Algemene gegevens / General Information

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Algemene gegevens / General Information"

Transcriptie

1 Algemene gegevens / General Information Programma / Programme Nationaal Programma Ouderenzorg Subsidieronde / Subsidy round 1e ronde NPO regionale netwerken Projecttitel / Project title Netwerk Nationaal Programma Ouderenzorg Regio Noord Projecttaal / Project language s / Dutch Geplande startdatum / Planned start date Geplande duur in maanden / Planned duration in months 48 maanden / months Is dit project een vervolg op een eerder project gehonoreerd door ZonMw? / Is this project a continuation of a project that has been previously funded bij ZonMw? Ja / Yes Gehonoreerd projecttype / Project type of previously funded project Anders Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 1

2 Aanvrager / Applicant Prof. dr. J.P.J. Slaets Functie / Position: Opleiding / Education: Studierichting / Subject: T: F: E: Voldoende bereikbaar via / Sufficiently reachable via Nee / No Universitair Medisch Centrum Groningen Inwendige Geneeskunde Postbus RB GRONINGEN Projectleden / Project members A.V.M. van Etten (Projectleider en penvoerder) Functie / Position: Projectmanager Opleiding / Education: Studierichting / Subject: T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Interne Geneeskunde Postbus RB GRONINGEN J. Aartsen (Bestuurlijk verantwoordelijke) Functie / Position: Lid Raad van Bestuur Opleiding / Education: Studierichting / Subject: Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 2

3 T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Raad van Bestuur Postbus RB GRONINGEN Prof. K. Ahaus (Projectcommissielid) Functie / Position: Leerstoel healthcaremanagement RUG Opleiding / Education: WO Studierichting / Subject: T: F: E: Rijksuniversiteit Groningen Faculteit der Bedrijfskunde Human Resource Management Postbus AV GRONINGEN E. Buskens (Mede projectleider) Functie / Position: Hoogleraar Medical Technology Assessment Opleiding / Education: Studierichting / Subject: T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Epidemiologie Postbus Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 3

4 9700 RB GRONINGEN W. Heuse (Projectcommissielid) Functie / Position: Vertegenwoordiger Zorgbelang Groningen Opleiding / Education: Studierichting / Subject: T: F: E: Zorgbelang Groningen Postbus CA GRONINGEN Prof. dr. S.A. Rijneveld (Projectcommissielid) Functie / Position: Hoogleraar sociale geneeskunde Opleiding / Education: WO Studierichting / Subject: T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Sociale Geneeskunde Postbus AD GRONINGEN J.P.J. Slaets (Mede projectleider) Functie / Position: Hoofd Universitair Centrum voor Ouderengeneeskunde Opleiding / Education: Studierichting / Subject: Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 4

5 T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Centrum voor Ouderengeneeskunde Postbus RB GRONINGEN K. van der Meer (Projectcommissielid) Functie / Position: Hoogleraar afdelingshoofd huisartsgeneeskunde Opleiding / Education: Studierichting / Subject: T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Academische Huisartspraktijk Groningen Postbus RB GRONINGEN Samenwerking / Collaboration Samenwerking tussen onderzoek en praktijk / Cooperation between research and practice: Ja / Yes Gemeente Groningen Postbus PB GRONINGEN Lentis Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 5

6 Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg Groningen Zuid Postbus AB GRONINGEN DHV Groningen Damsterdiep 191 D 9713 EC GRONINGEN Universitair Medisch Centrum Groningen Academische Huisartspraktijk Groningen Postbus RB GRONINGEN Zorgbelang Groningen Postbus CA GRONINGEN Zorggroep Noorderbreedte Postbus BR LEEUWARDEN Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 6

7 Hanzehogeschool Groningen Postbus RM GRONINGEN Thuiszorg Groningen Postbus CA Groningen Evean Groep Assen Postbus AV ASSEN Trimbos Instituut Ouderen Postbus AS UTRECHT Menzis Zorg en Inkomen Raad van Bestuur Hanzelaan JP ZWOLLE Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 7

8 SOOG Siersteenlaan ES GRONINGEN Organisatie van Samenwerkende Ouderenbonden Hoendiep TE GRONINGEN Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 8

9 Projectgegevens / Project information Datum indienen (via ProjectNet) / Date of application :20 Projecttype / Project type Anders Samenvatting / Summary Het Netwerk Ouderenzorg Regio Noord wordt opgezet rondom een gemeenschappelijk gedragen visie; namelijk dat inzicht en evidentie grootschalige implementatie vooraf dienen te gaan. Deze visie vormt de basis voor initiatieven en projecten die vanuit het regionale netwerk worden ontplooid. De mening van de ouderen zelf staat hierbij voorop. Beoogd wordt de wensen en verwachtingen van de ouderen structureel te borgen in de opbouw en monitoring van de zorg. De algemene doelstelling van het Netwerk Ouderenzorg regio Noord is het realiseren van meerwaarde, i.c. verbetering in zorg, welzijn en wonen voor de ouderen met complexe problematiek in de regio Noord. De activiteiten vanuit het netwerk richten zich op het structureel versterken en verankeren van een integraal zorg- en ondersteuningsaanbod op maat leidend tot betere zelfredzaamheid, functiebehoud en hogere kwaliteit van leven. Het initiële focus van dit programma ligt op het signaleren van specifieke zorgvragen en behoeften van ouderen. Op basis van kennis, dat wil zeggen, met onderzoek onderbouwde inzichten, zullen mogelijkheden voor verbetering van de gezondheidszorg voor kwetsbare ouderen worden geïdentificeerd, waaronder het vormen van inhoudelijk samenhangende zorgnetwerken in de regio. Een tweede centraal doel is het verkrijgen van voldoende inzicht in de samenhang tussen ziekte, behandelingen, beperkingen en welbevinden. Slechts nadat dit inzicht is verkregen kunnen interventies gericht op beïnvloedbare factoren daadwerkelijk worden vastgesteld, en kan op basis van de te verwachten (hoogste) doelmatigheid hieruit een keuze worden gemaakt. Ziekte en beperkingen leiden naast sociale isolatie tot een verlies van bronnen van welbevinden. Het is derhalve essentieel om bij ontwikkelingen in de zorg inzicht in de samenhang tussen ziekte, behandelingen, functieverlies en welbevinden mee te laten wegen. Bovendien vergt het herstel (zo dit al mogelijk is) van eenmaal opgetreden beperkingen bij ouderen relatief grote investeringen. Daarom is het ook belangrijk om potentiële problemen vroegtijdig te onderkennen, zodat gericht preventieve actie kan worden ondernomen. Een derde centraal doel dat binnen de regio Noord is gedefinieerd betreft deze signalering. Alleen de leeftijd van mensen geeft onvoldoende informatie de diversiteit van de ouderen waarop de zorg moet aansluiten. Er is daarom een grote behoefte aan gevalideerde triage instrumenten die individuen tijdig kunnen identificeren voor de meest geschikte standaard of speciale zorgpaden. Tenslotte volgt onderzoek om de (veelbelovende) interventies ter voorkoming van beperkingen en verlies van welbevinden te onderbouwen met evidentie van (kosten-)effectiviteit, waarna kennis kan worden geimplementeerd in praktijk en scholing. Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 9

10 Kenmerkend voor de regio Noord zijn vergrijzing, uitgestrektheid, dunbevolkt en sociaal-economische achterstand. Bijgevolg hebben zich reeds meerdere (sub-)zorgnetwerken gevormd of zullen ontstaan. Het NPO biedt de mogelijkheid en structuur om een en ander voldoende gemeenschappelijke kenmerken en samenhang mee te geven. Wij zullen erop toezien dat alle initiatieven worden geëvalueerd en vergeleken. Een buitengewoon belangrijke vraag voor de volksgezondheid is of wij in staat zullen zijn om met al onze inspanningen iets te veranderen aan de snelheid waarmee ouderen in de tijd meer kwetsbaar en meer complex worden. Het netwerk regio Noord bestaat organisatorisch uit een coördinatiecommissie, een klankbordgroep, een bestuurlijk netwerk en een wetenschaps-commissie. Vanuit de coördinatiecommissie of andere geledingen worden potentiële additionele partners geïdentificeerd of zij melden zichzelf aan. Op basis van gelijkwaardigheid neemt men zitting in het bestuurlijk netwerk. Het bestuurlijk netwerk toest of vanuit het veld aangedragen problemen en oplossingen passen binnen de visie en prioriteert. De oudere heeft middels sterke vertegenwoordiging in het bestuurlijk netwerk en een onafhankelijke klankbordgroep een duidelijke stem. Ook kan het bestuurlijk netwerk ongevraagd zelf actief aanbevelingen doen. Het vertalen van concepten naar evidence based praktijkvoering dient wetenschappelijk onderbouwd te gebeuren. De voorstellen voor zorgvernieuwing zullen daarom moeten worden voorzien van een wetenschappelijke evaluatie. Deze zal onafhankelijk worden getoetst op kwaliteit door de wetenschapscommissie. Hierin hebben gerennormeerde wetenschappers vanuit diverse achtergrond zitting, alsmede een vertegenwoordiger van het ouderen belang. Voor de primaire ontwikkeling en implementatie zal gebruik worden gemaakt van werkplaatsfuncties bij de netwerkparticipanten. Dit zijn kleinschalige netwerken van enthousiaste koplopers die bereid zijn om in een platte structuur nieuwe samenwerkingsverbanden en zorgmodellen te ontwikkelen en te implementeren. Voor transitieprojecten en grootschalige implementatieprojecten zal het bestuurlijk netwerk als geheel worden ingeschakeld. Trefwoorden / Keywords netwerk ouderenzorg kwetsbaarheid complexiteit welbevinden Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 10

11 Inhoud / Content Probleemstelling / Problem definition Tijdens het ouder worden neemt de kans op het krijgen van een of meerdere chronische ziektes toe en dit loopt parallel aan de afname van de (reserve-)capaciteit van orgaansystemen. Door verschillen in het proces van veroudering (o.a. snelheid) tussen individuen wordt de variatie tussen mensen met het stijgen van de leeftijd voor een aantal biologische kenmerken groter. Daarom wordt leeftijd als voorspeller van biologische kenmerken minder nauwkeurig en neemt de diversiteit tussen ouderen toe. Eenvoudig gesteld is de variatie die binnen ouderen van dezelfde leeftijd aanwezig is voor een deel te verklaren aan de hand van het begrip kwetsbaarheid of frailty. Voor een belangrijk deel is het arbitrair wanneer wij de gevolgen van veroudering ziekte noemen. Denk hierbij als voorbeelden aan dementie, diabetes en osteoporose. Deze multifactoriële ziektes hebben vaak gemeenschappelijke risicofactoren, zowel genetisch als vanuit de omgeving. Dit verklaart het clusteren van somatische en psychiatrische aandoeningen binnen dezelfde patiënten. Het zijn juist deze patiënten die complexe zorgvragen hebben en waarbij de vele interacterende factoren de geneeskunde ingewikkeld maken met minder zekerheden over wat de beste behandeling is.(plsek PE, Greenhalgh T. Complexity science. The challenge of complexity in health care. BMJ 2001;323(15):625 8) Het huidige standaard zorgaanbod voor kwetsbare ouderen schiet te kort op meerdere punten. Een belangrijk aspect is daarbij het fenomeen van van multimorbiditeit en verminderde functionele reserve. Innovatief zorgaanbod moet beter aansluiten op de diversiteit in termen van kwetsbaarheid, en individuele wensen en mogelijkheden op terrein van welbevinden. Problemen van de ouderen in de regio Noord De belangrijkste problemen die ouderen met multimorbiditeit in de regio Noord hebben zijn voor een belangrijk deel vergelijkbaar met andere regio's en landen. De zorg is te zeer gefragmenteerd in ziektespecifieke zorgpaden. Voor mensen met multimorbiditeit is er een ondoorzichtig en ondoelmatig aanbod. Het ontbreekt aan kennis over de epidemiologie van de kwetsbare ouderen en hun zorgvragen, maar ook zorginhoudelijke kennis voor mensen met multimorbiditeit ontbreekt. Kenmerken van de regio Noord De regio Noord is relatief dunbevolkt. Er zijn relatief veel ouderen, met bovendien een relatief lage sociaal economische status. Ten slotte blijkt het gebied weinig populair om te werken en kent dientengevolge een personeeldgebrek, met name medisch. In de regio valt heel wat gezondheidswinst te halen wanneer wij kijken naar de regionale verschillen in. In de rangorde van de 38 GGD regio's (VTV 2006) komt de gezondheidsindex van Groningen op plaats 32, Drenthe op 18 en Friesland op 20. Er zijn relatief weinig allochtonen. In de provincie Groningen ( mensen) is 11% tussen 65 en 80 jaar, in Friesland ( ) 11,6% en in Drenthe ( ) 12,6%. Het percentage 80+ is het hoogst in Drenthe 4,3%; in Groningen 4,2% en Friesland 4%. Programma Ouderenzorg Regio Noord Het Netwerk Ouderenzorg Regio Noord vindt zijn oorsprong in In dat jaar hebben de Evean Groep, Menzis en het UMCG tijdens de werkconferentie Innovatie van de zorg voor ouderen op 18 mei 2006 besloten met elkaar een aantal initiatieven te nemen op het gebied van ouderenzorg. Er is de afgelopen twee jaar een innovatief programma uitgevoerd waarin een 5-tal deelprojecten zijn ondergebracht. Deze deelprojecten zijn: De ontwikkeling van een screeningsinstrument, gebaseerd op de Groningen Frailty Indicator, de Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 11

12 INTERMED self assessment en een welbevinden self assessment vragenlijst, aan de hand waarvan de mate van frailty kan worden vastgesteld en een risicoprofiel ten aanzien van de zelfredzaamheid en zorgbehoefte kan worden opgesteld. De screening moet bruikbaar zijn in de klinische besluitvorming en op het gebied van risicomanagement. Het instrument dient gemakkelijk en in de eerste lijn hanteerbaar te zijn. Het onderzoeken van de mogelijkheden voor het ontwikkelen van een modulair opgebouwd geriatrisch scholingsprogramma, in eerste instantie gericht op huisartsen en nurse practitioners. De ontwikkeling van een thuizorgtechnologie en domotica wijzer/website. De wijzer/website moet gebruikt kunnen worden door zowel zorgaanbieders als de consument. De ontwikkeling van de functie van casemanager ouderenzorg. De ontwikkeling van een kleinschalige intramurale voorziening, gericht op kortdurende behandeling van ouderen. Het gaat hierbij om faciliteren van het herstel van het evenwicht waardoor de zelfredzaamheid hersteld wordt (revalidatiefunctie). De voorziening dient complementair te zijn aan de voorzieningen zoals partijen die nu reeds bieden. Het samenwerkingsverband wordt nu, twee jaar later, verbreed naar een grotere groep participanten van zorgaanbieders, welzijnsinstellingen, lokale overheids-instellingen, verzekeraars en kennisinstituten uit de Noordelijke regio. Relevantie / Relevance Omvang en impact van probleem De maatschappelijke relevantie staat omschreven in diverse landelijke rapporten: RGO (Ouderenzorg), GR (Vergrijzen met ambitie en Multimorbiditeit), STG (Medische ouderenzorg in de toekomst). In deze rapporten wordt ook melding gemaakt van van de vraag om betere zorg voor kwetsbare ouderen, en gebrek aan kennis in verschillende domeinen: wat zijn voor de organisatie van de zorg relevante subgroepen, profielen binnen de totale groep van ouderen; wat is de epidemiologie van deze profielen; wat is optimale of kosten-effectieve zorg voor ouderen met multimorbiditeit? Er zijn maatschappelijke ontwikkelingen die vragen om vernieuwde ouderenzorg. De vraag zal de komende decennia toenemen omdat het aantal ouderen in zowel absolute als relatieve zin sterk stijgt. Er komen ook andere ouderen, met andere comorbiditeit en andere verwachtingen. Dit legt een zware druk op de toekomstige gezondheidszorg waarop geanticipeerd moet worden. Het aantal 60+-ers neemt toe van 3 miljoen in 2005 tot 5 miljoen in 2030, terwijl de beroepsbevolking afneemt. Ouderen willen steeds langer thuis blijven wonen. Om die reden zal vooral de eerste lijn geconfronteerd worden met de toenemende en complexer wordende zorgvraag. Het aantal ouderen met multimorbiditeit zal fors toenemen. In 2005 woont 94% van de 65+ers en 70% van de 80+ers zelfstandig en dit percentage zal verder toenemen. De 'epidemiologie' laat zien dat er de afgelopen decennia winst geboekt is ten aanzien van de gemiddelde levensverwachting. Mensen leven langer en de sterftekans op hoge leeftijd neemt af, al loopt hierbij inmiddels achter in vergelijking met bijvoorbeeld Zweden, Zwitserland en Frankrijk. De huidige levenstandaard en gezondheidszorg dragen ertoe bij de chronische ziekte en beperkingen ten dele worden uitgesteld. Echter het verlengde leven gaat uiteindelijk gepaard met functieverlies en beperkingen zodat meer jaren met ziekte worden doorgebracht. Het streven van de (gezondheids-)zorg zou erop gericht moeten zijn het welbevinden te doen toenemen of in stand te houden binnen de resterende fysieke, psychologische en sociale reserves. Adequate zorg en preventie kunnen ertoe bij dragen dat beperkingen verder worden uitgesteld, waardoor het netto beroep op de gezondheidszorg minimaliseerd. Er valt ook doelmatigheidswinst te halen door zinloze of schadelijke vormen van geneeskunde te vermeiden. Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 12

13 De toekomstige gezondheidswinst bij ouderen zit niet per se in het voorkómen van ziekte en het verlengen van het leven, maar in het voorkómen van beperkingen. Ziekte en beperkingen leiden tot een verlies van bronnen van welbevinden in fysieke en psycho-sociale zin. Het is derhalve heel belangrijk om bij ontwikkelingen in de zorg meer inzicht te krijgen in de samenhang tussen ziekte, behandelingen, functieverlies en welbevinden. Daarom is het zaak om relevante determinanten en potentiële problemen vroegtijdig te onderkennen om daar vervolgens gericht actie op te kunnen ondernemen. Actie die recht doet aan de diversiteit van de ouderen. Alleen de leeftijd van mensen geeft onvoldoende informatie om ouderenzorg te sturen. Er is daarom een grote behoefte aan triage instrumenten die de belangrijke determinanten in kaart brengen zodat het zorgaanbod veel beter kan aansluiten op de diversiteit van de vraag, niet zozeer in termen van ziektes maar in termen van kwetsbaarheid, individuele mogelijkheden en wensen. Regio Noord. Regio Noord ondervindt bovengenoemde problemen eerder en in heviger mate. Daarom werd de afgelopen jaren vanuit het UMCG al met internationale samenwerking en met steun van het bestaande programma ouderenzorg in de regio, de Groningen Frailty Indicator, de INTERMED self assessment en een welbevinden self assessment vragenlijst ontwikkeld. Deze instrumenten zullen verder worden toegepast en geevalueerd en ontwikkelen in het NPO Regio Noord. Wij zijn met deze ontwikkelingen al jaren bezig, internationaal in de Intermed Program Management Group, in twee grote bevolkingsonderzoeken (LifeLines Groningen en Esther Heidelberg) en regionaal in het samenwerkingsverband Menzis-Evean-UMCG. Wij zetten de ontwikkeling van dit instrumentarium voort in een onderzoeks- en transitieproject. Bij de 30-40% van alle 65+ers die als verhoogd kwetsbaar worden geidentificeerd, lijkt het relevant om vroegtijdig in te zetten op het voorkómen of herstellen van de functionele beperkingen. Met behulp van het screenen op kwetsbaarheid en complexiteit kan in kaart gebracht worden bij wie en in welk domein de zorgrisico s zitten. Dat doet recht aan de diversiteit van de ouderen en het geeft een duidelijk handvat voor het samenstellen van de noodzakelijke interventies. Met Intermed wordt op een gestandaardiseerde wijze inzicht verkregen in de biologische, psychische en sociale gezondheidsrisico s en behoeften.(stiefel FC et al Operationalizing Integrated Care on a Clinical Level) Kennisoverdracht, implementatie, bestendiging / Knowledge transfer, implementation, consolidation Kennisoverdracht De kennisoverdracht zal in de eerste plaats via de gebruikelijke wetenschappelijke kanalen van publicaties, promoties en congressen plaatsvinden. De basiskennis die wij verzamelen rondom de determinanten kwetsbaarheid, complexiteit van de zorgvraag en welbevinden zijn nationaal en internationaal zeer relevant en zullen in ieder geval ook gecommuniceerd worden met binnen het NFU netwerkverband. Daarnaast zal een op de website van het UMCG een subsite worden ontwikkeld waar het landelijk programma staat beschreven en de wijze waarop wij daar in de regio Noord invulling aan geven. De site bestaat uit een een besloten gedeelte en een open gedeelte, respectievelijk voor de partners binnen het netwerk en voor alle overige belangstellenden. Het besloten deel wordt gebruikt voor de bijeenkomsten van de organsatieonderdelen van het netwerk. Gericht op specifieke doelgroepen zal steeds voor hen relevante informatie worden aangeboden. Om er bijvoorbeeld voor te zorgen dat de ouderen en hun families optimaal worden geïnformeerd zal gebruik gemaakt worden van lokale en regionale media en de regionale periodieken van de ouderenorganisaties, huis-aan-huis-bladen en de regionale omroep. Voor zorgverleners, beleidsmakers en financiers en wetenschappers zullen gerichte strategien worden gevolgd. In dat opzicht kan vermeld worden dat in het kader van een separaat transitie experiment een onderwijsmodel voor multidisciplinaire samenwerking wordt ontwikkeld binnen de regio. Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 13

14 Implementatie in de regio Het Netwerk Ouderenzorg Regio Noord heeft een bijzonder kenmerk omdat, op grond van de gemeenschappelijke visie, zowel zeer relevante epidemiologische gegevens als gegevens over de projectevaluatie op metaniveau voor alle deelnemers beschikbaar komen. Dit zal organisaties zowel aan de zorgaanbod kant als aan de financieringskant stimuleren om de goede zorgvernieuwing te behouden en daarbuiten te verbreiden en de ondoelmatige experimenten te stoppen. Bij de start van de ontwikkeling van de netwerken wordt getracht zoveel mogelijk gebruik te maken van regionale verbanden die er al zijn. Voor het bestendigen van het netwerk en de implementatie van projecten, is de beste weg degene waarbij de deelnemers op grond van gegevens uit het eigen netwerk inzien dat een zinvolle koers werd ingezet. Daarnaast is zorgvernieuwing vanuit een consistente visie over deelprojecten heen makkelijker te implementeren en te bestendigen dan losstaande deelprojecten. Ook vanuit andere regio's in, de centrale overheid in en in het buitenland (VS, Duitsland, Zwitserland, Belgie) wordt met veel belangstelling naar de resultaten van het netwerk regio Noord gekeken. Als zodanig biedt de structuur van het netwerk met regelmatige bijeenkomsten met vertegenwoordiging van ouderen en mantelzorgers, zorgaanbieders, gezondheidsautoriteiten en academie in de brede zin een uitstekende mogelijkheid om nieuwe inzichten en kennis over en weer uit te wisselen. Het feit dat deze vergaderingen een formeel statuut krijgen, waarbij de gehele OOR regio vertegenwoordigd is, zal naar verwachting leiden tot bestendiging en intensivering van samenwerkingsverbanden. Daar waar men elkaar in het verleden in de "wandelgangen" ontmoette vind nu gerichte uitwisseling plaats en maakt men concrete afspraken over innovaties, onderzoek en uiteindelijke implementatie. Implementatie landelijk Het netwerk regio Noord participeert uiteraard ook in de kennisuitwisseling in NFU en ZonMw verband. Daarbij ligt het voor de hand om de in het landelijk programma verworven kennis en inzichten te consolideren in multidisciplinaire richtlijnen voor zorg aan (kwetsbare) ouderen. Hetgeen in bovenstaande werd gesignaleerd ten aanzien van uitwissling en samenwerking binnen de OOR regio Noord geldt uiteraard ook op landelijk niveau. Wij voorzien dat in komende ronden projecten zullen worden ingediend tezamen met andere netwerken die rond de overige UMCs zijn gevormd. Thans wordt reeds voorbereidend werk gedaan voor een gezamenlijke (intenationale) projectaanvraag met het AMC/NIDI en het Karolinska Institutet uit Stockholm. Doelstelling / Objective De gemeenschappelijk gedragen visie (inzicht en evidentie gaan grootschalige implementatie vooraf) vormt de basis voor initiatieven en projecten. De uitwerking van uit deze visie voortvloeiende inzichten en innovaties vindt eerst plaats nadat een brede inventarisatie en oriëntatie van specifieke zorgvragen en behoeften heeft plaatsgevonden vanuit het ouderen perspectief. Deze diversiteit zal netwerkparticipanten en ouderen aanzetten tot ontwikkeling van zorgvernieuwing. Algemene doelstelling Het realiseren van innovatieve zorg op maat met meerwaarde voor het welzijn van de ouderen met complexe problematiek, met betrokkenheid van ouderen en relevante partners. Dit leidt tot verankering van nieuwe inzichten en samenwerkingsverbanden voorbij de termijn van het NPO. Subdoelen 1. Signaleren van specifieke zorgvragen en behoeften van (kwetsbare) ouderen (epidemiologie van de Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 14

15 vraag) 2. Beschrijven van de associatie tussen ziekte, behandelingen, beperkingen en welbevinden 3. Ontwikkelen van gevalideerde instrumenten die tijdig hoog risico op multimorbiditeit en behoefte aan complexe zorg identificeren 4. Ontwikkelen van innovatieve en samenhangende zorgpad(en) 5. Implementeren van deze interventies 6. Onderzoek naar meerwaarde en evidentie van kosten-effectiviteit van innovaties Continue proces Bovenbeschreven stappen vormen een wetenschappelijke cyclus. Inventarisatie van probleemgebieden vanuit het perspectief van de ouderen, identificatie van samenhang en mogelijkheden voor innovatie en tenslotte evaluatie met evidentie van kosten-effectiviteit en implementatie. De ouderen spelen een belangrijke rol bij de stappen van inventarisatie, identificatie en evaluatie. Evaluatie Een buitengewoon belangrijke vraag voor de volksgezondheid is of wij in staat zijn om met al onze inspanningen iets te veranderen aan de snelheid waarmee ouderen in de tijd meer kwetsbaar en meer complex worden. Naast de analyses op deelprojectniveau wordt nadrukkelijk ingezet op analyses op metaniveau van determinanten (en uitkomsten) die fundamenteel zijn voor de reorganisatie van de ouderenzorg. De objectiveerbare of meetbare eindpunten zijn procesmaten van het netwerk: actieve participanten, nieuwe voorstellen, toepassen van transitievoorstellen, samenwerkingsverbanden in zorgnetwerken, communicatie binnen het netwerk. Het netwerk zal ook op patiëntenniveau concrete gegevens opleveren over de epidemiologie van de zorgvraag en de bereikte (gezondheids-)effecten. Plan van aanpak / Strategy 1. Plan van aanpak ten aanzien van signalering van de kwestbare ouderen De zorgvraag en uiteindelijke doelen van zorg zoals geuit door de doelgroep zijn de basis van het netwerk. De mening van de ouderen zelf staat voorop en pas daarna kan hierover een (aangepaste) professionele visie vanuit de zorg worden ontwikkeld. Met dit principe wordt beoogd de wensen en verwachtingen van de ouderen structureel te borgen in de opbouw en monitoring van de zorg. Op deze wijze zal er vanuit het netwerk voor worden gewaakt deze principes te handhaven zodat eerder en efficiënter een op maat zorgaanbod kunnen worden gerealiseerd. In alle projecten die gaan lopen wordt moet de kwetsbaarheid van de doelgroep worden vastgesteld, om zo de interventies op de juiste populatie te kunnen richten. Een en ander impliceert dat het instrumentarium toegesneden moet zijn op het gebruik voor en door ouderen en relevante professionals, waaronder 1e lijn. Dit aspect zal in een separaat onderzoeksproject worden onderzocht. Screeningsinstrument De netwerkvisie stoelt inhoudelijk op drie belangrijke concepten: kwetsbaarheid, complexiteit en welbevinden. De operationalisatie van deze concepten wordt hierna toegelicht. Kwetsbaarheid of frailty is een concept met biologische en psychologische determinanten waarmee de kans op een slechte uitkomst bij ouderen voorspeld kan worden. Het is gerelateerd aan een verlies van reserve capaciteit en verminderde adaptatiemogelijkheden. Deze inzichten kunnen toegepast worden bij Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 15

16 het optimaliseren van de individuele zorg. Zo hebben kwetsbare ouderen met een heupfractuur een slechtere prognose dan niet kwetsbare ouderen met diezelfde fractuur. Anticiperen op deze bekende verschillen in de preventieve sfeer kan bijdragen aan doelmatige keuzen in de zorg. Dit is een generiek, ziekte onafhankelijk gegeven. Dat laatste is heel belangrijk om te onderkennen en het heeft derhalve geen zin om zorg voor kwetsbare multi-morbide ouderen op te zetten vanuit enkelvoudige ziektemodellen. Dat resulteert in de actuele en ongewenste situatie: een te complexe en gefragmenteerde zorg. Voor het meten van kwetsbaarheid bij ouderen werd in Groningen de GFI (Groningen Frailty Indicator) ontwikkeld. [Steverink N, Slaets JPJ, Schuurmans H, Van Lis M. Measuring frailty: developing and testing the GFI (Groningen Frailty Indicator). Gerontologist. 2001; 41(special issue 1):236. ;Slaets JPJ. Vulnerability in the Elderly: Frailty. Med Clin N Am 90 (2006) ; Schuurmans H, Steverink N, Lindenberg S, et al. Old or frail: What tells us more? J Gerontol A Med Sci 2004;59:M962 5.] De GFI is een eenvoudige vragenlijst met goede voorspellende eigenschappen en goede toepasbaarheid in de praktijk. Deze lijst wordt in vele circuits voor ouderenzorg in binnen en buitenland gebruikt. Een tweede concept is de complexiteit van de zorgvraag, direct gerelateerd aan multi-morbiditeit. Ook dit betreft een aspect van ouderenzorg dat ziekteoverstijgend is. Vergelijkbaar met kwaliteit van leven worden verschillende domeinen onderscheiden: biologisch, psychisch, sociaal en zorg. Deze zaken spelen in principe ook bij het optreden van ziekte in andere levensfasen, maar gezien de beperkte (functionele) reserves zal meer expliciet rekening moeten worden gehouden met zorg in de breedte van deze domeinen. Valide informatie over dit aspect is essentieel bij klinische besluitvorming. Als voorbeeld twee belangrijke keuzemomenten: wie moet wel en wie moet niet naar speciale zorgpaden voor complexe patiënten? Wat is de inhoud van deze complexiteit op grond waarvan het zorgpad zorg op maat kan leveren? De doelmatigheid van het alles bij iedereen doen zoals dat gebruikelijk was in de geriatrische setting is suboptimaal. Om complexiteit te kunnen meten werd op basis van de zogenaamde Intermed een meetinstrument ontwikkeld. [de Jonge P et al. INTERMED--a clinical instrument for biopsychosocial assessment. Psychosomatics 2001; Huyse FJ et al. Operationalizing the biopsychosocial model: the intermed. Psychosomatics. 2001] Dit instrument wordt inmiddels in vele landen van Europa, maar ook in de VS en Japan gebruikt. Vertrekkend vanuit de Intermed is met de internationale Intermed Program Group een self-assessment intermed voor ouderen gemaakt.( Stiefel FC, Huyse FJ et al. Operationalizing Integrated Care on a Clinical Level: the INTERMED Project. In: Integrated Care For The Complex Medically Ill. Huyse and Stiefel ed. Medical Clinics of North America, 2006.) Het derde concept is welbevinden. Gezien de beperkte fysieke reserves en mogelijkheden voor volledig herstel dient dit begrip (in plaats van genezing) centraal te staan in de zorg voor ouderen. De klassieke kwaliteit van leven meetinstrumenten zijn hiervoor minder bruikbaar, cq niet expliciet ontwikkeld. Meer voor de hand ligt het om uit te gaan van de welbevinden theorieën die stellen dat mensen welbevinden ervaren door persoonlijke doelen te realiseren, uitgaande van de mogelijkheden en beperkingen in hun leven. Wij zullen de associatie tussen veranderingen van welbevinden en (de gevolgen van) ziekte, behandelingen van ziekte en de sociale context nader dienen te onderzoeken. Uiteindelijk moeten onze inspanningen op het gebied van ouderenzorg en welzijn (WMO) leiden tot een verbetering van het welbevinden. Op dit gebied is de kennisachterstand aanzienlijk. Het theoretisch model van de sociale productie-functie theorie is goed beschreven en ook empirisch onderbouwd, maar dat geldt niet voor de toepassing ervan in de praktijk. [Ormel J et al. Quality of life and social production functions: a framework for understanding health effects. 1997; Steverink N et al. How to understand and improve older people s selfmanagement of wellbeing ; Steverink N et al. Which social needs are important for subjective well-being? What happens to them with aging? 2006.] Het begrip welbevinden (binnen bestaande beperkingen) dient in de ouderenzorg meer op de voorgrond te staan. Het een en ander impliceert dat deze uitkomst nadruk dient te krijgen, en tot uitdrukking komt in de netwerkvisie. Gezien Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 16

17 het potentiële effect op de doelen die worden nagestreefd en de keuzen (en doelmatigheid) die daaruit voortvloeien is nader onderzoek naar feitelijke preferenties en waardering onder de doelgroep van ouderen (en hun naasten) aangewezen. Additioneel onderzoek dient een en ander nader te onderbouwen, maar de keuzen in de zorg voor de besteding van middelen zouden in de toekomst wellicht meer gebaseerd dienen te worden op effecten op welbevinden dan op effecten op ziekte uitkomstmaten. Werkwijze (zie ook executive info in bijlage) Allereerst dient daarom een inventarisatie van bovenstaande determinanten/uitkomsten plaats te vinden binnen de adherente populatie ouderen. Dit levert noodzakelijke epidemiologische gegevens op over omvang, geografische locatie en over de inhoudelijk relevante profielen, bijvoorbeeld in de matrix kwetsbaarheid-complexiteit. Voor (en daarbuiten) zijn deze gegevens nauwelijks bekend (rapport multimorbiditeit GR) maar ze zijn essentieel om over te kunnen gaan tot een gerichte herstructurering van de ouderenzorg op micro en op macro niveau. Deze basisgegevens zullen aan alle partners in de zorg ter beschikking worden gesteld, op basis waarvan zij worden uitgenodigd om met transitie en onderzoeksprojecten te komen die erop gericht zijn de zorg en uiteindelijke uitkomst voor een specifiek profiel (oudere met bepaalde multi-morbiditeit en kwetsbaarheid) uit de basisregistratie verbeteren. Dat kunnen probleemgerichte projecten zijn zoals het voorkomen van functionele achteruitgang bij opname in een ziekenhuis, valpreventie maar ook een transmuraal zorgpad voor een nieuw te definiëren multi-morbide ziekte-entiteit zoals hartfalen+copd+diabetes+stemmingsstoornis. De gedachte is dat de zorg beter van meet af aan kan worden geherstructureerd en geoptimaliseerd, dan dat in tweede instantie een afstemming wordt bewerkstelligd. Dus naar aanleiding van een systematisch inadequate polifarmacie geïnitieerd door monodisciplinaire specialisten dient bij voorkeur een reorganisatie binnen de tweede lijn plaats te vinden (defragmatatie van specialistisch beleid) in plaats van achteraf reparatie door de huisarts en de apotheker. Waar mogelijk zal gestreefd moeten worden naar eenvoudiger en meer directe aanpassingen in plaats van het aanstellen van een case manager om voortdurend de behandeling (doelen en middelen) te bewaken en de patiënten/mensen te begeleiden. Zo ontstaat ruimte voor een palet van zorgvernieuwing in het netwerk. Al deze projecten zullen uiteraard beoordeeld en geëvalueerd moeten worden, en derhalve blijft het belangrijk ook de basisgegevens van het Nationaal Programma Ouderenzorg (Minimale Data Set) te registreren. Binnen het NPO-regio Noord verwachten wij dat onze dataset richtinggevend zal zijn om later de toeleiding naar die specifieke zorgpaden goed te kunnen regelen. Tevens zal geïnventariseerd worden of het aanbod in termen van capaciteit en expertise afdoende is om te voorzien in de behoefte van de adherente populaties. Ten slotte zal de doelmatigheid op metaniveau worden geschat. In feite levert een goede registratie onmisbare management informatie. Het gaat uiteindelijk niet om de deelprojecten maar om de volksgezondheid van deze groep ouderen. Binnen het Netwerk Ouderenzorg Regio Noord en haar subnetwerken zal naar verwachting een variabel pallet van deelprojecten worden uitgewerkt, afhankelijk van lokale verschillen in zorgvraag en aanbod. Het streven is om binnen het netwerk Regio Noord de subnetwerken op metaniveau te kunnen analyseren en vergelijken. Met het oog op de beoogde landelijke implementatie is het relevanter om naar uitkomsten en kosten te kijken op het niveau van de specifieke patiëntprofielen. Daarbij ligt het meer voor de hand rekening te houden met de adherentiegebieden van zorgaanbieders met specifieke capaciteit en expertise en lokale zorgverzekeraars dan de resultaten van deelexperimenten uit te vergroten. Uiteraard zullen wij hierbij ook gebruik maken van de MDS registratie. Verschuivingen van de kosten en effecten op metaniveau zullen worden geëvalueerd. Dit impliceert dat transities (tussen ziektetoestanden en zorgbehoefte etc.) in de tijd op niveau van individuele patiënten zullen dienen te worden geregistreerd. Een buitengewoon belangrijke vraag voor de volksgezondheid is of wij in staat zijn om met al onze Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 17

18 inspanningen iets te veranderen aan de snelheid waarmee ouderen in de tijd meer kwetsbaar en meer complex worden. Hetzelfde geldt (op metaniveau) ten aanzien van effecten op welbevinden. Ten aanzien van meer op preventie gerichte zorgvernieuwingen, waar eveneens grote uitdagingen van de ouderenzorg liggen geldt uiteraard dat de zelfde methodiek en denkwijze wordt gepropageerd. Om de netwerkvisie te kunnen uitdragen en er uitvoer aan te kunnen geven is een (hiërarchisch) bestuurlijk netwerk nodig. Voor de primaire ontwikkeling en implementatie zal gebruik worden gemaakt van werkplaatsfuncties bij de netwerkparticipanten. Dit zijn kleinschalige netwerken van enthousiaste koplopers die bereid zijn om in een platte structuur nieuwe samenwerkingsverbanden en zorgmodellen te ontwikkelen. Voor transitieprojecten en grootschalige implementatieprojecten zal weer terug worden geschakeld naar het hiërarchisch bestuurlijk netwerk. 2. Plan van aanpak van het netwerk Visie op de netwerkstructuur Wij staan voor de uitdaging een netwerkstructuur te bouwen met een centrale visie, gemeenschappelijke einddoelen en zowel centrale als decentrale netwerkkenmerken*). Het netwerk Regio Noord wordt opgezet rondom een gemeenschappelijk gedragen visie. Deze visie zal de basis vormen voor aanvankelijke initiatieven en projecten die vanuit het regionale netwerk worden ontplooid. De participerende instellingen en bestuurders die de samenwerkingsovereenkomsten ondertekenen committeren zich de gemeenschappelijke visie uit te dragen en binnen hun organisatie invulling te geven aan met de visie samenhangende projecten. *) Gezien de omvang van de regio (Groningen, Friesland, Drente, deel Overijssel) wordt het ontstaan van subnetwerken die vanuit dezelfde netwerkvisie werken, gestimuleerd. Werkwijze Ontwikkeltraject 1. Voorfase ( t/m april 2008) 2. eerste fase voorbereiding van de start (april oktober 2008) 3. tweede fase de start en verbreding) (oktober 2008-december 2008) 4. derde fase innovatie (januari 2009-december 2010) 5. vierde fase implementatie en verankering (januari 2010-december 2011) Uitleg geven over de fasen In de voorfase is het programma ouderenzorg in het netwerk Menzis-Evean-UMCG van start gegaan. Daarin is belangrijke ervaring opgedaan voor een vruchtbare samenwerking tussen inhoudelijke zorgvernieuwing, grote zorgaanbieders en een financier van de zorg. Het gedachtengoed van deze activiteiten vormt de basis van het netwerk regio Noord. In de eerste fase, van april tot oktober 2008, is de netwerkorganisatie uitgedacht en opgericht. De leden van de coördinatiecommissie werden benoemd, gevolgd door de wetenschappelijke commissie. In deze periode werd het netwerkvoorstel uitgewerkt en in de regio uitgedragen. Dat is succesvol verlopen en op 15 oktober as vindt de startbijeenkomst plaats onder grote regionale belangstelling. Tevens zijn in deze periode de flankerende transitievoorstellen en een onderzoeksvoorstel geschreven. In de derde fase zullen wij de gehonoreerde projecten uitvoeren zodat er ook nieuwe input komt voor nieuwe ideeën. Uiteraard dient dit te leiden tot nieuwe aanvragen en ook van andere netwerkparticipanten voor zover deze binnen de visie van het NPO Regio Noord vallen. In de laatste fase van het NPO zullen wij vooral datgene wat succesvol blijkt te zijn grootschaliger implementeren en verankeren. Dat zal in afstemming met de resultaten van de andere netwerken gebeuren. In deze fase is het ook belangrijk om de continuïteit van de activiteiten binnen het Netwerk Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 18

19 Ouderenzorg Regio Noord zoveel mogelijk te borgen voor de toekomst. De verwachting is dat dit voor uit de ervaren en zichtbaar gemaakte winst voor alle participanten zal komen. Netwerkstructuur De organisatiestructuur van het netwerk regio Noord bestaat uit: Een coördinatiecommissie; Een klankbordgroep ouderen, mantelzorgers en vrijwilligers; Een bestuurlijk netwerk; Een wetenschapscommissie; Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Coördinatiecommissie De coördinatiecommissie is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de doelstellingen van het programma ouderenzorg en draagt zorg voor de coördinatie van alle activiteiten en afstemming van de verschillende onderdelen. Een klankbordgroep Ouderen, Mantelzorgers en Vrijwilligers. Deze klankbordgroep is ingevuld en zal uitgebreid worden onder andere vanuit de bestaande contacten van het UMCG met ouderenbonden en mantelzorgorganisaties in onze regio. Deze klankbordgroep heeft een adviserende rol. De klankbordgroep wordt periodiek geïnformeerd over de ontwikkelingen binnen het bestuurlijk netwerk, de keuze van thema s en voortgang van projecten. Het bestuurlijk netwerk Een regionaal bestuurlijk netwerk is in ontwikkeling en bestaat uit de bestuurlijke vertegenwoordigers van alle relevante partijen op het gebied van de ouderenzorg: ouderbonden, thuiszorgorganisaties, huisartsenpraktijken, verzorgingshuizen, verpleeghuizen, ziekenhuizen, GGZ organisaties en hun professionals, opleiders ouderenzorg als ook relevante gemeentelijke instanties. Het bestuurlijk netwerk geeft sturing aan prioritering, opzet en uitvoer van transitieprojecten. In feite is er sprake van het uitbreiden van een al bestaand samenwerkingsverband van een lokaal actieve zorgverzekeraar en een conglomeraat van zorgaanbieders (Menzis, EVEAN en Universitair Centrum Ouderengeneeskunde). Het regionaal bestuurlijk netwerk is een flexibel orgaan dat kan uitbreiden naar gelang de inzichten of behoeften van de leden van het regionaal bestuurlijk netwerk. Van het netwerk bestuur wordt verwacht dat het in staat zal zijn de problemen actief te identificeren en in onderling overleg tot prioritering van probleemgebieden kan komen. Op basis van het mandaat van de achterban kunnen concrete besluiten over opzet en organisatie van projecten worden genomen. Het actief identificeren zal met name in de opstartfase van belang zijn. Het regionaal bestuurlijk netwerk zal projectvoorstellen toetsen op relevantie en zo nodig bijstellen en adviseren ten aanzien van indiening bij ZonMw. Gezien de functie die het regionaal bestuurlijk netwerk heeft zullen de leden primair uit lagen van management en directie komen en zal niet per definitie een grote expertise op het terrein van onderzoek aanwezig zijn. De wetenschapscommissie Uiteraard wordt ook grote waarde gehecht aan onderzoeksprojecten en wetenschappelijke evaluatie van de transitie- en implementatieprojecten. Opdat de projecten die door het netwerk bestuur worden geprioriteerd en voorgedragen voor uitwerking op wetenschappelijk verantwoorde wijze worden geëvalueerd, zal een separate beoordeling op kwaliteit worden ingebouwd. Daartoe is een wetenschapscommissie samengesteld met vertegenwoordiging vanuit huisartsgeneeskunde, verpleeghuisgeneeskunde, public health, interne geneeskunde en ouderengeneeskunde, ICT, bedrijfskunde en operations management, en Epidemiologie en MTA. Ter ondersteuning is reeds een senior wetenschappelijk onderzoeker epidemioloog (UD niveau) geworven. Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 19

20 De taak van de commissie zal eruit bestaan ingediende projecten te toetsen op kwaliteit, te adviseren en waar relevant te participeren. Het is dus expliciet de bedoeling de kwaliteit van de in te dienen evaluatie en wetenschappelijk projecten te garanderen. Het track record van de individuele leden en de brede multi-disciplinaire achtergrond van de commissie staat garant voor het realiseren van deze doelstelling. In samenspraak met het netwerk bestuur- en de wetenschapscommissie zal op regelmatige basis expliciet worden geïnventariseerd of de meta-doelstellingen worden gerealiseerd en of dit nadere wetenschappelijke studie vereist. Voorzien wordt dat met name vanuit deze samenspraak actief wordt gescout en wordt ingezet op en bijgedragen aan projecten die een overstijgend niveau hebben. Naar verwachting zullen de wetenschappers samen met de bestuurders komen tot nieuwe vraagstellingen en inzichten, die toetsing en nader onderzoek vereisen. Te denken valt bijvoorbeeld aan de feitelijke behoefte en waarderingen van ouderen ten aanzien van zorgvoorzieningen en uitkomsten van zorg. Thans zijn de wetenschappelijke inzichten op deze terreinen relatief beperkt maar zijn door het voorbereidende team uit het UMCG in samenspraak met enkele leden uit de twee geledingen als relevante en kansrijke onderwerpen onderkent. Praktische werkwijze Het bestuurlijk netwerk vergadert tenminste twee maal per jaar (ca. 2 maanden) voor de deadlines van indiening van ZonMw. Enkele weken later vergadert de wetenschapscommissie over de geprioriteerde projecten. In de tijd die resteert, dienen de projecten definitief te worden uitgewerkt, waarbij ondersteuning vanuit bestuurlijke en wetenschappelijke geleding zal worden geboden, al naar gelang behoefte en relevantie. Tussentijds worden lopende projecten besproken, en kunnen nieuwe onderwerpen en probleemgebieden worden geidentificeerd en uitgewerkt. Een maal per jaar zullen de beide organen een gezamenlijke vergadering beleggen die erop gericht is het metaniveau te blijven overzien en nieuwe mogelijkheden voor projecten op dat niveau te kunnen identificeren. Stem van de ouderen zelf De basis van het Netwerk Ouderenzorg Regio Noord zijn de ouderen zelf. Getracht wordt de wensen en verwachtingen van de ouderen structureel te borgen in de opbouw en uitvoering van het netwerk en de projecten. Wij geven dit als volgt vorm: Het screeningsinstrument De zorgvraag en uiteindelijke doelen van zorg zoals geuit door de doelgroep zijn de basis van het netwerk. De mening van de ouderen zelf staat voorop en pas daarna wordt een (aangepaste) professionele visie vanuit de zorg worden ontwikkeld. Op deze wijze zal er vanuit het netwerk voor worden gewaakt deze principes te handhaven zodat eerder en efficiënter een op maat zorgaanbod kunnen worden gerealiseerd. Bestuurlijk netwerk De bestuurders van de ouderenorganisaties participeren binnen het bestuurlijk netwerk. Zij beoordelen mede de inhoudelijke relevantie van subsidie aanvragen van transitie-experimenten, onderzoeks-, en implementatie projecten, die in het kader van het Nationaal Programma Ouderenzorg, in de regio Noord worden ingediend. Wetenschapscommissie Er is een vertegenwoordiger in de wetenschapscommissie. Concreet uitgewerkte aanvragen zullen worden getoets op voldoende oog voor- en inbreng van het ouderen perspectief. Zij beoordelen mede de wetenschappelijke vraagstelling van subsidie aanvragen van transitie-experimenten, onderzoeks-, en implementatie projecten, die in het kader van het Nationaal Programma Ouderenzorg, in de regio Noord worden ingediend. Klankbordgroep ouderen, denktank, mantelzorgers en vrijwilligers. In de Klankbordgroep zijn de ouderenzorgansiaties van de gehele regio noord vertegenwordigd en daar Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :20 p. 20

SamenOud. Anders denken & anders doen

SamenOud. Anders denken & anders doen SamenOud Anders denken & anders doen drs. Folkert Ringnalda Verpleegkundige Bedrijfskundige (RuG) (Internet-)ondernemer LinkedIn: www.linkedin.com/in/folkertringnalda Productontwikkeling Business Development

Nadere informatie

Algemene gegevens / General Information

Algemene gegevens / General Information Algemene gegevens / General Information Programma / Programme Nationaal Programma Ouderenzorg Subsidieronde / Subsidy round 1e ronde NPO transitie-experimenten Projecttitel / Project title Analyse van

Nadere informatie

Kwetsbaarheid, zorgvraag en welbevinden I. HHM Hegge Internist geriater

Kwetsbaarheid, zorgvraag en welbevinden I. HHM Hegge Internist geriater Kwetsbaarheid, zorgvraag en welbevinden I HHM Hegge Internist geriater Hippocratus 460 BC tot 377 BC 82 jr Titian 1484 tot 1576 92 jr Ouder worden Hans Rosling BBC Levensverwachting op 25 jr 2005 2008

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

SamenOud MOgroep 14 oktober 2014

SamenOud MOgroep 14 oktober 2014 SamenOud MOgroep 14 oktober 2014 Coen Ronde Beleidsmedewerker I&O, Tinten welzijnsgroep Projectleider SamenOud c.j.ronde@umcg.nl Universitair Medisch Centrum Groningen Afdelingen Gezondheidswetenschappen

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Zorg voor ouderen en welzijn Netwerk West Achterhoek

Zorg voor ouderen en welzijn Netwerk West Achterhoek Zorg voor ouderen en welzijn Netwerk West Achterhoek Huishoudelijk Reglement Zowel NWA Inleiding De dubbele vergrijzing vraagt om een proactief beleid op het gebied van zowel medische als niet-medische

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst. Netwerk Ouderenzorg. Regio Noord

Samenwerkingsovereenkomst. Netwerk Ouderenzorg. Regio Noord Samwerkingsoverekomst Netwerk Ouderzorg Regio Noord Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3: Visie doelstelling van het Netwerk Ouderzorg Regio Noord Samstelling Netwerk Ouderzorg Regio Noord Taakstelling, samstelling,

Nadere informatie

Ouderengeneeskunde in de eerste lijn:

Ouderengeneeskunde in de eerste lijn: Ouderengeneeskunde in de eerste lijn: Naar een Universitaire Praktijk Ouderengeneeskunde (UPO) ANH-Halfjaarlijkse 15 januari 2015 Cees Hertogh & Ferry Bastiaans 1 Achtergronden (extern): Toenemende en

Nadere informatie

INTERMED Self-Assessment Het scoren van BioPsychoSociale Gezondheidszorg behoeften vanuit perspectief van de oudere Maart 2011

INTERMED Self-Assessment Het scoren van BioPsychoSociale Gezondheidszorg behoeften vanuit perspectief van de oudere Maart 2011 INTERMED Self-Assessment Het scoren van BioPsychoSociale Gezondheidszorg behoeften vanuit perspectief van de oudere Maart 2011 De INTERMED 1 is een instrument waarmee zorgcomplexiteit kan worden vastgesteld.

Nadere informatie

Praktische bruikbaarheid van frailty(schalen)

Praktische bruikbaarheid van frailty(schalen) Praktische bruikbaarheid van frailty(schalen) Kwetsbaarheid? Wie is kwetsbaar (m.n. in thuissituatie)? - hoe op te sporen? - en dan? Erik van Rossum Kwetsbaarheid (I) Verstoring balans normale veroudering

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: frailty. Prof. dr. J.P.J. Slaets

Kwetsbaarheid bij ouderen: frailty. Prof. dr. J.P.J. Slaets Kwetsbaarheid bij ouderen: frailty. Prof. dr. J.P.J. Slaets Samenvatting. Kwetsbaarheid bij ouderen is gerelateerd aan het verouderingsproces, aan het optreden van comorbiditeit en is een risicofactor

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 SAMENVATTING 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 134 Type 2 diabetes is een veel voorkomende ziekte die een grote impact heeft op zowel degene waarbij

Nadere informatie

TinZ, Netwerk Dementie Friesland

TinZ, Netwerk Dementie Friesland TinZ, Netwerk Dementie Friesland Eileen van Ligten Vierde regiobijeenkomst 11 november 2011 Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Dementie Friesland Regiobijeenkomst NPO 11-01-2011 TinZ is een netwerkorganisatie

Nadere informatie

Vernieuwingen in de eerstelijnszorg voor ouderen. Henriëtte van der Horst Hoofd afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde VUmc

Vernieuwingen in de eerstelijnszorg voor ouderen. Henriëtte van der Horst Hoofd afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde VUmc Vernieuwingen in de eerstelijnszorg voor ouderen Henriëtte van der Horst Hoofd afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde VUmc Thema s NPO: netwerken, eerstelijns transitie-experimenten Opbrengsten

Nadere informatie

Algemene gegevens / General Information

Algemene gegevens / General Information Vooraanmeldingsformulier / Preliminary Application Form Algemene gegevens / General Information Programma / Programme Nationaal Programma Ouderenzorg Subsidieronde / Subsidy round 3e ronde NPO implementatieproject

Nadere informatie

Samenvatting. Succesvol ouder worden kan ook bij ziekte

Samenvatting. Succesvol ouder worden kan ook bij ziekte Samenvatting Ouderdom komt met gebreken, en vaak met één of meer chronische ziekten. Behandeling betekent dan lang niet altijd genezing, maar vaak het voorkómen van erger, door het tegengaan of verminderen

Nadere informatie

Algemene gegevens / General Information

Algemene gegevens / General Information Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Dossiernummer / Dossier number: 60-60900-97-071 DEFINITIEF Algemene gegevens / General Information Programma / Programme Zorg voor Beter/ Invoeren van

Nadere informatie

Het Nationaal Programma Ouderenzorg - een integrale aanpak

Het Nationaal Programma Ouderenzorg - een integrale aanpak Het Nationaal Programma Ouderenzorg - een integrale aanpak In het Nationaal programma Ouderenzorg (NPO) hebben de universitair medische centra (umc s) een werkwijze gevonden die gekenmerkt wordt door:

Nadere informatie

Zorgpad voor Kwetsbare Ouderen Presentatie Heerenveen 18/11/2014

Zorgpad voor Kwetsbare Ouderen Presentatie Heerenveen 18/11/2014 Zorgpad voor Kwetsbare Ouderen Presentatie Heerenveen 18/11/2014 Riet ten Hoeve Friesland Voorop Het zorgpad is ontwikkeld door een Projectgroep in het kader van Friesland Voorop en vastgesteld september

Nadere informatie

Nationaal Programma Ouderenzorg

Nationaal Programma Ouderenzorg Betere zorg voor ouderen met complexe hulpvragen Nationaal Programma Ouderenzorg Geen symbolische vertegenwoordiging, maar serieus luisteren naar kwetsbare ouderen. Hannie van Leeuwen (85), lid programmacommissie

Nadere informatie

Subsidiebeleid Stichting Zorg en Zekerheid

Subsidiebeleid Stichting Zorg en Zekerheid SUBSIDIEBELEID 2014 oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Thema s... 4 2.1 Preventie... 4 2.2 Ouderenzorg... 5 2.3 Mantelzorg/vrijwilligerswerk... 5 2.4 Daarnaast kunnen projectvoorstellen ingestuurd

Nadere informatie

De implementatie van de GRIP- en GLANScursussen: cursusaanbod voor ouderen gericht op eigen regie en welbevinden

De implementatie van de GRIP- en GLANScursussen: cursusaanbod voor ouderen gericht op eigen regie en welbevinden De implementatie van de GRIP- en GLANScursussen: een zelfmanagement cursusaanbod voor ouderen gericht op eigen regie en welbevinden Daphne Kuiper Vierde regiobijeenkomst 11 november 2011 Netwerk Ouderenzorg

Nadere informatie

Prestatie integrale ouderenzorg

Prestatie integrale ouderenzorg Prestatie integrale ouderenzorg Doel Het doel van deze prestatie is het tot stand brengen van een integraal, multidisciplinair zorgaanbod voor kwetsbare ouderen in de thuissituatie op het gebied van cure,

Nadere informatie

Op weg naar de module ouderenzorg

Op weg naar de module ouderenzorg Op weg naar de module ouderenzorg Geïntegreerde zorg voor ouderen met multiproblematiek Stichting Gezondheidscentra Eindhoven Robert Vening Katinka Mijnheer 12 oktober Inhoud presentatie 1. Introductie

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Echte innovatie van de ouderenzorg vraagt om paradigmaverandering!

Echte innovatie van de ouderenzorg vraagt om paradigmaverandering! Echte innovatie van de ouderenzorg vraagt om paradigmaverandering! Prof. dr. Raymond TCM Koopmans, Hoogleraar Ouderengeneeskunde, in het bijzonder de langdurige zorg De vergrijzing ( verzilvering ) De

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie

Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie drs. Brigitte Gijsen, b.gijsen@iknl.nl adviseur productontwikkeling - programmaleider Herstel na kanker, IKNL Inhoud Oncologie: cijfers en ontwikkelingen

Nadere informatie

Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam. Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ. Versie 1.5

Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam. Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ. Versie 1.5 Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ Versie 1.5 Deze notitie heeft tot doel de transmurale visie op revalidatie te omschrijven aan de hand waarvan

Nadere informatie

De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem

De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem Ontwikkelingen in omgeving 1. Vraag naar klinische geriatrische

Nadere informatie

januari 2015 - L.M. Sluys Tympaan Instituut Sociale wijkteams Krimpenerwaard - Tympaan Instituut - info@tympaan.nl

januari 2015 - L.M. Sluys Tympaan Instituut Sociale wijkteams Krimpenerwaard - Tympaan Instituut - info@tympaan.nl januari 2015 - L.M. Sluys Tympaan Instituut I Inhoud blz 1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1 1.2 Vraagstelling 1 1.3 Aanpak en leeswijzer 1 2 Doelen 2.1 Doelen van beleid 3 2.2 Doelen van sociale wijkteams Krimpenerwaard

Nadere informatie

Samenvatting. Welk type zorg is PDL?

Samenvatting. Welk type zorg is PDL? Samenvatting In dit proefschrift is de zorgverlening volgens Passiviteiten Dagelijks Leven (PDL) beschreven. PDL wordt in toenemende mate toegepast in de Nederlandse en Vlaamse ouderenzorg en men ervaart

Nadere informatie

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp Voorbij de geraniums Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp 14 maart 2014 Voorbij de geraniums Visiestuk vitaliteitsdenken en vitaliteitscoaching

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

Informatie bijeenkomst

Informatie bijeenkomst Informatie bijeenkomst De zorg geborgd in Noord en Oost Groningen 9 september 2013 Agenda informatiebijeenkomst 9 september 1) Opening 2) Terugkijken werkconferentie 26 april 3) Impressie data-analyse

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Self-Management Ability Scale-30 (SMAS-30) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Self-Management Ability Scale-30 (SMAS-30) 1 Algemene gegevens 1 Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Self-Management Ability Scale-30 (SMAS-30) September 2009 Review: Béatrice Dijcks Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Factsheet Kwetsbare ouderen: Extramuralisering. Trekker: gemeente Arnhem

Factsheet Kwetsbare ouderen: Extramuralisering. Trekker: gemeente Arnhem Factsheet Kwetsbare ouderen: Extramuralisering Trekker: gemeente Arnhem Arnhem zet zich samen met Menzis en gemeenten in om kwetsbare ouderen langer thuis te laten wonen Wie? Zorgverzekeraar Menzis, de

Nadere informatie

De toekomst van de zorg in een vergrijzende samenleving

De toekomst van de zorg in een vergrijzende samenleving De toekomst van de zorg in een vergrijzende samenleving Nieuwe visie op zorg noodzakelijk! Stijgende vraag naar zorg Kostengroei Grote vraag naar zorgpersoneel Verwachtingen burgers Meer eigen regie in

Nadere informatie

CONVENANT TOT UITVOERING VAN HET BELEID INZAKE OPENBARE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG

CONVENANT TOT UITVOERING VAN HET BELEID INZAKE OPENBARE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG CONVENANT TOT UITVOERING VAN HET BELEID INZAKE OPENBARE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG Den Haag, 19 oktober 1999 CONVENANT TOT UITVOERING VAN HET BELEID INZAKE OPENBARE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG Partijen,

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Poortvliet, Rosalinde Title: New perspectives on cardiovascular risk prediction

Nadere informatie

Visie op de ontwikkeling. van de. Palliatieve Zorg. in Rotterdam en omstreken

Visie op de ontwikkeling. van de. Palliatieve Zorg. in Rotterdam en omstreken Visie op de ontwikkeling van de Palliatieve Zorg in Rotterdam en omstreken You matter because you are, and you matter until the last moment of life; and we will do all that we can, not only to help you

Nadere informatie

Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken. Cindy Kenis. Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige

Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken. Cindy Kenis. Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige Cindy Kenis Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige UZ Leuven, België Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken Introductie (1) Definitie Comprehensive Geriatric

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Het geriatrisch spreekuur in de huisartsenpraktijk Out off the box

Het geriatrisch spreekuur in de huisartsenpraktijk Out off the box Het geriatrisch spreekuur in de huisartsenpraktijk Out off the box Een opstap naar een 1,5 lijns centrum Door Coert Koenen, SO en opleider VOSON Van maatschap GeriCare AWBZ en intramuraal grootschalig

Nadere informatie

- Gezamenlijke visie - Algemeen of specifiek - Doelstelling vastgelegd - Doel SMART geformuleerd

- Gezamenlijke visie - Algemeen of specifiek - Doelstelling vastgelegd - Doel SMART geformuleerd Toetsingskader Verantwoorde zorg voor delictplegers met ernstige psychische en/of psychiatrische klachten (Netwerkniveau / Managementniveau); concept, 23 maart 2010 Aspect 1: Doelconvergentie De mate waarin

Nadere informatie

PROGRAMMA GEINTEGREERDE OUDERENZORG (PGO):

PROGRAMMA GEINTEGREERDE OUDERENZORG (PGO): Algemene gegevens / General Information Programma / Programme : Nationaal Programma Ouderenzorg Subsidieronde / Subsidy round : 4e ronde NPO Transitie-experimenten Projecttitel / Project title : PROGRAMMA

Nadere informatie

Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP)

Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP) Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP) I/ Inleiding Het aantal kinderen en jongeren met ernstige psychische problemen is goed bekend. Zowel in Nederland als in andere landen

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 08.1145, d.d. 25 november 2008 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Sluiten samenwerkingsconvenant 'Veerkracht' in het kader van preventie van depressie bij ouderen in Leiden Zuidwest BESLUITEN Behoudens

Nadere informatie

Verdiepings Leergang Ouderenzorg in de eerste lijn, 2012 code L-5

Verdiepings Leergang Ouderenzorg in de eerste lijn, 2012 code L-5 Verdiepings Leergang Ouderenzorg in de eerste lijn, 2012 code L-5 voor kaderartsen ouderengeneeskunde, specialisten ouderengeneeskunde in de eerste lijn, andere zorgverleners, eerstelijnsbestuurders, ROS-adviseurs

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009

Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009 Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009 Inleiding Het doel van Omkeer 2.0 is samen te vatten als: kijken hoe zorg en zorgvraag in elkaar steken en hoe dit

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting SAMENVATTING. 167 Met de komst van verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg, die naast de huisarts en verpleegkundigen van de thuiszorg, thuiswonende patiënten bezoeken om te zorgen dat patiënten

Nadere informatie

Algemene gegevens / General Information

Algemene gegevens / General Information Algemene gegevens / General Information Programma / Programme Nationaal Programma Ouderenzorg Subsidieronde / Subsidy round 2e ronde NPO onderzoeksprojecten Projecttitel / Project title Het triage-instrument:

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

Jaarplan Netwerk Ouderenzorg Haaglanden 2011

Jaarplan Netwerk Ouderenzorg Haaglanden 2011 Jaarplan Netwerk Ouderenzorg Haaglanden 2011 Inleiding Voor u ligt het jaarplan van het Netwerk Ouderenzorg Haaglanden (NOH) voor 2011. Net als alle andere regio s in Nederland is ook in de regio Haaglanden

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

Samenwerkingsverklaring. In Rivierenland werken gemeenten en Aanbieders samen

Samenwerkingsverklaring. In Rivierenland werken gemeenten en Aanbieders samen Samenwerkingsverklaring In Rivierenland werken gemeenten en Aanbieders samen Versie 15 september 2015 Uitgangspunt Gemeenten als formeel verantwoordelijke partij en Opdrachtgever, en Aanbieders als uitvoerende

Nadere informatie

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief - Werkzame preventie door het leven heen - (To Do or not To Do) Openbare les Ton Bakker lector Functiebehoud bij Ouderen in Levensloopperspectief 9 oktober

Nadere informatie

Verpleegkundige in de zorg aan kwetsbare ouderen

Verpleegkundige in de zorg aan kwetsbare ouderen Verpleegkundige in de zorg aan kwetsbare ouderen Erik van Rossum lector zorginnovaties voor kwetsbare ouderen Hoe gaat het met ouderen? En met de zorg voor ouderen? Kwetsbaarheid Sleutelrol verpleegkundige

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Onderzoek: de rode draad in het ontwikkelen van integrale zorg

Onderzoek: de rode draad in het ontwikkelen van integrale zorg Onderzoek: de rode draad in het ontwikkelen van integrale zorg Geke Dijkstra PhD, Programmaleider Toegepast GezondheidsOnderzoek Klaske Wynia PhD, Programmaleider SamenOud UMCG, Afdeling Gezondheidswetenschappen

Nadere informatie

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Een beschrijvend/ evaluatief onderzoek naar de samenwerking en communicatie tussen huisartsen en specialisten binnen de anderhalvelijnszorg ZIO,

Nadere informatie

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Inleiding De Nederlandse Vereniging voor Urologie (NVU) heeft als doel kwaliteitsverbetering te bewerkstelligen bij iedere uroloog ten gunste van iedere patiënt.

Nadere informatie

HET BESTE THUIS! TOEKOMST VOOR DEMENTIEZORG. Jan Vuister (directeur / bestuurder Geriant)

HET BESTE THUIS! TOEKOMST VOOR DEMENTIEZORG. Jan Vuister (directeur / bestuurder Geriant) HET BESTE THUIS! TOEKOMST VOOR DEMENTIEZORG Jan Vuister (directeur / bestuurder Geriant) Vandaag: Reflecties op: Dementie: NU Dementie: MORGEN Uitgangspunten voor dementiehulp thuis noodzakelijke modelvernieuwing

Nadere informatie

Lang zullen we leven!

Lang zullen we leven! Talmalectoraat Wonen, Welzijn en Zorg op hoge leeftijd Lang zullen we leven! Inauguratie 16 februari 2011 Dr. Evelyn Finnema Welkom! Waar gaan we het over hebben? Onderwerpen Aanleiding De opgaven en de

Nadere informatie

Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik

Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik Verslag van het seminar Depressiepreventie en lage SES: hoe verhogen we het bereik? 16 november 2010 bij Trimbos Inleiding & aanleiding Jaarlijks worden

Nadere informatie

Wonen, Welzijn en Zorg in het Virtuele Zorghuis

Wonen, Welzijn en Zorg in het Virtuele Zorghuis Wonen, Welzijn en Zorg in het Virtuele Zorghuis Thieu Heijltjes, oud-huisarts Medisch en zorginhoudelijk secretaris van de SCZW 1 Zorg en Wonen veranderen Wat kan je als Client? Hou je de regie? Hoe blijf

Nadere informatie

Een landelijk netwerk van ervaringsdeskundigen ten behoeve van beleid, onderzoek en onderwijs

Een landelijk netwerk van ervaringsdeskundigen ten behoeve van beleid, onderzoek en onderwijs met cc naar de cliënt Een landelijk netwerk van ervaringsdeskundigen ten behoeve van beleid, onderzoek en onderwijs Wilt u uw beleid, onderzoek en onderwijs meer vraaggericht maken? Wilt u weten of u de

Nadere informatie

24/09/2014. Indeling. Definitie Klinisch Pad. Klinische paden in de psychiatrie: twee jaar later. Sabine Buntinx

24/09/2014. Indeling. Definitie Klinisch Pad. Klinische paden in de psychiatrie: twee jaar later. Sabine Buntinx Klinische paden in de psychiatrie: twee jaar later Sabine Buntinx Indeling Intro KP Methodiek ontwikkelen zorgpad Hoe verliep het proces voor zorgpad Korsakov? Conclusie 11/9/ 2014 Icuro Q&S slide 2 Definitie

Nadere informatie

Evaluatie van de kankerplannen van de EU landen

Evaluatie van de kankerplannen van de EU landen 1 Evaluatie van de kankerplannen van de EU landen Overzicht van analyses en resultaten Renée Otter, MD, PHD, IKNL De bestaande analyses 2007: «Evaluation and integration of National Cancer plans»; EUROCAN+PLUS;

Nadere informatie

VRM en de zorgverzekeraar

VRM en de zorgverzekeraar VRM en de zorgverzekeraar Achmea Divisie Zorg & Gezondheid en Menzis Dinsdag 11 december 2012 Zwolle 1 Wat gaan we doen Introductie visie verzekeraar op chronische zorg Hoe gaat de verzekeraar om met de

Nadere informatie

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH Roadmap Institute for Positive Health April 2016 Stichting IPH INTRODUCTIE VAN DE IPH ROADMAP De IPH roadmap schetst de resultaten die IPH de komende jaren wil realiseren. De weg naar de resultaten toe

Nadere informatie

richtlijnen basis voor kwaliteit

richtlijnen basis voor kwaliteit richtlijnen basis voor kwaliteit het IKNL alles-in-één concept Alle kankerpatiënten in Nederland hebben recht op de best mogelijke zorg tijdens en na hun behandeling. U, als zorgprofessional, zet zich

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

NPA Congres, 4 februari 2016: De patiënt aan het roer?

NPA Congres, 4 februari 2016: De patiënt aan het roer? NPA Congres, 4 februari 2016: De patiënt aan het roer? Gezonde Zorg, Gezonde Regio Gelf Jan Wieringa: Voorzitter proeftuin Gezonde Zorg, Gezonde Regio Bestuurder Rijncoepel www.gzgr.nl Agenda Inleiding

Nadere informatie

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen ZIO, Zorg in Ontwikkeling Versie 1 INLEIDING Het Multidisciplinair Overleg (MDO) krijgt een steeds grotere rol binnen Ketenzorg, redenen hiervoor zijn:

Nadere informatie

Jaarverslag BJ 2013. Stichting Wetenschap Balans. 1 augustus 31 december. Tel 06-46741683 Keileweg 8 3029 BS Rotterdam

Jaarverslag BJ 2013. Stichting Wetenschap Balans. 1 augustus 31 december. Tel 06-46741683 Keileweg 8 3029 BS Rotterdam Jaarverslag BJ 2013 1 augustus 31 december Stichting Wetenschap Balans Tel 06-46741683 Keileweg 8 3029 BS Rotterdam www.swbalans.nl info@swbalans.nl Inhoudsopgave Inhoud Highlights... 1 Strategische highlights...

Nadere informatie

Projectinformatie Code Z. Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis

Projectinformatie Code Z. Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis Projectinformatie Code Z Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis December 2014 Inleiding In regio Haaglanden zijn vanuit de Stichting Transmurale Zorg Den

Nadere informatie

Bestaan er ideale condities voor samenwerking?

Bestaan er ideale condities voor samenwerking? Workshop: Congres Chronische Zorg 29 juni 2012 Bestaan er ideale condities voor samenwerking? Pim Valentijn, Jan van Es Instituut Email: p.valentijn@jvei.nl Inhoud De kunst van het samenwerken Het onderzoek

Nadere informatie

Subsidieaanvraag Minimaal

Subsidieaanvraag Minimaal Subsidieaanvraag Minimaal U kunt tijdens het schrijven van uw Subsidieaanvraag - Minimaal (maar ook na indiening) een PDF van uw Subsidieaanvraag maken. Deze PDF kunt u op uw eigen computer opslaan. Zolang

Nadere informatie

Prof dr Joris Slaets UMCG

Prof dr Joris Slaets UMCG 1 Oude mensen behandelen aan de grenzen van leefplezier. PROMs CBO 2 april 2013 Prof dr Joris Slaets UMCG Damien Hirst: we are afraid of nothing 2 Perspectief rondom veroudering Healthy ageing winners

Nadere informatie

Werkdocument prestatie Gestructureerde complexe ouderenzorg

Werkdocument prestatie Gestructureerde complexe ouderenzorg Werkdocument prestatie Gestructureerde complexe ouderenzorg Beschrijving van de prestatie De module gestructureerde complexe ouderenzorg richt zich op de zorg aan ouderen van 75 jaar en ouder in de eerste

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer]

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] [Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] Bestemd voor: Managers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, het (installatie)beheer of de bedrijfsvoering van technische systemen. Technici die

Nadere informatie

Transmurale zorgbrug

Transmurale zorgbrug Transmurale zorgbrug 13 februari 2014 Geriatriedagen 2014 Renate Agterhof, verpleegkundig specialist Spaarne Ziekenhuis Marina Tol, onderzoekscoördinator AMC Programma Aanleiding, ontwikkeling en stand

Nadere informatie

FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht)

FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht) FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht) Aanvrager Organisatie Overige initiatiefnemers Naam Contactpersoon Telefoon E-mail 1 Naam business case Klantsegment DAGBESTEDING CATEGORIE LICHT Cliënten

Nadere informatie

Programma Geïntegreerde Ouderenzorg (PGO)

Programma Geïntegreerde Ouderenzorg (PGO) NPO Transitie-experiment Programma Geïntegreerde Ouderenzorg (PGO) Herontwerp van het zorgaanbod: naar vraaggerichte, samenhangende, proactieve en preventieve zorg en begeleiding voor ouderen (75+) Klaske

Nadere informatie

REGIONALE VERNIEUWING ZORG & WELZIJN HET INNOVATIENETWERK BSIN

REGIONALE VERNIEUWING ZORG & WELZIJN HET INNOVATIENETWERK BSIN REGIONALE VERNIEUWING ZORG & WELZIJN HET INNOVATIENETWERK BSIN Presentatie 17-09-2015 Paulien van Hessen Joost van Genabeek WIE ZIJN WIJ? Paulien van Hessen: - Bestuurder Stichting Amsterdamse Gezondheidscentra

Nadere informatie

Aanbestedingsdocument AKC Onderzoekprogramma: Onderzoek Thema: Ronde 6: Titel: Projectnummer: AKC 27 1. Aanleiding 2. Context en hoofddoelen

Aanbestedingsdocument AKC Onderzoekprogramma: Onderzoek Thema: Ronde 6: Titel: Projectnummer: AKC 27 1. Aanleiding 2. Context en hoofddoelen Aanbestedingsdocument AKC Onderzoekprogramma: Professionalisering Arbeidsdeskundig Handelen Onderzoek Thema: Arbeidsparticipatie en Chronische Ziekte Ronde 6: AKC PAH 2015 Titel: Implementatie en verbreding

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie:

Oncologische Revalidatie: Oncologische Revalidatie: Verleden Heden - Toekomst dr. Jan Paul van den Berg, revalidatiearts Meander MC Doelstelling Oncologische Revalidatie Het verbeteren van de kwaliteit van leven van patiënten met

Nadere informatie

Patiëntveiligheidsprogramma

Patiëntveiligheidsprogramma Patiëntveiligheidsprogramma Sector Geestelijke Gezondheidszorg Contouren programma 2008 2011 22 november 2007 Vereniging GGZ Nederland Brancheorganisatie voor geestelijke gezondheids- en verslavingszorg

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

Landelijk Opleidingscompetentieprofiel. Master Physician Assistant

Landelijk Opleidingscompetentieprofiel. Master Physician Assistant Landelijk Opleidingscompetentieprofiel Master Physician Assistant Dit Landelijk Opleidingscompetentieprofiel van de Physician Assistant is tot stand gekomen door samenwerking tussen de 5 PA opleidingen

Nadere informatie

Een chronische ziekte komt zelden alleen! Hans Vlek, programmamanager

Een chronische ziekte komt zelden alleen! Hans Vlek, programmamanager Een chronische ziekte komt zelden alleen! Hans Vlek, programmamanager Syntein 12 oktober 2010 Zorggroepencongres 2 Kenmerken Syntein Organisatie multidisciplinaire zorggroep (BV) Doelgroep 135.000 Huisartsen

Nadere informatie