderzoek. F.X. Goossens 4 juni 2010 3 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning Improving Mental Health by Sharing Knowledge Triple P Tieners F.X. Goossens 4 juni 2010 3 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning Effectonderzoek Doel Heeft Triple P voor Tieners een positief effect

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Standaard Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het uitvoeren van intensieve individuele Triple

Nadere informatie

Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg

Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg A.M. van Dijk, J.C.M. van Weert, R.M. Dröes (Red.) Laag licht er is weleens zo n avond dat over het gras in de tuin

Nadere informatie

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Welkom Pedagogische verwaarlozing anno 2013 Bron: Haren de Krant d.d. 22 april 2010 1 2 Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Vraagstelling n.a.v. twitterbericht d.d. 12-06-2013 van Chris Klomp

Nadere informatie

Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011

Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011 Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011 Programma / Programmanummer Zorg & Welzijn / 1051 BW-nummer Portefeuillehouder B. Frings

Nadere informatie

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Evidence based practice 1. Invoeren bewezen effectieve interventies; 2. Wetenschappelijk onderzoeken veelbelovende eigen interventies; 3. Consolideren

Nadere informatie

Informatie voor ouders en andere opvoeders. Opvoeden zonder geweld

Informatie voor ouders en andere opvoeders. Opvoeden zonder geweld Informatie voor ouders en andere opvoeders Opvoeden zonder geweld Kinderen hebben recht op een opvoeding zonder geweld. Dat staat in het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind. En sinds

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Overzichtskaart 3. Opvoedingsondersteuning. voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen

Overzichtskaart 3. Opvoedingsondersteuning. voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen Overzichtskaart 3 Opvoedingsondersteuning voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen Zelfreflectie-instrument individuele opvoedingsondersteuning Sommige JGZ-professionals zullen al over

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi Anti-pestprotocol We werken samen aan een goede sfeer op school Catharinaschool Wellerlooi Inleiding De Catharinaschool wil haar kinderen een veilig pedagogisch klimaat bieden. Wij streven ernaar dat de

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P niveau 4 Groep Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het kunnen organiseren en begeleiden van een vaardigheidstraining

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Het gedrag in de klas. Over de website 14. Inleiding 15. Inleiding. 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen 29

Inhoud. Deel 1 Het gedrag in de klas. Over de website 14. Inleiding 15. Inleiding. 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen 29 Inhoud Over de website 14 Inleiding 15 Deel 1 Het gedrag in de klas Inleiding 22 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen 29 Inleiding 29 1.1 Orde houden als noodzakelijke voorwaarde voor een goede werkrelatie

Nadere informatie

Jeugdzorg naar gemeente: agenda voor inhoudelijke vernieuwing

Jeugdzorg naar gemeente: agenda voor inhoudelijke vernieuwing Jeugdzorg naar gemeente: agenda voor inhoudelijke vernieuwing Tom van Yperen Nederlands Jeugdinstituut 18 januari 2012 te Den Bosch t.vanyperen@nji.nl / s.vanhaaren@nji.nl Waarom de stelselwijziging? 1.

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P 0 12 jaar

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P 0 12 jaar TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P 0 12 jaar Algemene beschrijving De training Triple P niveau 4 Groep 0 12 jaar biedt deelnemers een goede basis voor het kunnen organiseren en begeleiden van een vaardigheidstraining

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

Factsheet Oudercursussen

Factsheet Oudercursussen Enquête van de Nederlandse Gezinsraad: 93% van de ondervraagde ouders vindt het belangrijk bij de opvoeding ondersteund te worden. NIZW December 2005 Wens: bij aangifte van een kind bij de burgerlijke

Nadere informatie

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz PIEP zei de muis Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz Vraag 1: Waar staat KOPP voor? Antwoord 1 : Kids Of

Nadere informatie

Handleiding voor gezinsmedewerkers. Han Spanjaard Marianne Haspels

Handleiding voor gezinsmedewerkers. Han Spanjaard Marianne Haspels Families First Handleiding voor gezinsmedewerkers Han Spanjaard Marianne Haspels INHOUD Inleiding 1. De basis van Families First 1.1 Filosofie van Families First 1.2 Kenmerken van Families First 1.3 Competentiemodel

Nadere informatie

Informatie voor ouders

Informatie voor ouders Informatie voor ouders Zo gewoon mogelijk, speciaal waar het moet Entrea biedt specialistische hulp en opvoedingsondersteuning aan kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar en hun ouders of opvoeders. Voor

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie

EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN. Groepsactiviteiten. Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar

EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN. Groepsactiviteiten. Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN Groepsactiviteiten Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar Pento Vroegbehandeling biedt behandeling en begeleiding aan kinderen

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT

PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT Vooraf In dit pestprotocol staat welke maatregelen de school neemt om pesten te voorkomen (preventie) en pesten aan te pakken. Het geeft aan dat OBS De Duizendpoot het bestrijden

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Groepswerk CMWW CMWW. Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww.

Groepswerk CMWW CMWW. Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww. CMWW Groepswerk CMWW Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww.nl Uitgave 28-06-07 Opvoedingsondersteuning Ouders van Pubers

Nadere informatie

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken Het Centrum voor Jeugd en Gezin is er voor iedereen Kinderen zijn voortdurend in ontwikkeling. Zowel lichamelijk, geestelijk

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Effectief behandelen door systematische feedback van cliënten

Effectief behandelen door systematische feedback van cliënten Effectief behandelen door systematische feedback van cliënten René Blom en Rolf Nijboer, psychomotorisch therapeuten bij Karakter KJP Karakter pagina 1 Welkom Wie zijn wij en hoe komt het dat we hier samen

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Meting KWH-Goed Werkgeverschaplabel Rapportage opgesteld door KWH in samenwerking met EVZ organisatie-advies Bijlagen Corporatie Rotterdam, 20xx Inhoudsopgave

Nadere informatie

Docenten- en cursusevaluaties

Docenten- en cursusevaluaties Docenten- en cursusevaluaties Cursusevaluatie Om de tevredenheid van onze deelnemers inzichtelijk te maken en om een kwalitatief en kwantitatief adequaat cursusaanbod te waarborgen gebruikt Heart4happiness

Nadere informatie

Opleiding tot cursusleider weerbaarheid van mensen met een handicap

Opleiding tot cursusleider weerbaarheid van mensen met een handicap Opleiding tot cursusleider weerbaarheid van mensen met een handicap Wilt u post en de factuur op uw privé-adres ontvangen? Vul dan ook onderstaande gegevens in: Naam: M / V* Functie Adres Postcode + woonplaats

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie