Masteropleiding Theoretische Seminaries Theoretical Seminars

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Masteropleiding 2013-2014 Theoretische Seminaries Theoretical Seminars"

Transcriptie

1 Masteropleiding Theoretische Seminaries Theoretical Seminars update:

2 Beste Masterstudent, Dear master student, Hartelijk welkom bij de masterseminaries, een unieke kans om iets bij te leren over zeer aparte onderwerpen. Ben je student drama, audiovisuele of beeldende kunsten? Dan moet je tijdens je masteropleiding drie theoretische seminaries volgen. Ben je student muziek? Dan moet je twee theoretische seminaries volgen gedurende je eerste masterjaar. Ben je student instrumentenbouw of muziekeducatie? Dan moet je één theoretisch seminarie volgen gedurende je eerste masterjaar. Doe je een manama muziek (master na master)? Dan moet je één theoretisch seminarie volgen in je eerste en één in je tweede masterjaar, dus samen twee. In deze brochure vind je alle informatie over de theoretische masterseminaries waaruit je dit academiejaar kan kiezen: Studiefiche (p. 3) Overzicht van het aanbod voor het academiejaar (p. 4) Abstracts van alle seminaries aangeboden in (p. 5 23) Abstracts van 5 extra seminaries aangeboden in (p ) Het uurrooster van de masterseminaries is na de zomervakantie beschikbaar via chamilo 1. Inschrijven kan uiterlijk vanaf vrijdag 20 september 2013 om 10u en kan enkel online. Lees vooraf deze brochure aandachtig door. Maak een goed doordachte keuze en hou rekening met je lesrooster. Seminaries die in het Engels doorgaan zijn uiteraard ook voor Nederlandstaligen toegankelijk. Het maximum aantal deelnemers aan een seminarie is 17. Wees dus nauwkeurig bij je keuze. Indien nodig doen wij beroep op jouw reservekeuzes. Vul je inschrijvingsformulier volledig en correct in via volgende link: seminaries. Indien de site blokkeert omdat hij overbelast is, blijf dan vooral rustig en probeer een uurtje later opnieuw. Kijk vanaf 1 oktober op chamilo welke theoretische masterseminaries je zijn toegewezen 2. Veel succes en vriendelijke groeten, Dr. Ria De Boodt, seminariecoördinator Welcome to the master seminars, a unique chance to learn something more about very particular subjects. Are you a drama, audiovisual or visual art student? Then, you have to do three seminars during your master education. Are you a music student? Then, you have to do two theoretical seminars during the first year of your master education. Are you a student instrument making or music education? Then, you have to do one theoretical seminar during the first year of your master education. Are you doing a master after master music? Then you have to do one theoretical seminar during the first year and one during the second year of your master education, so two altogether. This catalogue will enable your choice and informs you on the seminars of the present academic year: The study file (p. 3) Survey of the seminars offered during the academic year (p. 4) Catalogue of abstracts on the seminars offered during (p. 5 23) ABSTRACTS OF 5 EXTRA SEMINARS offered during (p ) The schedule of the master seminars will be available after the summer holiday on the school of arts e-learning platform chamilo 3. Subscription is accepted from Friday 20 September 2013 at 10 a.m. onwards and is only possible online. First be sure to go through the catalogue carefully. Especially pay attention to the seminars that are given in English during the term you re staying in Ghent. Then make a well-considered choice. The maximum number of participants for a seminar is 17. So please, be accurate when you complete the form. If necessary we make an appeal on the alternative choices you ve indicated. Complete the application form entirely and correctly by the following link: seminaries.if you don t get through immediately, please stay calm and try again after an hour. Do consult our e-learning platform chamilo from 1 October onwards to know at which theoretical master seminars you can attend to 4. Good luck and kind regards, Dr. Ria De Boodt, seminar coordinator 1/2 Log in op Chamilo en ga naar je Cursussen Dienst Studentenaangelegenheden Documenten Info per opleiding Masterseminaries. 3/4 Log in at Chamilo and go to: Cursussen Dienst Studentenaangelegenheden Documenten Info per opleiding Masterseminaries.

3 Studiefiche Theoretische masterseminaries Trefwoorden h000-menswetenschappen h00x-kunst Permanente evaluatie op basis van actieve deelname van de studenten aan de onderwijsactiviteiten (procesevaluatie voor 50% van de punten). Verplichte deelname van de studenten aan de onderwijsactiviteiten. OP-leden (zie overzicht p. 4). Doelstellingen De student neemt drie theoretische seminaries op. Deze seminaries worden gekozen, afhankelijk van de theoretische behoeftes die hij/zij ondervindt tijdens zijn studietraject, vanuit zijn artistieke praktijk en zijn theoretische interesses. De theoretische seminaries zijn opgenomen in het masterprogramma als specifieke leervorm waarbij theoretische inhouden binnen een flexibele en open werkvorm worden overgedragen, met ruimte voor interventie van studenten en dialoog. Theoretische seminaries worden gedragen vanuit het artistieke en het theoretische onderzoek lopend aan het KASK, zodat de student te maken krijgt met probleemgerichte en thematisch opgezette seminaries. Leerinhoud Elk seminarie vormt binnen dit opleidingsonderdeel een leereenheid. Een seminarie is probleem- en onderzoeksgericht. Het is thematisch van opzet en niet overzichtsgericht. Inhoudelijk staan de theoretische seminaries in de master open voor allerhande onderwerpen en thema s gelinkt aan de studiegebieden van de beeldende en audiovisuele kunsten, en drama. De specifieke focus van een seminarie vertrekt vanuit het onderzoek van de docent. Grenzen van artistieke disciplines kunnen daarbij overschreden worden. Begincompetenties Het is zéér wenselijk dat de student de competenties van de bacheloropleiding (drama, beeldende kunsten of audiovisuele kunsten) heeft verworven. Eindcompetenties De student kan op een gefundeerde wijze mee denken en reflecteren ten aanzien van een wetenschappelijk en/of artistiek onderzoek. De student toont het vermogen tot originaliteit en creativiteit in het uitbreiden van zijn kennis en in het komen tot inzichten. De student geeft aan wat de meerwaarde kan zijn van een samenwerking die artistieke disciplines overschrijdt en kan die meerwaarde tevens mee realiseren in een multidisciplinaire omgeving. De student bezit een gevorderd begrip van en inzicht in wetenschappelijke en/of artistieke kennis eigen aan een bepaald domein binnen de beeldende en/of audiovisuele kunsten en/of drama. De student heeft inzicht in de nieuwste kennis van een specifiek gebied hierbij en kan onderzoek hierin volgen en interpreteren. Leermaterialen Leermaterialen zijn afhankelijk van het gekozen seminarie. Studiekosten/prijs Syllabus wordt ter beschikking gesteld vanuit de ateliergelden. De student zorgt zelf voor aanschaf van eventuele handboeken. Studiebegeleiding Er is steeds de mogelijkheid tot een individuele afspraak met de betrokken docent. Onderwijsvormen Theoretische uiteenzettingen, groepsdiscussies. Naar gelang de aanwezigheid van een gastdocent kan een seminarie ook in een andere taal verlopen. Evaluatievormen Voor elke leereenheid geldt: mondeling examen, eventueel voorbereid door middel van een paper (productevaluatie voor 50% van de punten). Tweede zittijd mogelijk. 3 Study file Theoretical master seminars At the start of the academic year, students register for three seminars. Each seminar is focused on specific problems and investigations. They are thematic in nature and not intended as overviews. In terms of contents, the theoretical seminars in the master s programmes are open to all kinds of subjects and themes linked to the study of visual and audiovisual arts. The specific focus of the seminars generally evolve from the instructors area of research. Each September, a complete overview of the seminars to be held in the upcoming academic year can be found on our website (http://www.kask.be) and can also be requested from the programme counsellor.

4 Overzicht van de seminaries Survey of the seminars N Titel seminarie Seminar title 4 Naam docent Name professor Taal Language Sem. Term 1 Actuele Middeleeuwen Kusters Liesbet Nederlands Analyse en interpretatie van illustraties, schilderijen, beelden, in diverse contexten Vermeulen Marita Nederlands Archisculpture Angelique Campens English Beelden in scherven: aspecten van filmnarratologie Demets Paul Nederlands Beeld woord verhaal: close readings Conard Sébastien Nederlands Complexiteit als rode draad Huisman Lukas Nederlands Dat is design Bouchez Hilde Nederlands De exoot in de zoo, 100 jaar later Chokri ben Chikha Nederlands De kunst van de jaren 80 Pültau Dirk Nederlands Design as a prohibition (of transformation) Derycke Luc English De wereld binnen de stad. Etnomusicologische studie van de muziek van etnisch-culturele minderheden in Gent Sels Liselotte Nederlands Documentaire fotografie De Keyzer Carl Nederlands Figures of Dissent: Politics & Cinema Debuysere Stoffel English Ganda-Gent-Ghent. In defence of a rebellious city De Boodt Ria English Het boek:wat/nu? Denkbeelden over de toekomst van het boek Dobbelaere Danny Nederlands Historically informed performance Istomin Sergei English Kunst en industrie Arbeid in beeld Viaene Patrick Nederlands Lichaamstaal: het lichaam als communicatiemedium. Westerduin Saskia Nederlands Maya Deren en (experimentele) visuele antropologie Van Dienderen An Nederlands Maybe the sky is really green, and we re just colorblind Grimonprez Johan English Media-archaeology and contemporary art Carels Edwin English Moderne teksten over kunst Vande Veire Frank Nederlands Mooi is nuttig. De kunstpraktijk als ervarings- en reflectiemodel Kristof Van Gestel Nederlands Muziekdramaturgie Gyselinck Wannes Nederlands Muziek uit Centraal-Afrika Cornelis Olmo Nederlands Poëtische machine Galle Jerry Nederlands Reflectie- en discussieplatform Van Kerckhoven Anne- Mie Pag. Page Nederlands Slapstick Attitudes: popular entertainment and the avant-garde D Haeyere Hilde English Textiel en het sociale weefsel een relationele esthetica De Baets Isabelle Nederlands The performing hybrid body La Selva Adriana English The Philosophy of Enthusiasm Lukas Pairon English The Post Colonial exhibition /The Uses of Art Roelandt Els English The Practice of Drawing Andreasen Kasper English Understanding artists writings De Preester Helena English Vormgeving en kunst in dialoog met actuele architectuur Bosschem Johan Nederlands World Art: discussions in the anthropology of Art De Block Hugo English A larger perspective on exhibitions Ives Maes English Theatrical elements in Querelle by Fassbinder Martien Van Beeck English Urban Cracks: stedelijke tussenruimtes in Gent Elly Van Eeghem Nederlands Historische uitvoeringspraktijk viool Ann Knop Nederlands Fotografie Dominique Somers Nederlands 2 25

5 Abstracts 1. Actuele Middeleeuwen KUSTERS Liesbet 2de semester 1. Inhoud Men heeft lange tijd de reflex gehad om kunst te bestuderen binnen één periode. Middeleeuwse kunst en cultuur zijn echter verrassend actueel. Zo wordt de middeleeuwse kunst bijvoorbeeld gekenmerkt door een specifieke fixatie op het tactiele, lichamelijkheid, de plaats van het eigen lichaam en verhoudingen tussen man en vrouw. Stuk voor stuk thema s die ook in de actuele kunst een centrale rol spelen. Dit seminarie wil de blik op middeleeuwse kunst verruimen, haar onttrekken uit haar louter historisch jargon en haar relevantie, tot op de dag van vandaag, duiden. Dit zal gebeuren aan de hand van twee denkpistes: A In een eerste piste worden de iconografische inzichten uit Kunstgeschiedenis 2.1. Overzicht van de kunst van de Middeleeuwen iconologisch verdiept. De iconologische methode gaat op zoek naar de mechanismen áchter het beeld, naar de factoren die haar hebben gebakerd en haar specificiteit bepaald. Binnen dit luik wordt dus gewoeld binnen diverse culturele uitingen beeldtheoretische debatten, literatuurgeschiedenis, culturele antropologie, genderstudies, mystiek en volksgeloof teneinde de wortels van het beeld te doorgronden. B Uit deze voorgaande stap zal al snel blijken dat middeleeuwse kunst meer is dan een stoffige, onbegrijpelijke kunst uit lang vervlogen tijden en totaal irrelevant voor de dag van vandaag, maar integendeel uitdrukking geeft aan menselijke bekommernissen en antwoorden formuleert op vragen die ook ons nog steeds bezig houden. Middeleeuwse kunst geeft uitdrukking aan diepere en interculturele archetypes die nog steeds brandend actueel zijn: het tactiele, lichamelijkheid, de problematiek en het taboe van de aanraking, intermenselijke relaties en gevoelens, schoonheid, angst, schuld en verlangen. Het seminarie spitst zich toe op de vraag hoe hedendaagse kunstenaars deze archetypes opnieuw bevragen en maatschappelijk actualiseren, en waarin deze bevraging verschilt van die van 1000 jaar geleden. Of net niet? Verscherping en verfijning van het kunsthistorisch inzicht verruimen de visie van de kunstenaar op de eigen creativiteit. Dit seminarie beoogt dan ook in de eerste plaats een oefening en stimulans te zijn voor jonge kunstenaars om hun eigen oeuvre creatief te herdenken. 2. Werkmethode Tijdens elke sessie wordt een middeleeuws beeld aangebracht, volgens de iconologische methode onderzoek gevoerd naar de dieperliggende archetypes, alsook haar relevantie voor de actuele kunst geduid. Van alle deelnemers wordt gevraagd tegen de volgende sessie een selectie van één of meer beelden uit de actuele kunst te maken die aan dit archetype gerelateerd kunnen worden. Het eerste uur van de sessie zal in de vorm van een geleid reflectie- en discussiemoment deze beelden behandelen. Het tweede uur brengt een nieuw thema naar voor. 3. Kosten/Studiemateriaal reader bezoek tentoonstellingen 4. Evaluatiemethode De studenten worden in de eerste plaats geëvalueerd op basis van een paper (min woorden) die zij over een onderwerp gerelateerd aan het seminarie, dienen te schrijven. Over deze paper geven zij ook een korte 5 presentatie. Creativiteit en originaliteit in de omgang met het aangeboden lesmateriaal worden hierbij bijzonder gewaardeerd. Daarnaast wordt tevens betrokkenheid bij de gesprekken en discussies positief in rekenschap gebracht. 2. Analyse en interpretatie van illustraties, schilderijen, beelden in diverse contexten VERMEULEN Marita 2de semester De betekenis van beelden wordt gekleurd en beïnvloed door de context waarin ze worden gepresenteerd. Ook de voorkennis van de toeschouwer is van invloed op perceptie en interpretatie. Kunstenaar, curator en illustrator kunnen keuzes maken die blik, beleving en gedachtegang van de toeschouwer/lezer beïnvloeden of leiden en diens vooringenomenheid subtiel of brutaal aan de kaak stellen. Een nieuwe context Een nieuwe context kan een ontwrichtende invloed hebben en onverwachte betekenislagen aan de oppervlakte brengen. Een verrassende context kan zowel de kracht als de beperkingen van een kunstwerk of illustratie blootleggen. Wat is de invloed van de tijd, van historische, politieke en sociale gebeurtenissen op de analyse en interpretatie van een beeld? Bij het onderzoek stoten we soms op onverwachte grenzen van wat de toeschouwer als acceptabel ervaart. Schikken en herschikken Het onderzoek naar de verschillende betekenislagen en de invloed van presentatie en context gebeurt op verschillende manieren. Beelden worden binnen diverse rangschikkingen met elkaar geconfronteerd, geanalyseerd en opnieuw herschikt. We onderzoeken tentoonstellingen en analyseren opzet en doel. Kunstwerken krijgen betekenis binnen een galerij, in een kunstboek, een huiskamer, in een openbaar gebouw. Verandert hun betekenis als ze worden gekoppeld aan een verhaal, een krantenartikel, een commercieel product, een thema? Vrij en toegepaste kunst Illustraties krijgen vorm binnen een functionele context. Kunnen illustraties die context overstijgen? Veranderen de betekenis en de narratieve kracht van een illustratie als die van haar oorspronkelijke functie wordt losgekoppeld? Kan een illustratie op zichzelf staan en de confrontatie met kunstwerken aangaan? Functioneert een illustratie binnen de context van een museum of een catalogus? Vertrouwd met een oeuvre Welke kleur, sfeer, emotie, expressie, krijgt een terugkerend motief binnen het oeuvre van een kunstenaar of illustrator? Hoe gaat de toeschouwer om met de herkenning en erkenning van deze motieven. Verandert onze visie op een werk door kennis te nemen van de ideeën van de kunstenaar/illustrator? Treedt er verandering in perceptie op als een motief of een werk worden losgekoppeld van het oeuvre? Door illustraties en schilderijen afwisselend binnen en buiten een voorspelbare context te analyseren, kunnen we verrassende inzichten verwerven in het vermogen van een beeld om zich in verschillende contexten te openen voor een veelheid van betekenissen. Beoordeling studenten Permanente evaluatie, een presentatie, een paper, bespreking paper.

6 3. Archisculpture CAMPENS Angelique 2nd term The course will explore the relationship between art and architecture, and how sculpture has functioned between both disciplines, during the 20th century and with a focus on post-war art. Special attention will be given to contemporary crossovers between visual arts, architecture and design. More and more artists are now collaborating with architects or designers, and vice versa. Starting from key examples and cases from the past like from Fernand Leger, Moholy Nagy, Kiesler Donald, Judd to Helio Oiticia, Luis Barragan, Mathias Goeritz to more recent cases like James Turrell and Richard Artschwager. The studio /seminar intends to look afresh at the contemporary state of these practices and ask what can be added today to further our understanding. With the hope of encouraging discussion perhaps more important here than handing out specific answers we will ask how the architects, artists, designers and theoreticians of today see these issues about the interrelation of art, architecture and design. We will reflect on what we can learn by seeing things from their perspective. On the basis of some essential readings like from Vilém Flusser, Reyner Banham, Tafuri, Kenneth Frampton, Theodor W. Adorno, Donald Judd, Rosalind Krauss. Some field trips planned for example to Robert Morris Observatorium, ( ) by Lelystad, Richard Serra, Sea level, Zeewolde, 1996, Daniel Libeskind, Polderland garden of love and fire ( ), and other exhibitions that deal with issues depending of what is on. Quotes The configuration and the scale of art cannot be transposed into furniture and architecture. The intent of art is different from that of the latter, which must be functional. Donald Judd In 1978, Rosalind Krauss came up with a classic formulation of this change as sculpture in the expanded field a sculpture no longer circumscribed by a monumentalizing or classicizing ideal, or by a modernist cult of the self-contained art object. Sculpture was now seen to deal in spaces and environments and assemblages of objects. Alex Potts Hence in contemporary life, design more or less indicates the site where art and technology (along with their respective evaluative and scientific ways of thinking) come together as equals, making a new form of culture possible. Vilém Flusser Reading Seminars Theodor W. Adorno, De kunst en de kunsten (die kunst und die künste) (1966) from Zonder Richtlijn / Druk 1: Parva Aesthetica Dan Graham, Art as design / design as Art (1986) from Rock My Religion: Writings and Projects Donald Judd, Specific objects (1965) from Theories and Documents of Contemporary Art: A Sourcebook of Artists Writings Vilém Flusser, About the word Design from The Shape of Things (1999) Vilém Flusser, Form and Material from The Shape of Things (1999) Hal Foster, Sculpture Remade from The Art-Architecture Complex (2011). Kenneth Frampton, Towards a critical regionalism, six points for an architecture of resistance from The Anti-Aesthetic, essays on postmodern culture (1998) Michael Fried, Art and Objecthood (1967) from Art and Objecthood: Essays and Reviews 6 Rosalind E Krauss, Sculpture in the expanded Field from The Originality of the Avant-Garde and Other Modernist Myths (1986) filmfragments van Fernand Leger, Moholy Nagy, Acconci, Aglaia Konrad etc 4. Beelden in scherven: aspecten van filmnarratologie DEMETS Paul 1ste semester Drie filmwetenschappers hebben de basis gelegd voor de filmnarratologie, een onderzoeksdomein dat bevestigt dat film niet louter tot de visuele kunsten kan gerekend worden. David Bordwell beschouwt de verteller als een projectie van de kijker. Edward Branigan besteedt veel aandacht aan het vertelstandpunt, want hij beschouwt een shot enkel als subjectief wanneer dat gerechtvaardigd wordt door de perceptie van een personage. Seymour Chatman steunt op de impliciete auteur als bron van tekstintentie. Dat zijn structuralistische opvattingen, die ik in het seminarie filmnarratologie, gespreid over 12 weken, graag samen met de studenten ter discussie wil stellen. Wij proberen op onze beurt een hedendaagse visie op de vertelkunst van de film te ontwikkelen. De basisprincipes van de narratologie kwamen aan bod in de cursus Tekstanalyse in het derde jaar bachelor. In het seminarie zullen de volgende aspecten aan bod komen: begrenzing van het narratieve karakter in films verhaal/geschiedenis, ruimte/plaats, personagebeeld, focalisatie mise-en-scène: filmisch vertellen is nooit een neutrale verteldaad cinematografie: hoe wordt de opname in beeld gebracht editing: doorbreking van het continuüm van ruimte en tijd door montage suture: shot/tegenshot focalisatie via geluid/ wisselwerking tussen beeldspoor en geluidsspoor de geluidsverteller intertekstualiteit non-narratieve elementen of elementen die de plot ophouden 5. Beeld woord verhaal: close readings CONARD Sébastien 1ste semester Onder de term beeldverhaal verstaat men gauw strips of graphic novels. Het kan echter veel breder: de gravurereeksen van William Hogarth, de romans en estampes van Rodolphe Töpffer, de vroege strips van Hergé, de comics van Chris Ware, het tapijt van Bayeux, de houtsnederomans van Frans Masereel, de collageromans van Max Ernst, de kinderboeken van Kurt Schwitters, Theo Van Doesburg en El Lissitzky, de fotoromans van John Berger en Jean Mohr enz. Deze diverse klassieke voorbeelden vormen telkens het startpunt voor een close reading van recente beeldverhalen in de bloemlezingen Aambacht 1 en 2 (Imprimitiv 2010 en 2012.) Zo bestuderen we korte bijdrages van Elisabeth Tonnard, François Van Damme, Rosaire Appel, Ilan Ma-

7 nouach & Pedro Moura, Laurent Kling, Jan Baetens & Olivier Deprez, Benjamin Monti, Olivier Schrauwen, Warja Lavater, Yûichi Yokoyama, Walter Swennen e.a. We nemen bepaalde fragmenten vooraf door, soms met een begeleidende tekst ter ondersteuning (reader). Zo belichten we de gekozen excerpten vanuit relevante concepten: serie, sequentie, typering, handeling, duur, interferentie, narrativiteit, fictie Het accent ligt op de interactie tussen woord, beeld en verhaal: hoe de al dan niet aanwezige tekst in verhouding tot de tekeningen, etsen, foto s of typografie ons iets vertelt. We nemen de tijd om elk fragment in zijn context en traditie te lezen. Aanwezigheid in elke les is noodzakelijk om de samenhang ten volle te begrijpen. De studenten bedienen zich immers van het aangereikt materiaal (voorbeelden en concepten) om een beknopte paper te schrijven: een persoonlijke micro-analyse van een beeldverhaal van één van de besproken kunstenaars/auteurs. Deze paper dient als voorbereiding voor het mondeling examen waar de student zijn onderwerp herneemt. De docent vraagt daar om uit te diepen of het verband te leggen met andere termen uit de lessenreeks. Dit seminarie steunt op artistieke en theoretische ontwikkelingen in het veld van de grafische literaturen, die de docent als onderzoeker in de kunsten van nabij volgt. Zie ondermeer: De studenten kopen verplicht de bloemlezingen Aambacht 1 & 2 als werkmateriaal (20 euro.) 6. Complexiteit als rode draad HUISMAN Lukas 2de semester In deze lessenreeks staat muzikale complexiteit centraal. Dit thema wordt vanuit verschillende hoeken belicht. De lessenreeks wil eerst een algemeen kader schetsen en steeds meer focussen op technische en praktische aspecten van muzikale complexiteit en het realiseren van complexe partituren. De lessen worden gezien als interactieve bijeenkomsten: gesprek staat centraal. De student kan aan de hand van een reeks vragen het onderwerp van de les voorbereiden door 1) het onderwerp breed te benaderen, 2) een enkele vraag in detail te beantwoorden, 3) een goed uitgewerkte eigen kijk op het onderwerp te geven. Ook krijgt elke student de kans zijn of haar argumenten kracht bij te zetten door een kort lecture-recital te geven. Lesmethode Vereiste voorkennis: voldoende kennis van notenleer. Interesse in klassieke hedendaagse muziek. Studenten bereiden wekelijks een topic voor en geven een schriftelijke voorbereiding af (mag in punten en referenties). Elke student maakt een verslag van één les en vult dit verslag verder aan met eigen inzichten of extra informatie. Quotering gebeurt aan de hand van dagelijks werk en medewerking in de les. Er wordt geen examen georganiseerd. In het eerste deel van de les wordt een topic uitgediept met uitleg, audio- en videofragmenten, afbeeldingen, partituurvoorbeelden, enz. Onderwerpen worden indien relevant steeds belicht vanuit de uitvoerder-componist-luisteraar-relatie. In het tweede deel van de les stellen studenten voor wat ze hebben voorbereid. Ze mogen zowel achtergrondinformatie opzoeken als een eigen kijk op het onderwerp geven. Studenten kunnen relevant repertoire voorstellen in een korte lecture-recital (max 2 per les, max 15 min per voorstelling). Lesoverzicht 1 Ontstaan Nadenken en speculeren over ontstaan en functie van georganiseerd geluid. Gelijkenis met taal, overeenkomst met vogelgezang. Luisteren naar primitieve muziek. Luisteren naar de oudst overgebleven Westerse 7 muziek. De herontdekking van muziek door veel moderne componisten. Ontstaan en ontwikkeling van notatie. 2 Tijdscapsule Een interpretatie vormgeven vanuit de partituur. Welk belang heeft traditie? In welke mate wordt rekening gehouden met een uitvoerdertraditie bij het componeren? Wat is de waarde van een uitvoering die geen rekening houdt met stijlgetrouwheid? Historisch authentiek versus persoonlijk authentiek. Voorbeelden waarbij fouten tegen de logica van muzieknotatie een interpretatieve boodschap inhouden. 3 Appreciatie Vele luisteraars klagen dat moderne muziek niet meer mooi is. Waarom en uit wat bestaat deze voorkeur voor mooie muziek bij de massa? Missie postmodernisme. Hoe verhoudt dissonantie zich tot de luisteraar en het menselijke brein? Culturele kleuring van perceptie en voorkeur. Wat is complexiteit? Wat is muzikale complexiteit? Op welke manier verhoudt complexiteit zich tot dissonantie? 4 Beweging Een les over het lichaam versus muziek. Wanneer wordt theatraliteit geïmpliceerd door compositie? Fysieke aspecten van muzikale uitvoering. Bewegingssensoren. Technologie als muzikale augmented reality. Focus op New Complexity, vanuit de klavierwerken van Ferneyhough en Finnissy. Hoe deze muziek te interpreteren? Wat is authenticiteit in dergelijke werken? Doet het kennen van de mechanismes achter deze composities afbreuk aan de uitvoering? 5 Spelregels Tonaliteit kan beschouwd worden als een set spelregels. Ook serialisme en verwante genres kunnen op deze manier bekeken worden. Sommige componisten zoals Xenakis ontwikkelden eigen sets spelregels. Grotendeels overlappend zijn algoritmes. Breder genomen worden methodes om het even welke data om te zetten naar muziek besproken. 6 Instuderen Het instuderen van complexe werken. Studiemethodes en hun voor- en nadelen. Het vinden van een eigen methode bij het instuderen. Tips bij het instuderen van complexe ritmes, grote kwantiteit materiaal, hoge snelheid, atonaliteit. Methodes die gebruik maken van technologie (eigen notatie, notatieprogramma s, opnemen, ). Partituurgetrouwheid bij instuderen. 7 Reduceren Muziek is charlatanerie. Kunnen gerichte reducties een beter resultaat bewerkstelligen? Wat is hoorbaarheid van reducties? Hoe verhoudt improvisatie zich tot hedendaagse muziek? Stochastische muziek improviseren. Wanneer de uitvoerder moet reduceren zoals in Evryali van Xenakis. Wat is de waarde van een fout in een muziekuitvoering? 8 Bewerken Problemen en valkuilen bij het klaarmaken van een partituur voor uitgave. Soorten partituren (Facsimile, Urtext, Critical, Performing) en hun voor- en nadelen. Ter voorbereiding een systeem uit een partituur van Sorabji overzetten naar een van deze versies. 7. Dat is design BOUCHEZ Hilde 1ste semester In deze master lectures gaan we aan de hand van sleutelteksten een aantal thema s binnen het historisch-theoretische veld van design bestuderen. We vertrekken daarbij van een circuit of culture (Du Gay 1997) waarbij design onderzocht wordt als een levensverhaal, een biografie van dingen (Kopytoff 1986), met als belangrijkste momenten het ontwerpen, het produceren, het mediëren en het consumeren (Lees-Maffei 2009). Onderzoek naar elk van deze momenten toont dat een object veranderende betekenissen en soms ook tegengestelde toegemeten krijgt doorheen zijn bestaansgeschiedenis. Vanuit historisch oogpunt zal duidelijk worden dat het ontwerpmoment beïnvloed wordt door sociaal-economische en culturele veranderingen en hierdoor

8 vanuit een andere invalshoek benaderd wordt en wisselende betekenis krijgt (Forty 1986). Wat de momenten productie, mediëring en consumptie betreft zal vooral de nadruk gelegd worden op de laatste dertig jaar en ingezoomd worden op de evolutie van design als functioneel object, naar status object, tot het open object (Don t judge an object for what it is, but what it can become! T. Lommée). 8. De exoot in de zoo, 100 jaar later BEN CHIKHA Chokri 2de semester / 2nd term This seminar is optionally in English (depending on the participation of foreign students) Een kritische, artistieke reflectie op de representatie van het exotische in de kunsten. Het aftasten van grenzen door het spel met stereotypen. De Zoos Humains waren erg populair op het Europese vasteland rond de vorige eeuwwisseling. De wereldexpo in 1913 in Gent pakte uit met onder meer een Senegalees en een Filipijns dorp. Het Fondsenblad van 4 mei 1913 berichtte: Ten einde aan het dorp het werkelijke Senegaleesch karakter te geven, worden de minste kleinigheden door ware Senegaleezen uitgevoerd. ( ) De kolonie zal 150 manschappen uitmaken. De zeden, raskarakter, zang en andere merkwaardigheden zijn zeer belangrijk om na te gaan. Over zijn uitstapje in het Filipijnse dorp schreef Cyriel Buysse in zijn dagboek Zomerleven (1913): Het waren inboorlingen uit de Philippijnen? Zowat driekwart naakte bruine kerels, die een mengselprodukt leken van apen en Mongolen. Zij wierpen met speren en schoten met pijlen en gilden daarbij geweldig, zoals men van wilden verwacht. De zoos humains zijn exposities waarop exotische mensen van over de hele wereld tentoongesteld werden voor miljoenen blanke belangstellenden. Deze nieuwsgierigheid voor de ander vertrekt vanuit een wil tot weten, maar ook een wil tot definiëren van de eigen identiteit en evenzeer een wil tot amuseren. De zoos humains stimuleerden het blanke superioriteitsgevoel en leidde tot populaire clichés en stereotypen over andere volkeren. In de kunsten herkennen we een gelijkaardig mechanisme van representatie. Er wordt vaak over de andere gepraat zonder dat deze een eigen stem krijgt. Personages zijn slechts de hersenschimmen van de auteur en exotische vormen slechts een product op de kunstmarkt. De geringe mate waarin deze zoos humains deel uitmaken van ons collectief geheugen is treffend. Deze grauwe pagina uit de geschiedenis is zo goed als vergeten. En dat terwijl het idee achter de zoos humains nog altijd zeer aanwezig is. Deze Menschengartens blijven een wezenlijk topic in de 21ste eeuw., ook binnen de kunstwereld. Parallel met de snel toenemende complexiteit van onze hedendaagse samenleving, groeit vandaag ook de aantrekkingskracht van stereotypen. Welke theatermaker, performer, film of tv regisseur laat zich nooit betrappen op een gemeenplaats waaronder racistische of exotische reflexen schuilgaan? Wanneer zij met beeldvorming van etnische minderheden te maken hebben, bestendigen zij dan niet vaak een maatschappelijk status quo en vergroten zij zelfs de ongelijkheid niet? Wanneer worden ze, door ze naar het podium of beeld te verplaatsen, gewoon bevestigd en 8 wanneer worden ze ontmanteld? Met andere woorden: Hoe hardnekkig zijn ze, dat zij een kritische omgang overleven? Chokri Ben Chikha studeerde geschiedenis aan de Universiteit Gent. Daarna stortte hij zich in de kunst als performer, choreograaf en theatermaker. Samen met zijn broer richtte hij in 2003 het gezelschap Union Suspecte op waar hij artistiek leider werd tot 2006.In die periode maakte hij zijn familietrilogie ( De Leeuw van Vlaanderen in 2003, Onze-Lieve-Vrouw van Vlaanderen in 2005 en Broeders van Liefde een samenwerking met Compagnie Cecilia in 2007). In 2007 begon hij aan een doctoraal onderzoek in de kunsten aan het KASK/Hogent en Ugent. Reflectie en theatraal experiment staan er centraal. Vanuit die context richt hij in 2009 de performance groep Action Zoo Humain op. Studiemiddelen Tekstfragmenten en beeldmateriaal. ALLEGAERT, Patrick & SLIGGERS, Bert. De exotische mens. Andere culturen als amusement, Uitgeverij Lanoo nv, Tielt, BANCELl, Nicolas & BLANCHARD, Pascal & BOËTSCH Gilles & DEROO, Eric & LEMAIRE, Sandrine. Zoos Humains: Au temps des exhibitions humaines, La Découverte, Paris, Documentaire Les Zoos Humains van Eric Deroo en Pascal Blanchard Documentaire Les maitres fous van Jean Rouch Studielast Lezen van teksten (vooraf en in de les) voornamelijk Nederlands, ook Frans en Engels. Er is geen syllabus. Examen Mondelinge presentatie vrij te kiezen in beeld, woord en/of beweging. 9. De kunst van de jaren 80 PÜLTAU Dirk 1ste semester 1. Het seminarie geeft een gelaagd beeld van een complexe en veelstemmige periode in de kunstgeschiedenis. De lessenreeks gaat in op de relatie van de kunst van de jaren 80 met de kunst van de voorgaande en daaropvolgende generaties. Daarbij zal telkens de link worden gelegd tussen de internationale ontwikkelingen en de specifieke situatie in België (en Nederland). De historische dimensie zal ook telkens gekoppeld worden aan een vraagstelling omtrent de actualiteit. Wat is de betekenis van de kunst uit de jaren 80 voor de kunst van vandaag? Wat hebben wij van de jaren 80 geërfd? Wat kunnen kunstenaars geboren op het einde van de jaren 80 en het begin van de jaren 90 leren uit de kunst van de jaren 80? Plan (2 x 12 uur) 1 Wat voorafging: de kunst van de jaren 60 en 70. Ontwikkeling van de media schilderkunst en beeldhouwkunst. De Amerikaanse conceptuele kunst en het discursieve kunstwerk. 2 Wat voorafging: de kunst van de jaren 60 en 70. Marcel Broodthaers, Joseph Beuys en arte povera. Europese posities. Institutionele kritiek. 3 Een eerste paradigmawisseling in Europa: De opkomst van de nieuwe schilderkunst in Europa omstreeks Een eerste paradigmawisseling in de VS: De omgang van de Amerikaanse kunst van de jaren 80 met het gemediatiseerde beeld. De zogenaamde Pictures Generation. 5 Nieuwe vormen van driedimensionale kunst in de jaren 80, met als belangrijkste momentum Sonsbeek 86 (Arnhem, 1986).

9 6 Het artistieke milieu rond de academie van Düsseldorf (Ludger Gerdes, Harald Klingelhöller, Reinhard Mucha, Thomas Schütte) en de discussie over kunst in de openbare ruimte (belangrijke historische tentoonstelling: Skulptur Projekte Münster, 1987). 7 Het nieuwe, narratieve en geënsceneerde fotografische beeld (paradigma: Jeff Wall. De zgn. school van Düsseldorf of Becher-Schule (Gursky, Höfer, Ruff, Struth). De artistieke emancipatie van de fotografie sinds de jaren De kunst van de jaren 80, de ontwikkelingen van de kunstmarkt en de popularisering van de hedendaagse kunst. De kunstenaar als ster en celebrity (paradigma: Jeff Koons). 9 Chambres d Amis, Initiatief 86 en de Gentse kunstzomer van De promotie en het begin van de popularisering van de hedendaagse kunst in België. 10 De omgang van de kunst van de jaren 80 met het populaire beeld. Het anti-elitaire discours in de kunst van de jaren 80 (voorbeeld: Wim Delvoye) 11 De kwestie van het postmodernisme : een intellectueel debat en een discursieve hype van de jaren Het einde van de jaren 80. Het einde van een Amerikaans-Europees gecentreerde kunstwereld en de opkomst van een nieuwe geglobaliseerde situatie sinds de val van de Berlijnse Muur (belangrijke tentoonstelling: Les Magiciens de la terre, Parijs, 1989). De erfenis en het naleven van de kunst van de jaren Werkmethode Hoorcollege met veel (film)beeld-, tekst- en vergelijkingsmateriaal. Tentoonstellingen die na 2000 óver de jaren 80 zijn gemaakt, worden geconfronteerd met tentoonstellingen die plaatsvonden tijdens de jaren 80, om de ontwikkelingen in de beeldvorming van het decennium zichtbaar te maken. Daarnaast worden ook teksten en films ingezet die zelf al een visie op de jaren 80 formuleren. Er wordt onder meer gebruik gemaakt van de films van documentairemaker Jef Cornelis, die enkele mijlpalen van de tentoonstellingsgeschiedenis van de jaren 80 in beeld heeft gebracht, zoals Chambres d Amis (Gent, 1986), Sonsbeek 86 (Arnhem, 1986) en Skulptur Projekte (Münster, 1987). 3. Studiematerialen Catalogi van de betreffende tentoonstellingen; teksten uit de jaren 80 over de kunst van de jaren 80; essays over de periode geschreven tussen de jaren 80 en nu; films van Jef Cornelis over kunstenaars en tentoonstellingen van de jaren Evaluatiemethode Een praktische oefening als toepassing van de stof. Precieze vorm nog te bepalen. 10. Design as a prohibition (of transformation) DERYCKE Luc 1st term It seems as though early man was made uneasy by the increasing fluidity of his nature, and that was what made him seek for some fixed and immovable barriers. There were so many sensations which he experienced as something alien operating within his body we remember the tappings of the bushmen, that he felt as though he had been given over to it and forced to become it. Without transformation he could not have obtained his food, but it was also something imposed on him, and which continued to be imposed even after he had satisfied his hunger. He felt as though there was nothing but movement everywhere and that his own being 9 was in a state of continual flux; and this inevitably aroused in him a desire for solidity and permanence only to be satisfied through prohibitions of transformations. Elias Canetti This seminar investigates the logics within designs involving imagery and text (graphic design) and the interactions which (may) occur between referents & referees, and the public. Point of departure is the idea that all picturing and language have been developed from prohibitions (of transformations). Graphic design is an important but often neglected filter in how images and text come to us. The experience of the strange but utter fear and tension that often accompanies the un-fixing and re-fixing of images and text in graphic media has led me to the belief that design is rooted in taboos and rituals prohibiting transformation. The ready acceptance of-, and dependance on the graphic nature of images and texts hints in the same direction. Images and texts are active agents in the construction of Social Reality. Any manipulation here cannot be innocent, graphic design actually does take a position even when it tries not to in what we conceive as our culture. Therefore it must at all times understand what it is designing since it is in turn, and foremostly, designed by what it endeavours to design. In other words, prohibitions active within the field of images and text will also be active within any related practise. The seminar will help, by analysing the impact that images and texts have on the institutional facts that govern our lives (pe. Money, but also Art), to reveal the context and meaning of the practise of graphic design. Aim is to enable the reading of graphic choice and to reveal the constructions from both the points of view of the designer and that of the matter designed that are driving the appearance of graphic facts. Practical experience as an editor, designer and publisher of art and artists books since the late eighties from which I have distilled many rules of thumb on the one hand, and a selection of texts on the other hand, should provide a framework with which to orientate oneself in the world of graphic design, whether in books or other media. The seminar is given as an extensive lecture with reading of- & commenting on related texts (book excerpts and essays). A synopsis will be made available. Language will be english. To close the seminar students are expected to deliver a casestudy, either as a paper, or as a re-design proposal for an existing book accompanied by a short paper analysing the case chosen and motivating, from a theoretical point of view, the decisions taken within the new design. 11. De wereld binnen de stad Etnomusicologische studie van de muziek van etnisch-culturele minderheden in Gent SELS Liselotte 1ste semester/1st term This seminar is optionally in English (depending on the participation of foreign students) (English text below) Gent is een diverse, multiculturele stad waarin aanzienlijke diasporagemeenschappen wonen. Er verblijven omstreeks personen die tot de etnisch-culturele minderheden 5 gerekend worden, of bijna 20% van de totale bevolking. De

10 meest voorkomende landen van origine zijn Turkije, Bulgarije en Marokko. Na de Nederlanders komen de personen van Slovaakse, Poolse en Ghanese afkomst. Tunesiërs, Fransen en Algerijnen sluiten de top 10 af. Toch weten we nog relatief weinig over deze bevolkingsgroepen en over hun cultuur, en er bestaat nog niet veel wetenschappelijk onderzoek over de manier waarop diasporagemeenschappen op cultureel vlak interageren met de ontvangende maatschappij. In hoeverre worden tradities en gebruiken van de herkomstlanden in ere gehouden, in hoeverre zijn deze aan veranderingen en invloeden onderhevig, hoe wordt dit alles gepercipieerd door de betrokkenen, het zijn vragen die nog voor het grijpen liggen. Een betere kennis van de (evoluerende) culturen van de in onze stad aanwezige diasporagemeenschappen kan echter bijdragen tot een vruchtbaardere en waardevollere manier van samenleven. Een zeer rijk onderzoeksgebied wordt gevormd door de muziek van deze bevolkingsgroepen. Muziek is een cultuuruiting die in alle maatschappijen voorkomt, immaterieel erfgoed dat vaak een centrale positie bekleedt in een gemeenschap. Het is een drager van vele socio-culturele betekenissen en vervult diverse individuele en sociale functies. In het doctoraatsonderzoek van Liselotte Sels wordt het specifieke genre van de Turkse volksmuziek in de diasporacontext van Gent bestudeerd, zowel vanuit antropologisch oogpunt als vanuit het muziektheoretische perspectief. Er wordt een antwoord gezocht op de vraag hoe Turkse volksmuziek zich manifesteert in Gent: in welke settings (contexten, gelegenheden, omstandigheden) wordt deze muziek uitgevoerd, in welke vormen en gedaantes komt het voor, wat zijn de gedetailleerde muzikale karakteristieken, hoe functioneert deze muziek in de maatschappij, wat is haar rol in deze bijzondere diasporacontext? Deze vragen worden beantwoord door middel van een combinatie van verschillende kwalitatieve onderzoeksmethodes uit de etnomusicologie, gericht op de context (extra-muzikale aspecten) en op de muziek zelf (intra-muzikale aspecten). In dit seminarie wordt dit hele onderzoeksdomein uit de doeken gedaan, worden centrale begrippen en concepten onder de loep genomen en worden de relevante onderzoeksmethodes ook aangeleerd en zelf toegepast. De studenten groeien doorheen de zes sessies gaandeweg in hun zelfgekozen onderzoeksonderwerp: de muziek van één van de etnisch-culturele minderheden aanwezig in Gent. Er wordt zoveel mogelijk de nadruk gelegd op actieve participatie, een kritische attitude en coöperatieve werkvormen. Inhoudelijk zal het werk verricht door de studentengroep een substantiële bijdrage leveren aan de kennis van de muziek van de in Gent aanwezige diasporagemeenschappen en aan het inzicht in de evoluties ervan. 5 In deze groep zitten zowel niet-belgen als genaturaliseerde Belgen. Het zijn echter personen die hun origine hebben buiten de rijke Westerse landen. De groep die bij geboorte de Belgische nationaliteit krijgt, valt echter buiten deze definitie. Inhoud van de seminaries LES 1 Afbakening en definities: etnomusicologie etnische muziek, niet-westerse muziek, wereldmuziek, volksmuziek, etnisch-culturele minderheid, diaspora Onderzoekscontext: Gentse migratiegeschiedenis huidige situatie, cijfers Uitleg opdracht LES 2 Antropologisch onderzoek: methodologie veldwerk: participerende observatie, veldnota s, interviews, opnames, ethiek, thick description emisch vs etisch perspectief analyse: codering voorbeelden 10 LES 3 Muziektheoretisch onderzoek: methodologie transcriptie (soorten, technieken) analyse (soorten, technieken) voorbeelden Voorstellen onderwerpen opdracht + feedback LES 4 Voorbeeld: doctoraat Turkse volksmuziek in Gent Werken aan opdracht LES 5 Werken aan opdracht LES 6 Presentatie opdracht Groepswerk Elke groep (2 à 3 studenten) kiest een Gentse etnisch-culturele minderheid (behalve de Turkse) op basis van de gegevens die in de les aangereikt worden. De opdracht is een beknopt onderzoek naar de manier waarop de muziek van de gekozen etnisch-culturele minderheid (ECM) zich manifesteert in Gent. Tijdens de lessenreeks worden voldoende kennis en vaardigheden aangereikt om de opdracht methodologisch en inhoudelijk tot een goed einde te kunnen brengen. De resultaten van het onderzoek worden zowel mondeling (presentatie) als schriftelijk (paper) weergegeven. Voor de paper gebruik je het sjabloon dat ter beschikking gesteld wordt, zo heb je zeker een goede structuur en vergeet je geen enkel onderdeel. De vorm van de mondelinge presentatie is vrij, gebruik bij voorkeur ook visuele media (powerpoint, prezi, video s, ). De lengte van de presentatie bedraagt 30 à 45 minuten. Evaluatie Groepswerk: paper en presentatie + Participatie in de lessen Voorkennis Het is sterk aangeraden om slechts in te schrijven voor dit seminarie wanneer een stevige muzikale basis aanwezig is (niveau: muzikale transcripties kunnen maken, muzikale analyses kunnen toepassen). Niet-muziekstudenten die aan deze vereisten voldoen kunnen ook inschrijven. English Text Ghent is a diverse, multicultural city accommodating significant diaspora communities. About 47,000 inhabitants or nearly 20% of the population could be categorized as ethnic-cultural minority. The most common countries of origin are Turkey, Bulgaria and Morocco. People from the Netherlands are followed by people of Slovak, Polish and Ghanaian origin. Tunisians, French and Algerians complete the top ten. Nevertheless, we possess relatively limited knowledge about these people and their culture, and not much research has been conducted on how diaspora communities culturally interact with their host society. To what extent are traditions and customs of the countries of origin being maintained, to what extent are they subject to influences and changes, how are these developments perceived by the people involved; these are all questions yet to be answered. A better knowledge of the (evolving) cultures of the diaspora communities in our city can contribute to a more fruitful and valuable way of living together. A rich research area is constituted by the musical practices of these populations. Music is a cultural expression that occurs in all societies, is intangible heritage that often occupies a central position in a community. Music is a vehicle of manifold socio-cultural meanings and fulfils several individual and social functions. In the doctoral research of Liselotte Sels, the specific genre of Turkish folk music is studied in the diaspora context of Ghent, both from an anthropological and a musical perspective. The central research question is: in which way does Turkish folk music manifests itself in Ghent? Sub-questions are: in which 'settings' (contexts, occasions, circumstances) is this music performed, in which general forms does it appear, what are the detailed musical

11 characteristics, how does this music functions in society, what is its role in this particular context diaspora? These questions are answered by means of a combination of qualitative research methods from the ethnomusicological field, either focusing on the context (extra-musical aspects) and the music itself (intra-musical aspects). In this seminar this whole field of research is revealed, central concepts and notions are discussed and the relevant research methods are taught and applied in practice. During the six sessions, the students grow gradually in a research topic of their own choice: the music of one of the ethnic-cultural minorities present in Ghent. The seminar puts great emphasis on active participation, a critical attitude and cooperative methods. The small research projects accomplished by the student group form a substantial contribution to the knowledge of the music of the diaspora communities present in Ghent and to the understanding of its evolutions. Content of the seminars LESSON 1 Scope and definitions ethnomusicology ethnic music, non-western music, world music, folk music, ethnic-cultural minority, diaspora Research context: migration history of Ghent current situation, figures Explanation group work LESSON 2 Anthropological research: methodology fieldwork: participant observation, field notes, interviews, recordings, ethical questions,... thick description emic vs etic perspective analysis: coding examples LESSON 3 Music-theoretical research: methodology transcription (kinds, techniques) analysis (kinds, techniques) examples Proposal of subjects for group work + feedback LESSON 4 Example: PhD about Turkish folk music in Ghent Working on group work LESSON 5 Working on group work LESSON 6 Presentations group work Group work Each group (2 to 3 students) chooses one ethnic-cultural minority in Ghent (except the Turkish). The group work consists of a brief study of the way in which the music of the chosen ECM manifests itself in Ghent. The results are presented my means of an oral presentation and a written paper. Evaluation Group work: paper and presentation + Participations during the lessons Foreknowledge It is strongly recommended to register for this seminar only if you have a solid musical foundation (level: being able to make musical transcriptions and musical analyses). Non-music students who meet these requirements can also register Documentaire fotografie DE KEYZER Carl 1ste semester Voldoende technische voorkennis van en praktische ervaring met fotografie is een absolute voorwaarde om aan dit seminarie te kunnen deelnemen. Carl De Keyzer houdt een seminarie over documentaire fotografie bestaande uit 3 sessies van 8 uur, inclusief een bezoek aan het agentschap Magnum. Het gaat om: Een voorstelling van eigen werk en opbouw, voorbereiding verschillende boekprojecten De geschiedenis van het agentschap Magnum, werking, projecten van collega's leden de wereld van foto agentschappen, festivals, beurzen, prijzen, hoe begin ik een groot project en wie betaalt wat. een reportage fotografie vs documentaire fotografie, links met perswereld en kunstwereld, verleden en toekomst digitale archivering, print en computer technieken kritische evaluatie project Moments before the flood (mijn onderzoeksproject, zie en projecten van de masters keuze van drager : boek, tentoonstelling, website, multimediaal discussie over beeldtaal 13. Figures of Dissent: Politics & Cinema DEBUYSERE Stoffel 2nd term How can one consider the relation between cinema and politics today, in an era that has been branded as one of both post-politics and post-cinema? Even if we for a moment put aside the apocalyptical discourses of today s cultural and political climates, there is no denying that we experience once again what Hannah Arendt, on the eve of the turbulent 1960 s, called dark times, in which the public realm has been obscured and the world become so dubious that people have ceased to ask any more of politics than that it show due consideration for their vital interests and personal liberty. No doubt the world we live in is a different place than the one Arendt tried to engage with. Both the geo-political and the socio-economical landscape have been drastically rearranged, and the revolutionary horizons that were once envisaged, are said to have dissolved in a common state of things that carries names such as neo-liberalism, hyper-capitalism or liberal democracy. All of this has greatly influenced the discursive field for thinking about politics. Cinema has gone through quite a few changes as well. What was once thought of as a particular form of individual and collective experience, a way of inhabiting the world and living with images, has been dispersed over various media and contexts, different ways of approaching the art of the moving image. At the same time the film critical discourse which, at the time of Arendt s reflections, consisted of interrogating works of cinema on what they tend to show and hide, not only of the state of cinema but first and foremost of that of the world, seems to be caught in a haze of mourning and melancholy, just like almost everything else. As Jacques Rancière has written: unmasking the ghosts has turned to be an affair

12 of ghosts. Everything flows, Pedro Costa recently said in an interview, and all we can do is peddle, even if we know it doesn t get us anywhere, at least not anywhere else. How then, can we find or reinvent modes and concepts to think and speak about what might be a cinema of politics and a politics of cinema today, without resorting to an endless unmasking of ghosts and speculating of flows? 14. Ganda-Gent-Ghent. In defence of a rebellious city DE BOODT Ria 1st term Why is it that Ghent is the so called rebellious town in the Low Countries? Who was to control this mighty town remained a bone of contention throughout the Middle Ages, the Modern Era and even later. There were endless quarrels, intrigues, battles, murders, demonstrations and strikes. Ghent, like the County of Flanders itself, suffered from divided loyalties and sometimes also profited from them. This situation was very tempting as there were innumerable opportunities to play off count against king, Bruges against Ghent, count against emperor, guild against guild, as we will see. The city is covered with memorials of its rebellious history. This seminar explores the art and the history of the city of Ghent from its origin in the early Middle Ages, then called "Ganda", to the present day. You will able to understand the socio-economic and political actors who participated in the rise, the fall and the revival of a medium-sized Flemish town. The cultural phenomena and varied art production connected with them. Important and remarkable personalities and institutions that made Ghent renowned, famous and less famous artists, popular figures, heroes and anti-heroes of all time. We will investigate their environment and residences, their work and workshops, buildings, public and private spaces on the spot. It may be clear this will be anything but a touristic seminar. Method The seminar is organised in six sessions of four hours (see schedule p. 7). An introduction in class will be followed by a visit to different locations in Ghent. The use of public transport and museum entrances might bring on some, but limited expenses. Documentation Readers with background information, relevant bibliography and powerpoint presentations will be available on the e-learning platform Chamilo. Evaluation Active cooperation is required of each participant interested in and wanting to discover in a different way the city of his/her master studies. Each student has to give a presentation and to write a paper on a subject related to the Ghent Academy or Conservatory. 15. Het boek wat/nu? Denkbeelden over de toekomst van het boek DOBBELAERE Danny 2de semester Door de toenemende digitalisering lijkt er zich een iconic turn voor te doen: het beeld wordt belangrijker dan de tekst. Teksten en boeken kunnen via internet geraadpleegd en gelezen worden. Het papier en het traditionele boek (de codex) verliezen terrein. Door nieuwe technologieën (ebook-readers, Ipad, flinterdunne en hoge resolutie-schermen, printing on demand, sociale netwerken...) zou het boek volgens sommigen zelfs helemaal kunnen verdwijnen. Anderen zijn minder pessimistisch. Volgens hen zal het boek blijven bestaan als een tactiel artefact. Een boek kan je ruiken, doorbladeren, koesteren... Bovendien is het een cultuurproduct par excellence; het heeft een onvervangbare en unieke plaats binnen het geestesleven van een maatschappij. Door de concurrentie en druk van de digitalisering zal er allicht nog meer aandacht besteed worden aan de vorm van het boek en wordt het een object van literaire of artistieke luxe. In dit seminarie bekijken we (en discussiëren we over) een aantal boekwerken (literatuur, kunstboeken, kunstenaarsboeken...). We bekijken en analyseren hoe boeken worden vormgegeven (vroeger en nu, analoog en digitaal). Elk student maakt een artefact waarbij de mogelijkheden om analoog en digitaal te verzoenen worden afgetast. Bestaat het ultieme boek, le livre (Mallarmé), of is het toch eerder een perfecte leesmachine (Valéry)? Of lost het materiële boek op in het niets als stof van zijn? Er worden teksten over deze materie gelezen en becommentarieerd (individueel en in groep). Eventueel ook bezoeken aan tentoonstellingen en gespecialiseerde boekenbeurzen. 16. Historically informed performance Stylistically Informed Performance in the Modern style Survey of Performance Practice from the 19th to the Mid-20th Centuries ISTOMIN Sergei 1st term 12 This seminar might be very interesting to anyone who likes classical music. Non-music students are welcome. Contemporary composers conduct works by Beethoven, Mozart and others not according to the instructions of the composer, but the way they, in their view, would have been indicated, and that is why they are considered to be brilliant conductors. It s a bizarre universal approach to art! Why is jurisprudence not extended to the questions of art? The views which are expressed above I would pursue as a criminal offence

13 The phonograph can eternalize musical performance. Artists, beware! Anton Rubinstein ( ) Would we agree with these [above] thoughts of Anton Rubinstein? Style, interpretation, taste, and idea are essential questions in music research. I propose that the participants should work through a selection of materials which were available to performers in earlier times, so that they can see what musicians could learn from the books on expression and playing techniques. It will be a revealing experience for understanding the way in which the instructions were used in practice. So we will listen to the results which were immortalized in the existing early recordings to acknowledge how musicians were actually performing. Our attention will be centred on performance practice. What is HIP (Historically Informed Performance)? Might it be suitable to any category of musicians nowadays? Would it not be better for us to use the definition Stylistically Informed Performance? Are these not two sides of the same coin? During the seminar we will cooperate on the development of a discriminative listening test which afterwards can be carried out among the professional musicians, amateurs and music enthusiasts. We will work through some of the 19th century performance practice sources. Our attention will be concentrated on expressive techniques for the violoncello, violin, voice and piano. Then the following topics will be worked through gradually: Overview of the beginning to mid 20th century theoretical works and method books for the violoncello and for the violin, as well as some interesting critical works on music aesthetics and style. Idea and use of Chats to cello and violin students from the beginning of the 20th century (The Strad Editions, London). Friedrich Grützmacher a prominent cellist and pedagogue in the second half of the 19th century - his influence on the stylistic development of cello performance. We will examine the modern view on the interpretation of F. Grützmacher s works. Viola da Gamba influences on the violoncello technique cellists who also played the viola da gamba. 20th century modern and romantic approaches to the baroque and classical styles of performance. Symphonic works comparison of the early recordings of the Beethoven Symphonies with today s HIP and modern recordings; the emphasis on Rhythmical and Dynamic flexibility. Chamber Music comparison of the early recordings of the Beethoven String Quartets with the modern recordings. Solo performance recordings of the leading modern performers compared with existing and rediscovered recordings of the early 20th to the mid-20th century. We will talk about: the meaning of Taste (definitions, development and fluctuations), the existence of different tuning temperaments sensibility, multiplicity versus uniform. Method: I propose a series of lecture-seminar activities in which everyone present is invited to participate actively. Debates can be conducted; comments, ideas, questions can be raised; presentations, discussions and search for additional materials are welcomed. A list of related texts (books, book excerpts and essays) will be attached to each topic and added spontaneously during the seminar (if necessary). One should be present throughout each session in order to get a precise idea of the topics discussed. At the end a written concise paper based on the presented materials and the oral tests will be carried out. Each student will have to make a presentation and (to) write a paper on a subject related to the chosen theme. Season ( ) concerts and lecture-concerts in Gent, Brugge and Brussels will be advised (Anima Eterna Orchestra Brugge and other groups). Student discount tickets will be provided (free admission if possible) Kunst en indrustrie Art & industry industrial heritage: Diverging Domains Unexpected Relationships VIAENE Patrick 2de semester/2nd term This seminar is optionally in English (depending on the participation of foreign students) 1. KADER 1.A. Kernideeën I. Het industrieel gebeuren < in het bijzonder de arbeidende mens en zijn werkomgeving, mensen die werktuigen en machines gebruiken om producten te maken ( )> werd in toenemende mate, in het bijzonder van omstreeks 1750 tot 1950 (maar ook nog daarna) door kunstenaars in beeld gebracht en geïnterpreteerd. Eerste vaststelling hierbij : industrie vormde / vormt dus een belangrijke inspiratiebron voor de kunstproductie tijdens, zeg maar, de moderne en hedendaagse tijden. Tweede vaststelling : veel van deze kunstwerken vormen vandaag kostbare getuigen, documenten, bronnen om verdwenen of nagenoeg verdwenen industriële productiewijzen te documenteren. Het gaat hierbij niet enkel over schilderijen, maar ook over beeldhouwwerken, grafische voorstellingen, foto s, films, enzovoort. Dat is een eerste invalshoek. II. Kunstenaars hebben de industrie zelden of nooit op objectieve wijze weergegeven: zij leveren commentaar op het industrieel gebeuren, zowel in de keuze van WAT ze voorstellen (de vermoeide lichamen van mijnwerkers, staalarbeiders die op dwergen lijken tegen de achtergrond van gigantische fabriekshallen, stakende arbeiders aan een fabriekspoort, enz) als in de wijze HOE ze die onderwerpen in beeld brengen. De kunstwerken van Defrance, Bonhommé, Meunier, Heyenbroeck, Pabst, Bay, Vercheval, Bernd en Hilla Becker, Henk Van Rensbergen ( ) vormen even zovele uitingen van houdingen en attitudes van de kunstenaars tegenover de uitgebeelde thematiek. Dat is een tweede niveau. III. Fabrieksgebouwen (maar ook havenloodsen, goederenstations, steengroeven, enz.) in de ruime betekenis, dus industriële gebouwen en installaties hebben kunstenaars altijd aangetrokken en geïnspireerd. Veel kunstenaars (vb. Maurice Béjart als danser, Roy Lichtenstein als schilder, Einstürzende Neubauten als muziekgroep ) kozen bewust om te gaan creëren in leegstaande industriële gebouwen, en dit niet alleen omwille van een gunstige huurprijs! Ook tal van theaters (alleen al in Gent : Victoria, Arca, ), kunstencentra (Hallen van Schaarbeek, Plan K, Zuiderpershuis Wereldculturencentrum, De Centrale ) en musea (MIAT, La Fonderie, VLATAM, Nationaal Jenevermuseum, Nationaal Speelkaartenmuseum, MAC s, ) vonden in de loop van de laatste dertig jaar een onderkomen in industriële gebouwen er genieten voor een groot deel precies daarom - van een sterke aantrekkingskracht! De verhouding tussen de wereld van de artistieke creatie (en presentatie) versus de lokalisering ervan een boeiend thema. Dat is een derde niveau.

14 IV. Industriële archeologie (I.A.) is een jonge wetenschap. Zij bestudeert levens- en (vooral) arbeidsomstandigheden, gerelateerd aan het fysische kader van de industriële milieu en het werkkader. I.A. onderzoekt, maar gaat verder dan bestuderen : I.A. wil ook het industrieel erfgoed valoriseren, door een pleidooi voor een (selectief) behoud ervan en door het voorstellen van zinvolle herbestemmingen voor dit erfgoed. Bij deze herbestemmingen gaat het niet alleen over kantoren, over dure en cleane lofts, over handel en diensten. Ook cultuur komt hier sterk om de hoek kijken. Hoe gebeurt dit? En waarom lukt op de ene plaats wat mislukt op een andere plek?. Dat is een aanzet dat leidt naar een vierde niveau. 1.B. Inhoudsomschrijving van het Seminarie: Vanuit de ontelbare maar weinig onderzochte relaties tussen kunst en industrie (kunst geïnspireerd door het thema industrie, de verdwenen industrieën verklaard door middel van kunstwerken, de veranderende en verschillende houdingen van kunstenaars tegenover het thema industrieel gebeuren en industriearbeid in het bijzonder vanaf 1750-, de fabriek als inspiratie en arbeidskader voor kunstenaars, enz.) ontstond de idee om hierover een Seminarie te geven. De thematiek kan verbreed worden tot kunst beïnvloed door techniek, technologische mogelijkheden (en beperkingen), ook de term industrie is een rekbaar begrip en daarom een boeiende, weinig bekende materie, waarmee elke student vanuit zijn werkveld en specialisatie verbanden kan leggen. Zowel architectuur (industriële bouwen en bouwen beïnvloed door industriële processen), plastische kunsten (inclusief grafische kunsten) als fotografie en film komen aan bod. 2. VANUIT WELKE EXPERTISE? Sedert meer dan 30 jaar is Patrick VIAENE als kunsthistoricus begeesterd door het spanningsveld tussen kunst en industrie. In zijn vrije tijd en (voor een deel) ook professioneel is hij bezig met industrieel en wetenschappelijk erfgoed. Zijn interesse voor dit veld situeert zich op verschillende niveaus (als lesgever industrieel archeologische erfgoed in één der Vlaamse Hogescholen ARTESIS-, als voorzitter van SIWE of Steunpunt voor Industrieel en Wetenschappelijk Erfgoed Vlaanderen-Brussel, als Board-member van het Wereldverband TICCIH) en tal van andere activiteiten, waarop hier niet in detail kan worden ingegaan. Deze ervaringen hebben bij aangezet tot het uitwerken van een KASK Seminarie KUNST & INDUSTRIE. 3. HOE? Het SEMINARIE start met een aantal inleidingen in de vorm van hoorcolleges, waarbij het wel de bedoeling is dat de studenten actief tussenkomen door vragen stellen en kritische reflectie. Zij kunnen zelf deelonderwerpen aanbrengen of toegewezen krijgen die zij tijdens de contactmomenten voor de medestudenten presenteren. Deze inleidingen en thematische pedagogische momenten worden steeds voorzien van concreet illustratiemateriaal, zowel via powerpoints als via filmprojectie en zelfs auditieve elementen. Deze indoor momenten van het seminarie kunnen afgewisseld worden met uitstappen omtrent industrieel erfgoed, met bezoekmomenten aan tijdelijke tentoonstellingen vaste opstellingen in verband met het onderwerp, uiteraard rekening houdend met de beschikbare tijd en mogelijkheden. In werden bij de eerste presentatie van dit seminarie studiebezoeken gebracht in Antwerpen en Brussel. Er werden ook tips gegeven voor zelfstudie en zelf bezoeken af te leggen. In 2010 was dit ook het geval 4. KWOTERING / TAKEN / EXAMEN Er wordt een taak gegeven, nl. de samenstelling van een persoonlijke paper over één kunstenaar of kunstwerk die/dat een bijzondere relatie heeft tot het behandelde onderwerp. Er wordt zeer op prijs gesteld dat het onderwerp een link heeft met het Masterproject van de student of dat de student vanuit zijn project het paper - onderwerp kiest. De paper in wording wordt tijdens één der bijeenkomsten door elke 14 student voorgesteld aan medestudenten en de titularis. Tijdens de mondelinge eindproef wordt de afgewerkte paper aan de titularis toegelicht en besproken. De quotering houdt rekening met de aanwezigheid en actieve participatie van elke student gedurende heel het verloop van het seminarie. 5. PEDAGOGISCH MATERIAAL / CURSUS Er is geen klassieke cursus maar er worden wel diverse documenten uitgedeeld als ondersteuning van de inleidingen, één ervan vindt men in bijlage. Het Seminarie wordt gegeven in het Nederlands, anderstaligen met eerder zwakke kennis van het Nederlands, maar die sterk gemotiveerd zijn, worden geholpen tijdens en buiten de lessen en contactmomenten. 6. STUDIELAST De studielast is deze van de gebruikelijke Seminarie studielast. De voorbereidingstijd van de lessen en contactmomenten is gering. Voor de taak / examen: zie punt Lichaamstaal: het lichaam als communicatiemedium Over non-verbale communicatie, body-art, tribal communicatie en mode(s). WESTERDUIN Saskia 1ste semester Doelstelling: Onderzoek doen naar de mate waarin ons lichaam onze waarneming beïnvloedt en onze expressie bepaalt en welke rol dat lichaam speelt bij communicatie in het algemeen en bij vormgeving in het bijzonder. Inzicht krijgen op de impact van (hedendaagse) vormen van non-verbale communicatie, gelinkt aan doelgroepen, maatschappelijke trends, sociale media, Het onderzoek naar non-verbale communicatie aanwenden als inspiratiebron voor het maken van een eigen werkstuk. Inhoud seminarie We vormen ons lichaam met kleding, tatoeages, steroïden, borstimplantaten, - niet alleen om het functioneler te maken maar ook om er mee te communiceren. Deze quote van Tucker Viemeister, Executive vice-president, R&D, Razorfish USA geldt als uitgangspunt voor het klassikaal onderzoek. Er wordt vertrokken vanuit de positionering van de 3 betrokken partijen: de opdrachtgever/stakeholder (stuurt/zendt de communicatie), de vormgever vertaalt de communicatie of geeft de communicatie vorm (zender en vormgever kunnen één-en-dezelfde persoon zijn) en het publiek (ontvangt de communicatie). Het spel van zender en ontvanger die opnieuw zender wordt Wie ze (kunnen) zijn, welke hun realiteit is, wat ze willen vertellen, wat hun verwachtingspatroon is en wat hun deliverables zijn, komt ruim aan bod tijdens het seminarie. Hoe bepaalt de tijdsgeest, de cultuur waarin we leven en onze omgeving de boodschap? Detecteren van- en omgaan met trends - zowel op maatschappelijk niveau als op consumenten-, markt-, en productniveau - biedt een ruimere kijk op de factoren die de 3 partijen beïnvloeden. Onderzoek vormt steeds de motor tot succesvolle communicatie/vormgeving. Verschillende methodologiën en onderzoeksmethodes worden voorgesteld, besproken en toegepast. Dit om de rol van de grafisch vormgever als facilitator en van de kunstenaar/vormgever als boodschapper te belichten.

15 Verder komen aan bod: storytelling: de meerwaarde van een goed verhaal messsage en medium: welke dragers kunnen de boodschap versterken? guerrillacommunicatie: opvallen is de boodschap samenwerkingsverbanden: vormgeven doe je nooit alleen Werkmethode seminarie onderzoek case-study onderzoeksopdrachten toepassen onderzoeksmethodes geleide reflectie- en discussiemomenten Studiematerialen gedeelde individuele werkstukken Evaluatiemethode Om de toepasbaarheid van de aangebrachte onderzoeksmethodes (naar aanleiding van de case-study) aan te tonen moet elke student een persoonlijke creatieve aanbeveling (designbrief) maken. De student kan indien gewenst daarvoor zijn eigen discipline als uitgangspunt nemen. De evaluatie wordt op het einde van het academiejaar afgegeven en mondeling toegelicht. 19. Maya Deren en (experimentele) visuele antropologie VAN DIENDEREN An 2de semester Maya Deren was dé identiteit van de experimentele film in USA in de jaren Ze kan gesitueerd worden binnen de Europese groep van kunstenaars in de jaren 30 en 40 in New York. In haar films combineerde ze haar voorliefde voor dans, voodoo en surrealisme met experimenteel gebruik van het cinematografische (jump cutting, superimposition, slow-motion,..)behalve haar experimentele films is ze ook belangrijk geworden in later werk voor het antropologische. In dit masterseminarie leggen we vooral de klemtoon op haar antropologische films en onderzoeken hoe deze een impact hebben op hedendaagse sensorieel documentaire films (Ben Russel, Lucien Castaing Taylor, Naomi Kawase,..). Sensoriële antropologie is immers sinds de voorbije 10 jaar aan een opmars bezig. In hedendaagse documentaire film kunnen we daar sporen van terugvinden. In dit masterseminarie leggen we dan ook het verband tussen de experimentele films van Maya Deren, sensoriële antropologie en hedendaagse documentaires. Methode 8 lessen van telkens 3 uur. Studiobezoek en/ of bezoek expositie. Lectuur teksten op basis van een samengestelde syllabus. Analyse van internationale kunstenaars en eigen werk. Evaluatie Actieve en geëngageerde participatie in discussies, aanbrengen relevante discussiepunten. Schrijven van een paper OF het realiseren van een documentaire die sensoriële aspecten heeft Maybe the sky is really green, and we're just colorblind Info-dystopias, media jamming, close encounters, and radical ecology. GRIMONPREZ Johan 1st term While Walter Benjamin and Sergei Eisenstein defined montage as a revolutionary tool for social analyisis, MTV and CNN have totally surpassed this. The commercial break and the remote control installed zapping and channel surfing as a new way to relate to the world in the 80s. But today with YouTube and Google we don t zap anymore, we now skip and navigate a reality zone defined in bufferingtime and where images of global warming, Abu Grahib, 9-11, Afghanistan and the swine flu have become the new contemporary sublime. This illusion of abundance hides the ugly face of an info-dystopia where political debate has shrunken into mere fear management, keeping viewers permanently subdued. No longer happy innocent consumers of a begone TV-era, we are now avid consumers of fear. Paranoia suddenly seems the normal state of being. It s easier to ponder the end of the world, then to imagine political alternatives. Not without a pun to interpret our world Bart Simpson s Guide to Reality once coined the following: MAYBE THE SKY IS REALLY GREEN, AND WE RE JUST COLORBLIND. With Podcasts,online TV, mobile phones, video Ipods, blogs and YouTube, the digital age allows an infinite number of images and sounds to travel the world in no time. It is the era of home made productions, which expresses the chaotic nature of the human condition today as well as the cynicism of power. MAYBE THE SKY IS GREEN, a mediajamming tool at the hand of an extensive collection of clips, that can be envisioned both as the joyful affirmation of a global disengagement and the catalyst of effervescent criticism, best described as a platform for temporary disobedience. The course is twofold: first of all it is rooted in my own practice as filmmaker, curator and visual artist, positioned both inside the film and museum world. The seminar would build from this practice into a more theoritical framework and dialogue. In this first part we choose for a discussion around current events in the media and the art world at the end of each session, initiated by screening examples from a recent WeTube-O-Theque I ve compiled as curator. Focusing on contemporary media jammer strategists that go against the grain and question our contemporary media landscape, this visual library includes work from The Yes Men, Harun Farocki, Miranda July, Chris Marker, Pierre Huyghe, Digital Zapatismo, Rea Tajiri, Alexander Sokurov, David Shrigley, Ulrike Meinhof, Mathias Muller, RtMark, The Residents, The Gorillaz, Bjork & Michel Gondry, but furthermore also mainstream and not so mainstream examples literally plucked from all sorts of venues, including commercial breaks, quirky home movies, YouTube stuff, MTV and CNN, Al Jazeera, Democracy Now & Russian TV. A second part of this course is group discussions where participants bring the dialogue into the sphere of their own practice. Here we can choose to either to it in a group session or if partipants prefer as one on ones. This can be decided in the first session and we can divide the days accordingly.

16 Bio Johan Grimonprez Johan Grimonprez is an internationally acclaimed artist and filmmaker. His films include dial H-I-S-T-O-R-Y (1997), and Double Take (2009). Acquisitioned by NBC UNIVERSAL, ARTE TV (Germany/France), and CHANNEL 4 (UK), his productions traveled the main festival circuit from SUNDANCE to BERLIN. They garnered several Best Director Awards, a ZKM International Media Award, a Spirit Award and the recent 2009 Black Pearl Award (Abu Dhabi). His curatorial projects were host at museums worldwide, such as the HAMMER MUSEUM (LA) and the PINAKOTHEK DER MODERNE (Munchen). His work resides at major museum collections, including CENTRE GEORGES POMPIDOU (Paris) and TATE MODERN (London). He is published with Hatje/Cantz (Germany), and in distribution with Soda Pictures and Kino International. He spends his time between Brussels and New York, where he lectures at the SCHOOL OF THE VISUAL ARTS. The premiere of his new film The Shadow World in co-production with Sundance, is planned for spring Media-archaeology and contemporary art CARELS Edwin 2nd term This seminar focusses on the prototypes of our contemporary media-culture (such as the magic lanter, the photocamera, film, radio, television, computer) and on the relevance they maintain for current media-art. We will both investigate the historical impact of these media, and at the same time look how these prolong their effect on a thematic or iconological level in various forms of contemporary art. A wide range of media-configurations will be situated both theoretically and art historically. The main focus will be on the cultural implications of technology, not on the technicity as such. The convergence and differentiation of specific types of audiovisual media will be explored with as a conceptual model the geneaology of the cinema and the animated image. This historical contextualisation of new media is effectuated through a combination of three case studies per session: each time a key figure from the development of media culture will be matched with a theoretical framework and a contemporary example from the art world. Study material Reader (mainly English) 22. Moderne teksten over kunst VANDE VEIRE Frank 1ste semester Inhoud In dit seminarie worden teksten besproken die grosso modo tussen het einde van de achttiende eeuw en vandaag geschreven zijn. Alle teksten stellen op een indringende manier de positie van de kunst en/of de kunstenaar/schrijver in de moderne samenleving aan de orde. Ze zijn meestal van de hand van schrijvers of kunstenaars. Ze kunnen essayistisch, literair, poëtisch, poëticaal, manifest-achtig of filosofisch zijn. Ze zijn gerangschikt onder een achtttal met elkaar verweven thema s die de spanning tussen de kunst en de samenleving kenmerken: de nieuwe mens, het helse inzicht, de passie voor het reële, melancholie, vervreemding, gespletenheid, transgressie, Unheimliche. De bedoeling is dat de student de uit deze teksten opgediepte problematiek op de kunstactualiteit en het eigen werk kan betrekken. Onderwijsvormen hoorcolleges een verkennend individueel gesprek over het onderwerp van de paper Wat wordt er van de student verwacht? Uiteraard wordt zijn aanwezigheid op alle bijeenkomsten verwacht. Het is noodzakelijk dat hij op voorhand de betreffende tekst gelezen heeft. Anders is er nauwelijks participatie mogelijk. De student moet een paper schrijven (min woorden). Hierin gaat hij dieper in op een auteur of enkele auteurs, een boek of enkele artikels, een kunstenaar of enkele kunstenaars, een kunstwerk of enkele kunstwerken of in het algemeen een thema dat gerelateerd is aan één van de teksten uit de bundel, besproken of niet besproken. Deze paper moet een persoonlijke verwerking zijn van lectuur. Het is hierbij noodzakelijk dat de gebruikte tekstbronnen (boeken, artikels, websites), of ze nu letterlijk geciteerd worden of gewoon inspirerend waren, in voetnoten worden vermeld. Het onderwerp van de paper wordt op voorhand met Frank Vande Veire besproken. De paper wordt afgegeven op het schriftelijk examen. een 'klassiek', schriftelijk examen over de tijdens de lessen becommentarieerde teksten. Het schriftelijk examen staat op 12 punten, de paper op 8. This is a preliminary line up of combined case studies: > Athanasius Kircher / Norman Klein / Zoe Beloff > Henry Fox Talbot / Barbara Maria Stafford / Quay Brothers >Joseph Plateau / Jonathan Crary / Ken Jacobs > Etienne-Jules Marey / Siegfried Zielinski / AL and AL > Thomas Edison / Friedrich Kittler / Michael Snow > Gebroeders Lumière / Walter Benjamin / Stefaan Decostere > John Logie Baird / Marshall McLuhan / Julien Maire > Paul Otelet / Michel Foucault / Robert Breer Method There will be eight sessions, each one lasting 3 hours. Each session combines a seminar with discussions and presentations by the students. Evaluation Attendance is obligatory, as well as a weekly study of one chapter of the reader. Each participant will present a topic of his or her paper in progress to the group. Each participant will visit one or more exhibitions and/or live events. At the end, there is an oral exam. 16 Lijst van 50 teksten (jaarlijks wordt hiervan 1/5 behandeld) De nieuwe mens Rainer Maria Rilke, Zie je... (1904) Kasimir Malevitsj, Zorg ervoor dat je jezelf nooit herhaalt... Paul Van Ostayen, Ik kan geen postzegels verzamelen... (1921) Schelling, Hegel, Hölderlin, Systeemprogramma van het Duitse idealisme (1797) Friedrich Nietzsche, De dolle mens (1882) Adolf Loos, Ornament en misdaad (1908) Rainer Maria Rilke, De jonge dichter (1913) Tristan Tzara, Twee dada-manifesten (1918) Peter Sloterdijk, Dadaïstische chaotologie (1983) Walter Benjamin, Ervaring en armoede (1933) Octavio Paz, De traditie van de breuk (1972) Alain Badiou, Avantgardes (2000) Het helse inzicht William Blake, Het huwelijk van hemel en hel (1793) F. J. Dostojevski, Aantekeningen uit het ondergrondse (1864) Arthur Rimbaud, Twee zienersbrieven (1871) Friedrich Nietzsche, Wij kunstenaars, Onze uiteindelijke

17 dankbaarheid jegens de kunst (1882) Georges Bataille, De zonne-anus (1927) Antonin Artaud, Van Gogh, de zelfmoordenaar van de maatschappij (1947) De passie voor het reële (de crisis van de voorstelling) Honoré de Balzac, Het onbekende meesterwerk (1832 Edgar Allan Poe, Het ovale portret (1850) Georges Bataille, Het ongevormde (1929) Jean-Paul Sartre, De walging (1938) Maurice Blanchot, De blik van Orpheus (1955) Melancholie van de moderniteit Charles Baudelaire, Het spleen van Parijs (1862) Friedrich Nietzsche, Wat is romantiek? (1882) Hugo von Hofmansthal, Brief van Lord Chandos (1901) Rainer Maria Rilke, De dingen van de toekomst (1903) Rainer Maria Rilke, Brief aan Hulewicz + De 9e elegie van Duino (1925) Theodor W. Adorno, Toverfluit (1951) Vervreemding van de kunst, kunst van de vervreemding Friedrich Nietzche, De overschietende mensen (1882) J.-.K. Huysmans, Tegen de keer (1884) Hugo von Hofmansthal, Brieven van de man die terugkeerde (1901) Thomas Mann, Tonio Kröger (1903) Viktor Sjklowskij, Kunst als techniek (1917) Franz Kafka, Josefine de zangeres, of het muizenvolk (1924) Francis Ponge, De augiasstallen + Retorica + Voetje-van-devloer + Over de redenen om te schrijven (1929) De gespletenheid van de kunstenaar Nietzsche, In hoeverre het er in Europa steeds 'artistieker' aan toe zal gaan (1882) Nietzsche, De hansworsten van God (1885) Friedrich Nietzsche, Ach, mijn gedachten! (1885) Antonin Artaud, Alle geschrijf is zwijnerij (1927) Fernando Pessoa, Niet mijn, niet mijn is mijn gedicht + Autopsychografie Jorge Luigi Borges, Borges en ik + Everything and nothing (1960) Hans Magnus Enzenberger, Verdere redenen waarom dichter liegen (1978) Kunst als transgressie Charles Baudelaire, Ode aan de schoonheid (1861) Franz Kafka, Een hongerkunstenaar (1924) Georges Bataille, Sacrale verminking en het oor van Van Gogh (1930) Antonin Artaud, Het theater van de wreedheid (1938) Witold Gombrowicz, Voorwoord tot 'Filibert met kind bekleed' (1937) Het Unheimliche Heinrich von Kleist, Het marionettentheater (1810) Franz Kafka, De zorgen van een huisvader (1917) Sigmund Freud, Het Unheimliche (1919) Walter Benjamin, Het bochelmannetje (1938) Maurice Blanchot, De twee versies van het imaginaire (1955) 23. Mooi is nuttig. De kunstpraktijk als ervarings- en reflectiemodel VAN GESTEL Kristof 1ste semester In dit seminarie staat de dialoog centraal tussen kunstpraktijk en theorie. De leidraad doorheen dit seminarie is het 17 boek Mooi is nuttig. De kunstpraktijk als ervarings- en reflectiemodel (AraMER, 2013). Hierin komt het doctoraatsonderzoek dat ik van 2007 tot 2013 als kunstenaar aan KASK voerde zowel op een discursieve als op een beeldende manier samen. Het seminarie behandelt voornamelijk de inhoud van het boek. Het beschouwt de functionele rol die de kunst in het leven speelt als een manier om de wereld te verkennen en te bewonen. Het vertrekt daartoe vanuit de kunstwerken die ik zelf binnen mijn onderzoek heb gemaakt en vanuit de ervaringen die ik binnen die eigen kunstpraktijk heb opgedaan. Een grote rol spelen bijvoorbeeld de ervaringen met het uitlokken van het toeval in mijn werk. Vanuit het boek komen verschillende van de uiteenlopende betekenisvolle verbanden aan bod die kunstwerken in het algemeen met de wereld aangaan. Kunstwerken krijgen bijvoorbeeld betekenis vanuit de taligheid van de kunst en de gemeenschappelijkheid van die taal, vanuit de alledaagse omgang met de ruimte en het medium, maar ook vanuit een emotionele, lichamelijke en intuïtieve omgang met de dingen. Concreet houdt dit in dat we kunstenaars bespreken zoals Marcel Duchamp, René Heyvaert, Donald Judd, Dominique Gonzalez-Foerster, (Ook zij komen aan het woord in het boek). Bovendien komt de rol van het medium of de hermediatie van media aan bod (vooral de hermediatie van sculptuur naar fotografie). Daarnaast belichten we een aantal theoretische kaders van waaruit de betekenisvolle banden die in het kunstwerk ontstaan bekeken kunnen worden (bijvoorbeeld vanuit de post-productie van Nicolas Bourriaud of vanuit de fenomenologie van Maurice Merleau-Ponty). Vanuit die verbanden bestuderen we hoe het zoeken naar betekenis bij het maken van kunst de kunstenaar helpt manieren te ontdekken waarop het individu in het algemeen betekenis geeft aan de wereld. Hierbij fungeert vooral de esthetica van de filosofen John Dewey en Richard Shusterman als leidraad. Zij zetten met name de ervaring centraal in hun denken. Zo kan de kunst zowel een persoonlijke als een maatschappelijke rol vervullen. De ervaringsgerichte omgang met kunst kan immers ook de toeschouwer van dienst zijn bij het aangaan van betekenisvolle relaties met de wereld. Vanuit mijn praktijk beschrijf ik oa. hoe ik hiertoe allerlei interactieve projecten met het publiek heb opgezet. Naast de inhoud van het boek, komt in dit seminarie ook de vraag ter sprake wat onderzoek in de kunsten kan zijn. De specifieke methodologie die ik gebruikt heb wordt belicht (Bourriaud, Nicolas, Postproduction. New York: Lukas & Sternberg, 2002), evenals het perspectief van waaruit ik mijn onderzoek heb opgezet: de filosofie van de levenskunst. Het seminarie bestaat uit hoorcolleges, discussies, het bekijken van powerpoint presentaties en dvd s, Het cursusmateriaal bestaat uit het boek Mooi is nuttig. De kunstpraktijk als ervarings- en reflectiemodel. (AraMER, 2013). De studenten kopen het boek aan of ze bestellen het boek uitgeprint via de cursusdienst. Via de cursusdienst wordt ook een bijlage bij de tekst bijgeleverd. Het examen bestaat uit het actief deelnemen aan de lessen, het schrijven van een paper en een mondeling examen bij die paper. 24. MUZIEKDRAMATURGIE GYSELINCK Wannes 1ste semester/1st term This seminar is optionally in English (depending on the participation of foreign students)

18 (English text below) Het seminarie Muziekdramaturgie stelt scherp op de concertpraktijk en de samenstelling van concertprogramma s om te onderzoeken op welke manieren artistieke praktijk en intellectueel discours elkaar kunnen verrijken. De samenstelling van een concertprogramma is het resultaat van verschillende factoren, zoals smaak, traditie, canon, de markt e.a. Deze factoren worden ten gronde in vraag gesteld: hoe individueel is individuele smaak?, hoe verhoudt smaak zich tot instanties of gemeenschappen die culturele autoriteit belichamen?, waar komt die culturele autoriteit vandaan?, wie bepaalt wat tot de canon behoort?, is de canon iets handigs of iets betreurenswaardigs?, hoe kan of moet een uitvoerder zich tot de canon en de muzikale traditie verhouden (moet hij die bestendigen, verbreden, in vraag stellen, negeren?), waar komt de huidige concertpraktijk vandaan, en waarom is ze sinds de negentiende eeuw amper nog veranderd?, hoe relevant is de traditionele concertpraktijk en de live-ervaring van klassieke muziek nog in een samenleving waarin honderden opnames simpelweg in de cloud beschikbaar zijn? Dit eerder theoretisch (muziekhistorisch, muzieksociologisch) luik krijgt vorm in een beknopte reader met provocatieve essays (Alex Ross, Richard Taruskin, Tia DeNora, e.a.) die als startpunt dienen voor discussie en zelfbevraging. Daarnaast wordt de theorie aan de praktijk getoetst door mensen uit het veld uit te nodigen en met hen in dialoog te gaan: programmatoren (oude en nieuwe muziek), een operadramaturg, en muzikanten die ervaring hebben met het uitdenken van intellectueel onderbouwde concertprogramma s en/of nieuwe concertvormen. Van de student wordt verwacht dat zij/hij een eigen concertprogramma samenstelt of nieuwe concertvorm uitdenkt en onderbouwt in een essayistische paper. Daarnaast wordt een systeem van permanente evaluatie gehanteerd voor participatie en dialoog tijdens de seminaries zelf. Een muziekhistorische en muziektheoretische basiskennis is vereist om aan dit seminarie te kunnen deelnemen. Wannes Gyselinck ( 1980) is doctor in de oud-griekse letterkunde, schrijft sinds 2004 concertprogramma s voor diverse muziekhuizen (verzameld op zijn blog The Wrong Notes, wannesgyselinck.wordpress.com), is actief als muziekjournalist (De Morgen), schreef het operalibretto voor The Wandering Womb van Joris Blanckaert, en maakt muziektheater (Gebroken dromen, Kopergietery, Gent). English text The seminar music dramaturgy focuses on concert programs to explore various ways in which artistic practice and intellectual discourse can be made mutually enriching. A concert program is the result of the interplay of several factors, such as subjective taste, tradition, canon, economical realites etcetera. These underlying factors, which often remain implicit or unconscious, will be thoroughly called into question: how individual is individual taste?, how does taste relate to institutes or communities that embody cultural authority?, where does this authority come from?, who determines what constitutes the canon (and what not)?, is the existence of a canon something to deplore or to be glad about?, what is the responsibility of performing musicians towards the canon (should s/he affirm, enrich, question or ignore it?), what are the origins of the traditional and still widely authorative concert format, and why did it barely change since the 19th century?, how relevant is this traditional live-experience of music in an era where hundred different versions of the canonic pieces are available in the cloud? This rather theoretical (music-historical, music-sociological) angle will take shape in the form of a concise reader with a selection of provocative and thought-provoking essays (Alex Ross, Richard Taruskin, Tia DeNora e.a.), to serve as a basis for discussion and self-questioning. On top of that students will have the opportunity to speak with active players in the cultural field: music programmers (both old and new music), an opera-dramaturge, music journalists and musicians with experience in thinking out innovative concert programs en concert formats. 18 The student is expected to present a proposal for a concert program or concert format and to argue for its relevance in a short essay. The student will also be permanently evaluated on the basis of his or hers participation during discussions. A basic knowledge of music history and music theory is necessary to participate at this seminar. Wannes Gyselinck ( 1980) has a PhD in Ancient Greek Literature, writes professionally about music for concert houses, ensembles and news papers (a collection of which can be found on his blog: The Wrong Notes, wannesgyselinck. wordpress.com), he wrote the libretto for a chamber opera (The Wandering Womb, composed by Joris Blanckaert), and is currently making music theatre. 25. Muziek uit Centraal-Afrika Theoretisch en artistiek onderzoek naar de symbiose van Westerse en niet-westerse muzikale idiomen, casus Centraal-Afrika. CORNELIS Olmo 2de semester Een basiskennis muziek is vereist om aan dit seminarie te kunnen deelnemen. Dit seminarie leunt sterk aan bij het doctoraatsonderzoek van Olmo Cornelis over de beschrijving van Afrikaanse muziek, en de mogelijke artistieke symbiose van verschillende culturele werelden. Enerzijds zal dit seminarie dieper ingaan op de kenmerken van Afrikaanse muziek, via meerdere casussen, denk daarbij vooral aan toonhoogte-organisatie, ritmische en metrische organisatie, maar zal ook ingaan op de organologie van het Afrikaanse muziekinstrument. Het uitgangspunt van dit onderzoek is de computationele benadering van muziek. De lessen zullen, na de inleiding, dan ook de student confronteren met deze methode. De lessen zullen interactief zijn, de student zal de software zelf uitproberen. Zo zal bvb de student de toonschaal uit een Afrikaans lied extraheren, en die zelf gebruiken om een (eigen) compositie te maken. (via onze software Tarsos). Daarnaast zal ook een perceptuele gehoorsoefening de lessen kleuren. Studenten gaan op zoek naar tempo in de muziek en ervaren de subjectiviteit van ons gehoor. Gedurende de lessen zal er dieper ingegaan worden op enkele teksten, waaronder ook het gepubliceerde materiaal van mijn eigen onderzoek. Er zijn geen kosten verbonden aan dit seminarie. Voor de quotering wordt aanwezigheid en participatie in de les als belangrijkst gezien. 26. Poëtische machine GALLE Jerry 1ste semester 1. Inhoud Sinds de geboorte van de grote mediatechnologieën en de ongehoorde wetenschappelijke vooruitgang in het midden van de negentiende eeuw, opent de geest zich voor schijnbaar onbegrensde mogelijkheden. Tijdens deze periode lijkt het alsof de technologie de verbeelding zo magnetiseert, dat de grenzen tussen het echte (of het conventioneel weten-

19 schappelijk aantoonbare) en het buitengewone meer doorlaatbaar zijn, dan we ons vandaag kunnen inbeelden. Het zijn schrijvers uit de vroege twintigste eeuw zoals Raymond Roussel en Alfred Jarry die de mens machine verbeelding binnen de kunst introduceren en een grote invloed uitoefenen op Marcel Duchamp en Francis Picabia, maar ook op hedendaagse kunstenaars zoals bijvoorbeeld Theo Jansen en Panamarenko. In dit seminarie zoeken we naar een zelfde vorm van magnetiseren en grens doorbrekende praktijk van technologie binnen een artistiek proces. De hedendaagse technologieën, zoals bijvoorbeeld software, esthetische code of robotica, worden op een historische, mythische, psychologische, humoristische en tenslotte vooral op een ontechnische manier behandeld. 2. Werkmethode Lectuur en bespreking van relevante teksten en van beeldmateriaal met bijhorende discussies. 3. Studiematerialen De teksten en het beeldmateriaal worden ter beschikking gesteld tijdens de seminariebijeenkomsten. 4. Evaluatiemethode Permanente evaluatie en afsluitend een mondeling examen. 27. Reflexie- en discussieplatform VAN KERCKHOVEN Anne-Mie 2de semester 1. thematiek en problematiek van het seminarie De studenten beginnen met het presenteren van hun eigen werk aan elkaar waardoor een sfeer van kritische betrokkenheid in het algemeen en in het bijzonder ontstaat. Van daaruit oriënteert de discussie zich naar core onderwerpen, die nauw aansluiten bij de interesses van de aanwezige deelnemers. De discussies spitsen zich dan toe op overeenkomsten en verschillen, zowel binnen de kring van het platform als, meer algemeen, naar de kunstgeschiedenis en actuele tendensen binnen de hedendaagse kunst. Dit wordt ook doorgetrokken naar de actualiteit van de dag. De discussies gaan over kunst in het algemeen en over vergeten bronnen. Wetenschappelijke, ideologische en politieke experimenten en toekomstvisies komen aan bod. 2. expertise en background 35 Jaar beroepservaring als vrije kunstenaar. Jaren 80: tesamen met Danny Devos actief in de tegencultuur. Actief lid van noise-groep Club Moral (1981-nu). Jaren 90: docent in KASKGent, afdeling 3D en vast begeleider aan Rijksacademie Amsterdam. Nauwe contacten met wetenschappers uit domeinen als de Artificiële Intelligentie en experimentele psychologie. Als lid van de Koninklijke Academie voor Kunsten en Wetenschappen in Brussel kan ik bruikbare ad hoc informatie doorgeven van interessante lezingen en nieuwe gezichtpunten. 3. methode Ik breng boeken, tijdschriften, films mee uit mijn eigen archief en aangekochte audiovisuele filmfragmenten en documentaires. Ook oud en nieuw materiaal op internet wordt tesamen bekeken, liefst aangevuld door wat de studenten willen laten 19 zien en wat aansluit op actuele thematieken, nieuwigheden en ontwikkelingen. 4. Doelstellingen Het is de bedoeling dat zich in de loop van de 6 bijeenkomsten een evolutie voltrekt in de kunsten van het zich duidelijk en rustig uitdrukken, het leren luisteren naar anderen en het formuleren van gerichte vragen, op zoek naar meer diepgang en verduidelijking. Op het einde volgt een nieuwe, korte, persoonlijke presentatie waarin de student haar/zijn idioom duidelijk stelt en waaruit blijkt dat er op zoek is gegaan naar contexten. Dit kan audiovisueel en/of analoog gebeuren, en van de collega-studenten wordt verwacht er een critische reflexie aan toe te voegen. Ik vraag ook telkens, naar aanleiding van een specifieke gespreksronde, een kleine neerslag op papier. 5. Studielast In de les worden gezamenlijk teksten gelezen in het Nederlands en het Engels. Er is geen syllabus. 28. Slapstick Attitudes: popular entertainment and the avant-garde D HAEYERE Hilde 1st term This seminar takes a look at slapstick comedy, the form of American screen comedy that was very popular in the first decades of the 20th C. The films of Charles Chaplin, Harold Lloyd, Buster Keaton and Mack Sennett's Keystone comedies are its most famous exponents. From its inception in the 1910s to its heydays in the 1920s and beyond, slapstick comedy was admired and appropriated by European avant-garde movements. By citing elements of its typical film style, stunt performances, gag routines, and editing pace, slapstick comedy was recontextualized as a significant marker of modernity ridiculing icons of bourgeois society. Other texts situate slapstick comedy in a surrealist world, in which a free-floating stream of impossible actions references the logic of a dream. This seminar analyses American slapstick comedy in light of avant-garde texts and films to explore the dynamics between physical comedy, the vernacular, visual arts, cinema and discourse. This enables us to identify terms and notions the "slapstick attitudes" of the title that are useful in today's art practice. The seminar starts with five two-hour sessions in which components of slapstick comedy are related to aspects of the avant-garde. The presentations are lavishly illustrated with film fragments to examine formal aspects such as film style, special effects, acting style, story subjects, settings, characterizations and editing rhythms, as well as with manifestos and artist's writings. The participants are expected to read and discuss a minimum of five given texts. Subsequently, in two three-hour sessions, the participants work with the lecturer on their own contributions, which will eventually be presented on a symposium. If possible (depending on chosen media and formats) the last session wil be part of a public exhibition. (program subject to change) Five two-hour sessions Session 1 (week of October 14, 2013): Slapstick Comedy: a mile a minute Session 2 (week of October 21): Shock and Flow: the rhythm of modernity Session 3 (week of October 28): Slapstick Architecture and Homes,

20 guest lecture by Prof. Steven Jacobs (UGent) Session 4 (week of November 4): Slapstick in Avant-Garde Cinema Session 5 (week of November 11): Slapstick Video The participants are invited to attend my lecture-performance Dislexicon-live on Saturday November 16, 2013, in the Brussels Cinematek. Additionally, two three-hour workshops are scheduled, one in the week of November 18, one in the week of November 25. Finally, the participants present a work derived from insights gained in the seminar (beit a paper or a work of art) on a symposium scheduled in the week of December 9, Hilde D'haeyere is a photographer and film historian working as a post-doctoral researcher at the School of Arts - University College Ghent (BE). Her work focuses on photographic aspects of silent film, especially the links between special effects techniques, promotional photography, color, costuming, and comedy. She publishes articles and performs papers that not only lean heavily on visual material but also result from hands-on and embodied research methods that reactivate film history and archival sources. 29. Textiel en het Sociale Weefsel. Een relationele esthetica DE BAETS Isabelle 2de semester Textiel als autonome beeldende kunstvorm heeft een bewogen parcours afgelegd doorheen de Westerse kunstgeschiedenis. Na het bereiken van een hoogtepunt in de wandtapijtkunst van de 16 de eeuw, is het medium textiel eeuwen lang door de schilderkunst verdrongen. Om vervolgens terug als volwaardige kunstvorm op te duiken in de turbulente twintigste eeuw. In deze periode, waarin opeens alle mogelijke materialen en technieken kunnen ingezet worden om kunst te creëren, grijpen vele avant-garde kunstenaars naar textiel als meest geschikte medium om zich beeldend uit te drukken. Vaak wenden actuele kunstenaars het potentieel van het medium textiel aan om complexe lagen van sociale betekenis over te brengen. De tentoonstelling TEXTILES - Kunst en het sociale weefsel (2009) in het M HKA bekeek dit fenomeen tegen de achtergrond van belangrijke kunstenaars uit de jaren 60, zoals onder meer Hélio Oiticica en Lygia Clark. In dit masterseminarie wordt hier verder op in gegaan. Actuele tendensen in de kunst worden in perspectief geplaatst tegenover tendensen uit de jaren 20 en 60 van vorige eeuw. De Franse kunstcriticus en curator Nicolas Bourriaud introduceerde eind jaren 90 het begrip esthétique relationelle, een esthetica over het inter-humane - die zowel de problematiek van identiteit en intermenselijke verhoudingen als van complexe sociale netwerken aan bod laat komen- die hij koppelde aan een aantal specifieke kunstenaarsattitudes. In dit masterseminarie reflecteren we over het begrip relationele esthetica en koppelen we het aan verschillende soorten kunstenaarsattitudes. We bekijken het werk van diverse beeldende kunstenaars, die vanuit een noodzaak naar het medium textiel grijpen omwille van het verbindende element, dat er inherent in vervat zit, onder meer door de aard van het materiaal en zijn vervaardigingprocessen. Los van de grenzen van tijd en ruimte is het vervaardigen van het weefsel, van het knopen van schering en inslag een werkbare metafoor gebleken om tal van gelaagde systemen te benoemen. De term weefsel verwijst naar het delicate evenwicht tussen klimaat, planten en dieren. Als sociologisch begrip duidt de term sociaal weefsel op de onderlinge afhankelijkheid of samenhang tussen groepen mensen. De 20 draden van het weefsel staan voor de onderlinge relaties tussen mensen. Maar ze drukken meer uit dan louter verbondenheid. Ze verbeelden evengoed de kwetsbaarheid en de vergankelijkheid van de mens, als zijn afhankelijkheid van onderlinge relaties en netwerken. Er werden abstracte patronen ontworpen en geweven vanuit de behoefte om de chaos te ordenen. Het gaat daarbij echter niet alleen over het ordenen van de chaos, maar ook over hoe netwerken zichzelf reproduceren. Want het weven van ingewikkelde patronen vereist meer dan één paar mensenhanden. Het vereist groepswerk. Zodat de textielproductie al gauw een gemeenschappelijk, sociaal gebeuren wordt. De samenhang tussen materiaal, vorm, techniek en de betekenis van motieven of textiele objecten en hun relatie met de maatschappij waarin ze worden voortgebracht, staat centraal in dit masterseminarie. Terugkerende sleutelwoorden zijn textiel, gender en maatschappelijk engagement. Lesvorm 8 lessen van telkens 3 uur Methode Een combinatie van een hoorcollege, bespreking van leesopdrachten, groepsdiscussie en een korte presentatie van studenten. Eventueel uitgebreid met een bezoek aan een kunstenaarscollectief of een expo Werkcollege Teksten uit de reader worden telkens voor het college gelezen en besproken tijdens het college. Plus één werkbezoek Studielast Lezen van teksten, presentatie Studiemateriaal Reader met teksten in het Nederlands en in het Engels Beoordeling Regelmatige leesopdracht, paper en presentatie 30. The performing hybrid body LA SELVA Adriana 1st term It was necessary to head in the direction of the body's native land Hijikata Tatsumi This masterclass will investigate in theory and practice the use of animality and artificial body extension as tools of expressive creation in theatre and dance, opening a discussion around the themes of pre and post humanism in performing arts. In the context of a practice-as-research experience, we will investigate embodied practices in physical theatre (work with masks, butoh and theatre anthropology pre-expressive trainings), martial arts (Vajra Mushti and Kallaripayattu) and ritualistic practices (shamanism) in relation to Gilles Deleuze and Félix Guattari's concept of Becoming-Animal and Body without Organs, in order to understand what are the possibilities of applying philosophical concepts to the artistic creation. My approach intends to investigate with the students the way humans and nonhumans can act upon each other's modes of being, and how that would contribute to creating and performing, considering the limits of the performer's own body; that is to say, when man becomes a hybrid creature in scene. We will use tools suggested by Deleuze and Guattari to dive into actor training methods that deal with corporeal trans-

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Hogeschool Gent School of Arts. Masteropleiding 2013-2014. Theoretische Seminaries Theoretical Seminars (update 6 september 2013)

Hogeschool Gent School of Arts. Masteropleiding 2013-2014. Theoretische Seminaries Theoretical Seminars (update 6 september 2013) Hogeschool Gent School of Arts Masteropleiding 2013-2014 Theoretische Seminaries Theoretical Seminars (update 6 september 2013) Beste Masterstudent, English text: see next page Hartelijk welkom bij de

Nadere informatie

Examens tweede zittijd 2014-2015

Examens tweede zittijd 2014-2015 Examens tweede zittijd 2014-2015 Controleer de examenroosters regelmatig voor eventuele wijzigingen. Vakken die beoordeeld worden op basis van permanente evaluatie komen niet voor in het examenrooster.

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur (NL for English see bellow) Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challenge Voor Volvo Design Challenge bundelden we onze

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Examens tweede zittijd 2016: Film

Examens tweede zittijd 2016: Film Eamens tweede zittijd 2016: Algemene informatie voor studenten / General information for students dinsdag 23 augustus 2016 Kunstenaarsteksten 1 13u30-16u00 De Boodt Ria woensdag 24 augustus 2016 Beeldanalyse

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig)

ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig) ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig) LEERDOELEN 1. Inzicht krijgen in de waarde van creatief ondernemerschap door de marktwaarde van je kunst te leren waarderen. 2. Het ontwikkelen van fundamentele marketing-

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT Ready for customization according to your companies wishes? The Royal Blue Collection a Custom Made collection. This is the perfect combination of

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren creativiteit bevorderen Dick van der Wateren bio leraar aardrijkskunde geoloog Spitsbergen, Antarctica, Afrika, Europa leraar natuurkunde, nl&t, maker+klas digitaal lesmateriaal edublogger auteur onderwijsbladen,

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs. Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking

EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs. Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking Samenvatting Wereldburgers, in de 21 ste eeuw, benodigde

Nadere informatie

Masteropleiding 2014 2015 Theoretische Seminaries Theoretical Seminars

Masteropleiding 2014 2015 Theoretische Seminaries Theoretical Seminars Masteropleiding 2014 2015 Theoretische Seminaries Theoretical Seminars Beste Masterstudent, Dear master student, Hartelijk welkom bij de theoretische masterseminaries, een unieke kans om iets bij te leren

Nadere informatie

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Rode Leeuw missie!!de Rode Leeuw biedt een moedertaalprogramma aan voor kinderen vanaf 4 tot 16 jaar bestaande uit kwalitatief goed NTC-onderwijs

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

HBFF Training & Consultancy

HBFF Training & Consultancy HBFF Training & Consultancy Business English, level A Business English, Level B Business English, Level C Business Writing Skills One-to-one trainings GENERAL COURSES HBFF Training & Consultancy Verwersstraat

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Academie voor digital entertainment

Academie voor digital entertainment Academie voor digital entertainment Opleidingen in de academie: International Media and Entertainment Management en International Game Architecture and Design Reden om te participeren in het project: uitvalpercentage

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Kwalitatieve Studie naar Motivatie en Barrières van Etnische Minderheden uit Amsterdam

Kwalitatieve Studie naar Motivatie en Barrières van Etnische Minderheden uit Amsterdam Kwalitatieve Studie naar Motivatie en Barrières van Etnische Minderheden uit Amsterdam Zuidoost om zich bij de Soa-polikliniek van de GGD Amsterdam te laten Testen op Soa s en Hiv A Qualitative Research

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

Erwin Clauws "The Conscious Quintessence of the Abstract"

Erwin Clauws The Conscious Quintessence of the Abstract Het ROGERRAVEELMUSEUM tentoonstellingspartner bij het artistiek onderzoek The Conscious Quintessence of the Abstract van ERWIN CLAUWS Onderzoek geaccrediteerd door Onderzoeksraad Sint Lucas Beeldende Kunst

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO Tweetalig onderwijs Havo VWO Open dag 8 februari 2014 Inhoud Tweetalig onderwijs: ontdek de wereld! Wat is tto? Toelatingseisen Informatie voor ouders

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Gebruikershandleiding / User manual. Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop

Gebruikershandleiding / User manual. Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop Gebruikershandleiding / User manual Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop Gebruikershandleiding klappers bestellen Voor het bestellen van klappers via de webshop moeten de

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

aan omdat je dan verzekerd bent van een plaats in de battle.

aan omdat je dan verzekerd bent van een plaats in de battle. DUTCH VERSION REGLEMENT BREAK A LEG 2016 HIPHOP CREW COMPETITION ZONDAG 21 FEBRUARI 2016 THEATER DE MEERVAART 11:00 22:00 UUR Lees het reglement zorgvuldig door! ALGEMENE REGELS: Deelname aan de Hip Hop

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

HVA CMD 2012/13 Afstudeerproject Onderzoektechnieken deel 1/2"

HVA CMD 2012/13 Afstudeerproject Onderzoektechnieken deel 1/2 HVA CMD 2012/13 Afstudeerproject Onderzoektechnieken deel 1/2" HTTP://NSE.NL/ " Zoek nog 2 afstudeerders die tegen vergoeding op open dag willen staan en voorlichting geven aan aankomende studenten" OPEN

Nadere informatie