ONDERZOEK VAN ACCIDENTEN/INCIDENTEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ONDERZOEK VAN ACCIDENTEN/INCIDENTEN"

Transcriptie

1 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 1 ONDERZOEK VAN ACCIDENTEN/INCIDENTEN PVI dagen 2015 Infosessies 30 maart 2015 Frank Verschueren Arbeids- en Proces Veiligheidsinspecteur Afdeling Toezicht op de Chemische Risico s Toezicht op het Welzijn op het Werk FOD WASO

2 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 2 Jullie Wie is preventieadviseur? Wie heeft al ongevallen of incidenten onderzocht? Wie heeft al een of meerdere omstandige verslagen gemaakt?

3 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 3 Je presentator Frank Verschueren Burg. Scheikundig Ir, Preventieadviseur Federaal Arbeids- en Procesveiligheidsinspecteur 20 jaar industriele ervaring in verschillende sectoren (Metallurgie, Papier, Automotive, ) and verschillende functies (Prod Ir, Project Ir, Hoofd R&D, Hoofd Planning ) 12 jaar inspecteur ervaring in Seveso Bedrijven Kennisdomeinverantwoordelijke voor Human and Organisational Factors (developed Inspection Tool) Chemische reactiviteit en Reactor Veiligheid Interne Noodplanning Onderzoek van ongevallen en incidenten en Leren uit Incidenten Psycho-social Aspecten (Pesten, Stress, Burn-out) Gastlezingen aan universiteiten, presentator

4 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 4 Ten geleide De standpunten in deze presentatie worden ingenomen door de presentator en zijn afkomstig van zijn persoonlijke ervaringen in de industrie en later als arbeids- en Procesveiligheidsinspecteur en zijn persoonlijk onderzoekingen (litteratuur en andere) Hierdoor gaan zij soms verder dan de officiele zienswijze en politiek van de Afdeling Chemische Risico s

5 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 5 Mijn beroep Europese Seveso Wetgeving Services for Regulation and Information Inspectie Diensten Inspectie Arbeidsveiligheid Inspectie Arbeidsveiligheid Inspectie Risico s op Zware Ongevallen Inspectie van Procesveiligheid Afdeling Regionale Inspectiediensten Directies 1 of 2 Provincies Afdeling Chemische Risico s Nationaal

6 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 6 Doel van deze infosessie Kwaliteit onderzoek Menselijk leed Conformiteit met de letter en geest van de Wet van welzijn Samenhang? : Ongevallen cyclus Nood tot leren en potentieel tot leren Methodes? Het gaat NIET over de zoveelste presentatie over Ernstig AO.

7 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 7 RAAKVLAKKEN met ACCIDENTEN en INCEDENTEN Onderzoeken van ZEA (dodelijk en blijvend letsel) Audits van het (bedrijfs)systeem voor Onderzoeken van Ongevallen en Incidenten Beoordelen van omstandige verslagen van EAO.

8 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 8 WAT we weten Wij zijn alle Veiligheids-VERANTWOORDELIJKEN voor Welzijn op het WERK WERK heeft gevaren en risicofactoren NIET ALTIJD ALLEMAAL GEKEND Hierdoor gebeuren Incidenten maar ZEER SPIJTIG OOK Accidenten met menselijk leed We moeten Accidenten voorkomen We kunnen dat door EFFICIENT en EFFECTIEF Accidenten MAAR ZEKER OOK Incidenten te onderzoeken We zullen leren HOE

9 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 9 Waarom moeten wij Acc/Incidenten onderzoeken? Onze veiligheids- VERANTWOORDELIJKHEID Externe motivatie Sociaal gegeven Zorg voor de Gemeenschap Vertaald in Wetgeving => verplichting Bedrijfs motivatie Zorg voor medewerkers (individueel en in team) Bedrijfs economisch gegeven : kosten Extra schade vormen : imago Individueel interne motivatie Eigen menselijke Moraal tov beperken menselijk leed

10 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 10 Inhoud van deze infosessie - Wat zegt de Wetgeving? - Hoe onderzoeken wij, als Arbeidsinspecteurs een ZEAO? - Welke bevindingen trekt ACR (Afdeling Chemische Risico s) uit haar inspecties naar onderzoeken van accidenten en incidenten? - Hoe kunnen we best leren van incidenten om accidenten te vermijden? - Voorbeelden van methoden voor onderzoeken van Accidenten en Incidenten - Samenvatting en Besluit

11 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 11 -Wat zegt de Wetgeving? - Hoe onderzoeken wij, als ArbeidsInspecteurs een ZEAO? - Welke bevindingen trekt ACR (Afdeling Chemische Risico s) uit haar inspecties naar onderzoeken van accidenten en incidenten? - Hoe kunnen we best leren van incidenten om accidenten te vermijden? - Voorbeelden van methoden voor onderzoeken van Accidenten en Incidenten - Samenvatting en Besluit

12 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 12 Maatregelen in geval van EAO (1) [Afdeling V. Maatregelen in geval van arbeidsongeval Onderafdeling 1. Maatregelen in geval van ernstig arbeidsongeval Art Dit verslag bevat ten minste de volgende elementen: 4 de vastgestelde primaire, secundaire, tertiaire oorzaken. In deze wordt verstaan onder: a) primaireoorzaken: de materiële feiten die het ongeval mogelijk hebben gemaakt, inzonderheid een ontbrekend of niet correct gebruikt collectief of persoonlijk beschermingsmiddel, een ontbrekende of kortgesloten beveiliging van een machine;

13 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 13 Maatregelen in geval van EAO (2) [Afdeling V. Maatregelen in geval van arbeidsongeval Onderafdeling 1. Maatregelen in geval van ernstig arbeidsongeval Art Dit verslag bevat ten minste de volgende elementen: 4 de vastgestelde primaire, secundaire, tertiaire oorzaken. In deze wordt verstaan onder: b) secundaire oorzaken:oorzaken van organisatorische aard, waardoor de primaire oorzaken zijn ontstaan, inzonderheid een niet uitgevoerde risico-evaluatie, een ontbrekende instructie, een gebrekkig toezicht op de naleving van instructies, een niet correct functionerende interne dienst voor preventie of bescherming op het werk; 5 aanbevelingen om herhaling van het ongeval te vermijden;

14 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 14 - Wat zegt de Wetgeving? - Hoe onderzoeken wij, als ArbeidsInspecteurs een ZEAO? - Welke bevindingen trekt ACR (Afdeling Chemische Risico s) uit haar inspecties naar onderzoeken van accidenten en incidenten? - Hoe kunnen we best leren van incidenten om accidenten te vermijden? - Voorbeelden van methoden voor onderzoeken van Accidenten en Incidenten - Samenvatting en Besluit

15 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 15 Het onderzoek door de Arbeidsinspectie van een Zeer Ernstig Ongeval Eén of meerdere doden Blijvend letsel (amputatie, blijvende handicap) Bedrijf dient onmiddellijk de Arbeidsinspectie te verwittigen

16 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 16 Eerste verplichtingen voor het bedrijf bij een (Z)EAO Bevries de onmiddellijke locatie van het ongeval Verhinder veranderingen die het latere onderzoek zouden kunnen bemoeilijken, Uitgezonderd indien nodig voor veiligheid!!! (indien ernstig gevaar bestaat) Verwittig de autoriteiten Hulpdiensten (Medisch) Politie Arbeidsinspectie

17 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 17 Onderzoek van de plaats van het ongeval Noteren alles wat van dienst kan zijn voor later verder onderzoek FOD kan beroep doen op politie of het bedrijf Foto s nemen, plannen en kopijen van andere relevante documenten Metingen laten uitvoeren (fysische metingen, dimensies opnemen, e.a.)

18 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 18 Getuigen interviewen Betrokken : rechtstreekse getuigen, collega s, supervisors, management (andere die relevant zijn) Informeel : gebruik voor verder onderzoek Formeel : verklaringen afgenomen voor mogelijk gebruik in Arbeidsrechtbank Rust en kalmte laten overheersen Aandachtig ACTIEF luisteren Afwisseling open en gesloten vragen WANNEER/WAT/HOE heeft zich afgespeeld WIE-WELK APPARAAT-PROCES-PRODUCT was betrokken

19 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 19 Verdere activiteiten Arbeidsinspectie Begeleiding onderzoek van het bedrijf Feedback op onduidelijkheden, mogelijke misverstanden, informatie gaten Verbeteren v/d kwaliteit van het bedrijfsonderzoek Zelfde doel: verhinderen dat hetzelfde acc/indident zich herhaalt Maatregelen beoordelen en optimaliseren (Borging en Opvolging)

20 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 20 - Wat zegt de Wetgeving? - Hoe onderzoeken wij, als ArbeidsInspecteurs een ZEAO? -Welke bevindingen trekt ACR (Afd. Chem. Risico s) uit haar inspecties naar onderzoeken van accidenten en incidenten? - Hoe kunnen we best leren van incidenten om accidenten te vermijden? - Voorbeelden van methoden voor onderzoeken van Accidenten en Incidenten - Samenvatting en Besluit

21 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 21 Proces Veiligheidsmodel van ACR Performantie meting, interne audit van het veiligheidsbeheer Onderzoek van ongevallen en Incidenten Ontwerp en constructie Instructies Werkvergunningssysteem Identificatie van de Noodscenario s MOC Inspectie en Onderhoud Opleiding Ploegbeheer Alarm beheer PBM Organisatie van Shutdowns Organisatie interventie ploeg en crisisteam Proces installaties Infrastructuur Operationele Uitvoerders Uitvoering van onderhouds werken Nood Planning

22 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 22 Audits/Inspecties van ACR naar het onderzoek accidenten en incidenten Inspectie-instrument SIT 003 APRIL 2011

23 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 23 SIT (Seveso Inspection Tool) formule CL met Gesloten vragen en toelichting Vragen naar aanwezigheid en aantoonbaarheid - Wettelijke verplichtingen - Codes goede praktijk (intern of extern), standaarden - Noodzakelijk geachte maatregelen om hoog beschermingsniveau te bereiken Gesloten vragen neen = te onderzoeken (spec lokale omstandigheden) want potentieel tekortkoming [ verbeterpunt => tekort => ernstig tekort => inbreuk ]

24 PVI dagen 2015 Onderzoek acc en incidenten 24 De Onderzoekscyclus Analyse Melding Lessen Leercyclus Veiligheidbeheersysteem SMS Acties Maatregelen PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten

25 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 25 Inspecties van Onderzoek van Ongevallen en Incidenten Inspectie periode : September 2008 December 2012 : 51 maanden Aantal inspecteurs: 14 Aantal bezochte bedrijven: 70 Aantal vastgestelde tekortkomingen: 537

26 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 26 De 3 meest voorkomende tekortkomingen per onderdeel Interne Melding (27 %), ( 6 %), ( 4 %) Toepassing van het Meldingssysteem (21 %), (17 %), (13 %) Melding aan de bevoegde instanties (27 %), (21 %), (17 %) Onderzoeks- rapport (26 %), (21 %), (16 %) Onderzoeks- methode (19 %), (16 %), (7 %) Onderzoeks- team ( 8 %), (3 %), (3 %) Beschrijving van de feiten (9 %), (4 %), (3 %) Diepte van het onderzoek (36 %), (27%), (19 %) Inhoud van de acties (14 %), (11%), (10 %) Toewijzing van de acties (36 %), (19%), (1 %) Opvolging van de acties (28 %), (20%), (19%)

27 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 27 Inspectieresultaten Feiten Melding Melding aan instanties Toepassing van het Meld system Analyse Directe Oorzaken Diepte van het onderzoek Indirecte oorzaken (secundaire, latente) Lessons Onderzoeksrapport Procedure Inhoud Bewaken Opvolging Te laat (streefdatum)

28 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 28 Top 5 meest voorkomende tekortkomingen Werden de onderliggende organisatorische oorzaken geïdentificeerd? Werd voor elke actie in de onderzoeksrapporten een streefdatum vastgelegd? Is er een instructie die bepaalt hoe ongevallen en incidenten moeten gemeld worden? Schrijft de instructie voor het onderzoeken van ongevallen en incidenten een onderzoekstechniek voor die uitdrukkelijk vraagt om de rechtstreekse en onderliggende organisatorische oorzaken op te sporen en de doeltreffendheid van de interventie te onderzoeken? Is vastgelegd wie bepaalt of een ongeval of incident als een zwaar ongeval aan de overheid gemeld moet worden?

29 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 29 TEKORT aan ORGANISATORISCHE FACTOREN Combinatie Vragenblokken Diepte van onderzoek + Inhoud acties leren : Werden de onderliggende organisatorische oorzaken geïdentificeerd? tekortkoming voor 36% van de bedrijven Zijn de acties voldoende om de onderliggende organisatorische oorzaken te beheersen? tekortkoming voor 14 % van de bedrijven Netto resultaat : (beide tkk) = 40 % geen aanpak organisatorische oorzaken!!!

30 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten RESULTATEN van AUDIT en INSPECTIE 30 Feiten Melding Melding aan instanties Toepassing van het Meld system?? Leer cyclus Analyse? Lessons Lessen Directe Oorzaken Diepte van het onderzoek Indirecte oorzaken (secundaire, latente) Onderzoeksrapport Veiligheidsbeheer System Procedure Inhoud Bewaken Opvolging Te laat (streefdatum)

31 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 31 Directe Besluiten van de Audit en Inspectie-resultaten Nood aan MEER FOCUS op - Verbetering van het LEER proces (diepte en breedte van onderzoek, meer dan alleen directe oorzaken vooral meer ORGANISATIONELE oorzaken ) - Verbetering van vastleggen van ACTIES en opvolgen van ACTIES

32 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 32 - Wat zegt de Wetgeving? - Hoe onderzoeken wij, als ArbeidsInspecteurs een ZEAO? - Welke bevindingen trekt ACR (Afdeling Chemische Risico s) uit haar inspecties naar onderzoeken van accidenten en incidenten? Hoe kunnen we best leren van incidenten om accidenten te vermijden? - Voorbeelden van methoden voor onderzoeken van Accidenten en Incidenten - Samenvatting en Besluit

33 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 33 OPTIMALISATIE van ONDERZOEKEN en LEREN Waarom goed onderzoeken en leren? Van waar mijn nadruk op ORGANISATORISCHE Factoren? Hulp : DIMENSIES van een goed onderzoek met MAXIMUM POTENTIEEL voor LEREN uit ACCIDENTEN en INCIDENTEN en REDUCTIE van ACCIDENTEN en INCIDENTEN

34 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 34 Waarom zijn we gedwongen goed te onderzoeken en te leren? (1) Risico analyses zijn niet perfect Preventieve of Proactieve Acties zijn niet altijd (voldoende) aanwezig

35 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 35 Monitoring van veiligheid Rol van Onderzoeken Acc/Incidenten Monitoring van Veiligheid RIE Risico reductie MAATREGELEN Preventieve Schadebeperkende Borging VEILIGHEIDS- BEHEERSYSTEEM REVIEW INSPECTIE AUDIT AFWIJKING ACCIDENT INCIDENT ANALYSE Acc Inc

36 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 36 Schematische voorstelling van soorten Oorzaken Oorzaak en Gevolg verbanden: lineaire sequentie van escalatie van gebeurtenissen Bijdragende O BO Grond O Tussenliggende O n Directe O G O TO 1 TO 2 D O Effect= Schade

37 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 37 Waarom zijn leerrijke incidenten belangrijk? Bijna-ongevallen/Incidenten en Ongevallen/Accidenten hebben dikwijls maar verschillende Directe een aantal dezelfde Grondoorzaken, Tussenoorzaken, Bijdragende oorzaken oorzaken (vooral blootstelling) Grond O Tussenliggende O n BO Bijdragende O Directe O (1) Geen schade: Bijna-ongeval G O TO 1 TO 2 Directe O (2) Schade: ongeval

38 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 38 Leerpotentieel Vele ongewenste gebeurtenissen herhalen zich Sequenties, scenario s worden tot op zekere hoogte herhaald Leer potentieel Het zijn dezelfde oorzaken die indien ze verder doorgaan, zullen escaleren tot een zwaar of ZE Ongeval Het scenario escaleert en de ernst verhoogt Onveilige toestand, Near-miss, Kwetsuur, Dodelijk Ongeval LEER POTENTIEEL Met MINDER SCHADE GROTERE REDUCTIE van de ERNST

39 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 39 Leren we voldoende uit Incidenten?

40 40 Leren we van incidenten? Op 28 januari 1986, werden zeven bemanningsleden gedood toen hun ruimteshuttle de Challenger explodeerde. Het verslag van de presidentiële Commissie over de Space Shuttle Challenger Accident (1986) concludeerde dat noch Thiokol, de ontwerper, noch de NASA adequaat gereageerd hadden op interne waarschuwingen over de gebrekkige ontwerp van de afdichting.... Er waren negen eerdere incidenten!! met de O-ring afdichting geweest. PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten

41 41 Leren we van incidenten? Op 1 februari 2003 stierven de 7 bemanningsleden bij een explosie van de spaceshuttle Columbia tijdens terugkeer in de atmosfeer. Oorzaak van het accident was beschadiging van de vleugels door wegvliegende brokstukken van de externe tank bij afstoten onmiddellijk na lancering. Dit probleem van brokstukken was bekend en had al zeven maal schade toegebracht aan shuttles op voorafgaande vluchten. NORMALISED DEVIATION of GENORMALISEERDE AFWIJKING VOKA 25 September 2014 Leerrijke Incidenten

42 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 42 Leren uit Incidenten om Accidenten te vermijden Waarom uit kijken naar Bijdragende Oorzaken? = Latent aanwezige en verborgen oorzaken = Organisationele Factoren = Systeem falingen?

43 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 43 Welke oorzaken zijn het MOEILIJKST te vinden?? MEEST VERBORGEN Oorzaken LATENTE OORZAKEN/FALINGEN = ORGANISATIONELE FACTOREN = SYSTEEM OORZAKEN/FALINGEN BO Bijdragende en Latente O Grond O Tussenliggende O n Direkte O Schade G O T O 1 T O 2 D O

44 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 44 Waarom zijn we gedwongen goed te onderzoeken en te leren? (2) Sommige latente (condities), bijdragende O n) zijn niet duidelijk want verborgen Worden duidelijk(er) wanneer incidenten beter onderzocht worden

45 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 45 Waarom zijn we gedwongen goed te onderzoeken en te leren? (2+) Organisaties/Processen worden steeds meer en meer gecompliceerd met meer en meer Interacties en relaties Snellere interacties waarvan het risico zeer moeilijk zichtbaar is Vele organisatorische factoren/oorzaken zijn latent aanwezig en onderhuids verborgen tot het te laat is (ongeval)

46 46 Incidenten zijn Leerrijk => Maak er gebruik van! Incident = bijna-ongeval = niet ongeval: Er is geen lichamelijke schade of veel minder (geen EAO) Uitsluitend financieel verlies en/of imago verlies Maar Afstand-verschil is soms zeer klein!! LUCK of BAD LUCK Lokale aanwezigheid / blootstelling of niet (plaats en tijd) CASES Speciaal chemie, Zware metallurgie, Omstandigheden CASES Non-ferro metallurgie Incidenten kunnen heel Leerrijk zijn : Herhaling te vermijden Organisatie veiliger te maken Leerproces te optimaliseren er zijn leerpunten om Met Incidenten PVI leren dagen 2015 = : Onderzoek leren accidenten zonder en incidenten schade!!!

47 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 47 Beter Onderzoeken en Leren HOE?

48 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 48 Kosten besparing?? VLAKKE Zijde Waarom? Niemand controleert de procedures Waarom? Waarom? Fouten in de Procedure Operator fout ORGANISATIONAL FACTORS HUMAN FACTORS SCHERPE Zijde STIJGEND LEERPOTENTIEEL

49 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 49 Kosten besparing?? VLAKKE Zijde Waarom? Niemand controleert de procedures Waarom? Fouten in de Procedure Waarom? Operator fout Meerdere operatoren kunnen in verschillende procedures fouten maken ORGANISATIONAL FACTORS Meerdere procedures kunnen fouten bevatten Meerdere operatoren kunnen dezelfde fout maken Individuele operator fout SCHERPE Zijde VERHOOGD LEER POTENTIEEL VERHOOGD RISICO REDUCTIE POTENTIEEL

50 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 50 Dimensies voor beter onderzoeken (1) HOOGTE: Vindt VOLDOENDE ORGANISATORISCHE Oorzaken Gebruik MUOPO of minstens : T- O- M (T-echnisch ; O-rganisatie ; M-ens) op ALLE NIVEAU S van de ORGANISATIE Ga van het SCHERP einde naar het VLAKKE einde BLAME THE VICTIM => LOOK AT THE SYSTEM Stop daarom niet te vlug met Waarom? te vragen

51 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 51 ORGANISATORISCHE oorzaken opsporen ORGANISATORISCHE Oorzaken (FACTOREN) Look at the system Grondoorzaak O O Waarom? Waarom? Waarom? Grondoorzaak Waarom? VLAK EINDE T O M Waarom? Waarom? Waarom? Don t blame the victime INDIVIDUELE Oorzaken (FACTOREN) Fouten T O Waarom? Waarom? Waarom? SCHERP EINDE

52 52 Organisatorisch Oorzaken : Waar te vinden? Training Communicatie Planning Ontwerp of Wijzigingen (MOC s) Ontwerp en gebruik van Procedures Toezicht Organisatorische Interfaces Werk Methodes Prioriteiten (Waarden, Beleid) Toewijzing Middelen Zie Bijlagen (Engelstalig ) ex [DOE Guidelines] PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten

53 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten Dimensies voor beter onderzoeken (2) BREEDTE: 53 Vindt VOLDOENDE GENERISCHE Oorzaken: (Kijk op andere maar gelijkaardige APPARATEN, PROCESSEN, PLAATSEN, ACTIVITEITEN naar gelijkaardige OORZAAK (= GENERISCHE oorzaak) RISICO : generische Oorzaken verhogen de BLOOTSTELLING (meerdere plaatsen of meerdere tijdstippen) Door gepaste Maatregelen voor Generische oorzaken creëren we meer BESCHERMING (op meer plaatsen en tijdstippen) meer LEER-EFFECTEN hoger RISICOPERCEPTIE

54 54 Dimensies voor beter onderzoeken (3) TIJD: VOLDOENDE terug in TIJD : ZEKER voor latente, organisatorische Oorzaken Drifting to Failure (cfr. [Sydney Dekker]) Lessons NOT learned: kijk naar vorige gelijkaardige near misses BP Texas City Refinery Dodelijk Ongeval (Belgische Seveso bedrijf) : oorzaken teruggevonden op 3 jaar en 1 jaar PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten

55 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 55 Dimensies voor beter onderzoeken (4) DIEPTE: VOLDOENDE HOEVEELHEID (vnl. Incidenten/Near Misses) OPGEPAST Voor de PARADOX van de Onderzoeks-Leer Cyclus VERDIEP DE SCOPE!!!

56 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 56 DIEPTE/SCOPE (1) Paradox van de Onderzoekscyclus WHY MORE can become LESS Analyse Melding Lessen Less < = More Acties (Maatregelen)

57 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 57 DIEPTE/SCOPE (2) VERDIEP de SCOPE indien NODIG ONTLOOP de PARADOX van de LEERCYCLUS Als veiligheid verbetert met Minder meldingen? Rampen ( meerdere doden, zeer grote pollutie ) Zware Ongevallen( dode, beduidende pollutie ) Ongevallen( kwetsuren, weinig pollutie ) Bijna-ongevallen (Near misses) (meer gefaalde barrièrs) Onveilige toestanden of activiteiten ( 1 falende barrière) Verdiep de scope + Gebruik de meer gesofisticeerde methodes voor minder ernstige incidenten Fouten, Afwijkingen ( geen falende barrières)

58 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 58 FINALE CONCLUSIE Onderzoeken en Leren van Incidenten GET THE BASICS RIGHT GEPASTE [HOOGTE- BREEDTE- TIJD- DIEPTE /SCOPE-] ANALYSE geeft GEPASTE LESSEN en GEPASTE MAATREGELEN (ORGANISATORISCHE!!) geeft MINDER ACCIDENTEN ALS ALLE ACTIES WORDEN UITGEVOERD!!!

59 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 59 - Wat zegt de Wetgeving? - Hoe onderzoeken wij, als ArbeidsInspecteurs een ZEAO? - Welke bevindingen trekt ACR (Afdeling Chemische Risico s) uit haar inspecties naar onderzoeken van accidenten en incidenten? - Hoe kunnen we best leren van incidenten om accidenten te vermijden? Methoden voor onderzoeken van Accidenten en Incidenten - Samenvatting en Besluit

60 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 60 Methodes (de betere methodes) bieden systematiek om Na collectie van gegevens de informatie te organiseren (tijd) De [oorzaak gevolg] relaties duidelijk weer te geven Hypotheses te formuleren voor verder onderzoek door specialisten Correctieve acties te formuleren

61 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 61 Schaal Methodes Kleinste schaal : Informeel individueel onderzoek door hiërarchische lijn (N+1) Midden schaal : Team gebaseerd onderzoek gebruik makend van enkele experten Grootste schaal : Formeel individueel onderzoek door Onderzoekscomissie

62 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 62 SYSTEMATISCHE and SYSTEMISC HE Accident/Incident Onderzoek Methodes SYSTEMATISCHE Methodes gebruiken een systematiek, methodisch SYSTEMISCHE Methodes kijken naar het systeem (Methodes eerder voor Onderzoekscommissies) Zie bijlage II

63 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 63 Systematische Methodes Guidance on Investigating and Analysing Human and Organisational Factors Aspects of Incidents and Accidents Copyright 2008 by the Energy Institute, London Is gratis te downloaden HEEL VEEL methodes!!!!!!! Illustrative list : Among others Visgraat diagram 5 Why Waarom Boom Feitenboom ARCA APOLLO Root Cause Analysis ECFA Events and Causal Analysis (Charting) and ECFA+ - Events and Conditional Factors Analysis HFACS The Human Factors Analysis and Classification System HFIT Human Factors Investigation Tool ICAM Incident Cause Analysis Method MORT Management Oversight and Risk Tree SCAT Systematic Cause Analysis Technique SOL Safety through Organisational Learning STEP Sequentially Timed Events Plotting Storybuilder TapRooT (Kelvin) Top-Set Tripod Beta WBA Why-Because Analysis

64 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 64 Visgraat-diagramma (1) MENS MATERIAAL Primair Oz Secundair Oz ONGEVAL Voordeel: Vooral BRAINSTORMING Nadeel Buiten Primair Secundair geen echte Oorzaak-Gevolg sequenties Geen kruisverbanden zichtbaar METHODE MACHINE

65 65 Visgraat-diagramma PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten

66 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 66 Visgraat-diagramma

67 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 67 Visgraat-diagramma

68 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 68 Feitenboom

69 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 69

70 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 70

71 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 71 Menselijke Interventie nodig Brug niet operationeel

72 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 72 2 activiteiten incompatibel op die plaats Vanwege onvoldoende kennis van elkanders situatie? Informatie/ Communicatie? Waar is de derde man?

73 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 73 Besluit Het is nodig om beter te onderzoeken en te leren Het is mogelijk om beter te onderzoeken en te leren Gebruik de dimensies van het beter onderzoek Je kan je laten ondersteunen door een systematische methode

74 74 Onderzoeken en Leren van Incidenten Extra informatie: VRAGEN??? Bedankt voor uw aandacht! PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten

75 75 BIJLAGE I Verdere Specifieke Wetgeving PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten

76 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 76 HOOFDSTUK II. - Algemene beginselen Art. 6.- Iedere werknemer moet in zijn doen en laten op de arbeidsplaats, overeenkomstig zijn opleiding en de door de werkgever gegeven instructies, naar zijn beste vermogen zorg dragen voor zijn eigen veiligheid en gezondheid en deze van de andere betrokken personen. Daartoe moeten de werknemers vooral, overeenkomstig hun opleiding en de door de werkgever gegeven instructies: 4 de werkgever en de interne dienst voor preventie en bescherming op het werk onmiddellijk op de hoogte brengen van iedere werksituatiewaarvan zij redelijkerwijs kunnen vermoeden dat deze een ernstig en onmiddellijk gevaar voor de veiligheid en de gezondheid met zich brengt, alsmede van elk vastgesteld gebrek in de beschermingssystemen;

77 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 77 Hoofdstuk III Algemene Principes betreffende het Welzijnsbeleid (Titel I : Algemene Beginselen ) Art. 11. De werkgever stelt in overleg met de leden van de hiërarchische lijn en de Diensten voor Preventie en Bescherming op het werk, een jaarlijks actieplan op ter bevordering van het welzijn op het werk, tijdens het volgende dienstjaar. Dit jaarlijks actieplan is gesteund op het globaal preventieplan, wordt ter schrift gesteld en bepaalt: 4 de aanpassingen die moeten aangebracht worden aan het globaal preventieplan ingevolge: b) de ongevallen, en incidenten die zich in de onderneming of instelling hebben voorgedaan;

78 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 78 Hoofdstuk III Algemene Principes betreffende het Welzijnsbeleid (Titel I : Algemene Beginselen ) Art. 13. De leden van de hiërarchische lijn voeren elk binnen hun bevoegdheid en op hun niveau het beleid van de werkgever met betrekking tot het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk uit. Hiertoe hebben zij inzonderheid de volgende taken: 2 ongevallen en incidenten die zich op de arbeidsplaats hebben voorgedaan onderzoekenen maatregelen voorstellen om dergelijke ongevallen en incidenten te voorkomen;

79 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 79 Hoofdstuk III Algemene Principes betreffende het Welzijnsbeleid (Titel I : Algemene Beginselen ) Art. 14. De werkgever evalueert regelmatig in overleg met de leden van de hiërarchische lijn en de Diensten voor Preventie en Bescherming op het werk het dynamisch risicobeheersingsysteem. Hij houdt hierbij inzonderheid rekening met: [4 de ongevallen, incidenten en feiten van geweld, pesterijen of ongewenst seksueel gedrag op het werk die zich in de onderneming of instelling hebben voorgedaan. (2)]

80 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 80 De opdrachten van de interne dienst (1) Koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende de Interne Dienst voor preventie en bescherming op het Werk (B.S ; Errata: B.S ) Titel II : Organisatorische Structuren Hoofdstuk I De Interne Dienst Afdeling II. - De opdrachten van de interne dienst Art. 5.- De interne dienst heeft als opdracht de werkgever, de leden van de hiërarchische lijn en de werknemers bij te staan in de uitwerking, programmatie, uitvoering en evaluatie van het beleid bepaald door het dynamisch risicobeheersingssysteem bedoeld in het koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. In het kader van dit dynamisch risicobeheersingssysteem heeft de interne dienst volgende opdrachten: 2 deelnemen aan de studie van de factoren die van invloed zijn op het ontstaan van ongevallen of incidentenen aan de studie van de oorzaken van doorslaggevende aard van elk ongeval dat een arbeidsongeschiktheid tot gevolg heeft gehad;

81 PVI dagen 2015 Onderzoek accidenten en incidenten 81 De opdrachten van de interne dienst (2) Art Om deze opdrachten te vervullen zijn de preventieadviseurs ertoe gehouden ten minste de volgende taken uit te oefenen: 1 In het kader van de permanente risicoanalyse en het opstellen en het bijsturen van het globaal preventieplan en het jaaractieplan: d) onderzoekendoen naar aanleiding van arbeidsongevallenen incidenten die zich op de arbeidsplaats hebben voorgedaan; 2 In het kader van het beheer en de werking van de dienst te zorgen voor: [c) het opstellenvan de arbeidsongevallensteekkaartwaarvan de inhoud is bepaald in bijla-geiv bij dit besluit of het invullen van het formulier voor de aangifte van het arbeidsongeval, overeenkomstig artikel 28 van het koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk; (6)]

OMSTANDIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005)

OMSTANDIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005) OMSTANDIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005) De werkgever zorgt ervoor dat de Interne of Externe dienst voor Preventie op het Werk elk ernstig arbeidsongeval onmiddellijk onderzoekt en een

Nadere informatie

BSCAT en Managementsystemen

BSCAT en Managementsystemen BSCAT en Managementsystemen Veiligheidsdag Apply 15 april 2015 1 SAFER, SMARTER, GREENER De praktijk 2 Risicomanagementproces De Deming SAFER, SMARTER, GREENER Risico s zijn ook kansen No Risk no business

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

Welzijnsbeleid - Risicoanalyse

Welzijnsbeleid - Risicoanalyse Welzijnsbeleid - Risicoanalyse Infodocument Welzijnsbeleid - Risicoanalyse 1 Wettelijke aspecten Elke werkgever moet zorgdragen voor het uitschakelen van gevaarlijke arbeidsomstandigheden. Hij dient de

Nadere informatie

Koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk (B.S. 31.3.

Koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk (B.S. 31.3. Koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk (B.S. 31.3.1998) Gewijzigd bij: (1) koninklijk besluit van 3 mei 1999 betreffende

Nadere informatie

Definitie van een ernstig arbeidsongeval volgens artikel 94bis 1 van de Welzijnswet:

Definitie van een ernstig arbeidsongeval volgens artikel 94bis 1 van de Welzijnswet: 7.1.2 Bestrijding van ernstige arbeidsongevallen Wat is een ernstig arbeidsongeval? Definitie van een ernstig arbeidsongeval volgens artikel 94bis 1 van de Welzijnswet: Een ongeval dat zich op de arbeidsplaats

Nadere informatie

Opstellen GPP en JAP op basis van verslagen. Els Fias

Opstellen GPP en JAP op basis van verslagen. Els Fias op basis van verslagen Els Fias GPP: Globaal PreventiePlan JAP: JaarActiePlan Wettelijke instrumenten bij de organisatie van de preventie in elke onderneming of instelling Vereisen een zorgvuldige, methodische

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

Major Hazards Control

Major Hazards Control Ongevalsonderzoek Relatie met Brzo 1999 Major Hazards Control Jos van Liempt Arbeidsinspectie MHC Kennismaken met Rijksbreed 15 mei 2009 Ongevalsonderzoek Hoofdonderwerpen Doel Relatie met inspecties Wat

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Omstandig verslag ernstig arbeidsongeval (KB 24.02.2005)

Omstandig verslag ernstig arbeidsongeval (KB 24.02.2005) Oktober 2012 Periodieke informatie van de preventiedienst InfoRisk PREVENTIE EN BESCHERMING OP HET WERK Omstandig verslag ernstig arbeidsongeval (KB 24.02.2005) De werkgever zorgt ervoor dat zijn/haar

Nadere informatie

Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik. NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14

Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik. NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14 Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14 Februari 2014 Doelstelling project vg-documenten voor SodM Inzicht

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid SCSZ/11/006 BERAADSLAGING NR. 11/005 VAN 11 JANUARI 2011 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

Ethiek en management-systematiek

Ethiek en management-systematiek Responsible Care Deze presentatie wat is Responsible Care (Global Charter) Relatie met operationele veiligheid In de chemie VCA en VCO Enkel k l aanbevelingen Bert Zandvoort Coordinator Masterclass Veiligheid

Nadere informatie

Copyright by Katoen Natie en by Dicky voor de illustraties. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van

Copyright by Katoen Natie en by Dicky voor de illustraties. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van The Safety Bible Copyright by Katoen Natie en by Dicky voor de illustraties. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke

Nadere informatie

Incidentonderzoek Beleidsuitgangspunt VBS 18

Incidentonderzoek Beleidsuitgangspunt VBS 18 Incidentonderzoek Beleidsuitgangspunt VBS 18 FILOSOFIE DOELTREFFENDE INCIDENTENRAPPORTAGES, ONDERZOEKEN, ANALYSES EN VERVOLGACTIES ZIJN NOODZAKELIJK OM VERBETERINGEN IN DE PRESTATIES OP HET GEBIED VAN

Nadere informatie

ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN

ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN veiligheidsberichten -0-009 009/ ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN VAN UITZENDKRACHTEN Zowel bij havenarbeid als logistieke arbeid kunnen onder bepaalde voorwaarden ook interimarbeiders tewerkgesteld

Nadere informatie

BESTRIJDING VAN ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN

BESTRIJDING VAN ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN BESTRIJDING VAN ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN In 2003 werd de welzijnswet uitgebreid met een nieuw hoofdstuk met als titel Maatregelen om de herhaling van ernstige arbeidsongevallen te voorkomen. Hiermee

Nadere informatie

Anglo Belgian Corporation vs OHSAS 18001 Gent 11/06/2013

Anglo Belgian Corporation vs OHSAS 18001 Gent 11/06/2013 Anglo Belgian Corporation vs OHSAS 18001 Gent 11/06/2013 1 Wim Maenhaut Underwriter Coporate Operations Personal Accidents Inhoud 1 Reden onderzoek 2 Wat is OHSAS 18001? 3 Methodiek 4 Analyse 5 Besluiten

Nadere informatie

INHOUD. 1. Inleiding... 15

INHOUD. 1. Inleiding... 15 INHOUD 1. Inleiding... 15 2. Psychosociale risico s op het werk... 17 2.1. Stress op het werk... 19 2.2. Burn-out... 22 2.3. Ongewenst gedrag en conflicten... 23 2.3.1. Geweld op het werk... 23 2.3.2.

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Aart Bitter Haarlem, 18 maart 2014 Kwaliteitskring Noord-Holland www.information-security-governance.com Agenda 13:45-14:15 - Informatiebeveiliging Introductie

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Wat te doen na een arbeidsongeval

Wat te doen na een arbeidsongeval Wat te doen na een arbeidsongeval Ir. Pieter De Munck Adviseur-generaal TWW RD Limburg Vlaams-Brabant Arbeidsongeval Voor de toepassing van de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 wordt als arbeidsongeval

Nadere informatie

ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN

ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN veiligheidsberichten 05-0-00 00/ ACTIES BIJ (ZEER) ERNSTIGE ARBEIDSONGEVALLEN De procedure met de te nemen acties bij (zeer) ernstige arbeidsongevallen (Z)EAO werd licht aangepast t.o.v. ons vorig bericht

Nadere informatie

RISICO MANAGEMENT, BASIS PRINCIPES

RISICO MANAGEMENT, BASIS PRINCIPES RISICO MANAGEMENT, BASIS PRINCIPES AGENDA Leerdoelen van vandaag Wat en waarom Risico Management? Validatie bij Automatisering GMP-Z, GAMP 5, ASTM 2500 en Risico Management Overzicht Risk Management Proces

Nadere informatie

VEILIGHEID EN GEZONDHEID VAN HET PERSONEEL De bestuurder als verantwoordelijk werkgever Vroeger veiligheid & gezondheid = beperkte invulling Nu welzijn = ruime invulling PROGRAMMA: Welzijn op het werk

Nadere informatie

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen?

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen? Psychosociale risico s Nieuwe wetgeving Hoe kan Securex u ondersteunen? Inhoudstafel De nieuwe wetgeving 1. Toepassingsgebied 2. Wat zijn psychosociale risico s? Welke maatregelen moet de werkgever treffen?

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS

ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS Nadine Gilis juriste FOD werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg Directie humanisering van de arbeid Afdeling normen Doelstelling De mogelijkheden van

Nadere informatie

Metatechnisch Evaluatiesysteem

Metatechnisch Evaluatiesysteem Metatechnisch Evaluatiesysteem Versie 3 Beheersdomein Ongevallen en incidenten Inspectie-instrument Onderzoek van ongevallen en incidenten Testversie 30 oktober 2007 CRC/SIT/003-N Belgische Seveso-inspectiediensten

Nadere informatie

Opleiding niveau Brandweerman. Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid. Kapt. Jean-Paul Heyens

Opleiding niveau Brandweerman. Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid. Kapt. Jean-Paul Heyens Opleiding niveau Brandweerman Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid Kapt. Jean-Paul Heyens Inleiding en duiding Beschrijving van het Vakgebied Welzijn - Welzijn en welzijnswetgeving sinds 4 augustus 1996 - Kaderwet

Nadere informatie

Welkom. Vooraf. Bekend? 18 november. Ongevalsonderzoek discussieavond AUB..

Welkom. Vooraf. Bekend? 18 november. Ongevalsonderzoek discussieavond AUB.. Welkom 18 november Ongevalsonderzoek discussieavond Vooraf AUB.. Bekend? 2 1 Introductie Ron Bours Boursconsulting.bv Programma Ongevalsonderzoek Introductie Proces Analyse methoden Methodes Verbeteringen

Nadere informatie

End-to-End testen: de laatste horde

End-to-End testen: de laatste horde End-to-End testen: de laatste horde Dieter Arnouts Agenda Begrip End-to-End testen in het test proces Praktische aanpak End-to-End Test Omgeving Uitdagingen End-to-End testen: De laatste horde 11/10/2010

Nadere informatie

Rol van de preventieadviseur bij onderhoud. 07 oktober 2010 Provinciaal Comité Vlaams Brabant ir Werner Vancayseele, QSE manager

Rol van de preventieadviseur bij onderhoud. 07 oktober 2010 Provinciaal Comité Vlaams Brabant ir Werner Vancayseele, QSE manager Rol van de preventieadviseur bij onderhoud 07 oktober 2010 Provinciaal Comité Vlaams Brabant ir Werner Vancayseele, QSE manager Voorstelling SPIE Belgium: activiteiten en markten Integrator van multitechnische

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Snel naar ISO20000 met de ISM-methode

Snel naar ISO20000 met de ISM-methode Snel naar ISO20000 met de ISM-methode Cross-reference Datum: 16 oktober 2012 Versie: 1.0 Auteur: J. van Bon Integrated Service Management Snel naar ISO20000 met de ISM-methode! Organisaties moeten, door

Nadere informatie

Titel. Subtitel + auteur

Titel. Subtitel + auteur Titel Subtitel + auteur 1 De nieuwe verplichtingen op vlak van preventie van stress, burn-out, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk 2 Inleiding De psychosociale risico s werden voorheen

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Ernstige arbeidsongevallen

Ernstige arbeidsongevallen Ernstige arbeidsongevallen Wetgeving en vastgestelde knelpunten Ir. Werner Keppens www.werk.belgie.be Werner.keppens@werk.belgie.be 1 INHOUD 1. Waarom deze wetgeving over EAO 2. Definitie ernstig arbeidsongeval

Nadere informatie

IEC-61511: En nu nog invoeren

IEC-61511: En nu nog invoeren WIB seminar IEC-61511: En nu nog invoeren Naam: Functie: Tony Bakker MSc Shell Pernis Maintenance Engineer Instrumentatie SIS focal point WIB seminar Overzicht: IEC-61511: Lifecycle model Overzicht Pernis

Nadere informatie

Workflow Management MIS 3TI 2010-2011

Workflow Management MIS 3TI 2010-2011 Workflow Management MIS 3TI 2010-2011 Een scenario CREATE ORDER PRE-PROCESSINGORDER PROCESSING PRODUCTION SHIPPING Work Collection of tasks that have to be executed sequentially or in parallel, by at least

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Analisi dei rischio e Analisi dei impatti sul Business. Jean Paul Coppens

Analisi dei rischio e Analisi dei impatti sul Business. Jean Paul Coppens Analisi dei rischio e Analisi dei impatti sul Business Jean Paul Coppens Risico Analyse en Business impact Jean Paul Coppens Risicoanalyse, meer vóórdenken, minder nadenken «The thickness of the rampart

Nadere informatie

Risicoanalyse volgens de SAFER methodiek

Risicoanalyse volgens de SAFER methodiek Parallelsessie: Risicoanalyse volgens de SAFER methodiek Rens Wientjes Klinisch Fysicus i.o. / Medische Technologie en Klinische Fysica Bas de Vries Sr Beleidsmedewerker / Directie Kwaliteit en Patiëntveiligheid

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Arborisico s bij politie (Nederland) Arbeidsveiligheid als opdracht voor de werkgever. Morele plicht

Arborisico s bij politie (Nederland) Arbeidsveiligheid als opdracht voor de werkgever. Morele plicht Arbeidsveiligheid als opdracht voor de werkgever Arborisico s bij politie (Nederland) 16 juni 2008 Centrum voor Politiestudies HCP Piet RECOUR Sectiechef Arbeidsveiligheid Vlaanderen Federale Politie Morele

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG 5 DECEMBER 2003. - Koninklijk besluit betreffende de deskundigheden van de preventieadviseurs van de externe diensten voor preventie

Nadere informatie

Requirements Traceability. Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman

Requirements Traceability. Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman Requirements Traceability Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman 22 Mei 2008 Werkgroep Traceability Doel van de werkgroep: Aanbieden van hulpmiddelen

Nadere informatie

VOORLOPIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005)

VOORLOPIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005) VOORLOPIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005) De werkgever zorgt ervoor dat de Interne of Externe dienst voor Preventie op het Werk elk ernstig arbeidsongeval onmiddellijk onderzoekt en een

Nadere informatie

TWW - partner of controleur?

TWW - partner of controleur? TWW - partner of controleur? Ir. Paul Van Haecke Attaché TWW directie Oost-Vlaanderen najaar 2013 TWW - Toezicht op het Welzijn op het Werk 1 De basis De Internationale Arbeidsorganisatie (IAO / ILO) /

Nadere informatie

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen Situering Het koninklijk besluit (KB) van 28 maart 2014 betreffende de brandpreventie op de arbeidsplaatsen vervangt en verruimt artikel 52 van

Nadere informatie

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities Koninklijk besluit van 17 mei 2007 betreffende de voorkoming van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk, waaronder geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (B.S. 6.6.2007)

Nadere informatie

Van incidentmelding naar risicomanagement in de zorgsector

Van incidentmelding naar risicomanagement in de zorgsector Van incidentmelding naar risicomanagement in de zorgsector Hoe leidt een incidentanalyse tot een blijvende reductie van het risico en hoe waarborgen we dat? ir. Vanessa van Eijk, RPS Advies B.V. ir. Martijn

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN

VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN Werk brengt risico s met zich mee. Het productieproces, het transport, de werkorganisatie, de omgeving

Nadere informatie

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus Inhoud Compliance vakgebied en organisatie CMMI software en systems engineering

Nadere informatie

FIT en GEZOND op het WERK

FIT en GEZOND op het WERK FIT en GEZOND op het WERK Katrien Bruyninx Prevent Lummen 18 september 2013 Prevent Prevent-Factory A solutions provider Tailor made support of companies and organisations Prevent-Academy Training centre

Nadere informatie

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Level 4 Business Planning & Logistics ISA-99 beveiliging binnen het control domain Level 3

Nadere informatie

SAFETY ASPECTS OF TRANSBOUNDARY PIPELINE OPERATION. N.V. Rotterdam-Rijn Pijpleiding Maatschappij Managing Director W.A.J.

SAFETY ASPECTS OF TRANSBOUNDARY PIPELINE OPERATION. N.V. Rotterdam-Rijn Pijpleiding Maatschappij Managing Director W.A.J. SAFETY ASPECTS OF TRANSBOUNDARY PIPELINE OPERATION N.V. Rotterdam-Rijn Pijpleiding Maatschappij Managing Director W.A.J. van der Maas THE HAGUE NETHERLANDS EUROPOORT PERNIS ROTTERDAM ROZENBURG 154km WESEL

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Verificatie van Onderzoeksgegevens. Een internationaal perspectief. Jean-Paul Eycken. FormaliS. EPD-Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008

Verificatie van Onderzoeksgegevens. Een internationaal perspectief. Jean-Paul Eycken. FormaliS. EPD-Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008 Verificatie van Onderzoeksgegevens Een internationaal perspectief Jean-Paul Eycken -Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008 Slide 1 Mag ik mij even voorstellen? Jean-Paul Eycken Bioingenieur, MBA 20 jaren ervaring

Nadere informatie

Process Safety Indicators. Gebruik van leading en lagging indicators, om de process safety performance te verbeteren.

Process Safety Indicators. Gebruik van leading en lagging indicators, om de process safety performance te verbeteren. Process Safety Indicators Gebruik van leading en lagging indicators, om de process safety performance te verbeteren. Workshop PSI s (process safety indicators) Programma: Introductie API754 Groep discussie,

Nadere informatie

Secundaire en tertiaire aspecten van een welzijnsbeleid : Wat en Wie?

Secundaire en tertiaire aspecten van een welzijnsbeleid : Wat en Wie? Secundaire en tertiaire aspecten van een welzijnsbeleid : Wat en Wie? Huget Désiron Eur.ergonome ergotherapeute Drs. Arbeid & Gezondheid ACT Désiron bvba Even voorstellen Arbeids Consulting Team Sinds

Nadere informatie

FVV 1.1 FIRMABELEID en VERANTWOORDLIJKHEDEN Datum : 16.12.13 MBT GEZONDHEID, VEILIGHEID, Revisie : 4 MILIEU EN KWALITEIT (GVMK). Blz.

FVV 1.1 FIRMABELEID en VERANTWOORDLIJKHEDEN Datum : 16.12.13 MBT GEZONDHEID, VEILIGHEID, Revisie : 4 MILIEU EN KWALITEIT (GVMK). Blz. MILIEU EN KWALITEIT (GVMK). Blz. : 1 van 8 1. ONDERWERP Het firmabeleid in verband met Gezondheid, Veiligheid, Milieu en Kwaliteit (GVMK). 2. DOEL Het toelichten van het beleid van de INEOS groep in verband

Nadere informatie

ExxonMobil SHE beleid

ExxonMobil SHE beleid ExxonMobil SHE beleid Samen werken aan Veiligheid Contractors én eigen personeel VOMI Themamiddag Veiligheid Focus op Veiligheid! Delta hotel, Vlaardingen, 12 oktober 2010 Ton Jeen, Environmental Advisor

Nadere informatie

Business Continuity Management

Business Continuity Management Business Continuity Management Aart Bitter - 14 januari 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Praktijk case Wij zijn als bierbrouwerij voorgedragen om onze producten te leveren aan het Holland House tijdens het

Nadere informatie

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V.

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V. Smart Power Networks Energie Management Bas de Koningh - HARTING B.V. Motivatie Politieke doelen Reductie CO2-Uitstoot nucleare energie fase out Meer renewable energie duurzame energieefficiëntie in de

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Wat is de rol van een Externe Dienst voor Technische Controles/Erkend Organisme binnen het kader van het Koninklijk Besluit van 04.12.

Wat is de rol van een Externe Dienst voor Technische Controles/Erkend Organisme binnen het kader van het Koninklijk Besluit van 04.12. Wat is de rol van een Externe Dienst voor Technische Controles/Erkend Organisme binnen het kader van het Koninklijk Besluit van 04.12.2012 G.Laridaen PAC Zuid Gent 28.03.2014 1 Elektrische installaties

Nadere informatie

Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014. ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant

Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014. ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014 ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant 1 Agenda Introductie spreker / ISA 3 pijlers van security IT versus OT Cyber Security Management

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker)

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Samen optrekken voor continue verbetering veilige en gezonde

Nadere informatie

LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving

LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving VL/NB Brussel, woensdag 23 april 2014 LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving Twee nieuwe KB's bepalen de toepassingsmodaliteiten van het concept 'licht ongeval' in de reglementering betreffende arbeidsongevallen,

Nadere informatie

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek procedure interne audit nummer : ORG-00050 blz 1 van 3 eerste uitgiftedatum : 14.01.2000 datum herziening : 05.07.2007 verantwoordelijke : W. Renders uitgegeven door : apotheek

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN PSYCHOSOCIALE ASPECTEN Welke lessen kunnen we trekken uit de evaluatie van de pestwet? Sofie D Ours, Preventieadviseur Psychosociale IDEWE 20 september 2011 Kursaal Oostende PreBes vzw Diestersteenweg

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Usability walkthrough for accessibility

Usability walkthrough for accessibility Usability walkthrough for accessibility steven stijger steven_stijger@nl.ibm.com http://www.flickr.com/photos/81167076@n00/322162512/ Copyright IBM Corporation 2008 usability walkthrough usability test

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

Ilonka Sommen Groep IDEWE

Ilonka Sommen Groep IDEWE Het KB COLLECTIEVE BESCHERMINGSMIDDELEN Ilonka Sommen Groep IDEWE Informatie? Mevr. Sommen Ilonka Disciplineverantwoordelijke Arbeidsveiligheid www.idewe.be Tel: +32 (0)14 400 220 Ilonka.sommen@idewe.be

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1983 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Inspectie beleid GDP Guideline. Ageeth Dekker Senior Inspecteur

Inspectie beleid GDP Guideline. Ageeth Dekker Senior Inspecteur Inspectie beleid GDP Guideline Ageeth Dekker Senior Inspecteur Agenda 1. Inleiding 2. Groothandelsvergunning 3. GDP inspecties, rapportage en certificaat 4. Samenvatting 5. Vragen 2 Inleiding Nieuwe GDP

Nadere informatie

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk Psychosociale Risico s en welzijn op het werk Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk 1 Overzicht 1. Wettelijke bepalingen 2. Definities 3. Risicoanalyse en preventiemaatregelen

Nadere informatie