CODIFICATIE. Ius ex scripto = geschreven recht Ius ex non scripto = ongeschreven recht. Codificatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CODIFICATIE. Ius ex scripto = geschreven recht Ius ex non scripto = ongeschreven recht. Codificatie"

Transcriptie

1 Cdificatie CODIFICATIE Ius ex script = geschreven recht Ius ex nn script = ngeschreven recht Cdificatie Niet elke ptekening van het recht Geschreven recht waaraan de verheid een aan haar gezag ntleende, uitsluitende gelding tekent; deze exclusiviteit maakt de rechtsptekening tt een vlledige Delen: een verheid die gezag uitefent ver haar nderdanen p schrift gesteld dr het machtswrd van de verheid is dit recht exclusief geldig en daardr vlledig Rechtszekerheid het verheidsgezag bepaalt dat er p dit gebied geen ander recht geldt Nulla pena sina previa lege penali = geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan vrafgegane wettelijke bepaling Ecnmisch Plitiek Eenvrmige regeling vr het grensverschrijdende handels- en betalingsverkeer Belangrijk middel m een ntwakende natinale eenheid te smeden en te verstevigen; ttstandkming in vral plitiek bewgen tijden De betekenis van een tekst wrdt niet bepaald dr de schrijver maar dr de lezer die de tekst interpreteert. Geen enkele tekst kan het znder uitleg stellen en er bestaat daardr een zekere gespannen uitleg tussen de tekstschrijver en de tekstuitlegger. Bij cdificatie is deze verhuding gefrmaliseerd. Er is een fficiële, met gezag beklede tekstschrijver de wetgever en een fficiële, met gezag beklede tekstuitlegger de rechter. Niet te hge verwachtingen kesteren van cdificatie. Oudste cdificatie van het Rmeinse Recht in 450 v Chr. de plebs verlieten de stad Rme en keerde pas weer terug als de patriciërs belfde het recht p te tekenen dit werd geschreven p twaalf tafelen. De uitleggingsregels van deze wet bleven aan de patricische priesterkaste. Ttdat Gnaeus Flavius de geheime uitleg verried. 1 Bek f geschrift Latijnse term

2 Cdificatie Wetgever Maakt wetten, maar heeft de tekmstige uitleg niet in de hand. Hij prbeert dit te beheersen dr bijvrbeeld: Authentieke interpretatie = gezaghebbende uitleg dr de wetgever zelf (keizer Justinianus) Alg. verbd p cmmentaar = Keizer Justinianus; Frederik van Pruisen 1749 Référé législatif = Verlichting; een vrgeschreven uitleg; rechter is verplicht in alle gevallen waarin een wet uitleg behefde die uitleg aan de wetgever te vragen Een interpretatieverbd is echter nzinnig mdat de rechter zelf kan bepalen, dr middel van uitleg, f de wet terugverwijst naar de wetgever en daarnaast met de authentieke interpretatie p zijn beurt k weer geïnterpreteerd wrden. Rechter Niet de kwaliteit van zijn uitspraken maar de autriteit waarmee hij is bekleed, is bepalend vr wat psitief recht wrdt genemd. Met de principiële vrijheid van interpretatie zrgt hij ervr dat de cdificatie nit leemten vertnt. De cdificatie is daardr steeds vlledig, dwz nuitputtelijk. Vrtaan steunt de beslissing van elk geval dat zich vrdet verplicht p een tekst uit de cdificatie, dr uitleg dient zij in een wetsartikel te wrden ingelegd. Niet de rechters zijn nbezield (zals Mntesquieu beschrijft) maar de wet is nbezield, pas dr uitlegging van de rechter krijgt hij zijn betekenis. Ordening in de veelheid van interpretaties dmv indeling van wijzen van uitlegging Grammaticale interpretatie = welke betekenis hebben de wrden in het dagelijks spraakgebruik (Engelse rechters) Wetshistrische interpretatie = wat heeft de wetgever destijds met de betreffende tekst bedeld Rechtshistrische interpretatie = zekt naar de herkmst van een bepaalde regel Systematische f stelselmatig = he past een regel in het stelsel van de wet Analgie = een regel die niet p het te beslissen geval van tepassing is wrdt tch tegepast mdat het te beslissen geval lijkt p het geregelde geval Telelgische interpretatie = men hudt het del van een regeling in het g en maakt de uitleg aan dat del ndergeschikt Men is in beginsel vrij de ene f de andere uitleggingswijze te kiezen 2 Bek f geschrift Latijnse term

3 Cdificatie Verplichtingen van de rechter Advcaat Met vlgens de wet recht spreken Mag in geen geval de innerlijke waarde f billijkheid der wet berdelen Mag nimmer weigeren recht te spreken Met van ambtswege de rechtsgrnden aanvullen welke niet dr partijen zijn aangeverd (ius curia nvit = de rechter kent het recht) Met in z duidelijk mgelijke bewrdingen, dwz in wrden waaraan zveel mgelijk mensen dezelfde betekenis hechten (cmmunis pini) de berdeling van het geval dat vr hem ligt uit de wettekst afleiden. Elke van de gangbare betekenis afwijkende lezing dient hij met redenen te mkleden (maar hij mag (behalve in het strafrecht) afwijken zveel hij wil) Wettekst is de fns mnis iuris = brn van alle recht; wat de rechter verplicht zijn beslissing steeds te enten p de bewrdingen van de wet Mag geen wettekst wijzigen, legt hem alleen desnds in dit cncrete geval anders uit (rechter is dus geen zelfstandige rechtsbrn) Hij heeft altijd de vrijheid aan de wettekst een andere betekenis te geven dan er gewnlijk aan gegeven wrdt f dan hij tt nu te eraan gegeven heeft. De Hge Raad geeft tensltte de laatste uitleg en zrgt z vr rechtseenheid; ieder rechter is vrij m afwijkend van de HR te blijven interpreteren. Onbeperkte interpretatiemgelijkheden Nadeel = uitleg naar plitieke vertuiging van die tijd (Hitler) Vrdeel = betekenis verstart niet maar wrdt aangepast aan tijd en mstandigheden; de wet verudert niet maar blijft eeuwig jng, is nimmer nvlledig, het recht spreekt altijd: lex semper lquitur Uitlegkunde Interpretatie van de feiten en rechtsregels zijn gericht p het belang van de cliënt Aan zijn uitleg hangt geen gezag; hij met afwachten f de rechter hem vlgt Engelse rechter Met zich aan de betekenis van de tekst vlgens het wrdenbek huden (mag dus niet interpreteren => dit is het kenmerkende verschil tussen de taak van de Angelsaksische rechter en die van de cntinentale rechter) Is de wet ntereikend schuift hij de wet terzijde en valt hij terug p het rechtersrecht van de cmmn law. Hij is hierin een kleine wetgever De rechtseenheid wrdt gewaarbrgd dr de stare decisis-regel. De rechter verplicht zich te huden aan zijn eerdere uitspraken f die van zijn ambtsgenten (precedenten). 3 Bek f geschrift Latijnse term

4 Cdificatie Een jurist is eerder een schriftgeleerde dan een wetenschapper. Hij met vraagstukken uitleggen adhv histrische tekst m de verwarrende veelheid van interpretaties tegen te gaan. De dikte van een wetbek is niet van belang. De rechter kan zwel uit 2 artikelen als uit 1500 artikelen een zelfde srt rechtsstelsel ntwerpen dr de vrije interpretatie mgelijkheden. Lex semper lquitur Dr de nbeperktheid van de uitlegging kent de wet geen leemte en is dus altijd vlledig en spreekt dus altijd. De wet spreekt altijd 4 Bek f geschrift Latijnse term

5 Natuurrecht NATUURRECHT Declaratin f independence 1740 Karel van Habsburg, Keizer Heilige Rmeinse Rijk; jnge vruwelijke trnpvlger beschermde hij dr de Sancti Pragmatica = garantie van een grt aantal Eurpese vrsten m zich vr een ngestrde erfpvlging van Maria Theresia in de Ostenrijkse erflanden sterk te maken Frederik van Pruisen schendt deze sanctie wat een reeks van rlgen ntketent; vral tussen Engeland en Frankrijk ver de hele wereld Frankrijk staat bij de vrede van Parijs het gehele Nrdamerikaanse cntinent ten sten van de Mississippi aan Engeland af 1775 gewapende pstand tegen het mederland Verde hge belastingen in m rlgsksten te financieren 1776 Tm Paine schrijft pamflet Cmmn Sense Det een berep p het geznde verstand en niet p de precedenten uit de geschiedenis m naar nafhankelijkheid te streven juni Bill f Rights van de staat Virginia = psmming van grndrechten. inspiratiebrn vr Déclaratin des drits de l hmme et du cityen van 1789 dr de markies de la Fayette die p haar beurt mdel stnd vr de Prclamatie der Rechten van den Mensch van juli krijgt Jhn Hancck aangebden, de vral dr de jurist Thmas Jeffersn en Benjamin Franklin geschreven Declaratin f Independence Opsmming van nvervreemdbare rechten en de vaststelling dat een heerser die deze rechten met veten treedt dr zijn vlk kan wrden afgezet Immanuel Kant (Pruisische wijsgeer) schrijft pstel Was ist Aufklärung? (wat is verlichting) Mensheid zu dr haar eigen luiheid tt nmndigheid zijn vervallen en zich laten leiden dr allerlei autriteiten (dminee, arts, advcaat) znder eerst bij zichzelf te rade te gaan. Hier mest een einde aan wrden gemaakt: Sapere aude: habe Mut dich deines eigenen Verstandes zu bedienen 5 Bek f geschrift Latijnse term

6 Natuurrecht Samenvatting Declaratin f Independence Opgesteld dr.a. Benjamin Franklin en Thmas Jeffersn Geïnspireerd p het dcument dat p 12 juni 1776 tt stand kwam nl. de Bill f Rights van Virginia en de Engelse Wijsgeer Jhn Lcke Opsmming van nvervreemdbare rechten en de vaststelling dat een heerser die deze rechten met veten treedt dr zijn vlk kan wrden afgezet. Gebaseerd p het natuurrecht, dat alle mensen ter wereld een aantal natuurlijke, vanzelfsprekende rechten tekent Grte gelijkenis met beremd dcument uit de Nederlandse staatkundige geschiedenis nl. Placaet van Verlatinghe. Natuurrecht De regels zijn z natuurlijk dat zij geen bijzndere vaststelling beheven = dat alle mensen ter wereld een aantal natuurlijke, vanzelfsprekende rechten hebben, bij schending waarvan zij het recht hebben in pstand te kmen tegen een bewind dat deze rechten schendt. De natuurlijke grndrechten ntlenen hun rechtskracht niet aan het feit dat zij in staatkundige stukken zijn pgenmen, maar staan daarin veel meer gefrmuleerd als reeds bestaande rechten. Reacties p Natuurrecht Edmund Burke Strt zich aan de aanname dat mensen gelijk zijn Mensen zijn principieel ngelijk; zij nderscheiden zich van elkaar dr verschillen in vermgen, aanleg, kennis en gebrte. Een zekere mate van gereguleerde vrrang vr gebrte is nch nnatuurlijk,nch nrechtvaardig, nch nverstandig Tm Paine Met zijn bek The Rights f man verdedigt hij de rechten van de mens Jeremy Bentham Natuurlijke rechten zijn eenvudig nzin; het nut is het leidende beginsel bij rechtsvrming; het interpreteren van een wet maakt een nieuwe wet Geschiedenis natuurrecht Al in de udheid (Rmeinen/Grieken) bestnd de vertuiging dat naast het dr mensen gestelde recht een andere rechtsrde bestnd nl. het natuurrecht; rechtsregels die z natuurlijk zijn dat zij geen bijzndere bekrachtiging dr een wet f een rechterlijke beslissing ndig hebben m als geldend recht te wrden erkend. (Je heft niet te beschrijven dat een verkper met leveren en een kper met betalen, dit spreekt vr zich mdat de rede dit ingeeft). Z kn het gehele privaatrecht in twee grte blkken wrden verdeeld nl. ius gentium en het ius naturale. Deze tweedeling is bsleet (veruderd) gewrden dr de cdificatie van keizer Justinianus. Dr de cdificatie is al het Rmeinsrecht (incl. ius gentium) ius civile gewrden. Naar het rdeel van de kerkelijke juristen werd de waarheid echter gepenbaard in het natuurrecht. Dit zrgde vr een crrectie van de nbillijkheden van het psitieve recht (ius civile en ius gentium). De natuurrechtelijke pvattingen tetsten het psitieve recht p billijkheid. 6 Bek f geschrift Latijnse term

7 Natuurrecht Benamingen Ius civile = rechtsregels van specifiek inheemse rigine Ius gentium = Ius naturale Ius naturale & Ius gentium rechtsregels die universele gelding hebben; supranatinaal Ius naturale = rechtsregels dr de mraal ingebracht (het recht dat alle levende wezens bevat incl. de dieren Rmeinse jurist Gaius: Justianus: Rmeinse rechtsgeleerde Ulpinus: Ius gentium Alle vlkeren, die dr wetten en gebruiken wrden geregeerd, gebruiken deels hun eigen recht (ius civile), deels het recht dat alle mensen gemeen is, dat wat de natuurlijke rede vrschrijft, dat wrdt bij alle vlkeren te allen tijde in acht genmen (ius gentium). vegt hier aan te dat het ius naturale verwrdt tt ius gentium dr rlgen, slavernij etc. Het ius naturale is dan k een utpie gewrden en heeft geen werkelijkheidsgehalte. Het ius naturale is datgene dat de natuur alle dieren heeft geleerd incl. mensen (huwelijk,kinderen baren en pveden etc). Het ius gentium hebben alleen mensen nderling gemeen Het ius gentium en het ius naturale wrden vaak als synniemen gezien. Er zit echter een belangrijk verschil in. Ius naturale wrdt dr nze rede ingegeven, het is nze mraal. De ius gentium is k algemeen aanvaard, maar wijkt af van de ius naturale dr gewnte, het is feitelijke. Ieder mens is vrij = ius naturale, maar als iedere staat slaven hudt is het algemeen aanvaard dat er slavernij is = ius gentium. Het recht dat iedereen hanteert (ius gentium) is principieel ndergeschikt aan het recht dat de rede gebied (ius naturale). Antieke rechtsfilsfie Sta - recht is niet alleen wat een tevallige verheidsinstantie vrschrijft, het recht dient k inhudelijk berdeeld te wrden p zijn rechtvaardigheidsgehalte. De maatstaf die hiervr gehanteerd wrdt is de natuurlijke rede zelf: natuurrecht - Materieel rechtsbegrip - Recht is hetzelfde als de menselijke rede - De menselijke rede weerhudt de mens er van nature van m kwaad te den en het vruitzicht van bestraffing is dan k niet ndig - wijsgeer = Marcus Tullius Cicer; de maatstaf waarnaar het recht gemeten dient te wrden kan de mens in zichzelf vinden en wel in de hem natuurlijk aangebren, dr Gd ingegeven rede, rati Cicer heeft grte invled gehad p Hendrik Cnstatijn Cras, de belangrijkste man van de eerste Nederlandse cdificatiecmmissie 7 Bek f geschrift Latijnse term

8 Natuurrecht Epicurus - de erstaat van de mens zu een bellum mnium cntra mnes zijn = een staat van rlg van allen tegen allen. Dit is ndraaglijk en niet in vereenstemming met de natuurlijke gemakzucht van de mens. Daarm heeft men zich vrijwillig nderwrpen aan een bij nderling gedvinden gekzen gezag en zijn vrschriften. - Frmeel rechtsbegrip - Overheid laat zich leiden dr het nut utilitas nl. het geluk van zveel mgelijk mensen - Dichter = Hratius; werd ingehuurd m het nieuwe denken ingang te den vinden = niet dat het recht een beleidsinstrument is van de verheid waardr de samenleving tt rust zu kmen p grnd van een denkbeeldig, idealistisch natuurrecht (Sta), maar p grnd van zeer tijdgebnden utiliteitsverwegingen Middeleeuwen Crpus Iuris Civilis = Wetbek van Justinianus waarin zwel de ius civile en het ius gentium was gecdificeerd. Het ius gentium werd dus pgenmen in de ius civile. Crpus Iuris Cannici = Kerkelijk recht (canniek) waar veel waarde gehecht werd aan het ius naturale want dat is van gddelijke rsprng (ngeschreven gddelijk recht; het ius naturale werd hiërarchisch bven het ius gentium en ius civile geplaatst. Thmas van Aquin = grtste thelg uit de geschiedenis van de Rms-kathlieke kerk; ntleende aan het natuurrecht het recht van de nderdanen m in pstand te kmen tegen een kning die hun grndrechten schendt en hem zelfs af te zetten. Hug de Grt (Grtius) ( ) Zet het natuurrecht en het Rmeinse recht tegenver elkaar Kiest zelf vr het geldende psitieve Hllandse recht, vr de Rmeinse regel Pater iuris naturae = vader van het natuurrecht; z genemd dr zijn hfdwerk: Iure belli ac pacis = ver het recht van rlg en vrede; zelfs wanneer er geen Gd zu bestaan zu er ng natuurrecht bestaan; mbv de rede, dwz dr het natuurrecht, kan een heel rechtsstelsel wrden pgebuwd Inleidinge tt de Hllandsche Rechts-Geleerdheid = basisbek nderwijs in natuurrecht aan West- Eurpese universiteiten penbaart merkwaardig huding tv Rmeinse recht; het werd geacht alleen te zijn gerecipieerd vr zver het de tets van een natuurrechtelijke kritiek kn drstaan; het natuurrecht wrdt dus verheven bven het civiel recht Vlgens de Grt is het Rmeinse recht gerecipieerd in Hlland en de verige Nederlandse gewesten vr zver het de tets van de natuurrechtelijke kritiek kn drstaan. Alleen dus die regels die wijs en billijk waren. 8 Bek f geschrift Latijnse term

9 Natuurrecht Rmeinse recht Achttiende-eeuwse natuurrechtsleraren De subsidiaire werking van het Rmeinse recht gaven nderwijs in een ideaalbeeld, het recht zals het zu meten zijn = ius cnstituendum en niet in het geldende recht = ius cnstitutum vangnetrecht als het inheemse recht geen antwrd gaf p een prbleem. De Franse schl kreeg ten tijde van Hug de Grt vr het eerst g vr het feit dat de rechtsregels in de Crpus Iuris Civilis niet vlstrekt tijdls zijn, maar aan tijd en plaats gebnden en er waren k andere plssingen mgelijk dan wat de Crpus Iuris Civilis bd. 18 e eeuw Verlichting Recht p revlutie wrdt ntleend aan het natuurrecht dr: - In de Middeleeuwen Thmas van Aquin Jhn Lcke - 18e eeuw Thmas Jeffersn in zijn Declaratin f Independence Verlicht despt = Een vrst die bevangen werd dr de Verlichting en z de ndzakelijke veranderingen van bvenaf kn drveren. Het grte vrbeeld is Frederik de Grte, kning van Pruisen, initiatiefnemer vr de vervaardiging van een subsidiair wetbek ter vervanging van het Rmeinse recht, het mvatte het strafrecht, handelsrecht en het staats/administratieve recht; had een encyclpedisch karakter. Verlichting (zelf nadenken) + natuurrecht = licht ntvlambare situatie dat snel tt revlutie leidt. De Amerikaanse pstand is de eerste p zuiver natuurrechtelijke beginselen gebaseerde revlutie in de mderne geschiedenis. Verlichting rept de mensen p tt zelfstandig denken zrgt vr het mderne heidendm p kerkelijk gebied grndslag vr de grte mderne revluties van Amerika tt Rusland, want tetsing van de plitieke en sciale realiteit aan het natuurrechtelijk ideaal geeft de cnclusie dat er veel te verbeteren viel 9 Bek f geschrift Latijnse term

10 Natuurrecht Frankrijk: Kning was severein, maar lakens werden uitgedeeld dr de adel. Affaire Calas: Zn pleegt zelfmrd, vader wil dit verdezelen maar wrdt hierdr verdacht en verrdeeld vr mrd, gemarteld en ter dd verrdeeld. Hij had nit bekend mdat er niets te bekennen viel. Dr Vltaire kwam dit aan het licht en is hij pstuum gerehabiliteerd. Het vertruwen in de rechtspraak was echter ndermijnd en men wil meer natuurrecht! Frankrijk was rijp vr een revlutie. De ude rivaliteit met Engeland verleidde de Franse kning tt hulp aan de Verenigde Staten en Frankrijk erkende als eerste Eurpese mgendheid de jnge Amerikaanse Republiek Orlg van de Fransen samen met het jnge Amerika tegen de Engelse werd een financieel fiasc vr Frankrijk wat leidde tt de Franse Revlutie. De Franse Revlutie en de daarmee verbnden eerste pgingen tt cdificatie hebben nauw verband met de zwitserse filsf die hierm verbannen is. Jean Jacques Russeau: Terwijl de heersende pvatting was dat de veelheid van willen tt één wil werd gecördineerd dr de severein. Het vlk was een plitieke factr van geen enkele betekenis. De aristcratie bepaalde wat ged was Vltaire heeft hem in diskrediet gebracht mdat hij in znde leefde en zijn nwettige kinderen te vndeling had gelegd Cntract Scial Maatschappelijk cntract In zijn bek vraagt Russeau zich af waarm de minderheid gebnden kan zijn aan de wil van de meerderheid. Zijn antwrd is het cntract scial, de handeling waardr alle gemeenschapsgenten zich en het hunne nder het gezag van de wil van de gemeenschap plaatsen znder rechtsverscheidenheid Een grep individuen cnstitueert zich vrijwillig tt een vlk, natie. Iemands natuurlijke vrijheid wrdt prijs gegeven en men wint daardr burgerlijke vrijheid. Uit de vrijwillige nderwerping aan de wil van de gemeenschap leidt Russeau de gebndenheid van het individu af. Geen enkele regering kan drager van severeiniteit zijn, die berust alleen en uitsluitend bij het vlk en kan k niet dr het vlk aan de regering wrden vergedragen. De regering is slechts de gevlmachtigde van het vlk dat te allen tijde zijn vlmacht kan intrekken Een individu kan slechts gebnden zijn aan regels die de uitdrukking zijn van de wil van de gemeenschap. Iedere algemeen verbindende regel die niet berust p de vlnté générale is nietig. De wet is de enige brn waaruit geldend recht kan wrden geput. Dit sluit natuurrecht en gewnte uit; de rechter kan geen recht scheppen, Rmeins recht is nit ingeverd bij wet en heeft daarm geen rechtskracht behalve als de wetgever uitdrukkelijk verklaart dit te willen Maatschappelijk cntract is de filsfische grndslag waarp de negentiende eeuwse wetsidee en cdificatiegedachten zijn gebaseerd: 10 Bek f geschrift Latijnse term

11 Natuurrecht Vernunftrecht alle recht dient te berusten p de wet, de naantastbare uitdrukking van de wil van de wetgever Natuurrecht = vrbehudls gelf in de nfeilbaarheid van de rede 17 e E Ratinalisme = geestelijke strming met de vertuiging dat de menselijke rede alléén in staat is dr te dringen tt de laatste waarheden. De rede (rati) ken geen grenzen. Men ging luter p de rede gebaseerde natuurrechtelijke buwwerken ptrekken die geheel van de Rmeinsrechtelijke autriteit bevrijd was = Vernunftrecht = Ttale verwinning van het natuurrecht p het Rmeinse recht Filsfen: Samuel Pufendrf (jurist) Christian Thmasius (jurist) Christian Wlff (filsf) 1e leerstel natuurrecht in Duitsland = Natinalist; spreekt in het Duits; een vlk dat zichzelf respecteert wrdt geregeerd dr eigen recht Onderwezen niet het Ius cnstitutem Ius cnstituendum = het recht zals het was maar het = het recht zals het zu meten zijn Deze natuurrechtleraren hadden een duidelijke afkeer m een juridisch betg te vrzien van literatuurverwijzingen m met hun gezag de vertuigingskracht van het betg te verstevigen. Zij hadden een duidelijke afkeer van het Rmeinse recht en zijn beefenaren. Het Rmeinse recht was het vrtbrengsel en het fundament van het kninkrijk der duisternis. De Grninger hgleraar in het natuurrecht Frederik Adlf van der Marck stak k zijn afkeer vr het Rmeinsrechtelijke nderwijs niet nder stelen f banken. Jean Dmat: Les lix civiles dans leur rdre naturel : sterk dr Vernunftrecht geinspireerd Grte invled p het latere Cde civil 11 Bek f geschrift Latijnse term

12 Natuurrecht Cdificatiestreven 18 e eeuwse Verlichting sterke afkeer van het Rmeinse recht want in strijd met het natuurlijk beginsel dat elk vlk zijn eigen in de landsaal geschreven recht mest hebben Natuurrecht er zijn helemaal geen wetbeken ndig want het natuurrecht is idealistisch, zij vernderstelt de aanwezigheid van een geheel van ngeschreven rechtsregels dat nafhankelijk van de mens, zelfs znder gd vlgens Hug de Grt van kracht zijn sprit des lis: n de wetten er der plitica l hmme et du Dit is tegenstrijdig met elkaar; waarm dan tch de wens tt cdificatie? Strafrecht vereiste p grnd van het natuurrechtelijke legaliteitsbeginsel dat er pas gestraft kan wrden als de straf dr het vlk bepaald is. Dit mest dus in wetten pgeschreven. Deze cdificatie sleepte het burgerlijk recht met zich mee. (als gevlg p het bek Over misdaden en straffen van de Italiaan Cesare Beccaria) Theretische mest dit natuurlijk veral hetzelfde zijn, het natuurrecht was tensltte universeel, maar elke cdificatie zag er tch weer anders uit het abstracte, universele en idealistische natuurrecht met wrden aangepast aan de lcale mstandigheden van het land waarvr de cdificatie was bedeld mdat het recht k gedicteerd wrdt dr de bijzndere kenmerken van het land en zijn inwners Sluit aan bij de Franse traditie van het juridische humanisme de ms gallicus die het Crpus Iuris Civilis zag als een histrisch verschijnsel, een prduct van dr tijd en plaats en mstandigheden bepaalde factren Ondermijnt de universele aard van het natuurrecht Naast de aanpassing aan de individuele aard van ieder vlk vereiste k de intellectuele ecnmie een cdificatie De wetten van Newtn waren k natuurwetten maar kn niet dr rede wrden gevnden en hadden uitleg ndig. Z k de natuur wetten van het recht Men mag van de gewne man niet verwachten dat die zelfstandig dr beredenering de wet kan vinden. Daarm hadden de cdificaties vaak het karakter van leerbeken. In de cdificatie dient men niet alleen de rechtsregel te vinden, maar k het denkprces waarlangs 12 Bek f geschrift Latijnse term

13 Natuurrecht men tt een dergelijke regel heeft kunnen kmen. Crnelis van Bijnkershek (Observatines Iuris Rmani) zet zich af tegen de natuurrechtelijke denkwijze waarbij rechters slechts p grnd van de billijkheid rechtspreken en vrbijgaan aan de Crpus Iuris. Hierdr zu een willekeurige rechtsbedeling ntstaan p grnd van de subjectieve rati van de verschillende rechtsgeleerden Oudere natuurrechtleraren zagen k veel geds in het Rmeinse recht mdat ze er van uit gingen dat het Rmeinse recht alleen maar geacht werd te zijn gerecipieerd vr zver het de tets van een natuurrechtelijke kritiek kn drstaan. Het inhudelijke Rmeinse recht zu dus k natuurrechtelijke kwaliteiten hebben. 19 e eeuw De natuurrechtelijke beschuwingswijze heeft het veld meten ruimen vr de psitivistische Twee factren 1. Histrische Schl met Friedrich Carl vn Savigny Het ware recht kan niet wrden gevnden dmv de rede die tt een altijd en veral geldige uitkmst leidt, maar wrdt bepaald dr de bijzndere aard van de histrisch gegreide zeden en gewnten van een specifieke samenleving 2. Russeau s staatkundige denkbeelden Er zijn geen andere rechtsregels dan die welke berusten p het uitdrukkelijk bevel van de severein nl de vlnté générale die tt uiting kmt in de wet Na de tweede wereldrlg kreeg je een wederpleving van de therie van het natuurrecht. Deze heeft inmiddels haar weerslag gevnden in het uiterst belangrijke Eurpese Verdrag tt Bescherming van de Rechten van de mens. De rechter heeft de bevegdheid de wet in frmele zin te tetsen aan de in diezelfde grndwetten neergelegde mensenrechten. De stïsch Christelijke natuurrechtsleer is z een nlsmakelijk bestanddeel van de Eurpee mrele traditie gebleken. Zij mge de tets van een rigureuze wetenschaps-theretische kritiek niet kunnen drstaan, maar zij verwrdt de stem van het menselijke geweten dat verlangt dat ieder wetgeving aan bepaalde mrele en ratinele eisen dient te vlden, wil die de benaming recht dragen. 13 Bek f geschrift Latijnse term

14 Rmeinsrecht ROMEINSRECHT Rme werd gesticht p 21 april 753 v Chr. dr Rmulus en Remus. Dr bredermrd na uitverkiezing dr Gd, ging de heerschappij en de naamgeving naar Rmulus. Rmulus ntleende zijn macht (imperium) aan testemming van de Gden Het van de gden afkmstige imperium mvatte de wetgevende, uitverende en rechterlijke macht. Edictum = wettelijke maatregel dr de kning (later dr de cnsuls) Leges (lex) = wet dr vlksvergadering (cmitia) waaraan iedere Rmeinse burger deelnam, dr kning vrgezeten Lex gaat bven Edictum Senaat = raad van uden, samengesteld uit 100 familievaders (patres) (afstammelingen zijn patriciërs). De besluiten van de senaat hadden geen kracht van wet maar dienden de kning tt advies. Na 7 kningen werd de laatste kning verdreven in 509 v Chr. dr Lucius Brutus en er ntstnd een republiek. Lucius Brutus bracht vrijheid en het cnsulaat Staatsrechtelijk verschil Rmeins kningschap en republiek: Het imperium werd niet meer levenslang aan 1 persn tebedeeld maar jaarlijks aan twee dr de vlksvergadering gekzen persnen, de cnsuls Geen taakverdeling, ieder van de cnsuls had het vlle imperium (= de vlle wetgevende, uitverende en rechterlijke macht); het besluit van de één kn dr de ander ngedaan gemaakt wrden Intercessi (= tussenbeide kmen)

15 Rmeinsrecht Patriciërs versus Plebejers Patriciërs = afstammelingen van de familievaders die leden van de senaat bden Plebejers = Rmeinse burgers die geen patriciërs waren De eerste tijd van de republiek werd gekenmerkt dr de sciale strijd tussen patriciërs en plebejers met vier belangrijke gebeurtenissen. I. Na 15 jaar plebs scheiden zich uit bsheid af, kmen terug nadat zij haar eigen magistraten hadden nl de vlkstribunen tribuni plebis ; hebben geen imperium (macht) maar wel vetrecht waardr ze de besluiten van de patricische magistraten knden frustreren en de plebs in al haar belangen bijstaan II. Na 45 jaar plebs verlangde dat van verheidswege al het bestaande recht p schrift zu wrden gezet (cdificatie-eis). Resultaat is lex dudecim tabularum de wet der twaalf tafelen (= de udste geschreven Rmeinse wetgeving). De uitleg bleef in handen van de patriciërs die de interpretatieregels niet penbaar maakten. Maakte een Rmein tijdens het prcederen k maar de geringste vrmfut, versprak hij zich f gebruikte hij een verkeerd wrd, dan verlr hij het prces. Er was dus ng steeds geen rechtszekerheid vr de plebejers. Gnaeus Flavius maakten de interpretatieregels penbaar III. 367 v Chr. Instelling van de praetuur Na jarenlange sciale strijd werd dr de plebs van de patriciers de principiële cncessie afgedwngen dat het hgste ambt van de republiek, het uit twee persnen bestaande cnsulaat, vrtaan uit minimaal 1 plebejer zu bestaan. Ter cmpensatie van dit verlies van macht, kwam er een preatuur die deelnam aan het imperium en zich bezig hield met de rechtsbedeling. Dit zu in eerste instantie altijd een patriciër zijn maar stnd k al snel vr de plebejers pen. IV. 286 v. Chr. Lex Hrtensia De Plebs namen besluiten in alleen vr plebejers tegankelijke vergaderingen de zgenaamde plebiscieten. Deze glden niet langer slecht vr hen maar vr het gehele Rmeinse vlk. Lex en plebisciet werden vrtaan dr elkaar heen gebruikt.

16 Rmeinsrecht Preatuur Ingesteld dus ter cmpensatie ten de plebejers bedngen hadden dat minimaal 1 lid van het cnsulaat uit een plebejer zu bestaan. Heeft imperium en vaardigde p grnd daarvan edicten uit (en niet p grnd van een beschikking van een specifiek en incidenteel geval) die met duidelijke zwarte letters p een grte witte muur werd geschreven album en de eiser zijn geval kn aanwijzen Deze edicten hadden geldigheid vr de duur van zijn imperium (1 jaar) maar werden vaak dr de pvlger vergenmen (edictum tralaticium = vergenmen; edictum perpetuum = vrtdurend). De uiteindelijke redacteur van het edictum perpetuum was de jurist Salvius Julianus, adviseur van keizer Hadrianus Het geheel van edicten wrdt Het edict genemd. Het Edict is te zien als een blijvende, maar van jaar tt jaar vr herziening vatbare cdificatie. Er mcht niet van zijn Edict wrden afgeweken f tussentijds nieuwe bepalingen gemaakt vr gevallen waarvr al een regeling was gegeven. Det hij het wel kan hij na zijn ambtstermijn (waarin hij nschendbaar is) strafrechtelijk wrden vervlgd Het Edict met natuurlijk k wrden geïnterpreteerd ius praetrium = rechtsgeleerde literatuur dat het Edict en zijn tepassingen mvatte (naast het ius civile dat de rechtsgeleerde literatuur van de twaalftafelenwet mvatte) Preatrisch recht is het recht dat de praetren hebben geïntrduceerd m het civiele recht te Ondersteunen Aan te vullen Verbeteren (gemtiveerd met een berep p de natuurlijke billijkheid ex bn et aequ nu vertaald met naar redelijkheid en billijkheid) Omwille van de publieke zaak Ius praetrium Autritaire beschikkingen van met imperium beklede magistraat Imperium In beginsel slechts 1 jaar geldig ius civile demcratische besluiten der vlksvergadering lex geen tijdslimiet Wees zelf geen vnnis, maar liet dit ver aan de iudex privatus De eiser mest testemming hebben van de preatuur m naar de rechter te stappen. Dit kn alleen als de partijen aan bepaalde eisen vldeden en als er een recht in het geding was dat dr het civiele recht werd beschermd f tt de handhaving waarvan de praetr zich in een edict had verplicht

17 Rmeinsrecht Keizerschap De keizertijd begint in 27 v Chr. De staatvrm veranderde niet; het gaat enkel m een ere naam ter ere van Julius Caesar vr Keizer Augustus en zijn pvlgers. Alleen de hgste macht (de twee belangrijkste bevegdheden van de republiek) die van het imperium en de tribunicia ptestas (vlkstribuun) waren in zijn persn verenigd. Twee belangrijke ntwikkelingen 1. adviezen van de senaat (rsprnkelijk patres) kregen kracht van wet ; De vlksvergadering kwam niet meer bijeen want het vlk was te grt gewrden en wetten (leges) werden niet meer uitgevaardigd. De senaatsbesluiten kwamen er vr in de plaats. De senaat was al snel een ja-knikkende hfhuding van de keizer dat elk keizerlijk wetsvrstel (rati) znder meer vernam. Op den duur telde alleen ng het keizerlijk wetsvrstel. Z kwam de wetgevende bevegdheid die aanvankelijk bij het gehele vlk rustte, langs de tussenweg van de senaat, te liggen bij 1 man, de keizer. Gaiu en Ulpianus leiden de legitimatie van de wetgevende bevegdheid van de keizer af uit een besluit van het vlk dat imperium en dus de daarmee verbnden wetgevende macht aan de keizer pdraagt. (lex de imperi) In welke vrm dit besluit was gekleed is nduidelijk. Cnstitutie = verzamelnaam vr allerlei keizerlijke maatregelen Drie belangrijke cnstitutieverzamelingen vrafgaand aan die van Justinianus zijn de Cdex Gregrianus privebundel mist autriteit m cdificatie te zijn Cdex Hermgenianus privebundel mist autriteit m cdificatie te zijn Cdex Thedsianus als keizerlijke bundel wel autriteit en cdificerend dr de exclusiviteit die de keizer aan de verzameling verleende 2. de beste particuliere rechtsgeleerden iuriscnsulti kregen een srt keizerlijke vergunning m in het penbaar adviezen uit te brengen ius publice respndendi. Dit waren.a. Salvius Julianus, Gaius, Papinianus, Ulpianus, Paulus en Mdestinus Een respnsum van een met gezag beklede jurist had dezelfde autriteit als en rescriptum van de keizer (advies van de keizer zelf) Op een gegeven mment kregen alle geschriften van dergelijke rechtsgeleerden kracht van wet, aangeduid met ius (recht). 300 na Chr. zijn er twee rechtsbrnnen nl. het keizerrecht (cnstituties f leges) en juristenrecht (ius). Cdex betekent van rsprng alleen bek en is later wetbek gaan betekenen

18 Rmeinsrecht Oude en nieuwe Rme Cnstantijn de Grte is bekend m 2 redenen a. tlerantie-edict van Milaan waarin het gdsdienstvrijheid garandeerde b. inwijding van een nieuwe christelijke hfdstad Byzantium dat Cnstantinpel werd Er ntstnd een nieuw en een ud Rme in resp. het Osten en het Westen. Er kwamen later k twee keizers waarvan de een in het Osten wnde en de ander in het Westen. Er bleef echter maar 1 imperium wat ze dus deelden. Het Osten werd het krachtigste Keizer Justinianus ( ) In 527 keizer ver het gehele Rmeinse Rijk, maar feitelijk alleen ver het Ostelijk gebied. Hier nam hij geen genegen mee want hij wilde het hele Rijk beheersen. Dit deed hij met de wapenen en de wetten. De wetgeving van Justinianus (Crpus Iuris Civilis) bestaat uit vier hfddelen: 1. Cdex Justinianus = Keizerlijke cnstituties pgenmen in een bekwerk (cdex) 2. Digesten f Pandecten = Juristenrecht als 1 cnstitutie van 30 december Instituten f Elementen = leerbek ver grndbeginselen van het Rmeinse Recht 4. Nvellen = alle cnstituties na 534 Vóór de invering van de digesten (crpus iuris civilis) zijn er 3 rechtsbrnnen nl. Het advies van de senaat Keizerlijke verrdeningen (cnstituties) Respnsa (adviezen dr particuliere juristen) Na de invering ng maar 1. Cdex Justinianus Zwel particulieren als keizers hebben de cnstituties van verheidswege gebundeld. Men maakte nderscheid tussen leges generales en rescripta (beschikkingen). De rechters mchten vrtaan alleen ng maar een berep den p de lex generalis. Er gld steeds alleen dat wat de keizer had pgenmen in zijn Cdex (529) waarbij wel k ude wetten knden terugkmen. Daarbij gld lex psterir dergat legi priri. Dit wil zeggen dat een latere wet de eerdere pzij zet. - De keizer gaf zijn cdex exclusieve werking waardr niet pgenmen cnstituties hun rechtskracht verlren - Rechtsregels slechts vr een geval geldend kregen algemene werking dr vermelding van het juristenrecht als afznderlijke rechtsbrn - Cnstituties znder datum vielen in de lex psterir-regel dr de plaats van de cnstitutie in de chrnlgische vlgrde binnen het cdextitel - Cnstituties van vrige keizers bleven hun naam behuden

19 Rmeinsrecht Digesten f Pandecten In de cnstitutie van 7 nvember 426 heeft men een pging gedaan de geldigheid van de twee rechtbrnnen, leges (keizerrecht) en ius (juristenrecht) integraal te regelen. Het deel van deze cnstitutie dat ver de juristengeschriften gaat staat bekend nder de naam lex citandi. Deze regeling verplichtte de rechter tt het maken van ptelsmmetjes. Vr de rechtbank mcht slechts geciteerd wrden uit de werken van Papinianus, Paulus, Ulpianus, Mdestinus en Gaius. Liepen de meningen uiteen dan gld de meerderheid; bij het staken der stemmen gaf de pinie van de grte Papinianus de drslag en als deze zich niet ver de kwestie had uitgesprken dan mcht eindelijk de rechter, vertruwend p zijn verstand, een eigen rdeel vellen. Dit heeft geglden tt 30 december 533. Men heeft de juristengeschriften geschift en gerdend en pgenmen als 1 cnstitutie p 30 december 533 = cdificatie van het ius waardr de lex citandi verbdig is gewrden = Digesten. Wrdt als ngerijmde actie gezien ivm: 1. De bevlking kn hem niet lezen want het was in het latijn ipv grieks hun vertaal. 2. De ius als afznderlijke rechtsbrn werd afgeschaft mdat het werd uitgevaardigd als 1 keizerlijke cnstitutie. Er bleef alleen ng de keizerlijke cnstituties ver als rechtsbrn (uit eerbied vr de ude juristen is de naam van de schrijver en het bek waaruit het fragment afkmstig is, zrgvuldig in de inscriptie aangegeven) Drie gevlgen van de verheffing der Digesten tt één cnstitutie 1. De ptelregeling van de lex citandi werd afgeschaft want er knden geen tegenstrijdigheden in vrkmen. De keizer sprak zichzelf natuurlijk nit tegen! (Aan Papinianus werd zijn ereplaats ntnmen) 2. Het reeds 300 jaar ude juristenrecht vrmde de jngste cnstitutie en krachten de lex psterir-regel verkreeg het vrrang ven andere cnstituties. Om niet in nbruik geraakte regels e.d. weer te laten gelden zijn de teksten gezuiverd. Deze mechanisch aangebrachte tekstwijzigingen wrden interplaties genemd. 3. De lex psterir-regel vnd geen tepassing binnen de Digesten want dit was immers 1 wet gewrden. De keizer was beducht p tekstbederf (het was vr de uitvinding van de bekdrukkunst) en vaardigde daarvr twee maatregelen uit: 1. siglenverbd dwz het verbd m in de tekst afkrtingen te gebruiken en een getal in cijfers te schrijven 2. verbd p bijschrijven van verklarende aantekeningen cmmentarii in de marge f tussen de regels (dit is later misbruikt als het verbd m een inhudelijk cmmentaar te schrijven p een wetbek) In tegenstelling tt de cdex waarbij ude cnstituties de naam behielden van de rsprnkelijke schrijver zijn alle ude privé meningen van juristen vergenmen dr de keizer en dragen in de digesten de naam van de keizer Justinianus.

20 Rmeinsrecht Cdex repetitae praelectinis (tweede cdex) Men achtte in 534 het ndzakelijk de jngste wetgevende resultaten in de Cdex te verwerken. Men wilde het siglenverbd (verbd p afkrtingen) tepassen en had de wetgevingstechniek beter nder de knie gekregen. De lex citandi kwam niet meer vr. Eigenlijk was dit niet ndig dr de lex psterir-regel, maar de ijdelheid van Tribnianus zal k een rl gespeeld hebben. Instituten f Elementen leerbek ver grndbeginselen van het Rmeinse Recht Grtendeels ntleend aan de Instituten van Gaius Zijn een cdificatie want p 30 december 533 werd dit leerbek wetbek en kregen samen met de Digesten kracht van wet. Nvellen Alle cnstituties die na de vltiing van de wetgeving van Justinianus (534) zijn ntstaan. Wie was het brein achter De wetgeving van Justinianus Tribnianus

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van Testamenten check Streep dr wat niet van tepassing is VRAAG 1 Is uw testament van vóór 2003? De kans is grt dat uw testament niet vldet aan uw wensen, geen gebruik maakt van de mgelijkheden sinds de invering

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

9. Wat was het oorspronkelijke beroep van Domela?

9. Wat was het oorspronkelijke beroep van Domela? Na de maquettezaal km je in het Ferdinand Dmela Nieuwenhuis Museum. Dit museum bestaat uit drie verschillende ruimten: de infrmatie zaal, de studeerkamer en de gang waarin zijn verlijden centraal staat.

Nadere informatie

Samenvatting Docentenhandleiding

Samenvatting Docentenhandleiding Samenvatting Dcentenhandleiding Cursus Selecteren znder vrrdelen: Vr de beste match! Mdule 4 Wettelijke kaders & Regelgeving: handreikingen vr tepassing in de praktijk Dit pleidingsaanbd is tt stand gekmen

Nadere informatie

Vraag en antwoorden over de volmacht

Vraag en antwoorden over de volmacht Vraag en antwrden ver de vlmacht Hiernder treft u een verzicht aan van de vragen en antwrden die zijn gesteld ver de vlmacht. Heeft de vlmacht een lptijd? Heeft de deelnemersraad psitief advies gegeven

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

dat u gemakkelijker het huurcontract kunt opzeggen als u een koper voor de woning heeft gevonden.

dat u gemakkelijker het huurcontract kunt opzeggen als u een koper voor de woning heeft gevonden. Telichting huurcntract Tijdelijke verhuur p basis Leegstandwet behrende bij het huurcntract p de website van Vereniging Eigen Huis datum van pstellen telichting: 14 december 2012 Inleiding Het verhuren

Nadere informatie

Certificatieschema VIAG-VP G-meterkast

Certificatieschema VIAG-VP G-meterkast Pagina 1 van 7 Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd gegevensbestand, f penbaar gemaakt, in

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de cntrle van de identiteit van paarden en de uitsluiting vr de slacht vr menselijke cnsumptie van buiten de wettelijke termijn

Nadere informatie

Registratie na opleiding in het buitenland

Registratie na opleiding in het buitenland Registratie na pleiding in het buitenland Beleidsregel Uitwerking van de bepalingen inzake de registratie als verpleegkundig specialist na het vlgen van een pleiding in het buitenland, zals vastgelegd

Nadere informatie

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES The literature review Het is belangrijk m te bepalen wat anderen al ver het prbleem geleerd hebben vr je het zelf bestudeerd. Het idee van een literatuurstudie

Nadere informatie

Certificatieschema BEI-BLS-VP LS-netten

Certificatieschema BEI-BLS-VP LS-netten Pagina 1 van 7 Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd gegevensbestand, f penbaar gemaakt, in

Nadere informatie

Certificatieschema VIAG-WV G-meterkast

Certificatieschema VIAG-WV G-meterkast Pagina 1 van 7 nderdeel van Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd gegevensbestand, f penbaar

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Energiefonds Overijssel

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Energiefonds Overijssel Inkp- en aanbestedingsbeleid Energiefnds Overijssel 2013 Inhudspgave 1 Inleiding 3 2 Het beleid 4 2.1 Rechtmatigheidsthema's 4 Prcedures 4 Meerwerk en herhalingspdrachten 4 2B-diensten 5 Integriteit 5

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Stepwise b.v.

Algemene Voorwaarden Stepwise b.v. Algemene Vrwaarden Stepwise b.v. Artikel 1. Begripsbepalingen In deze algemene vrwaarden wrdt verstaan nder: Opdrachtnemer: Stepwise bv te Bemmel Opdrachtgever De natuurlijke persn f rechtspersn die met

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Standaard voor de certificeringsproef sociaal vertalen

Standaard voor de certificeringsproef sociaal vertalen Standaard vr de certificeringspref sciaal vertalen Januari 2013 1. Omschrijving van het berep De sciaal vertaler zet geschreven bdschappen in een sciale cntext m uit een brntaal in een deltaal. Hij vertaalt

Nadere informatie

De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling (WGBO)

De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling (WGBO) De vereenkmst inzake geneeskundige behandeling (WGBO) Artikel 446 1.De vereenkmst inzake geneeskundige behandeling in deze afdeling verder aangeduid als de behandelingsvereenkmst is de vereenkmst waarbij

Nadere informatie

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone Schade prtcl Zuiderpark Stadswalzne Gemeente s-hertgenbsch december 2012 Schadeprtcl Zuiderpark - Stadswalzne In dit dcument staat he de gemeente s-hertgenbsch mgaat met schadeclaims. Het is er p gericht

Nadere informatie

WAT BEPAALT DE EUROPESE RICHTLIJN INZAKE HET RECHT OP TOEGANG TOT EEN ADVOCAAT?

WAT BEPAALT DE EUROPESE RICHTLIJN INZAKE HET RECHT OP TOEGANG TOT EEN ADVOCAAT? WAT BEPAALT DE EUROPESE RICHTLIJN INZAKE HET RECHT OP TOEGANG TOT EEN ADVOCAAT? Vicky De Suter, FOD Justitie, DGWL, Directie Strafwetgeving Een krte terugblik - CPS - studiedag 27 maart 2013 - Eurpese

Nadere informatie

1. Lid: onder een lid wordt verstaan een bij Pennyplace ingeschreven particulier of ZZP-er / bedrijf die / dat als doel heeft:

1. Lid: onder een lid wordt verstaan een bij Pennyplace ingeschreven particulier of ZZP-er / bedrijf die / dat als doel heeft: ALGEMENE VOORWAARDEN VAN PENNYPLACE VOOR LEDEN Inhudspgave: Artikel 1: Definities... 1 Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer... 1 Artikel 3 -Tepasselijkheid en wijziging Algemene Vrwaarden... 2 Artikel

Nadere informatie

BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN LAAG-PENSIOEN

BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN LAAG-PENSIOEN BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN HOOG-LAAG LAAG-PENSIOEN f f LAAG -HOOG HOOG-PENSIOEN Vr pensiengerechtigden die de 65-jarige leeftijd ng niet bereikt hebben U kunt

Nadere informatie

Bedrijfsethiek. Samenvatting Bedrijfsethiek ~ 1 ~ Rick Hendriks

Bedrijfsethiek. Samenvatting Bedrijfsethiek ~ 1 ~ Rick Hendriks Bedrijfsethiek Hfst 2: Waarden en nrmen: 2.2: Mraal: Mraal is het geheel van aanwezige waarden en nrmen bij een individu, grepering f gehele samenleving. De wetenschap die de mraal bestudeert is de ethiek.

Nadere informatie

Cubro BVBA Algemene voorwaarden

Cubro BVBA Algemene voorwaarden Cubr BVBA Algemene vrwaarden Hiernder vindt u de algemene vrwaarden van Cubr BVBA. Deze vrwaarden zijn van tepassing p alle geleverde diensten en gemaakte vereenkmsten dr Cubr BVBA, tenzij expliciet anders

Nadere informatie

Beleidsregels verrekenen inkomsten uit commerciële (onder) verhuur en commerciële kostgeverschap 2015

Beleidsregels verrekenen inkomsten uit commerciële (onder) verhuur en commerciële kostgeverschap 2015 Beleidsregels verrekenen inkmsten uit cmmerciële (nder) verhuur en cmmerciële kstgeverschap 2015 Inhud Beleidsregels verrekenen inkmsten uit cmmerciële (nder) verhuur en cmmerciële kstgeverschap 2015...

Nadere informatie

Certificatieschema BEI-BLS-WV LS-meterkast

Certificatieschema BEI-BLS-WV LS-meterkast Pagina 1 van 8 nderdeel van BEI-BLS- WV LS-meterkast Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd

Nadere informatie

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563 Inspectie Werk en Inkmen Tezicht Gemeentelijk Dmein De Gemeenteraad Pstbus 11563 2502 AN Den Haag Prinses Beatrixlaan 82 2595 AL Den Haag Telefn (070) 304 44 44 Fax (070) 304 44 45 www.lwiweb.nl Cntactpersn

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities Algemene Vrwaarden Dit zijn de Algemene Vrwaarden van Fiets Clinics Nederland, gevestigd: Waalbandijk 20, 6541AJ Nijmegen. Op alle prducten van Fiets Clinics Nederland zijn deze Algemene Vrwaarden van

Nadere informatie

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw.

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw. BASISGRAMMATICA Het Muiswerkprgramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die ndig is vr het leren van de Nederlandse spelling en zinsbuw. Delgrepen Basisgrammatica Het cmputerprgramma Basisgrammatica

Nadere informatie

Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderopvang

Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderopvang Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderpvang KOM Kinderpvang verzrgt kinderpvang vr kinderen in de leeftijdsgrep 0 tt en met 12 jaar. Alle medewerkers van de stichting zetten zich vlledig in m kwalitatief

Nadere informatie

Het bewind. Inleiding

Het bewind. Inleiding Het bewind Inleiding Wanneer iemand meerderjarig is, wrdt hij juridisch zelfstandig. De persn kan bijvrbeeld cntracten afsluiten, een bankrekening penen, Smmigen zijn hierte echter niet in staat. Deze

Nadere informatie

Amor mundi of amor hominum?

Amor mundi of amor hominum? MARIEKE BRREN Amr mundi f amr hminum? Recensie van: MARIJKE VERHEVEN (200) Breling en beginnen Maraiiteit bij Hannah Arendt Zetermeer, Bekenccntrum. 84 Krisis 2005 Ritmsk Zes jaar na de beëindiging van.

Nadere informatie

Toelichting Checklist Optimale informatie beleggingsverzekering

Toelichting Checklist Optimale informatie beleggingsverzekering Telichting Checklist Optimale infrmatie beleggingsverzekering Algemeen Infrmatie ver beleggingsverzekeringen Beleggingsverzekeringen zijn cmplexe prducten. Om de klant beter inzicht te geven in de werking

Nadere informatie

o Thema 3 Het ontstaan van een democratie

o Thema 3 Het ontstaan van een democratie Thema 3 Het ntstaan van een demcratie Samenvatting Een nieuwe kning Ten Naplen in 1813 verslagen werd dr Engeland, knden de Nederlanders weer handelen met Engeland. Het Franse rijk bestnd niet meer. Engeland

Nadere informatie

STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT

STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT Muiswerk Studievaardigheid p maat richt zich p de belangrijkste deelvaardigheden die ndig zijn vr het studeren. Delgrepen Studievaardigheid p maat Muiswerk Studievaardigheid p

Nadere informatie

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Inhudspgave Hfdstuk

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden webshop (h)eerlijk vlees

Algemene Voorwaarden webshop (h)eerlijk vlees Algemene Vrwaarden webshp (h)eerlijk vlees Inhudspgave: Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer Artikel 3 - Tepasselijkheid Artikel 4 - Het aanbd Artikel 5 - De vereenkmst Artikel

Nadere informatie

Ethiek, SOA & HIV. Jeroen Luyten

Ethiek, SOA & HIV. Jeroen Luyten Ethiek, SOA & HIV Jeren Luyten Structuur 1. Wat is ethiek? 2. Ethisch mdel: principlisme 3. Tegepast p infectieziekten 4. Gevalstudies 2 1. Wat is ethiek? 1.1 Vrbeeldvragen Met je een bedelaar geld geven?

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Webshop Uil VR Solutions BV

Algemene Voorwaarden Webshop Uil VR Solutions BV Algemene Vrwaarden Webshp Uil VR Slutins BV Inhudspgave: Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer Artikel 3 - Tepasselijkheid Artikel 4 - Het aanbd Artikel 5 - De vereenkmst Artikel

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Webshop Ginger.

Algemene voorwaarden Webshop Ginger. Algemene vrwaarden Webshp Ginger. Inhudspgave: Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer Artikel 3 - Tepasselijkheid Artikel 4 - Het aanbd Artikel 5 - De vereenkmst Artikel 6 - Herrepingsrecht

Nadere informatie

Klachtenregeling CSG Reggesteyn

Klachtenregeling CSG Reggesteyn Klachtenregeling CSG Reggesteyn Opnieuw vastgesteld dr het cllege van bestuur, 20 mei 2008 Instemming dr de Medezeggenschapsraad, 23 juni 2008 Redactinele aanpassingen, 6 juli 2009 Klachtenregeling CSG

Nadere informatie

Vallen niet echt onder de rubriek Omnium, maar kunnen ook in het kader van een autoverzekering worden afgesloten :

Vallen niet echt onder de rubriek Omnium, maar kunnen ook in het kader van een autoverzekering worden afgesloten : De Omnium verzekering : wat zit daar allemaal in? Naast de verplichte verzekering 1, waarbij de burgerrechtelijke aansprakelijkheid (BA) met wrden gedekt bij het gebruik van een mtrvertuig p de penbare

Nadere informatie

Doelgroepen Dit educatieve lespakket is bedoeld voor de groepen 5,6 en de groepen 7,8.

Doelgroepen Dit educatieve lespakket is bedoeld voor de groepen 5,6 en de groepen 7,8. Dcentenhandleiding Beleef Het Verleden met Ltte Delgrepen Dit educatieve lespakket is bedeld vr de grepen 5,6 en de grepen 7,8. Middelen Data-DVD: Inzet van filmmateriaal via digibrd. 4 afleveringen met

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Modellencontract. TFP(Time for Prints)/TFCD (Time for CD) Contract tussen Model en amateurfotograaf. Naam :... Adres :... Postcode/Woonplaats :...

Modellencontract. TFP(Time for Prints)/TFCD (Time for CD) Contract tussen Model en amateurfotograaf. Naam :... Adres :... Postcode/Woonplaats :... Mdellencntract TFP(Time fr Prints)/TFCD (Time fr CD) Cntract tussen Mdel en amateurftgraaf Ondergetekenden: Naam :... Adres :... Pstcde/Wnplaats:... Telefn :... Email/Website :... Hierna genemd Ftgraaf,

Nadere informatie

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van Gouda van 29 november 2011;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van Gouda van 29 november 2011; I 00007777 besluit van de gemeenteraad vrstelnummer 723668 nderwerp Teslagenverrdening Wet werk en bijstand Guda 2012 de raad van de gemeente guda 29 nvember 2011 Gezien het vrstel van burgemeester en

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN

ALGEMENE VOORWAARDEN ALGEMENE VOORWAARDEN VisumPr B.V., Raamweg 1, 2596 HL, Den Haag Artikel 1. Definities In deze algemene vrwaarden wrden de vlgende definities tegepast: Opdrachtgever: de wederpartij van VisumPr B.V. VisumPr:

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Inhoudsopgave: Artikel 1 - Definities Bedenktijd Consument Dag Duurtransactie Duurzame gegevensdrager Herroepingsrecht

Algemene Voorwaarden Inhoudsopgave: Artikel 1 - Definities Bedenktijd Consument Dag Duurtransactie Duurzame gegevensdrager Herroepingsrecht Algemene Vrwaarden Inhudspgave: Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer Artikel 3 - Tepasselijkheid Artikel 4 - Het aanbd Artikel 5 - De vereenkmst Artikel 6 - Herrepingsrecht Artikel

Nadere informatie

Subsidietoetsingskader VVE gemeente Raalte 2015. Doelstelling subsidie:

Subsidietoetsingskader VVE gemeente Raalte 2015. Doelstelling subsidie: Subsidietetsingskader VVE gemeente Raalte 2015 Delstelling subsidie: Op grnd van de Wet OKE (Ontwikkelingskansen dr kwaliteit en educatie zijn gemeenten verantwrdelijk vr de Vrschlse educatie. Gemeenten

Nadere informatie

Meer koopkracht door echte banen

Meer koopkracht door echte banen Meer kpkracht dr echte banen Centen en prcenten vr een gelijkwaardige samenleving Arbeidsvrwaardenagenda FNV in Beweging 2015 Een gelijkwaardige samenleving werkt beter. Een samenleving waarin de verschillen

Nadere informatie

7. Opleidingskader voor de functie redacteur web en social media

7. Opleidingskader voor de functie redacteur web en social media 7. Opleidingskader vr de functie redacteur web en scial media In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr sleutelfuncties binnen de crisiscmmunicatie. Een daarvan is

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

Wij verzoeken u de toelichting voor het invullen van het formulier goed te lezen.

Wij verzoeken u de toelichting voor het invullen van het formulier goed te lezen. Wij verzeken u de telichting vr het invullen van het frmulier ged te lezen. Op basis van de dr u aangegeven reismgelijkheden van de leerling en p basis van het verversadvies van schl en eventuele andere

Nadere informatie

LEERVRAAG 2. - Informatie: - informeren. - observeren. - middelen zoeken. - actie ondernemen. - evalueren

LEERVRAAG 2. - Informatie: - informeren. - observeren. - middelen zoeken. - actie ondernemen. - evalueren LEERVRAAG 2 Leervraag (wat is /he kan ik vraag) He krijg ik een vllediger beeld van de hulp die Daan krijgt? Activiteiten uit stappenpla n - infrmeren - bserveren - middelen zeken - actie ndernemen - evalueren

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten Inleiding Stichting Kwaliteit in Basis GGZ gelft dat de mentale zrg in Nederland

Nadere informatie

De onzakelijke lening. Leuker kunnen we het niet maken

De onzakelijke lening. Leuker kunnen we het niet maken De nzakelijke lening Leuker kunnen we het niet maken Cervus, maart 2012 Fiscale kwalificatie leningen Civielrechtelijke vrm, echter BNB 1988/217; BNB 1998/208, BNB 2003/231 Schijn en wezen: (terugbetalingsverplichting

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Inhoudsopgave:

Algemene Voorwaarden Inhoudsopgave: Algemene Vrwaarden Inhudspgave: Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer Artikel 3 - Tepasselijkheid Artikel 4 - Het aanbd Artikel 5 - De vereenkmst Artikel 6 - Herrepingsrecht Artikel

Nadere informatie

Algemene Leveringsvoorwaarden

Algemene Leveringsvoorwaarden Algemene Leveringsvrwaarden 1. Tepasselijkheid 1.1 Deze algemene vrwaarden zijn van tepassing p alle ffertes en alle vereenkmsten, en de uitvering daarvan, welke dr WaterWerk Training, Caching & Cnsultancy

Nadere informatie

Filosofie op de basisschool

Filosofie op de basisschool Filsfie p de basisschl Een smeulend vuurtje dat met wrden aangewakkerd Eva-An n e Le Cyltre Twintig kinderen zitten in de kring. Meer jngens dan meisjes tel ik en bijna de helft ziet er buitenlands uit.

Nadere informatie

IKZ DEEL II : De informatieronde

IKZ DEEL II : De informatieronde Vanuit het standpunt van de zn is de schaduw nzichtbaar (Gethe) IKZ DEEL II : De infrmatiernde Het is méér dan een cliché f butade: m aan een breed kwaliteitsbeleid te werken, heb je écht steun, inbreng

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

Gemeente Ede. Memo. Bijlage 2 (behoort bij 663983)

Gemeente Ede. Memo. Bijlage 2 (behoort bij 663983) Gemeente Ede Bijlage 2 (behrt bij 663983) Mem Aan : De gemeenteraad van Ede Van : Cllege van burgemeester en wethuders Datum : 12 april 2011 Registratienummer : 663981 Onderwerp : Discussienta vr uitwerking

Nadere informatie

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7 Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 2 van 7 Vergaderen Elke vergadering kent een vaste structuur en een vaste vlgrde. Deze structuur

Nadere informatie

Congo 50 jaar! Congo? Wild en ongerept! Auteur: Jeroen Defauw. Congo is een land in Afrika. Ons. land (België) is nauw verbonden

Congo 50 jaar! Congo? Wild en ongerept! Auteur: Jeroen Defauw. Congo is een land in Afrika. Ons. land (België) is nauw verbonden Cng 50 jaar! Auteur: Jeren Defauw Wild en ngerept! Ken je het trpisch regenwud? Het is er eeuwig warm en nat. Er leven ntelbare planten en dieren. Een regenwud is heel ud! Cng? Cng is een land in Afrika.

Nadere informatie

Eenheidsstatuut Een kleine samenvatting

Eenheidsstatuut Een kleine samenvatting Eenheidsstatuut Een kleine samenvatting Afschaffing prefbeding Met de invering van het eenheidsstatuut kmt er een einde aan het prefbeding. Er wrdt wel een uitzndering vrzien vr studentenarbeid, tijdelijke

Nadere informatie

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen Vrbehuden en risicvlle handelingen binnen het primair nderwijs Prtcl Medisch Handelen J.C. v.d. Wal September 2013 INHOUD Inleiding... 3 1 De leerling wrdt ziek p schl... 4 2 Het verstrekken van medicatie

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

M200403. Het MKB en de BV. Achtergronden van de keuze van ondernemers. Ro Braaksma. Klaas Bangma

M200403. Het MKB en de BV. Achtergronden van de keuze van ondernemers. Ro Braaksma. Klaas Bangma M200403 Het MKB en de BV Achtergrnden van de keuze van ndernemers R Braaksma Klaas Bangma Zetermeer, 24 maart 2004 Het MKB en de BV Waarm kiezen ndernemers vr een bepaalde rechtsvrm? En in het bijznder:

Nadere informatie

Addendum stappenplan plaatsing

Addendum stappenplan plaatsing Addendum stappenplan plaatsing In het kader van de aangekndigde (vrgenmen) rerganisatie d.d. 4 december 2012 heeft er nader verleg plaatsgevnden tussen de betrkken vakbnden en de werkgever ver de inhud

Nadere informatie

Dramatische vorming en actieve pluriformiteit

Dramatische vorming en actieve pluriformiteit Dramatische vrming en actieve plurifrmiteit Dramatische spelvrmen in het nderwijs kunnen bijdragen aan actief plurifrm handelen in de klas. Diverse functies van het vak spelen daarbij een rl: de persnsvrmende,

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Prestum.nl

Algemene Voorwaarden Prestum.nl Algemene Vrwaarden Prestum.nl Inhudspgave: Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Tepasselijkheid Artikel 3 - Het aanbd Artikel 4 - De vereenkmst Artikel 5 - Herrepingsrecht Artikel 6 - Ksten in geval van

Nadere informatie

Aanvraagformulier vergoeding individueel gedupeerden

Aanvraagformulier vergoeding individueel gedupeerden Aanvraagfrmulier vergeding individueel gedupeerden Aanvraag vergeding in natura Met dit aanvraagfrmulier verzekt u de Stichting Bevrdering Kwaliteit Leefmgeving Schiphlregi (afgekrt: Stichting Leefmgeving

Nadere informatie

Ace! E-book. Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management

Ace! E-book. Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management Ace! Management Partners Training Caching Cnsulting Interim Management Den Haag Amsterdam Den Bsch Rtterdam Zwlle Utrecht Arnhem Amersfrt Breda Eindhven Maastricht Brussel Antwerpen Ace! E-bk Ace! E-bk

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de cntrle van de identiteit van paarden en de uitsluiting vr de slacht vr menselijke cnsumptie van buiten de wettelijke termijn

Nadere informatie

PROTOCOL bij OVERLIJDEN

PROTOCOL bij OVERLIJDEN PROTOCOL bij OVERLIJDEN Vetbalvereniging Lenermark Lnapark 5 7371 EH Lenen Gld Tel.: 055-5051656 Versie: 27 augustus 2015 1 / 9 1. Inleiding Het prtcl 'Bij verlijden' treedt na vaststelling van het bestuur

Nadere informatie

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF Onze grep bezekt de vrstelling p: LESBRIEF 1 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Geachte leerkracht, Deze lesbrief is bedeld

Nadere informatie

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum.

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum. Verslag wrkshp 1 en 2 : In de wrkshp is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tt de theretische nderbuwing/ het theretisch kader van het curriculum. Een eerste reactie p de pzet van het curriculum:

Nadere informatie

1 januari 2015: de Wet Werk en Zekerheid (WWZ) doet zijn intrede

1 januari 2015: de Wet Werk en Zekerheid (WWZ) doet zijn intrede Nieuwsbrief december 2014 I 1 januari 2015: de Wet Werk en Zekerheid (WWZ) det zijn intrede De wijzigingen per 1 januari 2015 in vgelvlucht: Preftijd: in een arbeidsvereenkmst vr bepaalde tijd van zes

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement 6. Opleidingskader vr de prcespleiding Infrmatiemanagement In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr prcessen nder Bevlkingszrg. Hiernder wrdt het pleidingskader vr

Nadere informatie

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen.

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Vragenfrmulier Klant Beeld U heeft ns verzcht, m gezamenlijk, een gedegen vrstel ten aanzien van uw hyptheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilsfie is, m samen met nze relaties, een inventarisatie te maken

Nadere informatie

Beleidsplan Genootschap Nederland -Israël

Beleidsplan Genootschap Nederland -Israël Beleidsplan Gentschap Nederland -Israël Gentschap Nederland - Israel 1. Prfiel van het Gentschap Nederland - Israël De vereniging Gentschap Nederland - Israël (GNI) werd p 1 juni 1967 pgericht en in Amsterdam

Nadere informatie

Pregymnasium 2013-2014

Pregymnasium 2013-2014 Pregymnasium 2013-2014 PENTA cllege CSG Scala Mlenwatering Curieweg 25 3208 KJ Spijkenisse 0181-617588 pregymnasium@penta.nl www.scala.mw.penta.nl Cördinatr van het pregymnasium: J.W.H. Scharink Vrwrd

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden - Equrion Services B.V. Inhoudsopgave: Artikel 1 - Definities. Artikel 2 - Identiteit van de ondernemer

Algemene Voorwaarden - Equrion Services B.V. Inhoudsopgave: Artikel 1 - Definities. Artikel 2 - Identiteit van de ondernemer Algemene Vrwaarden - Equrin Services B.V. Inhudspgave: Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer Artikel 3 - Tepasselijkheid Artikel 4 - Het aanbd Artikel 5 - De vereenkmst Artikel

Nadere informatie