// Leerstoel Economie en Recht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "// Leerstoel Economie en Recht"

Transcriptie

1 // Leerstoel Economie en Recht

2 Instituut Zentrum für Niederlande-Studien Westfälische Wilhelms-Universität Münster Alter Steinweg 6/ Münster Duitsland Onder verantwoordelijkheid van Prof. dr. Friso Wielenga, directeur Lay-out Tim Mäkelburg Tekst Dr. Loek Geeraedts, Karina Holtkamp MA Vertaling Dr. Kristian Mennen, drs. Carin Lony Illustratieverantwoording ZNS (04/11/13/15/17), Hannover Messe (05), Luke Price/cc-by (07), corepics/fotolia.com (09), pressmaster/ fotolia.com (19), RVD/cc0 (22), Ernst & Young Nederland LLP (22), boellstiftung/stephan Röhl/CC-BY-SA (22), Hannover Messe (22), Bezirksregierung Münster (22), IHK Nord Westfalen (22), Presseamt Münster/ MünsterView (22), CherryX/anoe/cc-by-sa (23), Pekchar/fotolia.com (pictogrammen) > 02

3 // inhoudsopgave // 01 // 02 // 03 // 04 // 05 // 06 // 07 // 08 Voorwoord p Economische perspectieven p Het Zentrum für Niederlande-Studien p De bacheloropleiding p De binationale master p De leerstoel p Het Expertisecentrum p Colloquium & ondersteuners p > 03

4 // 01 Duitsland en Nederland Europese partners in politiek en economie Duitsland en Nederland werken als partners al decennialang intensief samen in Europa. Beide landen behoren tot de oprichters van de Europese Economische Gemeenschap, de voorloper van de Europese Unie. De twee landen zijn economisch sterk met elkaar verbonden en deze vervlechting neemt nog steeds toe. Voor Duitsland als exportland is Nederland het op twee na belangrijkste handelsland, na Frankrijk en de VS; wat de import betreft neemt Nederland na China de tweede plaats in. Duitsland is voor Nederland wat import én export betreft zelfs handelspartner nummer één. Toch blijkt uit onderzoek altijd weer dat het handelspotentieel tussen de buurlanden niet optimaal wordt benut. Debet daaraan zijn o. a. gebrek aan kennis van het andere land, verschillen in economische en maatschappelijke structuren evenals verschillende wettelijke regelingen en voorschriften. Ook het feit dat Duitsers en Nederlanders elkaars taal onvoldoende spreken, speelt hier een grote rol. Deze verschillen vormen op het eerste gezicht hoge drempels waardoor potentiële partners aarzelen om zakelijke contacten met elkaar aan te gaan. Dat er mogelijkheden bestaan om deze hindernissen uit de weg te ruimen, is vaak onvoldoende bekend. Een gedegen informatie- en adviesverlening voor partners aan weerszijden van de grens is daarom zeer wenselijk. op te zetten, waarbij het accent nadrukkelijk op economie en recht ligt. Op die manier is het Zentrum, nog beter dan voorheen, in staat om deskundigen op te leiden die een bijdrage kunnen leveren aan de intensivering van de economische betrekkingen tussen Nederland en Duitsland. In deze brochure vindt u een schets van de huidige economische betrekkingen tussen de beide landen evenals van de problematiek op het gebied van im- en export. Vervolgens worden het Zentrum für Niederlande-Studien en de bestaande bachelor- en masteropleiding voorgesteld. Daarna volgen er een profielschets van de leerstoel en een beschrijving van het Expertisecentrum voor de Duits-Nederlandse economische betrekkingen, dat samen met de leerstoel aan het Zentrum für Niederlande-Studien zal worden opgericht. De brochure sluit af met de aankondiging van een colloquium, een overzicht van relevante literatuur en met diverse statements van ondersteuners van de leerstoel. Münster, maart 2014 De instelling van een leerstoel Economie en Recht aan het Zentrum für Niederlande-Studien kan in deze lacune voorzien. Door middel van de leerstoel is het mogelijk binnen de bachelor- en masteropleiding Nederland-Duitsland-Studies een nieuwe studievariant Prof. dr. Friso Wielenga Directeur ZNS Dr. Loek Geeraedts Zakelijk directeur ZNS > 04

5 // voorwoord > 05

6 // 02 Economische perspectieven Met sectorkennis uit de crisis Duitsland en Nederland onderhouden traditioneel nauwe politieke en culturele betrekkingen en zijn ook economisch sterk met elkaar vervlochten. Het Nederlandse poldermodel oogstte in Duitsland lang grote bewondering. Vooral in de jaren negentig werd de economie gekenmerkt door lage werkloosheid en sterke economische groei. Bij het begin van de economische en financiële crisis belandde Nederland in een recessie en er werd een strikt bezuinigingsbeleid ingezet. Afgezien van de export vertoonden in 2013 bijna alle bbp-componenten negatieve cijfers. Door de kleine binnenlandse markt is de economische ontwikkeling sterk afhankelijk van de uitvoer en de omslag van goederen. In het eerste kwartaal van 2013 kromp de economie met 1,8 % tegenover het jaar daarvoor. De werkloosheid steeg naar 8,3 %. Deze negatieve ontwikkeling blijkt ook uit het aantal faillissementen: bedrijven moesten in 2013 als gevolg van de crisis hun deuren sluiten. Sinds begin 2014 valt er een verbetering waar te nemen en is een voorzichtig optimisme gerechtvaardigd. Export als steunpilaar Alleen de exportbranche wordt niet geraakt door de crisis. Het feit dat Nederland in 2013 goederen met een recordwaarde van 430 miljard euro exporteerde, is een hoopvol teken. De voornaamste afnemers van Nederlandse goederen buiten de landsgrenzen bevinden zich in het buurland Duitsland: in 2013 passeerden goederen ter waarde van 160 miljard euro de grens. Daarmee is Duitsland nog steeds de belangrijkste handelspartner van Nederland. Op onderstaande afbeelding worden de belangrijkste landen voor de Nederlandse import en export in 2012 weergegeven, waarbij Duitsland de toppositie inneemt. De nauwe economische vervlechting was ook onderwerp van gesprek tijdens de eerste regeringsconsultatie tussen Nederland en Duitsland op kabinetsniveau op 23 mei Bondskanselier Angela Merkel ontving de Nederlandse minister-president Mark Rutte in de grensstad Kleve. Premier Rutte stelde bij die gelegenheid: De cijfers spreken een duidelijke taal. Afgelopen jaar werden tussen onze beide landen goederen ter waarde van in totaal 160 miljard euro over de grens vervoerd ondanks de crisis een nieuw record. Ook de Nederlandse investeringen in Duitsland groeien elk jaar verder en belopen nu meer dan 122 miljard euro. Geen enkel ander land heeft ook maar bij benadering zoveel in Duitsland Belangrijkste importlanden in Nederland 2012 Belangrijkste exportlanden voor Nederland 2012 Overige 52,2 % Duitsland 16,0 % Overige 35,5 % Duitsland 24,3 % China 8,2 % Spanje 2,7 % Italië 4,5 % VS 4,6 % VS VK Frankrijk 6,8 % VK 8,1 % 4,5 % Rusland Frankrijk 7,1 % 5,2 % 8,5 % België 11,8 % > 06

7 // economische perspectieven > 07

8 // 02 geïnvesteerd. Na de Verenigde Staten en Canada hebben onze beide landen de omvangrijkste bilaterale economische betrekkingen ter wereld. De intensiteit van de economische vervlechting tussen Duitsland en Nederland blijkt ook uit de omvang van de directe investeringen in het buurland. Aan de Nederlandse kant van de grens bestaan zo n Duitse vestigingen, in Duitsland zo n vestigingen met een Nederlands moederbedrijf, aldus de Nederlands-Duitse Handelskamer (DNHK). De hechte economische band tussen Duitsland en Nederland komt verder tot uitdrukking in het cijfer van grenspendelaars, die in Duitsland wonen en in Nederland werken. Omgekeerd wonen er Duitse staatsburgers in Nederland, waarvan er ook in Nederland werken. Aandacht voor het microniveau: winst voor de topsectoren De macro-economische cijfers geven een indruk van de economische prestaties en voeden de hoop dat ook Nederland zich van de crisis herstelt. Reden tot optimisme geven ook de micro-economische cijfers op sectorniveau. Hieruit blijkt dat Duitsland en Nederland elkaar goed kunnen aanvullen: de Nederlandse economie is traditioneel gericht op handel, landbouw, diensten en distributie, terwijl de Duitse economie gekenmerkt wordt door de productie van goederen. Om de concurrentiepositie te verbeteren heeft de Nederlandse regering negen topsectoren aangewezen die de komende jaren doelgericht worden ondersteund. Hierbij gaat het om agri & food, tuinbouw & uitgangsmaterialen, high tech systemen en materialen, energie, logistiek, creatieve industrie, life sciences & health, chemie en water. Ook Noordrijn-Westfalen heeft dergelijke zwaartepunten gedefinieerd en geeft prioriteit aan de volgende branches: machine- en apparatenbouw en productietechniek, nieuwe materialen, mobiliteit en logistiek, informatie- en communicatietechnologie, energie- en milieutechnologie, media en creatieve industrie, en gezondheidseconomie en life sciences. Samenwerking in deze topsectoren kan van grote waarde zijn. Veel domeinen vullen elkaar aan zodat er goede marktkansen in het buurland bestaan. Een doelgerichte samenwerking in de afzonderlijke sectoren zou het economisch potentieel verder versterken echter alleen in geval van wederzijdse (sector-)kennis. Dat is ook het uitgangspunt van het INTERREG V A-programma Duitsland-Nederland voor de subsidieperiode Gemiste kansen: miljarden blijven liggen Om de economische betrekkingen te verbeteren en op langere termijn veilig te stellen, is een gefundeerde kennis van het buurland van groot belang. Het rapport Beter een goede buur zaken doen met Duitsland van de Rabobank (2010) wijst erop dat de contacten tussen de twee landen gekoesterd moeten worden en dat deze niet vanzelfsprekend zijn. Men mag de culturele, juridische en fiscale verschillen niet onderschatten: deze worden vaak te licht opgevat waardoor waardevolle economische kansen verloren gaan. De Nederlandse exportfederatie FENEDEX (2011) heeft berekend dat Nederland elk jaar goederen ter waarde van vele miljarden euro extra naar Duitsland zou kunnen exporteren als er meer kennis zou bestaan van Duitse omgangsvormen, Duitse wetten en de Duitse taal. Bernard Wientjes, van 2005 tot juli 2014 voorzitter van de Nederlandse ondernemingsorganisatie VNO-NCW, onderstreept het belang van uitbreiding van de samenwerking tussen Nederland en Duitsland. Hij pleit ervoor dat ondernemers, overheid en politiek alsook scholen en universiteiten in Nederland zich permanent inzetten voor een goede en vruchtbare samenwerking met Duitsland. Hier is duidelijk een taak weggelegd voor universiteiten en hogescholen (DNHK, 14 januari 2011). De geschetste kennisverdieping is daarom hard nodig om de Nederlands-Duitse economische betrekkingen te intensiveren. Een evenement als de jaarlijkse Dag van de Duitse taal, een initiatief van de Verein Deutsche Sprache e. V., is een stap in de juiste richting. > 08

9 // economische perspectieven Alleen al de factor taal komt Nederland immers duur te staan: door een gebrekkige beheersing van het Duits loopt men talrijke exportkansen naar Duitsland en Duitstalige landen mis. Daardoor kan ca. 7 miljard euro aan exportpotentieel niet worden benut. Omgekeerd blijkt het vak Nederlands aan Duitse scholen weliswaar steeds aantrekkelijker te worden, maar ook dit is nog voor verbetering vatbaar. Hier zijn grensoverschrijdende maatregelen op verschillende niveaus noodzakelijk om het economisch potentieel te benutten en de betrekkingen op de lange termijn te verbeteren. Onbekende buur: een mogelijke oplossing Uit het FENEDEX-onderzoek blijkt duidelijk dat de problematiek rond de exportontwikkeling haar oorsprong vindt in de verschillende politieke, economische en juridische structuren. De ontbrekende kennis van het andere land speelt hier een beslissende rol. Het is dus zaak om deze tekortkomingen op te lossen en maatregelen te nemen om de kennis van het buurland juist met het oog op economische vraagstukken te verbeteren zodat de exportsector nieuwe gebieden kan ontsluiten. Het Zentrum für Niederlande-Studien van de Westfälische Wilhelms-Universität Münster biedt sinds enkele jaren met groot succes zowel een bachelor- als ook een masteropleiding Nederland-Duitsland-Studies aan, waar studenten worden opgeleid tot deskundigen met betrekking tot Nederland en Duitsland. Hun kennis van beide landen is groot waardoor ze kunnen bijdragen aan een intensivering van de wederzijdse betrekkingen. Het plan om een leerstoel in te richten heeft als doel de onderwerpen economie en recht in het onderwijs van het Zentrum für Niederlande-Studien nadrukkelijker een rol te laten spelen. Op die manier zullen nog beter opgeleide experts de grensoverschrijdende arbeidsmarkt betreden, die ook beter in staat zijn problemen rond de Duits-Nederlandse economische uitwisseling op te lossen. In het kader van de geplande onderzoeksactiviteiten zullen verder strategieën voor genoemde specifieke problemen en concrete praktijkoplossingen worden ontwikkeld. > 09

10 // 03 Het Zentrum für Niederlande-Studien Westfälische Wilhelms-Universität Münster In het jaar 1989 werd aan de Westfälische Wilhelms-Universität Münster het Zentrum für Niederlande-Studien (ZNS) opgericht. Het is het enige wetenschappelijke instituut in Duitsland dat zich interdisciplinair in studie, onderzoek en op het gebied van dienstverlening bezighoudt met Nederland en Duitsland evenals met de betrekkingen en uitwisselingsprocessen tussen deze landen. Het heeft zich ten doel gesteld een bijdrage te leveren aan de verbetering van de Duits-Nederlandse betrekkingen in Europees perspectief. Het Zentrum für Niederlande-Studien vormt een forum voor interdisciplinaire onderzoeksactiviteiten met betrekking tot Nederland. Daarbij gaat het vooral om de systematische vergelijking van de beide buurlanden met aandacht voor historische, politieke, culturele, maatschappelijke, economische en communicatiewetenschappelijke thema s. De onderzoeksresultaten worden gepubliceerd in een jaarboek en in de reeksen Niederlande-Studien en Deutsch-Niederländische Beziehungen. Het Zentrum biedt een multidisciplinaire en binationale bachelor- en masteropleiding aan. Beide opleidingen richten zich tot studenten met een brede belangstelling voor grensoverschrijdende uitwisselingsprocessen. De ervaring wijst uit dat de afgestudeerden met de opgedane kennis en vaardigheden goed voorbereid zijn om de Duitse, Nederlandse, grensoverschrijdende of internationale arbeidsmarkt te betreden. Organisatieschema van het Zentrum für Niederlande-Studien Directeur Prof. dr. Friso Wielenga Historicus Vakgebied: geschiedenis en politiek Medewerkers voltijd Drs. Carin Lony Germanist Vakgebied: taalverwerving Medewerkers deeltijd, belast met onderwijs Dr. Mechthild Beilmann-Schöner Kunsthistorica Vakgebied: kunstgeschiedenis Zakelijk directeur Dr. Loek Geeraedts Cultuurwetenschapper Vakgebied: cultuur en literatuur Johanna Schneegaß MA Regionaalwetenschapper Vakgebied: politicologie Dr. Lisa Terfrüchte Communicatiewetenschapper Vakgebied: communicatiewetenschappen Karina Holtkamp MA Regionaalwetenschapper Vakgebied: economie André Krause MA Historicus Vakgebied: geschiedenis Dr. Markus Wilp Politicoloog Vakgebied: politicologie Dr. Martijn Lak Economisch historicus Vakgebied: economie Dr. Hans Peterse Historicus Vakgebied: geschiedenis > 10

11 // zentrum für niederlande-studien > 11

12 // 04 Bachelor Nederland-Duitsland-Studies Experts geven vorm aan Europa In het onderwijsprogramma van de bacheloropleiding Nederland-Duitsland-Studies worden Nederland en Duitsland in een economische, politieke, historische en culturele context in Europa bestudeerd. De multidisciplinaire studie houdt zich vergelijkend bezig met deze twee Europese buurlanden en belicht hun onderlinge verhouding vanuit verschillende perspectieven. Tegelijkertijd worden vaardigheden opgedaan die in het toekomstige verenigde Europa steeds belangrijker worden, zoals interculturele competenties, kennis van vreemde talen en buitenlandervaring. De studenten volgen een afwisselende studie waarin vakkennis wordt gecombineerd met praktijkervaring in beide landen. Een semester in Nederland is een integraal deel van het opleidingsprogramma. Tijdens dit semester doen de studenten belangrijke ervaring op en ontwikkelen ze interculturele competenties die van voordeel zijn voor hun latere beroepsleven. Dit semester in het buitenland is geïntegreerd in het curriculum en de te volgen vakken worden afgestemd tussen de samenwerkende universiteiten. Zo kunnen in het buitenland behaalde studiepunten moeiteloos aan de thuisuniversiteit worden erkend en is de studievoortgang gegarandeerd. Een ander belangrijk onderdeel van de bacheloropleiding Nederland-Duitsland-Studies is de begeleide stage van drie maanden. Deze stage, die kan worden gelopen bij instellingen, organisaties of bedrijven aan beide kanten van de grens, geeft een goed inzicht in het beroepsleven. Het Zentrum für Niederlande-Studien ondersteunt studenten bij het zoeken van een stageplek door middel van zijn vele contacten met instellingen en bedrijven. Een bachelordiploma Nederland-Duitsland-Studies geeft enerzijds toegang tot de arbeidsmarkt en anderzijds tot een wetenschappelijke vervolgopleiding. Afhankelijk van de gekozen specialisatie kan een afgestudeerde aan de slag bij verschillende (grensoverschrijdend werkzame) Duitse of Nederlandse ondernemingen en organisaties in verschillende sectoren. Opbouw van de bacheloropleiding ECONOMIE GESCHIEDENIS EN POLITIEK COMMUNICATIE CULTUUR LITERATUUR TAALVERWERVING SEMESTER BUITENLAND BACHELORSCRIPTIE > 12

13 // bacheloropleiding > 13

14 // 05 Binationale master Nederland-Duitsland-Studies Oog voor grensoverschrijdende processen Duitsland en Nederland onderhouden zeer nauwe betrekkingen die steeds worden uitgebreid. Daarom bestaat er op de arbeidsmarkt steeds meer behoefte aan vakkundige werknemers en leidinggevenden met grensoverschrijdende kennis en de bijbehorende taal- en interculturele vaardigheden. De multidisciplinaire en binationale masteropleiding Nederland-Duitsland-Studies leidt deze deskundigen op, waardoor er een kwalitatief stevige basis is gelegd op het moment dat afgestudeerden zich op de Duitse, Nederlandse, grensoverschrijdende of internationale arbeidsmarkt begeven. De masteropleiding is een gemeenschappelijke studierichting van het Zentrum für Niederlande-Studien en de Radboud Universiteit Nijmegen. Ondersteund wordt de opleiding ook door de Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD) die het uitwisselingsprogramma mede mogelijk maakt. De studenten volgen in het eerste jaar onderwijs in Nijmegen en ronden hun studie in het tweede jaar in Münster af. Het is een binationale en multidisciplinaire opleiding die de studenten inzicht geeft in verschillende aspecten van de grensoverschrijdende samenwerking en die alle kansen biedt om flexibel een beroepskeuze te maken. Centraal staan colleges uit verschillende vakgebieden die elkaar aanvullen en de studenten optimaal voorbereiden op het latere beroepsleven: naast economie en recht zijn dit vooral geschiedenis en politiek, interculturele competenties en bedrijfscommunicatie. Verder wordt de bestaande vreemdetalenkennis uitgebreid met een specifieker woordenschat uit de diverse disciplines en het beroepsleven. Intensieve praktijkervaring in de grensoverschrijvende samenwerking kunnen de studenten tijdens een verplichte stage in een binationale context opdoen. Deze stage, die de start op de arbeidsmarkt moet vergemakkelijken, duurt minimaal twee maanden. Een uitgebreide evaluatie en kritische reflectie ronden het stageonderdeel af. De studenten sluiten hun opleiding af met het schrijven een masterscriptie, waarbij ze in een onderzoekscolloquium worden begeleid. De masteropleiding werd onlangs in Duitsland en Nederland uiterst positief opnieuw geaccrediteerd. In het rapport worden de aspecten beroepspraktijk en voorbereiding op de arbeidsmarkt als uitstekend beoordeeld. Opbouw van de masteropleiding ECONOMIE EN RECHT GESCHIEDENIS EN POLITIEK INTERCULTURELE COMPETENTIES BEDRIJFSCOMMUNICATIE TAALVERWERVING STAGE MASTERSCRIPTIE > 14

15 // binationale master > 15

16 // 06 De leerstoel Economie en Recht In het voorafgaande werd benadrukt dat in de bachelor- en masteropleiding het accent ligt op de vakken geschiedenis, politiek, cultuur, communicatie, economie, recht en taalverwerving. De instelling van de leerstoel Economie en Recht maakt het mogelijk op basis van een wetenschappelijk discours over economische vraagstukken een extra studievariant met het zwaartepunt economie en recht te ontwikkelen. Aan de instelling van de leerstoel is de oprichting van een Expertisecentrum voor Duits-Nederlandse economische betrekkingen verbonden (zie p. 18). Dit centrum vertaalt de bevindingen uit wetenschap en onderwijs naar de dagelijkse praktijk van de Duits-Nederlandse economische betrekkingen. Het Expertisecentrum wil diensten verlenen aan de economie, de politiek en het brede publiek in beide landen. De leerstoelhouder heeft de taak om wetenschappelijk onderzoek te doen naar de Duits-Nederlandse economische betrekkingen in een Europees referentiekader. In het bijzonder dient hij of zij zich bezig te houden met het vraagstuk van de exportvoorwaarden tussen de beide landen. In samenwerking met collega s van andere universiteiten en onderzoeksinstituten alsook met specialisten in de industriële sector zelf dienen nieuwe onderzoeksvelden te worden ontsloten. Hierbij valt te denken aan een vergelijking van de regionale economische banden van de Duits-Nederlandse situatie met die van andere buurlanden in Europa. Dit kan worden onderzocht in het kader van gemeenschappelijke Europese onderzoeksprojecten. De nieuwe studievariant zal worden afgestemd met de faculteiten Economie en Recht aan de Westfälische Wilhelms-Universität Münster; voor de master is een nauwe samenwerking nodig met de Radboud Universiteit Nijmegen. In beide gevallen zullen gezamenlijke onderzoeksprojecten worden geïnitieerd. Colleges van de nieuwe leerstoel kunnen ook worden opgenomen in het collegeaanbod van de betrokken faculteiten. Verder zullen er colleges in het postuniversitaire scholingsprogramma worden aangeboden. Er wordt verwacht dat de leerstoelhouder is gepromoveerd in de economische wetenschappen (bij voorkeur met een specialisatie op buitenlandse economische betrekkingen tussen Duitsland en Nederland) en/of rechten. Ervaring op het gebied van de Duits-Nederlandse economische betrekkingen en van de economische politiek van beide landen en een goede kennis van beide talen strekken tot aanbeveling. Aan de leerstoel is een aanstelling voor een te benoemen hoogleraar voor een periode van vijf jaar verbonden die daarna door de universiteit Münster zal worden gecontinueerd. Bij de leerstoel behoren verder een wetenschappelijke medewerker voor een periode van vijf jaar, evenals een secretariaatsmedewerker. Ten slotte wordt voorzien in financiële middelen voor de eerste inrichting in de vorm van meubels en computers en voor lopende beheer- en aanschafkosten. Kerntaken van de leerstoel > > Onderzoek naar de economische betrekkingen > > Ontsluiting van nieuwe onderzoeksvelden op het gebied van de export > > Onderzoek naar exportvoorwaarden > > Onderwijs > 16

17 // leerstoel > 17

18 // 07 Het Expertisecentrum Taken, inrichting en perspectief Het Epertisecentrum zal worden opgezet als zelfstandige GmbH naar Duits recht ( Gesellschaft mit beschränkter Haftung, vergelijkbaar met een Nederlandse bv). Er wordt o.a. een sectorale database samengesteld van ondernemingen die voor de Duits-Nederlandse economische betrekkingen een rol spelen resp. kunnen spelen. Het verlenen van bedrijfsadvies op het gebied van juridische en economische vraagstukken en bedrijfscommunicatie behoort ook tot het takenpakket van het Expertisecentrum. Het verzorgen van scholing op bovengenoemd gebied vormt een verdere taak van het centrum. Dit kan ook als incompany-training plaatsvinden, aangevuld met taalcomponenten naar wens. Daarbij komen diensten zoals het opzetten en uitvoeren van beursactiviteiten, een tolk- en vertaalservice en het verzorgen van publicaties. Verbonden aan het Zentrum für Niederlande-Studien is momenteel al het online portaal NiederlandeNet.de dat informatie- en adviesverlening tot zijn kerntaken rekent. Het Expertisecentrum zal beschikken over twee volledige banen (op academisch niveau). De kosten hiervan zullen de eerste drie jaar worden gedragen door een start up financiering van de overheid. Verdere financiële en materiële middelen zijn noodzakelijk om een zelfstandige GmbH op te richten. Het is voorzien dat het Expertisecentrum zich na drie jaar zelf kan financieren uit eigen inkomsten. Om op lange termijn het succes van het centrum te garanderen, zullen nauwe banden worden aangeknoopt met andere economische en politieke spelers in het Duits-Nederlandse veld. Het expertisecentrum in het kort Taken > > Samenstelling van een sectorale database van ondernemingen die in de Duits-Nederlandse export actief resp. nog niet actief zijn. > > Bedrijfsadvies bij economische en juridische vraagstukken > > Bedrijfscommunicatie > > Scholing (desgewenst op locatie) > > Taaltraining naar wens > > Opzet en uitvoering van beursactiviteiten > > Tolk- en vertaaldiensten > > Verzorging van publicaties > > Online portaal NiederlandeNet Faciliteiten > > Twee volledige banen (academisch niveau) > > Startup financiering voor drie jaar > > Financiële en materiële middelen voor de oprichting van een zelfstandige GmbH Vooruitzichten > > Financiële zelfstandigheid na drie jaar > > Samenwerking met Duits-Nederlandse politieke en economische instellingen en bedrijven > 18

19 // expertisecentrum > 19

20 // 08 Colloquium Duits-Nederlands Economisch Forum Als startschot voor de leerstoel organiseert het Zentrum für Niederlande-Studien in oktober 2014 in Münster een colloquium met de titel Duits-Nederlands Economisch Forum (Bezirksregierung Münster, Domplatz 1 3). Dit colloquium vormt de opmaat van een regelmatig plaatsvindende dialoog tussen vertegenwoordigers van economie en politiek van beide landen. Daarbij gaat het om het verkennen van nieuwe samenwerkingsvelden, zowel in de industrie als op het gebied van dienstverlening. Het colloqium beoogt een inschatting te geven van de kansen en uitdagingen bij een nog intensievere samenwerking van de twee economieën in hun Europese context. Zo kunnen oplossingen worden gecreëerd voor de bestaande problematiek en voor onzekere factoren rond nationale en Europese regelingen. Als sprekers worden experts uit de industriële sector in Duitsland en Nederland uitgenodigd, verder vertegenwoordigers van werkgevers- en werknemersorganisatie en deskundigen van overheid, politiek en wetenschap. De voordrachten en resultaten van de forumdiscussies zullen verschijnen in de reeks Niederlande-Studien van het Zentrum für Niederlande-Studien aan de Westfälische Wilhelms-Universität Münster. Ze vormen de referentiebasis voor de instelling van de leerstoel. Selectie van literatuur over de Duits-Nederlandse betrekkingen Politiek Fraune, C.: Neue Soziale Pakte in Deutschland und den Niederlanden. Das Bündnis für Arbeit, Ausbildung und Wettbewerbsfähigkeit und der Museumpleinakkoord 2004 im Vergleich, Wiesbaden Kalschauer, R./Pekelder, J.: Benelux-NRW. Grenzüberschreitende Beziehungen, in: NiederlandeNet, Münster 2009/2014, online: Kevenhörster, P.: Die Qualität der niederländischen und deutschen Entwicklungszusammenarbeit im Vergleich, in: Jahrbuch des Zentrums für Niederlande-Studien 22 (2011), Münster Musch, E.: Integration durch Konsultation? Konsensbildung in der Migrations- und Integrationspolitik in Deutschland und den Niederlanden, Münster Pekeler, J.: Neue Nachbarschaft. Deutschland und die Niederlande, Bildformung und Beziehungen seit 1990, Reihe Deutsch-niederländische Beziehungen, Band 6, Münster Wielenga, F./Hartleb, F. (ed.): Populismus in Deutschland und den Niederlanden im Vergleich, Münster Economie Holtkamp, K.: Rahmenbedingungen deutsch-niederländischer Unternehmenskooperationen am Beispiel von Handwerkskooperationen in der Grenzregion, Münster Klemann, H. A. M./Wielenga, F. (ed.): Deutschland und die Niederlande. Wirtschaftsbeziehungen im 19. und 20. Jahrhundert, Münster Knott, J.: Kultur. Wirtschaft. Kreativität. Kultur-Kreativwirtschaft in Nordrhein-Westfalen und Creatieve Industrie in den Niederlanden, Münster Schlizio, B./Schürings, U./Thomas, A.: Beruflich in den Niederlanden: Trainingsprogramm für Manager, Fachund Führungskräfte, Reihe Handlungskompetenz Im Ausland, Göttingen Wester, R./Riele, W. te/terwel, L.: Belangrijke buur, blinde vlek. Onderzoek naar ontwikkelingen in de relatie tussen Nederland en Duitsland op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap, o. A Wilp, M./Wielenga, F. (ed.): Zwei Nachbarn in Europa. Beiträge zum deutsch-niederländischen Verhältnis und zu Studien- und Beschäftigungsmöglichkeiten im grenzüberschreitenden Kontext, Münster > 20

21 // colloquium & ondersteuners Afgestudeerden en studenten Over de opleiding en over de leerstoel De interdisciplinaire opzet van de opleiding betekent dat de studenten zich kunnen verdiepen in verschillende wetenschappelijke disciplines, zoals politicologie en economie. De geplande leerstoel zal bijdragen tot een welkome verdieping van met name het economische gedeelte! Felix Siedhoff, Border Concepts Het vak Nederland-Duitsland-Studies is heel veelzijdig en biedt de kans om de twee landen via uiteenlopende disciplines te leren kennen. Met het oog op de arbeidsmarkt zal de leerstoel het spectrum van deze opleiding completteren. Linda Wagner, Kern AG Ik vind het erg goed dat studenten op elk moment de mogelijkheid hebben om aan het concept van de opleiding mee te werken en zich op een bepaald gebied te specialiseren. De nieuwe leerstoel betekent in dit opzicht ook een enorme stap voorwaarts. Een betere ontwikkeling voor de Duits-Nederlandse markt is nauwelijks denkbaar. Lena Stielow, BAE Batterien GmbH We worden voorbereid op de Duits-Nederlandse markt door het vergelijkende karakter van de opleiding en het feit dat de twee landen zorgvuldig en genuanceerd worden bekeken en geanalyseerd. Dit kan nog eens geoptimaliseerd worden met de nieuwe leerstoel. Aniek Snijder, masteropleiding Ik studeer sinds 2013 aan het Zentrum für Niederlande-Studien en vind het onderwijs inhoudelijk erg goed. De interdisciplinaire opbouw is een groot voordeel met het oog op de arbeidsmarkt. De leerstoel Economie en Recht is volgens mij een uitstekende mogelijkheid om deze belangrijke onderwijsdiscipline verder te ontwikkelen zodat we ons als studenten ook op dat vakgebied zo goed mogelijk kunnen specialiseren. Henning Meredig, bacheloropleiding > 21

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Onderzoek wijst uit dat 86 procent van de Nederlandse ondernemers

Nadere informatie

2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner. 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU

2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner. 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU FEST! M O R A DA S T I DU 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU 2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner Ongeveer twintig procent van de EU-burgers heeft Duits als moedertaal. Dat

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten Verklaring van Münster omtrent de onderlinge relaties op het gebied van hoger onderwijs, wetenschap en onderzoek tussen Nederland, de Vlaamse Gemeenschap van België, het Groothertogdom Luxemburg, Nederland

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Master in het vertalen

Master in het vertalen BRUSSEL t Master in het vertalen Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

-Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner...

-Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner... -Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner... Kansen, culturele verschillen en valkuilen Den Haag, 25.03.2010 Anouk de Jong Nederlands-Duitse Handelskamer Inhoud Duitsland Waarom Duitsland? Culturele verschillen

Nadere informatie

GEZOCHT. denkers & doeners. studereninduitsland.nl

GEZOCHT. denkers & doeners. studereninduitsland.nl GEZOCHT denkers & doeners studereninduitsland.nl Weleens gedacht aan studeren in Duitsland? Studeren in Duitsland, nog niet zo veel Nederlanders doen het. Toch heeft Duitsland enorm veel te bieden: aan

Nadere informatie

Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst

Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst HOGER INSTITUUT VOOR WIJSBEGEERTE Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst Combineer filosofie met een andere opleiding (rechten, sociologie, psychologie, geschiedenis ) Beste (toekomstige)

Nadere informatie

Cursus. > De cursus 2003/2004 in een notedop...

Cursus. > De cursus 2003/2004 in een notedop... Cursus Deze cursus is ontwikkeld en wordt uitgevoerd door het ROC Oost-Nederland in samenwerking met de Technische Akademie Ahaus. Projectpartners aan Duitse kant zijn de Berufsbildungsstätte Westmünsterland

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext 1 Inleiding Dit onderwijsmodel is ontwikkeld op basis van de strategische doelstellingen van het

Nadere informatie

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Verder studer e n Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Alles over bachelors en masters Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Beleidsdomein Onderwijs Vorming www.hogeronderwijsregister.be Awel,

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Faculteit der Exacte Wetenschappen Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Bedrijfswiskunde en Informatica Deel B Preambule In dit document wordt een A en een B gedeelte onderscheiden. In

Nadere informatie

Stages in het buitenland

Stages in het buitenland Stages in het buitenland Ben jij op zoek naar een spetterende buitenlandervaring? Of zoek je gewoon een stage? AIESEC helpt je hierbij. In dit document vind je alle informatie, die je nodig hebt om het

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Van de deelnemers aan het onderzoek heeft 80% ( 121 studenten) de voltijd gedaan en 20% (30 studenten) de deeltijdopleiding.

Nadere informatie

COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND,

COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND, COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND, NEDERSAKSEN, NOORDRIJN-WESTFALEN EN VLAANDEREN BETREFFENDE DE GRENSOVERSCHRIJDENDE

Nadere informatie

Dames en heren, Intro (academische kwartiertje)

Dames en heren, Intro (academische kwartiertje) Openingstoespraak van de Nederlandse staatssecretaris van Onderwijs, Mark Rutte, op de eerste dag van de conferentie Designing policies for mobile students in Noordwijk op 11 oktober 2004, om 9.30 uur

Nadere informatie

4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum

4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum 4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum 4. Duits-Nederlandse Handelsdag BORUSSIA-PARK Mönchengladbach 12.11.2013, 13:00 bis 19:00 Uhr 12.11.2013, 13.00 tot 19.00 uur Ziele und Inhalte Freunde treffen

Nadere informatie

Stageregeling bachelor opleiding Afdeling Politicologie, NSM/Radboud Universiteit Nijmegen September 2014

Stageregeling bachelor opleiding Afdeling Politicologie, NSM/Radboud Universiteit Nijmegen September 2014 Stageregeling bachelor opleiding Afdeling Politicologie, NSM/Radboud Universiteit Nijmegen September 2014 Artikel 1. Doel Het doel van een stage is om het de student mogelijk te maken werkervaring als

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING

GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING Groningen, 13 mei 2011 Huis De Beurs, Groningen Donderdag 27 juni 2013 Eems Dollard Regio (EDR) Op 28 februari 1977 opgericht en vanaf 1997 openbaar lichaam. 100 leden

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Algemene cultuurwetenschappen, 2014-2015

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Algemene cultuurwetenschappen, 2014-2015 DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Algemene cultuurwetenschappen, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze regeling bestaat uit

Nadere informatie

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 S AMENVATTI NG Ok t ober2015 Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma

Nadere informatie

B&W besluit Publicatie

B&W besluit Publicatie B&W besluit Publicatie Onderwerp Samenwerkingsovereenkomst met opleiding Sport & Bewegen van Hogeschool Inholland Collegebesluit Besluitpunten college 1. Het college stelt de samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

Reflect Personeelsadvies

Reflect Personeelsadvies Werving & Selectie 1 Reflect Personeelsadvies Reflect Personeelsadvies is een onafhankelijk adviesbureau dat zich sinds 1993 bezighoudt met loopbaanontwikkeling, individuele coaching en persoonlijke vaardigheidstrainingen.

Nadere informatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie Hoe SCHERP mag advies zijn? VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Onze juridische adviezen geven scherp aan wat de grenzen van het speelveld

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze

Nadere informatie

Een goede opleiding werkt!

Een goede opleiding werkt! Een goede opleiding werkt! aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Amsterdam, 18 september 2014 Maikel Volkerink www.seo.nl m.volkerink@seo.nl - +31 20 525 1643 Inhoud 1. Hoe komen HO-alumni terecht op de arbeidsmarkt?

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek ANTWERPEN t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Master in de journalistiek De master in de journalistiek vormt kritische journalisten die klaar zijn voor de arbeidsmarkt. De weloverwogen

Nadere informatie

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Luuk Dijkstra (l.dijkstra@uu.nl) Bachelorvoorlichtingsdagen november 2015 Opbouw presentatie Inleiding Kenmerken van de opleiding De studie

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT WERKDOCUMENT. Commissie cultuur en onderwijs 7.3.2008

EUROPEES PARLEMENT WERKDOCUMENT. Commissie cultuur en onderwijs 7.3.2008 EUROPEES PARLEMENT 2004 Commissie cultuur en onderwijs 2009 7.3.2008 WERKDOCUMENT inzake het voorstel voor het besluit van het Europees Parlement en de Raad tot invoering van een actieprogramma ter verhoging

Nadere informatie

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Duitse taal en cultuur, 2014-2015

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Duitse taal en cultuur, 2014-2015 DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding e taal en cultuur, 2014-2015 1 - Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze regeling bestaat uit deel A en

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Juridische aspecten van het zakendoen in Duitsland

Juridische aspecten van het zakendoen in Duitsland Welkom Road2Germany Juridische aspecten van het zakendoen in Duitsland Uw juridisch-fiscale wegwijzer in Duitsland 24-06-2014 Zakendoen in Duitsland Geschäftsklima Wirtschaft so euphorisch wie seit 1991

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Master in de meertalige communicatie

Master in de meertalige communicatie BRUSSEL t Master in de meertalige communicatie Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

Gecoördineerde tekst:

Gecoördineerde tekst: Gecoördineerde tekst: Decreet van 27 oktober 1998 houdende de erkenning en subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur (B.S.22-12-1998) Decreet

Nadere informatie

Artikel Tekst 2.1 Toelatingseisen opleiding Voor toelating tot de opleiding Mediastudies komt in aanmerking de bezitter van

Artikel Tekst 2.1 Toelatingseisen opleiding Voor toelating tot de opleiding Mediastudies komt in aanmerking de bezitter van Opleidingsspecifieke deel OER, 2016-2017 Opleiding / programma: Mediastudies/ Film- en televisiewetenschap; New Media and Digital Culture (voorheen Nieuwe media en digitale cultuur, see English EER) Artikel

Nadere informatie

Titel in het Engels: Administrative Law Publiekrecht, sectie Bestuursrecht (in oprichting)

Titel in het Engels: Administrative Law Publiekrecht, sectie Bestuursrecht (in oprichting) Structuurrapport Leerstoel Bestuursrecht 1 Algemene informatie Titel: Bestuursrecht Titel in het Engels: Administrative Law Afdeling: Publiekrecht, sectie Bestuursrecht (in oprichting) Omvang: 1.0 fte

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Slavische talen en culturen Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Aan de slag! Notitie over de aansluiting op de arbeidsmarkt

Aan de slag! Notitie over de aansluiting op de arbeidsmarkt Aan de slag! Notitie over de aansluiting op de arbeidsmarkt Juni 2014 Aanleiding Het arbeidsmarktperspectief van de huidige generatie studenten is verre van positief. Dat blijkt uit het rapport De arbeidsmarkt

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

> Het Interculturele Dossier in de Neerlandistiek

> Het Interculturele Dossier in de Neerlandistiek > Het Interculturele Dossier in de Neerlandistiek van BA begin van de studie Nederlands: einde van de studie Nederlands: Inhoud > Woord vooraf: Wat is het interculturele dossier? Opzet en doelstelling

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

ZAKENDOEN IN DUITSLAND. Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer

ZAKENDOEN IN DUITSLAND. Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer ZAKENDOEN IN DUITSLAND Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer Exportclub Groningen, 22 maart 2016 Duits-Nederlandse Handelskamer (1/3) Ca. 40 medewerkers, allen drietalig (NL/DE/GB) One-stop-shop voor

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info?

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info? Praktische informatie > Hoe lang duurt de opleiding? De colleges starten op 19 september 2006 en eindigen op 11 mei 2007. Ze kunnen plaatsvinden elke werkdag tussen 8u30 en 19u30. > Wanneer zijn de examens?

Nadere informatie

Research Centre for Education and the Labour Market. De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs. Rolf van der Velden

Research Centre for Education and the Labour Market. De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs. Rolf van der Velden De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs Rolf van der Velden Misvattingen (1) Het maakt niet wat je studeert, het gaat erom dat je studeert. Werkgevers kiezen altijd degene met

Nadere informatie

6 e Duits-Nederlandse Handelsdag. 18.11.2015, 13:30 tot 19:30 uur BORUSSIA-PARK Mönchengladbach. www.wirtschaftsforum-ihk.de

6 e Duits-Nederlandse Handelsdag. 18.11.2015, 13:30 tot 19:30 uur BORUSSIA-PARK Mönchengladbach. www.wirtschaftsforum-ihk.de 6 e Duits-Nederlandse Handelsdag 18.11.2015, 13:30 tot 19:30 uur BORUSSIA-PARK Mönchengladbach HET DOEK GAAT OMHOOG VOOR DUITSLAND! Het succesverhaal wordt vervolgd! Op 18 november 2015 zal al weer de

Nadere informatie

ZAKENDOEN IN DUITSLAND VOM WUNSCH ZUM ERFOLG. Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer

ZAKENDOEN IN DUITSLAND VOM WUNSCH ZUM ERFOLG. Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer ZAKENDOEN IN DUITSLAND VOM WUNSCH ZUM ERFOLG Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer MKB Haarlem & Rabobank, Haarlem, 09-09-2015 Duits-Nederlandse Handelskamer (1/3) Ca. 40 medewerkers, drietalig (NL/DE/GB)

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Resultaten WO-monitor 2013

Resultaten WO-monitor 2013 Resultaten WO-monitor 2013 Samenvatting: De WO-Monitor is een vragenlijst die wordt afgenomen onder recent afgestudeerden (1-1,5 jaar na afstuderen) van de universiteiten in Nederland. De WO-monitor wordt

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

Coach voor leren en ontwikkeling

Coach voor leren en ontwikkeling Specialisatie Coach voor leren en ontwikkeling MSc Education and Child Studies Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Coach voor leren en ontwikkeling MSc

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Taaltrainingen voor professionals. Engels Frans Spaans Duits Nederlands Italiaans Portugees

Taaltrainingen voor professionals. Engels Frans Spaans Duits Nederlands Italiaans Portugees Taaltrainingen voor professionals Engels Frans Spaans Duits Nederlands Italiaans Portugees European Language Centre > Professionele werkwijze met een persoonlijke aanpak Een ieder die een taal wil leren

Nadere informatie

Chemische industrie in Duitsland

Chemische industrie in Duitsland Chemische industrie in Duitsland 1. Actuele situatie van de chemische industrie in Duitsland In vergelijking met het vorige kwartaal steeg de productie in het derde kwartaal van 2012 met 1,5 procent, terwijl

Nadere informatie

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Spaanse taal en cultuur, 2014-2015

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Spaanse taal en cultuur, 2014-2015 DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Spaanse taal en cultuur, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze regeling bestaat uit deel

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

ARBEIDSMARKT. in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040. Van knelpunt naar slimme kracht. Dick van der Wouw Joris Meijaard

ARBEIDSMARKT. in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040. Van knelpunt naar slimme kracht. Dick van der Wouw Joris Meijaard ARBEIDSMARKT in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040 Van knelpunt naar slimme kracht Dick van der Wouw Joris Meijaard Typisch VN Delta Doorvoerhavens en (petro)chemische industrie Goede universiteiten

Nadere informatie

TOELATINGSEISEN STUDIEBELASTING EXAMEN EN CERTIFICERING FISCAAL VOORDEEL KOSTEN

TOELATINGSEISEN STUDIEBELASTING EXAMEN EN CERTIFICERING FISCAAL VOORDEEL KOSTEN TOELATINGSEISEN Sales Leadership maakt deel uit van het programma Leadership in Marketing & Sales. Deelname aan het programma is aan een aantal voorwaarden verbonden. U kunt de opleiding Accountmanager

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Actuele relatie met O&O (specifieke opleidingen etc.) De collectie Engelse taal en cultuur richt zich met name op de studenten, docenten en onderzoekers

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

Integraal, sectoraal of per programma

Integraal, sectoraal of per programma Verslag VNG-bijeenkomst over effectieve overeenkomsten met werkgevers Zoetermeer, 19 december 2012 Bijeenkomst effectieve overeenkomsten met werkgevers Vanwege de energie die in bijeenkomsten van het bestuurlijk

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Toespraak Opening Academisch Jaar 2008/2009 Door prof. mr. S.C.J.J. Kortmann, rector magnificus Radboud Universiteit Nijmegen

Toespraak Opening Academisch Jaar 2008/2009 Door prof. mr. S.C.J.J. Kortmann, rector magnificus Radboud Universiteit Nijmegen Toespraak Opening Academisch Jaar 2008/2009 Door prof. mr. S.C.J.J. Kortmann, rector magnificus Radboud Universiteit Nijmegen HET GESPROKEN WOORD GELDT Zeer gewaarde gasten, bestuurders, vriendinnen,vrienden

Nadere informatie

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta Resultaten Advies en Initiatiefraad Nationaal Landschap IJsseldelta 29 november 2013 Nationaal Landschap IJsseldelta is in verandering. Transitie noemen we dat. We bereiden ons voor op een andere manier

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1965 Nr. 80

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1965 Nr. 80 60 (1963) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1965 Nr. 80 A. TITEL Overeenkomst tussen de bevoegde Nederlandse en Duitse autoriteiten betreffende de toepassing van artikel 73,

Nadere informatie