Basisscholing. HPV: hoe zit het eigenlijk? Cervixscreening. december 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Basisscholing. HPV: hoe zit het eigenlijk? Cervixscreening. december 2013"

Transcriptie

1 december 2013 Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, schreef de Gezondheidsraad in Maar er zijn kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo opent minister Schippers de brief aan de Tweede Kamer over haar besluit het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker de komende jaren te herzien. In deze speciale uitgave van Screen over het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker leest u meer over de komende veranderingen, en vindt u achtergrond- en praktische informatie over het huidige bevolkingsonderzoek. HPV: hoe zit het eigenlijk? Primair screenen op hrhpv: dat is een van de belangrijkste komende vernieuwingen van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Maar wat is HPV, hoe vindt besmetting plaats, hoe gevaarlijk is het? De antwoorden op deze en g over HPV vindt u op p pagina p g meer vragen 3. Basisscholing Cervixscreening In 2013 is de nieuwe Basisscholing Cervixscreening landelijk ingevoerd. Deze scholing is bedoeld voor doktersassistenten die uitstrijkjes (gaan) maken in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Lees verder op pagina 7.

2 Minister Schippers besluit tot bevolkingsonderzoek baarmoe Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, schreef de Gezondheidsraad in Maar er zijn kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo opent minister Schippers de brief aan de Tweede Kamer over haar besluit het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker te herzien. Belangrijkste wijziging is het primair screenen op hrhpv. Bedoeling is het vernieuwde bevolkingsonderzoek in 2016 in te voeren. 2 Primair screenen op hrhpv, de inzet van een zelfafnameset, minder uitnodigingsronden en verlaging van de drempels tot deelname; dat zijn in een notendop de belang rijkste aanbevelingen die de Gezond heidsraad in 2011 deed over het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. De verschillende aanbevelingen zijn in de uitvoeringstoets zorgvuldig getoetst. Op basis van de uitkomsten besloot de minister het bevolkingsonderzoek te herzien. Screening op hrhpv Baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een infectie met een hoogrisicotype van het Humaan Papillomavirus (hrhpv). Ongeveer 80% van alle vrouwen krijgt eens in haar leven te maken met een hrhpv-besmetting. Meestal gaat dit vanzelf weer over, maar soms leidt een langdurige infectie tot cel- of weefselafwijkingen en uiteindelijk tot het ontstaan van baarmoederhalskanker. Dit proces kan wel 10 tot 15 jaar duren. Testen op hrhpv betekent kijken naar de risicofactor in plaats van naar het latere stadium van celafwijkingen. Dit voorkomt jaarlijks ongeveer 75 extra gevallen van baarmoeder halskanker en 18 sterfgevallen door deze ziekte. Minder uitnodigingsronden De verwachting is dat door het nieuwe bevolkingsonderzoek bij 95% van de vrouwen geen hrhpv-infectie gevonden wordt. Deze vrouwen hoeven minder intensief gescreend te worden. Als een vrouw na haar 40 e jaar geen hrhpv-infectie (hrhpv-negatief) heeft, kan de uitnodigingsinterval veilig naar 10 jaar. Een hrhpv-negatieve vrouw wordt in totaal 5 keer uitgenodigd: als zij 30, 35, 40, 50 en 60 jaar is. Wordt er wel een hrhpv-infectie gevonden, dan wordt na 5 jaar opnieuw uitgenodigd. Deze werkwijze maakt het bevolkingsonderzoek zowel effectiever als goedkoper. De investering die nodig is voor de screening op hrhpv wordt op deze wijze na 5 jaar terugverdiend. Vervolgonderzoek Naar verwachting wordt bij 5% van de gescreende vrouwen een hrhpvinfectie gevonden. Bij een positieve uitslag wordt via cytologisch onderzoek naar celafwijkingen gekeken. Is hier sprake van, dan wordt de vrouw doorverwezen naar de zorg. Dit zal iets vaker gebeuren dan in het huidige bevolkingsonderzoek, waar alleen cytologie wordt gebruikt (5.200 resp keer). Worden er geen afwijkende cellen gevonden, dan wordt na 6 maanden opnieuw Minister Schippers een uitstrijkje gemaakt. Het aantal vervolgonderzoeken na 6 maanden zal in de nieuwe opzet dalen van naar Het vervolgonderzoek gaat deel uitmaken van het vernieuwde bevolkingsonderzoek (nu vindt vervolg onderzoek na 6 maanden plaats op medische indicatie). Vrouwen die dit vervolgadvies krijgen, ontvangen na 6 maanden opnieuw een uitnodiging van de screeningsorganisatie. Zelfafnameset Om de drempel voor deelname te verlagen is de inzet van een zelfafnameset onderzocht. De zelf afnameset kan een alternatief zijn voor vrouwen die het laten maken van een uitstrijkje bij de huisarts als een hoge drempel ervaren. De minister hecht

3 herziening ederhalskanker echter veel waarde aan autonomie: vrouwen nemen vrijwillig deel en maken een eigen, geïnformeerde keuze om wel of niet mee te doen. Het ongevraagd toesturen van een zelfafnameset staat op gespannen voet hiermee. De minister heeft daarom besloten om de zelfafnameset in te zetten voor vrouwen die hier om verzoeken. Vrouwen die geen gehoor geven aan de uitnodiging om bij de huisarts een uitstrijkje te laten maken, kunnen een zelfafnameset aanvragen. Daarnaast zal er onderzoek gedaan worden naar de effectiviteit van de zelfafnameset als mogelijk alternatief voor het uitstrijkje. Op termijn kan deze dan wellicht worden ingezet bij de eerste uitnodiging. Invoering? Nu de minister heeft besloten het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker te herzien, wordt gestart met de voorbereidingen voor invoering. De voorbereidingen nemen ongeveer 2 jaar in beslag. Het vernieuwde bevolkingsonderzoek wordt in 2016 ingevoerd. Humaan papillomavirus (HPV): hoe zit het eigenlijk? Een van de belangrijkste vernieuwingen van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker is de primaire screening op HPV. Wat is HPV, hoe vindt besmetting plaats, hoe gevaarlijk is het? 3 HPV, waar staat dat voor? HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. Dit virus kan baarmoeder halskanker veroorzaken. Er zijn veel verschillende soorten van het virus. De HPV-soorten 16 en 18 zijn het gevaarlijkst. Zij zijn verantwoordelijk voor 75% van de gevallen van baarmoeder halskanker. In het nieuwe bevolkingsonderzoek zal dan ook met name op deze twee hoog risico HPV s gescreend worden. Is HPV een soa? Nee, HPV is geen seksueel over draag bare aandoening, maar een virus. HPV wordt wel door seks overgedragen. Het virus zit op en rond de penis of de vagina. Tijdens het vrijen kan het virus ook op andere plekken komen (bijvoorbeeld aan de handen en in de mond). Beschermt een condoom? De kans op een besmetting is 70% kleiner als altijd een condoom gebruikt wordt. Hoe vaak komt een HPVbesmetting voor? Heel vaak. Ongeveer 8 van de 10 vrouwen raakt eens in haar leven een keer besmet met een HPV dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. Geeft een HPV-besmetting klachten? Nee, bij een HPV-besmetting is geen sprake van klachten of symptomen. Besmet, en dan? Het lichaam ruimt een besmetting met HPV bijna altijd zelf weer op. Het kan 1 tot 2 jaar duren voor het virus helemaal weg is. Er zijn geen medicijnen tegen HPV. Soms kan het lichaam het virus niet goed opruimen. Dit gebeurt bij 5 van de 100 vrouwen die besmet zijn. Deze vrouwen hebben een grotere kans op baarmoederhalskanker. Kunnen lesbiennes HPV krijgen? Ja, dat kan, door te vrijen met iemand die besmet is. De kans op besmetting is wel kleiner dan bij heterovrouwen. Hoeveel kleiner is onbekend. Kan iemand besmet raken via een wc-bril? De kans is klein, maar het kan wel.

4 Kirsten Izelaar, manager Administratieve organisatie: Het bevolkingsonderzoek is al goed, maar kan nog beter Minister Schippers van VWS heeft besloten het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker te herzien en vanaf 2016 primair te screenen op hrhpv. De komende 2 jaar zullen in het teken staan van de voorbereidingen op invoering van het vernieuwde bevolkingsonderzoek. Zijn we blij met de wijzigingen, en wat betekent een en ander nu in de praktijk? Kirsten Izelaar, manager Administratieve organisatie bij Bevolkingsonderzoek Zuid-West, geeft antwoord. aanwezigheid van afwijkende cellen. Worden deze gevonden, dan wordt de vrouw doorverwezen naar de gynaecoloog. Zijn er geen afwijkende cellen, dan wordt na 6 maanden een nieuw uitstrijkje gemaakt bij de huisarts. De vrouw ontvangt hiervoor een uitnodiging van de screeningsorganisatie. 4 Wat verandert er voor de huisartsenpraktijk? Aan het uitstrijkje verandert niets, wel de manier waarop dit beoordeeld wordt: eerst een hrhpv-test en bij een positieve uitslag cytologie. Vrouwen die het advies krijgen na 6 maanden nogmaals een uitstrijkje te laten maken, worden in het nieuwe bevolkingsonderzoek hiervoor uitgenodigd door de screenings organisatie. Dit vervolgonderzoek is dan onderdeel van het bevolkingsonderzoek. Nu vindt dit vervolgonderzoek op medische indicatie plaats. Kirsten Izelaar, manager Administratieve organisatie Screenen op hrhpv, minder uitnodigingsronden, op aan vraag een zelf afname set. Wat zijn de grootste voordelen van de nieuwe opzet het bevolkingsonderzoek? Het bevolkingsonderzoek is al goed, maar kan nog beter. Met de wijzigingen die er aan komen, kunnen we jaarlijks ongeveer 75 extra gevallen van baarmoederhalskanker en 18 sterfgevallen voorkomen. Daar doen we het voor. Dat de uitvoeringskosten lager zijn dan bij het huidige bevolkingsonderzoek, is mooi meegenomen. Wat verandert er voor de deelnemers? Het uitstrijkje bij de huisarts blijft hetzelfde, maar de uitslag wordt anders: er is wel of geen hrhpv gevonden. Is er geen hrhpv gevonden, dan is de kans dat binnen 10 tot 15 jaar baarmoederhalskanker ontstaat heel klein. Vrouwen vanaf 40 hoeven na deze uitslag daarom pas na 10 jaar weer gescreend te worden. Dat zijn eigenlijk twee voordelen in één: voor langere tijd vertrouwd gevoel en minder vaak een uitstrijkje. Overigens blijft het natuurlijk zo dat wij vrouwen die tussentijds klachten hebben altijd adviseren om hiermee naar hun huisarts te gaan. Wordt bij een uitstrijkje de aanwezigheid van het hrhpv geconstateerd, dan wordt het ook meteen beoordeeld op de Vrouwen die niet reageren op de uitnodiging om mee te doen aan het bevolkings onderzoek, krijgen de mogelijkheid een zelf afname set aan te vragen. Denk je dat dit de drempel verlaagt om mee te doen? Wij hadden liever gezien dat de zelfafnameset automatisch zou worden toegestuurd aan de zogenaamde non-responders. Dat zou het nog makkelijker maken om mee te doen. Nu moet de vrouw zelf nog actie ondernemen om de zelfafnameset te krijgen. De minister heeft aangegeven veel waarde te hechten aan de autonomie van de vrouw. Deelname aan het bevolkingsonderzoek is een eigen, vrijwillige keuze en de minister wil vrouwen de keuze niet opdringen. Het is aan ons om er voor te zorgen dat vrouwen die dat willen, de zelfafnamese t zo makkelijk mogelijk kunnen krijgen. Het nieuwe bevolkings onder zoek wordt in 2016 ingevoerd. Wat gebeurt er tot die tijd? Het invoeren van het verbeterde bevolkingsonderzoek moet zorgvuldig gebeuren. De uitvoeringstoets van het RIVM vormt daarvoor het kader. De screeningsorganisaties en de beroepsgroepen worden nauw betrokken bij de voorbereiding. In de twee jaar van voorbereiding gaan we hard aan de slag met het opstellen van kwaliteitseisen, de aanbestedingen en de ICT-ontwikkelingen. De invoering start vanaf Tot die tijd loopt het bevolkingsonderzoek in de huidige vorm gewoon door.

5 Herhaal- en vervolgonderzoek Valt een uitstrijkje na 6 maanden wel of niet onder het bevolkingsonderzoek? Is de nieuwe uitstrijk na een PAP 0 een herhaal- of een vervolgonderzoek? In de praktijk blijkt dit niet altijd duidelijk. Daarom nog even op een rijtje: Het doel van het bevolkingsonderzoek is het vroegtijdig opsporen van afwijkingen. Herhaal onderzoeken zijn hier op gericht. Vervolg onderzoeken worden uitgevoerd wanneer in een eerdere uitstrijk afwijkingen zijn geconstateerd. Herhaalonderzoek Is een uitstrijkje niet beoordeelbaar (PAP 0), dan wordt de cliënt uitgenodigd om na 6 weken nogmaals een uitstrijkje te laten maken. Dit uitstrijkje valt onder het bevolkingsonderzoek en wordt dus als zodanig vergoed. Gebruik bij dit uitstrijkje het laboratoriumformulier van Bevolkingsonderzoek Zuid-West, dat de cliënt bij de uitnodiging voor de herhaaluitstrijk heeft ontvangen. Vervolgonderzoek Wanneer een cliënt na een PAP 2 of hoger wordt geadviseerd om na 6 maanden nogmaals een uitstrijkje te laten maken, gaat het om een vervolgonderzoek waarin een eerder geconstateerde afwijking wordt beoordeeld. Het vervolgonderzoek is altijd een medische indicatie en valt niet onder het bevolkingsonderzoek. Gebruik bij een vervolguitstrijk een formulier van het laboratorium, niet het laboratoriumformulier van Bevolkingsonderzoek Zuid-West. 5 Is een uitstrijkje wel zinvol? Baarmoederhalskanker ontstaat door een besmetting met een hoog-risico humaan papillomavirus (hr-hpv). Betekent dit dat vrouwen, die geen seks of geen wisselende seksuele contacten hebben, geen baarmoederhalskanker kunnen krijgen en dus niet mee hoeven te doen aan het bevolkingsonderzoek? Nee, dit is niet waar. Veel vrouwen en mannen raken bij een van hun eerste seksuele contacten al besmet met het HPV-virus. Het virus kan langdurig in het lichaam aanwezig blijven. Van iedere 100 vrouwen raken er 80 eens besmet met het virus. Als een vrouw al langer bij dezelfde partner is of geen wisselende seksuele contacten heeft is het risico op besmetting dus niet uit te sluiten. Overigens is veilig vrijen geen garantie. Het virus wordt overgedragen door huidhuidcontact. Een condoom beschermt daarom maar tot 70% tegen besmetting. Ook vrouwen die nog maagd zijn kunnen besmet raken door het virus door huid-huidcontact in de schaamstreek. Het feit dat er geen gemeenschap heeft plaatsgevonden sluit een besmetting met het virus niet uit.

6 Ontbreken endocervicale cellen in de uitstrijk Een belangrijke voorwaarde voor de kwaliteit van het cervix onderzoek ligt bij de bron: het correct afnemen van het uitstrijkje. Immers, zelfs met de beste apparatuur en analisten kan geen adequate beoordeling plaatsvinden als de cellen niet op de overgangszone van de portio worden afgenomen. Dit betekent dat in het uitstrijkje zowel plaveisel epitheel als endocervicale cellen aanwezig zijn. Om het ontbreken van endocervicale cellen zoveel mogelijk tot een minimum te beperken, is het van belang dat: - er op de juiste plek wordt uitgestreken. Breng hiervoor de portio goed in beeld. - de juiste techniek wordt gebruikt. Draai op de overgangszone met de combibrush 2x of met de cervixbrush 5x met de klok mee. Stel de cellen vervolgens veilig in een potje. - Gebruik bij voorkeur geen glijmiddel, dit kan de kwaliteit van het uitstrijkje beïnvloeden. Worden er in het uitstrijkje geen endocervicale cellen aangetroffen maar is op het laboratoriumformulier aspect cervix gezien aangekruist, wordt bij geen bijzonderheden PAP 1(B2j) afgegeven. Hierbij is het dus belangrijk dat degene die de uitstrijk afneemt ervan overtuigd is dat de portio daadwerkelijk à vue wordt uitgestreken. Jaarlijks ontvangt u als huisarts van het laboratorium informatie over de kwaliteit van de door u aangeboden uitstrijkjes. In deze spiegelinformatie vindt u uw aantal afgezet tegen het gemiddelde. Wilt u advies of ondersteuning op het gebied van het maken van uitstrijkjes, dan kunt u contact opnemen met de praktijk ondersteuner van Bevolkingsonderzoek Zuid-West: Veelgestelde vragen Mag je bij een vrouw die borstvoeding geeft een uitstrijkje maken? Ja, maar vermeld dit op het labformulier bij het uitstrijkje. Hoe lang mag je het potje met de uitstrijk bewaren? Een langere tijd tot enkele maanden, mits op kamertemperatuur bewaard. Wordt een vrouw een half jaar nadat zij bevallen is automatisch uitgenodigd? Als zij het laboratorium formulier met de vermoedelijke bevallings datum naar de screenings organisatie heeft gestuurd of dit telefonisch door heeft gegeven aan de informatielijn, ontvangt zij automatisch een half jaar na de vermoedelijke bevallings datum een uitnodiging van de screeningsorganisatie. De zelf uitnodigende huisarts kan de vermoedelijke bevallingsdatum ook doorgeven aan de screeningsorganisatie. De screenings organisatie zorgt dan voor de (uitgestelde) uitnodiging. Waarom moet er bij PAP 0 zes weken gewacht worden met het maken van een nieuw uitstrijkje? Bij PAP 0 was het uitstrijkje niet goed te beoordelen, er kan geen uitslag gegeven worden en het uitstrijkje moet worden herhaald. Voordat dit kan, moet het weefsel herstellen van de eerdere uitstrijk. Hiervoor staat een termijn van zes weken. Mag een ander formulier dan het laboratoriumformulier van het bevolkingsonderzoek gebruikt worden voor het maken van een uitstrijkje? Nee, alleen het laboratorium formulier van de screeningsorganisatie mag gebruikt worden als het uitstrijkje in het kader van het bevolkingsonderzoek is. Een duplicaat laboratoriumformulier kunt u opvragen via de informatielijn: , of via Mag ik aan het einde van het jaar alvast het labformulier opvragen om een uitstrijkje te maken bij vrouwen die in het jaar daarna uitgenodigd worden? Nee, het laboratoriumformulier kan gebruikt worden vanaf het moment van uitnodiging en is dan vijf jaar geldig.

7 Basisscholing Cervixscreening In 2013 is de nieuwe Basisscholing Cervixscreening landelijk ingevoerd. Deze scholing is bedoeld voor dokters assistenten die uitstrijkjes (gaan) maken in het kader van het bevolkingsonderzoek baar moeder halskanker. De scholing bestaat uit een e-learning, een praktijk opdracht en twee praktijk bijeenkomsten. De scholing is ontwikkeld door het Nederlands Huisartsengenootschap (NHG), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de Nederlandse Vereniging voor Doktersassistenten (NVDA), de Nederlandse Vereniging voor Pathologen (NVVP), de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) en de screeningsorganisaties. Inhoud scholing In de e-learning komen onderwerpen zoals medische kennis en inzicht, organisatie en administratie en bejegening en communicatie aan de orde. Tijdens de eerste praktijkavond staat het maken van het uitstrijkje centraal en wordt er geoefend op fantomen. De cursisten krijgen een praktijk opdracht om in de eigen huisartsenpraktijk onder begeleiding een aantal uitstrijkjes te maken. In de tweede praktijkavond worden de resultaten hiervan besproken en wordt aandacht besteed aan de communicatie met de patiënt. De scholing is geaccrediteerd (6 punten voor gehele scholing, 2 punten voor alleen volgen e-learning). Ervaringen In 2013 werd de nieuwe scholing landelijk ingevoerd. De ervaringen van de cursisten zijn positief. Een greep uit de reacties: Ik heb de scholing als erg leerzaam ervaren met enthousiaste docenten uit het vakgebied. Door eerst de e-learning te volgen kon ik tijdens de praktijkavonden de theorie gelijk toepassen in de praktijk. Aanmelden? In 2014 wordt de scholing gegeven op: dinsdag 14 januari en dinsdag 11 maart dinsdag 28 januari en dinsdag 25 maart dinsdag 11 februari en dinsdag 8 april dinsdag 25 september en dinsdag 20 november Dankzij de Basisscholing Cervixscreening kan ik nu in de huisartsenpraktijk uitstrijkjes maken en weet ik hoe ik de patiënt daarbij goed kan begeleiden. De inhoud van de e-learning en de praktijkavonden (met enthousiaste docenten) was enorm nuttig en toepasbaar in de praktijk. Door situaties in de praktijk te bespreken met collega-assistenten leren we veel van elkaar. Delft, Laboratorium Reinier de Graaf Gasthuis Den Haag, Laboratorium Medisch Centrum Haaglanden Gouda, Laboratorium Groene Hart Ziekenhuis Leiden, Leids Cytologisch en Pathologisch Laboratorium (LCPL) dinsdag 7 oktober en dinsdag 9 december Dordrecht, Pathologisch Anatomisch Laboratorium Aanmelden voor de Basisscholing Cervixscreening kan via de website van Bevolkings onderzoek Zuid-West. Betaling gaat tegelijk met uw aanmelding via ideal. 7

8 Uitnodigingsschema 2014 De uitnodigingen worden volgens onderstaand uitnodigingsschema verzonden: Oproepweken Geboortejaar Week 1 t/m Week 7 t/m Week 13 t/m Week 19 t/m Week 25 t/m Week 38 t/m Week 44 t/m Leven & Lijf Een paar weken voordat vrouwen de eerste uitnodiging ontvangen voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, ontvangen (bijna) dertigers het informatiemagazine Leven & Lijf. Het magazine bevat veel informatie over het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker en alles wat daarmee te maken heeft. Vangnet-arts Als een cliënt het uitstrijkje door een vrouwelijke huisarts of assistente uit wil laten voeren en dit niet mogelijk is bij de eigen huisarts, of als een cliënte ervoor kiest om het onderzoek in een andere dan de eigen huisartspraktijk te doen, dan kan zij via Bevolkingsonderzoek Zuid-West worden verwezen naar een zogenaamde vangnet-arts. Wilt u een exemplaar ontvangen, dan kunt u dit aanvragen via bevolkingsonderzoekzuid-west.nl Tarieven Wilt u zich aanmelden als vangnet-arts? Neem dan contact op met Bevolkingsonderzoek Zuid-West, via telefoonnummer Schoonmaken en steriliseren van het speculum Vergoeding huisarts voor het uitstrijkje in het kader van bevolkingsonderzoek 12,04 Vergoeding uitnodigen voor bevolkingsonderzoek door zelfuitnodigende huisarts 4,32 Het speculum is een kritisch instrumentarium bij het bevolkings onderzoek baar - moederhalskanker. Omdat het speculum besmet kan zijn met het HPV-virus, is het van het grootste belang dat het instrument na ieder gebruik wordt schoongemaakt en gesteriliseerd. Omdat het HPVvirus moeilijk te elimineren is, verdient sterilisatie met een autoclaaf de voorkeur. Meer informatie vindt u in de NHG- Praktijk handleiding en op de website van de Werkgroep Infectie Preventie, Als u gebruik maakt van disposable speculums, kunt u deze na gebruik weggooien. Als het uitstrijkje niet lukt Een enkele keer kan het voorkomen dat het maken van een uitstrijkje niet lukt. Als dat het geval is, dan vragen wij u om uw patiënt contact op te laten nemen met Bevolkingsonderzoek Zuid-West. Wij kunnen dan de mogelijke alternatieven bespreken. Bij doorverwijzing worden de kosten van het uitstrijkje bij de gynaecoloog niet vanuit het bevolkingsonderzoek vergoed. Informeer uw patiënt hierover, want dit kan hoge kosten met zich meebrengen. Colofon Deze Screen Cervix-Special is een gezamenlijke productie van de vijf regionale screeningsorganisaties. Teksten: Karlijn Scheffers-de Jongh, Manon van der Weide-Steghuis en Gea Geers Vormgeving: Gerrit de Jong, Bevolkingsonderzoek Zuid-West Maasstadweg 124, 3079 DZ Rotterdam Postbus 91163, 3007 MD Rotterdam t

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen?

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen? Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Wat zijn de veranderingen? Wat zijn de veranderingen? Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker gaat veranderen. Wat verandert er precies? Testen op

Nadere informatie

VAN OUD NAAR NIEUW HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER WORDT VANAF BEGIN 2017 INGEVOERD JULI 2016

VAN OUD NAAR NIEUW HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER WORDT VANAF BEGIN 2017 INGEVOERD JULI 2016 JULI 2016 EEN UITGAVE VOOR KETENPARTNERS EN EXTERNE RELATIES VAN BEVOLKINGSONDERZOEK IN DIT NUMMER: HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER Pagina 4 VAN OUD NAAR NIEUW HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK

Nadere informatie

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker 13-april-2016 Dorry Boll, gynaecoloog Lizette Nollen, patholoog Rob Beumer, huisarts In samenwerking met: Els Bovy, Bevolkingsonderzoek Zuid Programma Baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Advies Gezondheidsraad

Advies Gezondheidsraad Advies Gezondheidsraad Baarmoederhalskanker geplaatst op dinsdag 24 mei 2011 Advies Gezondheidsraad bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Het advies van de Gezondheidsraad De Gezondheidsraad heeft op

Nadere informatie

In deze speciale uitgave van Screen. het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Highlights:

In deze speciale uitgave van Screen. het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Highlights: SPECIAL BMHK Screenmaart 2012 In deze speciale uitgave van Screen staat het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker (BMHK) centraal. Highlights: praktijkondersteuners BMHK stellen zich aan u voor > 2

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitnodiging

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitnodiging Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Uitnodiging Waarom dit bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Jaarlijks overlijden 200 vrouwen aan deze ziekte. Baarmoeder

Nadere informatie

Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen.

Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen. Uitstrijkje Inleiding Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen. Uitstrijkjes worden gemaakt om de volgende redenen: Bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoeken. baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker

Bevolkingsonderzoeken. baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker Bevolkingsonderzoeken baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker In deze algemene folder leest u over de bevolkings onderzoeken baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker. Wat is

Nadere informatie

Baarmoederhalskanker screening

Baarmoederhalskanker screening Baarmoederhalskanker screening Wat gaat er veranderen? Lex Makkus, Patholoog PAL Geschiedenis BVO-BMHK Huidige BVO - hrhpv Triage Sterfte cervix carcinoom absolute aantallen/cohort 45 40 35 30 25 20 15

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Onderzoek baarmoederhalskanker

Onderzoek baarmoederhalskanker Onderzoek baarmoederhalskanker Bevolkingsonderzoek Waarom is er een bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Baarmoederhalskanker komt het meest voor bij vrouwen

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Welkom. Basisscholing. Colofon. Programma. Praktijkavond 2 BSC Hand-out - V Cervixscreening. Tweede bijeenkomst

Welkom. Basisscholing. Colofon. Programma. Praktijkavond 2 BSC Hand-out - V Cervixscreening. Tweede bijeenkomst Welkom Basisscholing Cervixscreening Colofon Uitgave NHG NVDA NVOG NVVP RIVM Screeningsorganisaties VAP Bilthoven, 2016. De Basisscholing Cervixscreening mag worden gebruikt door iedereen die beroepsmatig

Nadere informatie

Vaccinatie tegen HPV voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma

Vaccinatie tegen HPV voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma Vaccinatie tegen HPV voor meisjes van 12 jaar Rijksvaccinatieprogramma Waarom vaccineren tegen HPV? Als je je laat vaccineren tegen HPV, ben je goed beschermd tegen baarmoederhalskanker. Elk jaar krijgen

Nadere informatie

OVERGANGSFASE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR LABORATORIA

OVERGANGSFASE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR LABORATORIA OVERGANGSFASE 2016 2017 BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR LABORATORIA 2016 HUIDIG BEVOLKINGSONDERZOEK: BELANGRIJKE WIJZIGINGEN 1 SEPTEMBER 2016 De laatste uitnodigingen

Nadere informatie

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM CERVIXCARCINOOM Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM Nascholing Diagnostiek en behandeling van het Cervixcarcinoom Programma 1. Ontvangst en Welkom 2. Cytologische

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken?

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Kan de zelfafnameset het uitstrijkje vervangen? IMPROVE Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Uitnodiging voor deelname aan wetenschappelijk onderzoek. www.hpvzelfafname.nl

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitslag

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitslag Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Uitslag Uitslagen In deze folder staat informatie over verschillende uitslagen van het onderzoek en HPV. Lees de informatie die hoort bij uw uitslag. Heeft u na

Nadere informatie

Uitstrijkje. Inleiding. Wat is een uitstrijkje? Het onderzoek. Onderzoek van de cellen

Uitstrijkje. Inleiding. Wat is een uitstrijkje? Het onderzoek. Onderzoek van de cellen Uitstrijkje H06.018-05 Inleiding In deze folder vindt u informatie over het uitstrijkje. Dit is een eenvoudig onderzoek om veranderingen in de cellen van de baarmoedermond en baarmoederhals op te sporen.

Nadere informatie

Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Presentatie voor professionals April 2016 1 Disclaimer Hoewel deze presentatie met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is opgesteld en wordt onderhouden,

Nadere informatie

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek Samenvatting Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker ( het uitstrijkje ). Er zijn echter kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo is er een

Nadere informatie

OVERGANGSFASE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR HUISARTSENPRAKTIJKEN

OVERGANGSFASE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR HUISARTSENPRAKTIJKEN OVERGANGSFASE 2016 2017 BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR HUISARTSENPRAKTIJKEN 2016 SEPTEMBER 2016 De laatste uitnodigingen voor het huidige bevolkings onderzoek zijn

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Het uitstrijkje. van de baarmoederhals

PATIËNTEN INFORMATIE. Het uitstrijkje. van de baarmoederhals PATIËNTEN INFORMATIE Het uitstrijkje van de baarmoederhals 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het uitstrijkje van de baarmoederhals.

Nadere informatie

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00 Het grootste onderzoek naar baarmoederhalskanker en HPV-genotype in het Caribisch gebied tot nu toe vindt plaats op Curaçao. Bij 57.000 vrouwen op Curaçao zit een oproep in de bus om een PAP-test te doen.

Nadere informatie

Samenvatting Jaarverslag 2013

Samenvatting Jaarverslag 2013 Samenvatting Jaarverslag 2013 Samenvatting Jaarverslag 2013 Voor Bevolkingsonderzoek Zuid was 2013 een jaar waarin een aantal belangrijke ontwikkelingen hebben plaatsgevonden: de implementatie van het

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje: wat nu?

Een afwijkend uitstrijkje: wat nu? Een afwijkend uitstrijkje: wat nu? U heeft gehoord dat er in uw uitstrijkje afwijkende cellen gevonden zijn. Dit betekent in de meeste gevallen niet dat u kanker heeft. Vaak gaat het om een goedaardige

Nadere informatie

Het uitstrijkje. Gynaecologie

Het uitstrijkje. Gynaecologie Het uitstrijkje Gynaecologie U bezoekt het spreekuur Gynaecologie voor het maken van een uitstrijkje. Uitstrijkjes worden gemaakt om afwijkingen aan de baarmoederhals op te sporen. Uitstrijkjes dienen

Nadere informatie

Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek Inleiding In opdracht van minister Schippers van VWS wordt het bevolkingsonderzoek in 2016 vernieuwd. Het Centrum voor Bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie Vaccinatie baarmoederhalskanker Gynaecologie Inleiding Als u nog nooit van het Humaan Papillomavirus (hierna te noemen: HPV) en baarmoederhalskanker heeft gehoord, dan bent u niet de enige. Ondanks het

Nadere informatie

Preventie van. Wat u moet weten over. baarmoederhalskanker. Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker,

Preventie van. Wat u moet weten over. baarmoederhalskanker. Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker, Preventie van baarmoederhalskanker Wat u moet weten over baarmoederhalskanker Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker, een ziekte die kan voorkomen worden. Spreek er over met uw arts,

Nadere informatie

Alle info over baarmoederhalskanker. een rijtje? Ladies, doe mee! Je hebt niets te verliezen. Het is een geweldige vorm van bescherming!

Alle info over baarmoederhalskanker. een rijtje? Ladies, doe mee! Je hebt niets te verliezen. Het is een geweldige vorm van bescherming! Alle info over baarmoederhalskanker op een rijtje? Maak je afweging! Jeannette roept haar leeftijdgenoten op: Ladies, doe mee! Je hebt niets te verliezen Gynaecoloog Leon Massuger: Het is een geweldige

Nadere informatie

Samenvatting Jaarbericht 2012

Samenvatting Jaarbericht 2012 Hierbij presenteren wij een overzicht van de belangrijkste productiecijfers van 2012. Verder treft u een overzicht aan van een aantal van onze activiteiten. Aanvullende informatie vindt u op onze website

Nadere informatie

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Diagnostiek en etiologie van endocervicale afwijkingen Donderdag 9 november 2006 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën

Nadere informatie

Baarmoederhalskanker. NHG-Praktijkhandleiding. Bevolkingsonderzoek en diagnostiek. Utrecht, augustus 2016

Baarmoederhalskanker. NHG-Praktijkhandleiding. Bevolkingsonderzoek en diagnostiek. Utrecht, augustus 2016 NHG-Praktijkhandleiding Baarmoederhalskanker Bevolkingsonderzoek en diagnostiek Utrecht, augustus 2016 2016 Nederlands Huisartsen Genootschap Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar

Nadere informatie

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. Ongeveer 8 op de 10 vrouwen die seksueel actief zijn, krijgen ooit een HPV-infectie

Nadere informatie

NHG-Praktijkhandleiding. Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

NHG-Praktijkhandleiding. Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker NHG-Praktijkhandleiding Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker De organisatie en uitvoering van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker in de huisartsenpraktijk Utrecht, november 2013 2013 Nederlands

Nadere informatie

Programma. Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk. Algemene conclusies Evaluatie

Programma. Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk. Algemene conclusies Evaluatie Programma Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk Oplossen casuïstiek in kleine groepen Bespreken casuïstiek in plenum en toetsing aan de richtlijn Algemene conclusies Evaluatie Inleiding Jaarlijks sterfte

Nadere informatie

Colposcopie. bekijken van de baarmoedermond met een microscoop

Colposcopie. bekijken van de baarmoedermond met een microscoop Colposcopie bekijken van de baarmoedermond met een microscoop U heeft gehoord dat er in uw uitstrijkje afwijkende (niet normale) cellen gevonden zijn. Dit betekent meestal niet dat u kanker heeft. Meestal

Nadere informatie

Inleiding... 2. Procedure... 2. Wat is een colposcopie?... 2. Verloop van het onderzoek... 2. Voorbereiding... 2. Het onderzoek... 2. Biopten...

Inleiding... 2. Procedure... 2. Wat is een colposcopie?... 2. Verloop van het onderzoek... 2. Voorbereiding... 2. Het onderzoek... 2. Biopten... Colposcopie H15.021-01 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Procedure... 2 Wat is een colposcopie?... 2 Verloop van het onderzoek... 2 Voorbereiding... 2 Het onderzoek... 2 Biopten... 3 Endocervicale curettage...

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2014 Bevolkingsonderzoek darmkanker In deze folder leest u meer over het bevolkingsonderzoek darmkanker en wat dit voor u kan betekenen. Waarom een bevolkingsonderzoek? Darmkanker

Nadere informatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

Vervolgscholing Cervixscreening. voor doktersassistenten. Handleiding voor de cursist

Vervolgscholing Cervixscreening. voor doktersassistenten. Handleiding voor de cursist Vervolgscholing Cervixscreening voor doktersassistenten Handleiding voor de cursist Samenwerkende organisaties Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker 2016 1 Colofon Uitgave NHG NVDA NVOG NVVP RIVM Screeningsorganisaties

Nadere informatie

Wij gaan verhuizen! 2012 Druk met voorbereidingen darmkankerscreening. Highlights:

Wij gaan verhuizen! 2012 Druk met voorbereidingen darmkankerscreening. Highlights: Wij gaan verhuizen! Het hoofdkantoor van Bevolkingsonderzoek Zuid in Den Bosch, het informatiepunt baarmoederhalskanker, het informatiepunt borstkanker en het onderzoekscentrum in Eindhoven gaan verhuizen

Nadere informatie

rik Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker

rik Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker rik n Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken.

Nadere informatie

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker Prik en Prik en bescherm Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus 4 Check this out! Baarmoederhalskanker is een veel voorkomend

Nadere informatie

Jaarbericht. Jaar van de communicatie: loop eens mee. 2012: in teken van voorbereiding op verandering. Cervix-team: vast aanspreekpunt

Jaarbericht. Jaar van de communicatie: loop eens mee. 2012: in teken van voorbereiding op verandering. Cervix-team: vast aanspreekpunt Jaarbericht 2012 Jaar van de communicatie: loop eens mee 2012: in teken van voorbereiding op verandering Cervix-team: vast aanspreekpunt Mammo XL: snelle en eenvoudige uitwisseling van beelden In dit jaarbericht

Nadere informatie

Informatiestromen screeningslaboratoria

Informatiestromen screeningslaboratoria Informatiestromen screeningslaboratoria Het RIVM en de FSB hebben de informatiestromen voor het vernieuwde bevolkingsonderzoek binnen de screeningslaboratoria in beeld gebracht. Deze informatiestromen

Nadere informatie

Het afwijkende uitstrijkje. Polikliniek Gynaecologie (TZA)

Het afwijkende uitstrijkje. Polikliniek Gynaecologie (TZA) Het afwijkende uitstrijkje Polikliniek Gynaecologie (TZA) In het kader van het bevolkingsonderzoek of omdat u klachten heeft, is er bij u een uitstrijkje gemaakt. De uitslag van dit uitstrijkje blijkt

Nadere informatie

Nieuwe methoden om de kans op baarmoederhalskanker

Nieuwe methoden om de kans op baarmoederhalskanker GYNAECOLOGIE Nieuwe methoden om de kans op baarmoederhalskanker te voorspellen Doet u mee aan ons onderzoek? WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK Doet u mee aan ons onderzoek? Hoe eerder baarmoederhalskanker ontdekt

Nadere informatie

HPV-vaccinatie. Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker

HPV-vaccinatie. Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker HPV-vaccinatie Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-vaccinatie in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje

Een afwijkend uitstrijkje Een afwijkend uitstrijkje Aan een uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen zijn voor (een voorstadium van) baarmoederhalskanker. Als in het uitstrijkje afwijkende cellen worden gezien, wordt een nieuw

Nadere informatie

Het uitstrijkje van de baarmoederhals. Poli Gynaecologie

Het uitstrijkje van de baarmoederhals. Poli Gynaecologie 00 Het uitstrijkje van de baarmoederhals Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is mede samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2016 Waarom een bevolkingsonderzoek darmkanker? Darmkanker is een ernstige ziekte. Van elke 100 mensen zullen vier tot vijf mensen in hun leven darmkanker krijgen. In 2014

Nadere informatie

uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Inhoud 1 Algemeen 3 2 Het uitstrijkje 3 3 Wat betekent de uitlslag 4 4 Een afwijkende uitslag 5 5 Een afwijkend uitstrijkje: hoe nu verder 7 6 Colposcopie

Nadere informatie

Uitstrijkje. Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie. Gynaecologie

Uitstrijkje. Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie. Gynaecologie Uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borsteltje cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

Jaarbericht. 2013: op de drempel van verandering Nieuw onderzoekscentrum borstkankerscreening. Groningen. Bevolkings onderzoek darmkanker krijgt vorm

Jaarbericht. 2013: op de drempel van verandering Nieuw onderzoekscentrum borstkankerscreening. Groningen. Bevolkings onderzoek darmkanker krijgt vorm Jaarbericht 2013 Bevolkings onderzoek darmkanker krijgt vorm 2013: op de drempel van verandering Nieuw onderzoekscentrum borstkankerscreening in Groningen Basisscholing cervixscreening: leren uitstrijkjes

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen

Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap HIV is het virus dat de ziekte aids veroorzaakt. HIV kan op meerdere manieren

Nadere informatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 pavo 0597 Inhoudsopgave Inleiding 2 Algemeen 2 1. Het uitstrijkje 3 1a. Hoe wordt een uitstrijkje

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

Diathermische Lis Excisie (DLE)

Diathermische Lis Excisie (DLE) Diathermische Lis Excisie (DLE) Polikliniek Gynaecologie gemini-ziekenhuis.nl Inhoud Wat is een uitstrijkje 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt 3 Een afwijkende uitslag 4 Hoe ontstaan de de afwijkingen

Nadere informatie

Afwijkend uitstrijkje Informatie over het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Afwijkend uitstrijkje Informatie over het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen zijn voor (een voorstadium van) baarmoederhalskanker.

Nadere informatie

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen Samenvatting Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen In Nederland bestaat al decennia een succesvol programma voor bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarmee

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een uitstrijkje? 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt? 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 4 Hoe wordt

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie mca.nl Wat is een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie? 3 Uitstrijkje 4 Colposcopie 7 Lis-excisie en conisatie 8 Controle 11 Uw vragen 11

Nadere informatie

Ga naar prik en bescherm.nl

Ga naar prik en bescherm.nl Benieuwd wat andere meiden, moeders en experts vinden? Ga naar prik en bescherm.nl Dit mini-magazine geeft je in korte tijd de belangrijkste informatie over de HPV-vaccinatie. Wil je graag meer weten of

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 Een uitstrijkje 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 6 De uitslag 7 Colposcopie 9 Biopsie

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 Een uitstrijkje 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 6 De uitslag 7 Colposcopie 9 Biopsie

Nadere informatie

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV test volgens landelijke richtlijn Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV-vaccinatie Het kan je leven redden, maar ook voor niks zijn NRCnext, dd 03-03-09 1.Wat heeft baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 3052 Vragen van het lid

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2017 Waarom deze folder? In deze folder vindt u informatie over het bevolkingsonderzoek darmkanker. De folder is bedoeld om u informatie te geven over het onderzoek, zodat

Nadere informatie

Jaarbericht. Endometriumcarcinoom

Jaarbericht. Endometriumcarcinoom 2014 Endometriumcarcinoom Jaarbericht In dit jaarbericht vindt u een overzicht van de belangrijkste activiteiten en cijfers over 2014. Een volledig overzicht vindt u in ons jaarverslag en onze jaarrekening

Nadere informatie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie U heeft een verwijzing gekregen naar het uitstrijkjespreekuur omdat u een afwijkende uitslag heeft van het uitstrijkje

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2015 Waarom een bevolkingsonderzoek darmkanker? Darmkanker is een ernstige ziekte. Van elke 100 mensen zullen vier tot vijf mensen in hun leven darmkanker krijgen. Elk jaar

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 10 VOORWOORD Dit is het 13 e Papendalsymposium dat zoals gebruikelijk in samenwerking met de 7 laboratoria uit regio Oost en mede onder auspiciën

Nadere informatie

Afwijkend uitstrijkje

Afwijkend uitstrijkje Afwijkend uitstrijkje Gynaecologie Inleiding U heeft een afspraak gekregen bij een gynaecoloog van Medisch Spectrum Twente omdat u een afwijkend uitstrijkje heeft. Wij willen u graag voorbereiden op uw

Nadere informatie

Afwijkend uitstrijkje, kolposcopie en lisexcisie

Afwijkend uitstrijkje, kolposcopie en lisexcisie Afwijkend uitstrijkje, kolposcopie en lisexcisie U heeft een afspraak bij een gynaecoloog van het ZGT omdat u een afwijkend uitstrijkje heeft. Wij willen u graag voorbereiden op uw bezoek. Wij sturen u

Nadere informatie

Uitstrijkje. Gynaecologie

Uitstrijkje. Gynaecologie Uitstrijkje Gynaecologie Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Uitleg over een uitstrijkje 3 2. Een afwijkende uitslag 9 3. Colposcopie 10 4. Biopsie 11 5. Lis-excisie 15 6. Conisatie 17 Uitleg over een uitstrijkje

Nadere informatie

Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie

Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen Wat is een uitstrijkje? 1 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt?

Nadere informatie

UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE

UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie GYNAECOLOGIE UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE Versie 2.4 Datum Goedkeuring 07-07-2006 Verantwoording NVOG Algemeen Bij een uitstrijkje

Nadere informatie

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink HPV nu en in de toekomst Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink 15000 HPV HPV2 HPV4 HPV6 HPV11 High risk HPV (hr-hpv) Hr HPV 80 % van alle vrouwen maakt eens

Nadere informatie

Inhoud. - herhalingsadviezen, uitstellen, uitstrijk op indicatie, HPV-virus - BVO met HPV test

Inhoud. - herhalingsadviezen, uitstellen, uitstrijk op indicatie, HPV-virus - BVO met HPV test Inhoud Hoofdstuk: 1. Draaiboek voor het uitnodigen van vrouwen in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker waaronder: - stappenplan - uitleg no-matchlijst, betekenis matchresultaatcodes

Nadere informatie

Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP

Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A, ook wel Mexicaanse griep genoemd, geeft

Nadere informatie

patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel Geachte mevrouw Deze brochure geeft u een duidelijk beeld van de verschillende stappen van

Nadere informatie

man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje

man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje Mijn baarmoederhalsuitstrijkje vertoont afwijkingen. Antwoorden op veelgestelde vragen. Wat

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Deze folder is bedoeld voor vrouwen die een onderzoek krijgen van de. Er zijn verschillende onderzoeken: een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie

Nadere informatie

De baarmoedermond. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding Er zijn verschillende onderzoeken van de baarmoedermond:

Nadere informatie

NHG-PraktijkWijzer. Jaarverslag/jaarplan. Cervixscreening. De organisatie en uitvoering van cervixuitstrijkjes in de huisartspraktijk

NHG-PraktijkWijzer. Jaarverslag/jaarplan. Cervixscreening. De organisatie en uitvoering van cervixuitstrijkjes in de huisartspraktijk NHG-PraktijkWijzer Cervixscreening De organisatie en uitvoering van cervixuitstrijkjes in de huisartspraktijk Jaarverslag/jaarplan Utrecht, oktober 2010 2010 Nederlands Huisartsen Genootschap Auteurs:

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje en dan

Een afwijkend uitstrijkje en dan Een afwijkend uitstrijkje en dan Gynaecologie Locatie Langendijk Een afwijkend uitstrijkje en dan Binnenkort verwachten we u op het cervixspreekuur (cervix = baarmoederhals). De uitslag van uw uitstrijkje

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Dokter op Dinsdag Bevolkingsonderzoek darmkanker Dr. Anneke De Schryver, MDL arts 25 maart 2014 Het slijmvlies van de dikke darm Het ontstaan van poliepen Poliepen + Goedaardig + Maar: kunnen kwaadaardig

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie. Informatie over het uitstrijkje en de mogelijke werkwijzen na de uitslag.

Patiënteninformatie. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie. Informatie over het uitstrijkje en de mogelijke werkwijzen na de uitslag. Patiënteninformatie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Informatie over het uitstrijkje en de mogelijke werkwijzen na de uitslag. Inhoudsopgave Pagina Uitstrijkje 4 Wat is een uitstrijkje?

Nadere informatie

OVERZICHT 2/07/2013 HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER. Dr. Stefan Teughels KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS

OVERZICHT 2/07/2013 HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER. Dr. Stefan Teughels KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER Dr. Stefan Teughels OVERZICHT KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BMHK OVERZICHT KANKERSCREENING IN

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een infectie met een virus, het zogenaamde hoog-risico humaan papillomavirus (hrhpv).

Nadere informatie