Goede trouw en billijkheid, basisbeginsel van het Europees contractrecht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Goede trouw en billijkheid, basisbeginsel van het Europees contractrecht"

Transcriptie

1 Goede trouw en billijkheid, basisbeginsel van het Europees contractrecht Hendrik Gommer Beoordeling: 9

2 Goede trouw en billijkheid, basisbeginsel van het Europees contractrecht. 1. Inleiding en motivatie Al bij de beantwoording van mijn opdrachten voor de cursus Europees Privaatrecht heb ik aangegeven dat ik vooral geïnteresseerd ben in de onderliggende beginselen van het contractenrecht. Als het goed is komen deze in grote lijnen overeen met de praktijk en zal de ondernemer of burger zich daarin het best herkennen. Zeker in de details zullen formuleringen in verschillende landen uiteenlopen, terwijl de burger enigszins chargerend gesteld - er geen boodschap aan heeft totdat hij voor de rechter staat. Begrippen als goede trouw, redelijkheid en contractsvrijheid zullen in de praktijk omarmd worden en gebruikt worden als uitgangspunt voor het eigen handelen, maar ook de rechter zal ze bewust of onbewust als richtlijn gebruiken in de beoordeling van conflicten. Dan is het uiteraard van groot belang dat men onder deze begrippen hetzelfde verstaat. Wat houdt goede trouw of liever goede trouw en redelijkheid in het kader van het contractenrecht eigenlijk in? Wat verstaat de commissie Lando eronder en hoe gaan de EU-landen ermee om? In dit werkstuk wordt geprobeerd daar een antwoord op te geven. 2

3 2. Good faith and fair dealing 2.1 De tekst van het artikel De Engelse tekst van art. 1:201 PECL luidt: Article 1:201 (ex art ): Good Faith and Fair Dealing (1) Each party must act in accordance with good faith and fair dealing. (2) The parties may not exclude or limit this duty. Het artikel wordt over het algemeen in het Nederlands als volgt vertaald 1 : Artikel 1:201 Goede trouw (1) Iedere partij dient zich te gedragen overeenkomstig de eisen van goede trouw. (2) Partijen kunnen deze verplichting niet uitsluiten of beperken. 2.2 De plaats van het beginsel Good faith is een van de basisbeginselen waar de Lando-commission haar PECL op heeft gebouwd. In verschillende artikelen en commentaren komt het beginsel terug. Door diverse Europese auteurs is het gedefinieerd als rekening houden met de belangen van de andere partij. Het is het altruïstische concept dat de solidariteit in de partijautonomie inbrengt, zodat de vrijheid beperkt wordt door eerlijkheid en verantwoordelijkheid voor de ander. Volgens Hesselink gaat het echter meer om een anti-formele beweging, die mogelijke schadelijke gevolgen van een te rigide contractsuitleg moet compenseren. Ook als de wet meer solidair was opgesteld, zou good faith nodig zijn 2. Hoewel good faith and fair dealing een vrij vaag begrip is, dat hieronder zo goed mogelijk uitgewerkt zal worden, zorgt het er tegelijkertijd voor dat de PECL redelijk goed aansluiten bij de praktijk. De praktijk leert immers dat contractpartijen (vooral partijen die een duurzame relatie hebben) zich ingeval van problemen meestal niet op hun contractuele rechten beroepen, maar opnieuw onderhandelen op het probleem naar beider tevredenheid op te 1 2 Hesselink & De Vries 2001, p. 54 e.v. 3

4 lossen 3. Door rekening te houden met de belangen van de wederpartij kan de relatie in stand blijven, hetgeen de winst in de toekomst ten goede zal komen Betekenis van het artikel Vergelijken we de Nederlandse tekst met de Engelse versie, dan valt al meteen op dat het good faith and fair dealing enigszins ongelukkig vertaald wordt met goede trouw. Met recht kan de conclusie getrokken worden dat bij de uitleg niet volstaan kan worden met vertaling door een of twee woorden. Bovendien kan ook niet verwezen worden naar juridische begrippen, omdat zij vaak verschillende zaken inhouden. Het artikel legt een standaard aan voor fatsoen, eerlijkheid en redelijkheid in transacties. Dit houdt in dat beide partijen elkanders belangen in het oog houden. Dat betekent o.a. dat ze naar redelijkheid handelen indien er zich situaties voordoen die niet in het contract zijn opgenomen. Het eist van partijen ook dat ze al het mogelijke doen om de schade te beperken indien een van beide partijen niet nakomt of na kan komen 5. Good faith betekent dat er sprake is van eerlijke en faire bedoelingen. Het is dus een subjectief begrip, dat moeilijk te vatten is. Dat iemand niet moet handelen met het enige doel de ander te schaden, valt onder dit begrip. Fair dealing is de meer objectieve kant van hetzelfde begrip, het slaat op het eerlijk en fair handelen. Beide begrippen samen worden in het Frans vertaald met bonne foi (al slaat het daar toch vooral op de uitvoering van het contract), in het Duits met Treu und Glauben en in het Nederlands met goede trouw In het laatste geval valt er veel voor te zeggen om te vertalen met goede trouw en billijkheid, zoals later zal blijken. Good faith wordt aangenomen. Als de wederpartij toch twijfelt aan de goede bedoelingen van de partner, dan ligt de bewijslast om aan te tonen dat de partner niet te goeder trouw is bij de wederpartij, zo stelt Lando voor 6. Zoals lid 2 stelt kunnen partijen de plicht tot good faith and fair dealing niet uitsluiten. Wel kunnen ze vastleggen welke zaken niet onder dit begrip vallen. Zo kan afgesproken worden dat niet nagekomen hoeft te worden bij het minste technische mankement, waar dat in normale gevallen wel verwacht mag worden. Aan de andere kant mag een partij niet gebruik/misbruik maken van een term in het 3 Macaulay Hesselink 2004, p. 155 e.v. 5 Lando 1995, p. 53 e.v. 6 Lando 1995, p. 53 e.v. 4

5 contract, die volgens de standaard van good faith and fair dealing tot onacceptabele gevolgen leidt 7. Aldus schetst artikel 1:201 de basisinstelling die partijen moeten hebben als zij een contract met elkaar sluiten en gesloten hebben. Door op een eerlijke en faire manier met elkaar om te gaan, waarbij men elkanders belangen in de gaten houdt, moeten zoveel mogelijk onverwachte problemen opgelost kunnen worden. 7 Lando 1995, p. 53 e.v. 5

6 3. Rechtsvergelijking 3.1 Good faith in enkele landen van de EU Uit een vergelijking die Lando uitvoerde blijkt dat het principe van good faith and fair dealing in alle EU-landen voorkomt, maar dat de impact nogal verschilt 8. Zo zijn het Duitse en Nederlandse systeem doordrenkt met het begrip, terwijl het begrip in Engeland en Ierland niet als een algemene verplichting is erkend. In het laatste geval wordt echter eenzelfde resultaat bereikt door speciale regels. De overige Europese landen kennen een situatie die ergens tussen deze polen ligt. Schotland kent het onderliggende begrip, hoewel nergens een duidelijk artikel te vinden is. In Denemarken is het niet gecodificeerd, maar wordt het wel door de rechtbanken gehanteerd. In Griekenland en Portugal is het beginsel neergelegd in diverse artikelen en heeft het als zodanig een sterke werking. Italië zit op dezelfde lijn. De Code Civil van Frankrijk, België en Luxemburg kent het begrip bonne foi, maar de rechtbanken hechten er niet zo n groot belang aan als bijv. in Duitsland en Nederland. 3.2 Het Burgerlijk Wetboek Het begrip goede trouw is in het Burgerlijk Wetboek terug te vinden in art. 3:11 BW. Goede trouw van een persoon, vereist voor enig rechtsgevolg, ontbreekt niet alleen, indien hij de feiten of het recht, waarop zijn goede trouw betrekking moet hebben, kende, maar ook indien hij ze in de gegeven omstandigheden behoorde te kennen. Onmogelijkheid van onderzoek belet niet dat degene die goede reden tot twijfel had, aangemerkt wordt als iemand die de feiten of het recht behoorde te kennen. In dit artikel wordt het begrip goede trouw in subjectieve zin gebruikt, in de betekenis van niet kennen noch behoeven te kennen. In deze zin wordt het begrip gebruikt in diverse goederenrechtelijke derdenbeschermingsbepalingen (zoals 3:86 en 3:238 BW). Het gebruik in subjectieve zin wijkt af van het gebruik in objectieve zin. In het laatste geval gaat goede trouw terug op het Romeinsrechtelijke bona fides dat in ons wetboek tegenwoordig terug te vinden is onder de benaming redelijkheid en billijkheid (art. 3:12 BW) 9. Het is juist dit begrip redelijkheid en billijkheid waarop art. 1:201 PECL doelt! 8 Lando 1995, pag Hijma e.a. 2004, p

7 Lando s principe goede trouw vindt dus in Nederland zijn equivalent in redelijkheid en billijkheid. Dit equivalent is voor wat betreft het overeenkomstenrecht te vinden in art. 6:2 BW lid 1: Schuldeiser en schuldenaar zijn verplicht zich jegens elkaar te gedragen overeenkomstig de eisen van redelijkheid en billijkheid. Lid 2 stelt zelfs dat het contract aangepast kan worden als de uitvoering tot onacceptabele gevolgen zou leiden. Anders dan in het Duitse recht 10 mag de Nederlandse rechter het contract daarom zodanig aanpassen dat de gevolgen naar zijn mening meer redelijk en billijk zijn Het oude Burgerlijk Wetboek Het begrip goede trouw zoals dat in ar lid 3 (oud) BW werd gehanteerd, komt goed overeen met het beginsel dat in art. 1:201 PECL bedoeld wordt. In dit artikel werd bepaald dat overeenkomsten te goeder trouw moesten worden uitgevoerd (zie ook art lid 3 Code Civil, waaraan art (oud) is ontleend). Dit artikel was gericht op de uitvoering van het contract 12, terwijl art vervolgens de omvang van de verbintenis bepaalde 13. Historisch gezien is art. 6:2 BW ontstaan uit art lid 3 BW (oud) en vindt art. 248 lid 1 BW zijn oorsprong in art BW (oud). 3.4 Het BGB In de Duitse wet wordt good faith and fair dealing vertaald met Treu und Glauben. Art. 242 BGB stelt dat iedereen zijn contractuele afspraken moet nakomen naar Treu und Glauben : 242: Leistung nach Treu und Glauben Der Schuldner ist verpflichtet, die Leistung so zu bewirken, wie Treu und Glauben mit Rücksicht auf die Verkehrssitte es erfordern. Naar aanleiding hiervan zijn een aantal verplichtingen geformuleerd die een loyaal nakomen van het contract moeten afdwingen 14. Voorbeelden zijn de plicht tot samenwerken, 10 zie paragraaf Brunner 2004, p Brunner 2004, p Zevenbergen 1942, p.7; Brunner 2004, p Zie o.a. BGH 4 april 1973, Betriebsberater 1973, p

8 het beschermen van elkanders belangen, het geven van informatie en het verbod om misbruik van het recht 15. Inbreuk mag echter alleen als het handhaven van het contract tot onacceptabele gevolgen zou leiden, die niet met recht en rechtvaardigheid zijn te verenigingen 16. Dan moet eerst bekeken worden of het contract niet aangepast kan worden 17. De rechtbank mag echter niet de inhoud van het contract zodanig wijzigen dat het eerlijker is in de ogen van de rechtbank 18. Hoewel het artikel alleen spreekt over de schuldenaar is het algemeen aanvaard dat dezelfde eis ook de schuldeiser betreft 19. Het inzicht dat het Treu und Glauben artikel een van de belangrijkste van de hele codificatie genoemd kan worden, ontstond aan het einde van de Eerste Wereldoorlog 20. Goede trouw in de zin van art. 3:11 BW wordt in het Duitse recht gedefinieerd in 932 BGB: Der Erwerber is nicht in gutem Glauben, wenn ihm bekannt oder infolge grober Fahrlässigkeit unbekannt ist, daß die Sache nicht dem Veräusserer gehört. In het Duitse recht is goede trouw dus beperkt tot een dwaling omtrent het eigendomsrecht van de vervreemder, terwijl in het Nederlandse recht ook de beschikkingsbevoegdheid daaronder valt. In het Duitse wetboek van koophandel (HGB) moest daarom de goede trouw m.b.t. de beschikkingsbevoegdheid van de vervreemder worden opgenomen. In Duitsland kent men niet de onderzoeksplicht. De verkrijger moet op grove wijze nalatig zijn geweest, wil zijn goede trouw in twijfel getrokken worden Common law Het common law systeem kent niet de algemene verplichting om good faith and fair dealing toe te passen bij een contract. Door speciale regels wordt echter eenzelfde effect bereikt. Zo is het recht van een klant om een contract te ontbinden beperkt, als hij een kleine tekortkoming gebruikt om onder het contract uit te komen (zie o.a. Hoenig v. Isaacs 15 Voor een uitputtende bespreking: Staudinger/Schieman & Schmidt 1995, BGH 1962 Neue Juristische Wochenschrift 1962, p. 29; zie ook Lando 1995, p BGH 13 november 1975, Neue Juristische Wochenschrift 1976, p Zie bijv. BGH 25 mei 1977, Neue Juristische Wochenschrift 1977, p. 2262, waarin het als de rechtbank geen mogelijkheid zag om een contract te wijzigen opdat de algemene energiekosten van een aannemer doorgerekend konden worden. 19 Abas 1972, p Abas 1972, p Zwalve 2003, p

9 ). Art. 1:201 codificeert dus in feite een trend die in de common law al bestaat. De Engelse situatie is echter minder sterk. De specifieke regels kunnen niet beschermen tegen duidelijke contractafspraken die tegen deze regels ingaan 23. Mede om deze reden heeft het beginsel good faith zich de afgelopen 15 jaar ook in Engeland in een toenemende belangstelling mogen verheugen. Het begon in met Mr. Justice Steyn in Banque Financiere 24 in 1987 en Sir Thomas Bingham in Interfoto 25 in Aangemoedigd door richtlijnen van de EU 26 vonden er twee grote conferenties over good faith plaats 27. De Lord Chief Justice Thomas Bingham verklaarde in 1997 zelfs dat good faith het meest belangrijke contractuele onderwerp is van onze tijd. 28 Toch kan de opname van het beginsel als een zekere overwinning van het vaste land worden gezien. Lange tijd werd een algemene toepassing van good faith in de common law landen vrij negatief benaderd. Tegenstanders van toepassing stelden het onderhandelen in het eigen belang juist een kenmerk van contractvorming was. Zo verklaarde Lord Ackner in 1984: The concept of a duty to carry on negotiations in good faith is inherently repugnant to the adversarial position of the parties when involved in negotiations. Each party to the negotiations is entitled to pursue his own interest ( ). A duty to negotiate in good faith is as unworkable in practice as it is inherently inconsistent with the position of a negotiating party. 29 Bovendien werd het begrip onwerkbaar gevonden omdat het alleen maar vragen oproept en weinig tot geen harde antwoorden geeft 30. Deze negatieve opinie werd in een academische rede tegengesproken door Powell in 1955, toen hij argumenteerde dat het beginsel een krachtiger bron was dan de losse instrumenten die de jurisprudentie opleverde 31. Tot de negentiger jaren van de vorige eeuw, toen zoals zojuist beschreven good faith meer in de belangstelling kwam te staan, behoorde hij echter tot een minderheid Hoenig v. Isaacs, All ER 176 Court of Appeal, < faculty.law.ubc.ca/biukovic/supplements/hoenig.htm> 23 Lando 1995, p Banque Financiere de la Cité SA v. Westgate Insurance Co Ltd All ER Interfoto Picture Library Ltd v. Stiletto Visual Programmes Ltd 1989 QB Richtllijn 86/653/EEC en Richlijn 93/13/EEC 27 Verslag in Beatson & Friedmann ed Voorwoord T. Bingham in: Harrison 1997, p. vi 29 Walford v. Miles 1992 AC Brownsword ed. 2004, p. 17; zie ook Bridge 1984, p Powell Brownsword ed. 2004, p. 1 9

10 3.6 Code Civil Het beginsel bonne foi wordt genoemd in art Code Civil: a. Les conventions légalement formées tiennent lieu de loi à ceux qui les ont faites. b. Elles ne peuvent être révoquées que de leur consentement mutuel, ou pour les causes que la loi autorise. c. Elles doivent être exécutées de bonne foi. Onder c. worden de contractanten verplicht het contract naar bonne foi uit te voeren. Hoewel de rechtbanken in Frankrijk het beginsel niet zo n grote waarde geven als in Nederland en Duitsland (Abas concludeerde in 1972 dat dit land weinig of niets doet met het beginsel 33 ), wordt er de laatste twintig jaar in toenemende mate aan door rechtbanken aan gerefereerd 34. Om precies te zijn paste het Cour de Cassation in 1985 voor het eerst art lid c CC toe 35. Het betrof een verzekeringsmaatschappij die weigerde uit te keren omdat het model van de nieuw gekochte auto niet exact gelijk was Bona fides Het beginsel zoals in het onderhavige Lando-artikel bedoeld wordt, vindt vermoedelijk zijn historische grondslag in het beginsel bona fides uit het Romeinse recht. Dit had als subjectieve component de betekenis van trouw, redelijkheid, eerlijkheid, verantwoordelijkheid in het rechtsverkeer, hetgeen ook terugkomt in art. 3:11 BW, en als objectieve component dat de rechter rekening hield met de bijzondere omstandigheden van elk geval, waarbij naar redelijkheid en billijkheid gehandeld moest worden. Verder had het nog een derde component, ook wel aangeduid als bonam fidem praestare : de intentie hebben om eerlijk, redelijk en billijk te handelen. 37 Het Europese good faith omvat in zekere zin deze drie betekenissen. De contractpartijen moeten de goede intenties hebben, moeten trouw, eerlijk en redelijk tegenover elkaar zijn en de rechter zal hen daar aan houden. 33 Abas 1972, p Zie voor een uitgebreide behandeling van de opmars van de goede trouw in het Franse contractenrecht: Hesselink 1994; Zie ook o.a. Cour de Cassation nr <lexinter.net/jptxt/clause_de_confidentialite.htm>, Cour de Cassation nr <lexinter.net/jptxt4/jp2005/execution_de_bonne_foi_d'une_convention_bancaire.htm> 35 Tallon 1994, p Cour de Cassation Civ. 1, 20 mars 1985, B , n Zevenbergen 1942, p

11 4. Algemene analyse Het overeenkomstenrecht is in de eerste plaats een recht voor en ván degenen die een contract sluiten (contractsvrijheid). Om de rechtszekerheid te bevorderen zijn regels opgesteld waarop contractpartners bij geschillen kunnen terugvallen. Als partijen een contract sluiten, dan gaan ze ervan uit dat zijzelf en de ander weten wat het contract inhoudt en wat de gevolgen zullen zijn. Ervaren contractpartijen weten ook dat dit slechts schijn is. De werkelijkheid is weerbarstiger dan de letters op papier. Zelfs als juristen uitvoerige algemene voorwaarden ontwikkelen, helpt dat meestal niet bij de oplossing van problemen. Vooral grote instanties met veel klanten handelen naar de letter van het contract om de efficiëntie te verbeteren en omdat ze de macht hebben om hun eigen voorwaarden af te dwingen. In situaties van gelijkwaardigheid zullen contractpartners echter over het algemeen zoeken naar nieuwe afspraken, indien er onvoorziene omstandigheden optreden, waardoor het onredelijk zou zijn de wederpartij aan het contract te houden. Zo geldt dat tenminste in Nederland 38. Na een korte studie van het Engels recht blijkt dat good faith als algemeen beginsel pas sinds enkele decennia serieus wordt toegepast. Het is juist vanwege dergelijke verschillen tussen diverse EU-landen dat het goed is geweest dat de Lando-commissie haar uitgangspunten op schrift heeft gesteld. Op het vlak van het behandelde beginsel blijken EU-landen de afgelopen decennia langzaam naar elkaar toe te groeien. Zoals in paragraaf 3.5 en 3.6 bleek is er bijvoorbeeld in Engeland en Frankrijk de laatste decennia meer aandacht voor het algemene beginsel goede trouw. Dit zou pleiten voor meer onderzoek naar gemeenschappelijke beginselen en de formulering van uitgangspunten voor het Europees recht. Het blijkt dat het de discussie in de diverse landen aanzwengelt. Tegelijkertijd kan de vraag gesteld worden of een te detaillistische uitwerking van het overeenkomstenrecht zoals de PECL die kent al toe is aan implementatie c.q. overname in de diverse landen. Implementatie levert veelal gekunstelde wetsconstructies op en integrale overname zal een te grote schok voor enkele rechtssystemen betekenen. De ervaringen van het afgelopen decennium, zouden een aanwijzing kunnen zijn om de Europese integratie van het Europese recht vooral op het niveau van de vergelijking van beginselen door te zetten. Via bestudering en formulering van beginselen, kan men dan, als de rechtssystemen op dat punt elkaar dicht genaderd zijn, tot unificatie van details komen. 38 Hesselink p. 155 e.v. 11

12 5. Conclusie Het beginsel good faith and fair dealing staat aan de basis van de Principles of European Contract Law. Het beginsel geeft de grenzen van de contractsvrijheid aan. Tegenover de vrijheid staan ook verplichtingen. Het begrip brengt echter gemakkelijk verwarring teweeg. De vertaling kan verkeerde associaties oproepen en bovendien wordt het beginsel in de Europese landen verschillend toegepast. Zo komt het begrippenpaar good faith and fair dealing in Nederland niet meer overeen met goede trouw (in België nog wel) sinds de invoering van het nieuwe BW. In de Code Civil landen was bonne foi tot voor kort een wassen neus en heeft het vooral betrekking op de uitvoering van het contract. In de common law landen is good faith lange tijd niet als algemeen beginsel erkend, maar wordt getracht het in afzonderlijke regels te vatten. Ook in de common law traditie is er echter een toenemende aandacht voor het beginsel als zodanig. Het Duitse recht is doortrokken van het beginsel Treu und Glauben. In het Nederlandse recht is het beginsel terug te vinden in de redelijkheid en billijkheid zoals die in art. 6:2 BW worden genoemd, terwijl de goede trouw uit art ( niet kennen noch behoeven te kennen ) wel te maken heeft met good faith and fair dealing maar dit niet omvat. In die zin is het goede trouw beginsel zoals dat in het oude BW werd gehanteerd meer bruikbaar. Grofweg kan gesteld worden dat met het artikel bedoeld wordt dat van partijen verwacht wordt dat zij bij het onderhandelen en uitvoeren van hun contract de intentie hebben om te goeder trouw, in redelijkheid en billijkheid te handelen, daarbij de belangen van de wederpartij in het oog houdend. Vrijheid vereist ook verantwoordelijkheid. Hoewel artikel 1:201 PECL dus nogal wat vragen oproept en voor velen onvoldoende concreet is, vormt het een goede basis voor vergelijking van Europese rechtssystemen en het, zij het langzaam, naar elkaar toegroeien daarvan. Inmiddels wordt door veel juristen erkend dat good faith and fair dealing een goed uitgangspunt is voor het Europese contractenrecht. 12

13 Literaruuroverzicht Abas 1972 P. Abas, Beperking van de goede trouw, (diss. UvA) Deventer: Kluwer 1972 Beatson & Friedman ed J. Beatson & D. Friedmann ed., Good faith and fault in contract law, Oxford: Clarendon Press 1995 Bridge 1984 M.G. Bridge, Does Anglo-Canadian contract law need a doctrine of good faith?, Canadian Journal of Business Law 1984, p. 385 Brownsword ed R. Brownsword ed., Good faith in contract, Chippenham: Ashgate 2004 Brunner & De Jong 2004 C.J.H. Brunner & G.T. de Jong, Verbintenissenrecht Algemeen, Deventer: Kluwer 2004 Hesselink 1994 M.W. Hesselink, De opmars van de goede trouw in het Franse contractenrecht, Weekblad voor privaatrecht 1994, p Harrison 1997 R. Harrison, Good faith in sales, London: Sweet and Maxwell 1997 Hesselink & De Vries 2001 M.W. Hesselink & G.J.P. de Vries, Principles of European Contract Law, Deventer: Kluwer 2001 Hesselink 2004 M.W. Hesselink, Contractenrecht in perspectief, Den Haag: Boom Juridische uitgevers

14 Hijma 2004 J. Hijma, Rechtshandeling en overeenkomst, Deventer: Kluwer 2004 Lando 1995 O. Lando ed., The Principles of European Contract Law: Part I, Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers 1995 Macaulay 1963 S. Macaulay, Non-contractual relations in business: a preliminary study, American Sociological Review 1963, p Powell 1956 R. Powell, Good faith in contracts (Academische rede), Londen: Stevens 1956 Staudinger/Schieman & Schmidt 1995 G. Schiemann & J. Schmidt, J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen, Berlin: Sellier-de Gruyter 1995 Tallon 1994 D. Tallon, Le concept de bonne foi en droit français du contrat, (Conferenze e seminari) Roma 1994, <w3.uniroma1.it/idc/centro/publications/15tallon.pdf> Zevenbergen 1942 C. Zevenbergen, Aard en werking der geode trouw in het Romeinsche verbintenissenrecht, Utrecht: Boekhandel H. de Vroede 1942 Zwalve 2005 W.J. Zwalve, Hoofstukken uit de Geschiedenis van het Europese privaatrecht, Deventer: Kluwer

Actualiteiten over het retentierecht van de aannemer

Actualiteiten over het retentierecht van de aannemer Actualiteiten over het retentierecht van de aannemer 11 februari 2016 Mr. L.A. (Leonie) Dutmer Overzicht retentierecht van de aannemer Elementen retentierecht Feitelijke macht en kenbaarheid Retentierecht

Nadere informatie

Het criterium van de redelijk handelend verzekeraar. Nu5g hulpmiddel of belemmering bij verzwijgingszaken?

Het criterium van de redelijk handelend verzekeraar. Nu5g hulpmiddel of belemmering bij verzwijgingszaken? Het criterium van de redelijk handelend verzekeraar. Nu5g hulpmiddel of belemmering bij verzwijgingszaken? K. Engel, LLM, BA ACIS Symposium 20 maart 2015 Inleiding (1/2) Inleiding verzwijging. Oud recht:

Nadere informatie

Datum Betreft beantwoording kamervragen vergoeding van schade ingeval van fraude bij internetbankieren

Datum Betreft beantwoording kamervragen vergoeding van schade ingeval van fraude bij internetbankieren > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Financiële Markten Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201

Nadere informatie

Privaatrechtelijke aspecten van

Privaatrechtelijke aspecten van Privaatrechtelijke aspecten van co-assurantie een rechtsvergelijkend onderzoek mr. drs. Jessica Roos Rechtsvraag Hoe moeten beurspolissen worden uitgelegd? Belangrijkste verschillen co-assurantie en provinciale

Nadere informatie

[TITLE IN CAPS, VERDANA, 32]

[TITLE IN CAPS, VERDANA, 32] [TITLE IN CAPS, VERDANA, 32] DEBAT I Handhaving van een standaardessentiëel octrooi: FRANDlicentie of verbod? Zeist, 14 maart 2012 INLEIDING Op diverse terreinen worden standaards gebruikt om uniforme

Nadere informatie

MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN. 1 Inleiding

MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN. 1 Inleiding MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN 1 Inleiding 1.1 In Nederland wordt in de praktijk door ondernemingen veel gebruik gemaakt van algemene voorwaarden ( AV ). Hoewel het gebruik van AV over het algemeen als

Nadere informatie

INHOUD. Property Law Series... v Woord vooraf... vii Dankwoord... ix

INHOUD. Property Law Series... v Woord vooraf... vii Dankwoord... ix INHOUD Property Law Series.................................................... v Woord vooraf......................................................... vii Dankwoord..........................................................

Nadere informatie

De formaliteiten voor overdracht verschillen naar gelang het over te dragen goed.

De formaliteiten voor overdracht verschillen naar gelang het over te dragen goed. Korte handleiding bijeenkomst 5. Overdracht van goederen. 3:83 en volgende BW Definitie overdracht: rechtsovergang van het ene rechtssubject naar het andere op basis van een een levering. Overdracht is

Nadere informatie

TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND

TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND OPSTELLEN OVER (DE GESCHIEDENIS VAN) HET PRIVAATRECHT NAAR AANLEIDING VAN HET TWEEDE EEUWFEEST VAN HET WETBOEK NAPOLEON INGERIGT VOOR HET

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/85575

Nadere informatie

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant tussen BSA en Verbond van Verzekeraars Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder

Nadere informatie

DE JURIDISCHE STATUS VAN POLYGAME HUWELIJKEN BV RECHTSVERGELIJKEND PERSPECTIEF. Prof. dr. Katharina Boele-Woelki. Dr.

DE JURIDISCHE STATUS VAN POLYGAME HUWELIJKEN BV RECHTSVERGELIJKEND PERSPECTIEF. Prof. dr. Katharina Boele-Woelki. Dr. DE JURIDISCHE STATUS VAN POLYGAME HUWELIJKEN BV RECHTSVERGELIJKEND PERSPECTIEF Prof. dr. Katharina Boele-Woelki Dr. Ian Curry-Sumner Dr. Wendy Schrama Met medewerking van Dr. Bente Braat Dr. Christine

Nadere informatie

Vrijheid van onderwijs in vijf Europese landen

Vrijheid van onderwijs in vijf Europese landen Schoordijk Instituut Centrum voor wetgevingsvraagstukken Gert-Jan Leenknegt Vrijheid van onderwijs in vijf Europese landen Een rechtsvergelijkend onderzoek naar de gemeenschappelijke rechtsbeginselen op

Nadere informatie

Checklist bij hoofdstuk 1

Checklist bij hoofdstuk 1 Checklist bij hoofdstuk 1 AANSPRAKELIJKHEIDSGROND VOORWAARDEN Informatieverstrekking in reclame Art. 7:59 BW Informatieverstrekking in precontractuele fase Art. 7:60 BW Beëindiging krediet Art. 7:65 lid

Nadere informatie

RECHT EN EFFICIENTIE

RECHT EN EFFICIENTIE RECHT EN EFFICIENTIE Een inleiding in de economische analyse van het recht Eindredactie: dr. B.C.J. van Velthoven dr. P.W. van Wijck Met bijdragen van: dr. C.P. van Beers mw. mr. drs. A.E.H. Huygen prof.

Nadere informatie

PARTNEROVEREENKOMST. De ondergetekenden:

PARTNEROVEREENKOMST. De ondergetekenden: PARTNEROVEREENKOMST De ondergetekenden: 1. De besloten vennootschap 2Value B.V., handelend onder de naam 2Value, kantoorhoudende te (2106 AP) Heemstede aan de Zandvoortselaan nr. 190, ingeschreven in het

Nadere informatie

Resultaten enquête gehouden onder Erfpachters van Natuurmonumenten, sept 2012

Resultaten enquête gehouden onder Erfpachters van Natuurmonumenten, sept 2012 Resultaten enquête gehouden onder Erfpachters van Natuurmonumenten, sept 2012 Inleiding De stichting erfpachters Natuurmonumenten (SENM) heeft begin september een enquête verspreid onder erfpachters. De

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2015: 2,5% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 30/01/2015. WETTELIJKE RENTEVOET IN DE HANDELSTRANSACTIES - Eerste semester

Nadere informatie

Let op!! Niet iedere handeling die rechtsgevolgen heeft, is ook een rechtshandeling. Indeling rechtshandelingen: Meerzijdig.

Let op!! Niet iedere handeling die rechtsgevolgen heeft, is ook een rechtshandeling. Indeling rechtshandelingen: Meerzijdig. Recht Week 1 Rechtshandeling algemeen Een rechtshandeling is een handeling van een rechtssubject die het rechtsgevolg heeft dat de bedoeling was van het handelende rechtssubject en dat ook erkend is door

Nadere informatie

RICHTLIJNEN BIJ HET GEBRUIK VAN ALGEMENE VOORWAARDEN

RICHTLIJNEN BIJ HET GEBRUIK VAN ALGEMENE VOORWAARDEN RICHTLIJNEN BIJ HET GEBRUIK VAN ALGEMENE VOORWAARDEN 1. Van toepassing verklaren van algemene voorwaarden. Algemeen: Om toepasselijkheid van algemene voorwaarden op een overeenkomst te bereiken dient er

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE BASIS BEREKENING WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2015: 2,5% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 30/01/2015. -Wet van 05/05/1865 betreffende de lening

Nadere informatie

Turbo-liquidatie en de bestuurder

Turbo-liquidatie en de bestuurder Turbo-liquidatie en de bestuurder Juni 2012 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel is noch de auteur noch Boers Advocaten

Nadere informatie

Conclusie. 1. Inleiding. 2. Begripsomschrijving van het aandeel

Conclusie. 1. Inleiding. 2. Begripsomschrijving van het aandeel Conclusie 1. Inleiding De samenvatting en conclusies in deze paragraaf beperken zich hoofdzakelijk tot het laatste hoofdstuk waarin het huidige Nederlandse recht is besproken in vergelijking met de andere

Nadere informatie

Auteur. Onderwerp. Datum

Auteur. Onderwerp. Datum Auteur Stefan Nerinckx Onderwerp Het toepasselijk recht op verbintenissen voortvloeiend uit (internationale) arbeidsovereenkomsten: een nieuwe Europese verordening in de maak? Datum april 2005 Copyright

Nadere informatie

Europese octrooiaanvragen

Europese octrooiaanvragen Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vereenigde.com trademark@vereenigde.com legal@vereenigde.com

Nadere informatie

Versie 2013-04-25. Datum 24 november, 2014. Betreft Algemene Voorwaarden Mobile Agency. Pagina s 1 / 9

Versie 2013-04-25. Datum 24 november, 2014. Betreft Algemene Voorwaarden Mobile Agency. Pagina s 1 / 9 Algemene leverings- en betalingsvoorwaarden van, gevestigd te van der Heimstraat 50, 2582 SB, Den Haag. Gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Den Haag. Versie 2013-04-25 1 / 9 Artikel 1 Definities

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2014: 2,75% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 20/01/2014. WETTELIJKE RENTEVOET IN DE HANDELSTRANSACTIES - Eerste semester

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

Gedrag om trots op te zijn

Gedrag om trots op te zijn Gedrag om trots op te zijn Oversluizen Thermal Engineering B.V. geeft aandacht aan de belangen van haar klanten, medewerkers, zakenpartners en onze omgeving. Door dit uitgangspunt altijd voor ogen te houden

Nadere informatie

DE WIJZIGING VAN DE AKTE VAN SPLITSING

DE WIJZIGING VAN DE AKTE VAN SPLITSING DE WIJZIGING VAN DE AKTE VAN SPLITSING Al geruime tijd bestaat er bij appartementseigenaren een grote behoefte aan een mogelijkheid om op een meer eenvoudige en soepele wijze de akte van splitsing aan

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden het Perspectief, financieel & strategisch management

Algemene Voorwaarden het Perspectief, financieel & strategisch management Algemene Voorwaarden het Perspectief, financieel & strategisch management Artikel 1 Definities 1. In deze algemene voorwaarden worden de hiernavolgende termen in de navolgende betekenis gebruikt, tenzij

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 19 637 Vluchtelingenbeleid Nr. 636 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. Artikel 1 : Toepasselijkheid Algemene Voorwaarden

ALGEMENE VOORWAARDEN. Artikel 1 : Toepasselijkheid Algemene Voorwaarden ALGEMENE VOORWAARDEN Artikel 1 : Toepasselijkheid Algemene Voorwaarden 1.1 Alle overeenkomsten, opdrachten, aanbiedingen, offertes en facaturen waarbij ScriptieScreening diensten van welke aard ook levert

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Naomi Bisschop Business Development, 1 augustus 2015

Algemene Voorwaarden Naomi Bisschop Business Development, 1 augustus 2015 Algemene Voorwaarden Naomi Bisschop Business Development, 1 augustus 2015 Artikel 1 - Definities en begrippen 1. In deze algemene voorwaarden hierna te noemen Voorwaarden - worden de hiernavolgende termen

Nadere informatie

Prof. mr. drs. M.L. Hendrikse

Prof. mr. drs. M.L. Hendrikse Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) Eigen schuld en bereddingsplicht bij zorgverzekeringen Prof. mr. drs. M.L. Hendrikse Algemene opmerkingen (1) De zorgverzekeringsovereenkomst bestaat niet:

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Stichting Passage - school

Algemene voorwaarden Stichting Passage - school Algemene voorwaarden Stichting Passage - school Deze algemene voorwaarden worden gehanteerd door stichting Passage - school, de school voor bewustzijnsontwikkeling waarbij de innerlijke ontdekkingsreis

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden CAAT Training // Coaching

Algemene Voorwaarden CAAT Training // Coaching Algemene Voorwaarden CAAT Training // Coaching 1 Algemeen 1.1 Onder deze Algemene Voorwaarden wordt verstaan: Opdrachtnemer: de ondernemer CAAT. Opdrachtgever: De contractuele wederpartij van CAAT. 1.2

Nadere informatie

Nieuwe initiatieven om octrooirechtspraak te Europeaniseren

Nieuwe initiatieven om octrooirechtspraak te Europeaniseren Nieuwe initiatieven om octrooirechtspraak te Europeaniseren European Patent Litigation Agreement (EPLA) Verordening inzake het Gemeenschapsoctrooi Huidige situatie Octrooien zijn beschermingstitels met

Nadere informatie

Verwijzen naar digitale bronnen

Verwijzen naar digitale bronnen Verwijzen naar digitale bronnen Aanvulling op de Leidraad voor juridische auteurs 2013 I. Bennigsen mr. dr. L.D. van Kleef-Ruigrok 2 februari 2015 1 1 Inleiding In de Leidraad voor juridische auteurs 2013

Nadere informatie

Verwijzen naar digitale bronnen

Verwijzen naar digitale bronnen Verwijzen naar digitale bronnen Aanvulling op de Leidraad voor juridische auteurs 2013 I. Bennigsen mr. dr. L.D. van Kleef-Ruigrok 27 januari 2014 1 1 Inleiding In de Leidraad voor juridische auteurs 2013

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 17/12/2013

Datum van inontvangstneming : 17/12/2013 Datum van inontvangstneming : 17/12/2013 Vertaling C-578/13-1 Zaak C-578/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 15 november 2013 Verwijzende rechter: Landgericht Kiel (Duitsland)

Nadere informatie

COLLECTIE CONTRACTENRECHT (ADVOCATUUR)

COLLECTIE CONTRACTENRECHT (ADVOCATUUR) Hieronder ziet u welke uitgaven er in deze Expert Collectie zijn opgenomen*. Deze uitgaven zijn toegankelijk via onze gebruiksvriendelijke informatieportal Navigator. Bij aanschaf van een Expert Collectie

Nadere informatie

Model Overeenkomst Van Opdracht

Model Overeenkomst Van Opdracht De ondergetekenden: 1. De sportorganisatie... gevestigd te... en ten deze vertegenwoordigd door: Naam:... Naam:... Naam:... Model Overeenkomst Van Opdracht (FREELANCE OVEREENKOMST) hierna te noemen de

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen tussenkomst De Belastingdienst heeft, in samenwerking met

Nadere informatie

1. In deze algemene voorwaarden worden de hiernavolgende termen in de navolgende betekenis gebruikt, tenzij uitdrukkelijk anders is aangegeven.

1. In deze algemene voorwaarden worden de hiernavolgende termen in de navolgende betekenis gebruikt, tenzij uitdrukkelijk anders is aangegeven. Algemene Voorwaarden Interim Recruitment Recruvisie Artikel 1 Definities 1. In deze algemene voorwaarden worden de hiernavolgende termen in de navolgende betekenis gebruikt, tenzij uitdrukkelijk anders

Nadere informatie

JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel )

JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel ) JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel ) [De minderjarige], geboren op [geboortedatum] te [geboorteplaats], Frankrijk, wonende

Nadere informatie

Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond

Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder de overheid) onder meer loonregres ex. artikel 2 Verhaalswet ongevallen

Nadere informatie

Onjuiste pensioenopgaven

Onjuiste pensioenopgaven Onjuiste pensioenopgaven Aansprakelijkheid voor pensioenfondsen en de rol van disclaimers Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen mr. A.M.Z. Rondas (AZL) Onjuiste pensioenopgaven Aansprakelijkheid

Nadere informatie

De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken. Katharina Boele-Woelki

De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken. Katharina Boele-Woelki De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken Katharina Boele-Woelki De Irakese tolk Terugtrekking van Deense troepen uit Irak Irakese tolk

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. Artikel 1 Definities. in deze Algemene Voorwaarden wordt verstaan onder:

ALGEMENE VOORWAARDEN. Artikel 1 Definities. in deze Algemene Voorwaarden wordt verstaan onder: ALGEMENE VOORWAARDEN Van de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Linkedintoresults B.V., tevens handelend onder de namen Linkedintoresults en LI2R, gevestigd en kantoorhoudende te, aan

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden SbeO-Automatisering:

Algemene Voorwaarden SbeO-Automatisering: Algemene Voorwaarden SbeO-Automatisering: 1.Toepasselijkheid 1.1. Op alle offertes en leveringen van SbeO-Aumatisering zijn deze algemene leverings- en betalingsvoorwaarden van toepassing tenzij schriftelijk

Nadere informatie

3. Eventuele afwijkingen op deze algemene voorwaarden zijn slechts geldig indien deze uitdrukkelijk schriftelijk zijn overeengekomen.

3. Eventuele afwijkingen op deze algemene voorwaarden zijn slechts geldig indien deze uitdrukkelijk schriftelijk zijn overeengekomen. A L G E M E N E V O O R W A A R D E N S T E R K M E R K B U S S U M ARTIKEL 1: DEFINITIES 1. In deze algemene voorwaarden worden de hiernavolgende termen in de navolgende betekenis gebruikt, tenzij uitdrukkelijk

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Autobedrijf Keurmerk B.V.

Algemene voorwaarden Autobedrijf Keurmerk B.V. Artikel 1. Algemeen Algemene voorwaarden Autobedrijf Keurmerk B.V. 1. Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op elke overeenkomst c.q aanbieding tussen Autobedrijf Keurmerk B.V. nader te noemen

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. E.D. Persad. Dit document bevat de Algemene Voorwaarden die op alle

Algemene Voorwaarden. E.D. Persad. Dit document bevat de Algemene Voorwaarden die op alle Algemene Voorwaarden E.D. Persad 2015 0 Dit document bevat de Algemene Voorwaarden die op alle zakelijke diensten van BEINGNESS van toepassing zijn. Daarnaast kent de dienst Lifecoaching specifieke voorwaarden.

Nadere informatie

De eigendomskwestie KNAW. 9 januari 2014. Dr. mr. H. van Meerten (disclaimer: standpunten komen voor rekening van de auteur)

De eigendomskwestie KNAW. 9 januari 2014. Dr. mr. H. van Meerten (disclaimer: standpunten komen voor rekening van de auteur) De eigendomskwestie Dr. mr. H. van Meerten (disclaimer: standpunten komen voor rekening van de auteur) 9 januari 2014 KNAW Prof. Schoordijk, NJB 2010, 2049 Enige jaren geleden betoogde ik dat de privatisering

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie juridische zaken en interne markt. Voorstel voor een richtlijn (COM(2002) 13 C5-0049/2002 2002/0020(CNS))

EUROPEES PARLEMENT. Commissie juridische zaken en interne markt. Voorstel voor een richtlijn (COM(2002) 13 C5-0049/2002 2002/0020(CNS)) EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie juridische zaken en interne markt 29 augustus 2002 PE 319.691/16-27 AMENDEMENTEN 16-27 Ontwerpadvies (PE 319.691) Diana Wallis verbetering van de toegang tot de rechter

Nadere informatie

CorRebus Psychosociale Hulpverlening is een zelfstandig praktijk voor psychosociale therapie, coaching en training.

CorRebus Psychosociale Hulpverlening is een zelfstandig praktijk voor psychosociale therapie, coaching en training. Algemene voorwaarden CorRebus 1. Toepasselijkheid Deze algemene voorwaarden zijn, tenzij anders is overeengekomen, van toepassing op alle offertes en overeenkomsten van of met CorRebus Psychosociale Hulpverlening

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Vertaling C-359/14 1 Datum van indiening: 23 juli 2014 Verwijzende rechter: Zaak C-359/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Vilniaus miesto apylinkės teismas

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Pagina1. Prodizo VOF KVK 59692073. W www.prodizo.nl E info@prodizo.nl. Bank NL98ABNA04371361 BTW 853606705B01

Algemene Voorwaarden. Pagina1. Prodizo VOF KVK 59692073. W www.prodizo.nl E info@prodizo.nl. Bank NL98ABNA04371361 BTW 853606705B01 Algemene Voorwaarden 1. Definities In de navolgende bepalingen wordt verstaan onder: Prodizo: de eigenaar en exploitant van de website Prodizo.nl, zijnde een bedrijfsonderdeel van VOF Prodizo. Opdrachtgever:

Nadere informatie

Artikel 1 Algemeen 1.1 1.2 Artikel 2 Overeenkomst Artikel 3 Producten en diensten 3.1 3.2 Artikel 4 Levering 4.1

Artikel 1 Algemeen 1.1 1.2 Artikel 2 Overeenkomst Artikel 3 Producten en diensten 3.1 3.2 Artikel 4 Levering 4.1 Artikel 1 Algemeen 1.1 Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op alle verbintenissen en rechtsbetrekkingen tussen Airco Herstel Twente en haar opdrachtgever. 1.2 Van deze algemene voorwaarden kan

Nadere informatie

Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw

Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw 2 e druk mr. S.J.H. Rutten Voorwoord De eerste druk van dit boek is door praktijk en in de literatuur met grote instemming ontvangen. In de recensie

Nadere informatie

Convenant loonregres

Convenant loonregres Overwegingen: Aon pleegt voor werkgevers onder meer loonregres ex. artikel artikel 6:107a BW; Aon is van mening dat er op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor de zogenaamde buitengerechtelijke

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DIENSTVERLENING HULSBERGEN PARDAAN ADVOCATEN. 1. Algemeen

ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DIENSTVERLENING HULSBERGEN PARDAAN ADVOCATEN. 1. Algemeen ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DIENSTVERLENING HULSBERGEN PARDAAN ADVOCATEN 1. Algemeen 1.1 Hulsbergen Pardaan Advocaten is een maatschap, bestaande uit de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid

Nadere informatie

N.C. van Oostrom-Streep, 'De kwalitatieve verplichting' Woord vooraf Lijst van afkortingen

N.C. van Oostrom-Streep, 'De kwalitatieve verplichting' Woord vooraf Lijst van afkortingen Inhoudsopgave Woord vooraf Lijst van afkortingen v xv Hoofdstuk 1 Inleiding op het onderwerp, presentatie van de onderzoeksvraag 1 1.1 Inleiding 1 1.2 De mogelijkheden 2 1.3 De vraag 4 1.4 De methode 5

Nadere informatie

op Consulaat in Nederland: allen mogelijk indien beide partners niet de Nederlandse nationaliteit hebben

op Consulaat in Nederland: allen mogelijk indien beide partners niet de Nederlandse nationaliteit hebben Personen- en Familierecht Samenleven als geliefden in Nederland In Nederland samenleven met partner: 3 mogelijkheden: Huwelijk of Geregistreerd Samenwonen met Samenlevingcontract Samenwonen zonder Samenlevingscontract

Nadere informatie

Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw

Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw ISBN 978-90-78066-42-2 NUR 822 2010, S.J.H. Rutten, Stichting Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Aanbesteding en inkoop van zorg

Aanbesteding en inkoop van zorg Aanbesteding en inkoop van zorg Richard-Jan Roks 8 september 2015 Inhoudsopgave Wat is aanbestedingsrecht en bronnen Private aanbesteding versus overheidsaanbesteding Aanbesteding en zorgverzekeraars Gezamenlijke

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN - 123GESLAAGD.NL

ALGEMENE VOORWAARDEN - 123GESLAAGD.NL Deze algemene voorwaarden worden gehanteerd door 123GESLAAGD V.O.F., gevestigd te s-gravenhage, hierna te noemen: Tussenpersoon. De wederpartij van Tussenpersoon is een rechtspersoon of natuurlijk persoon

Nadere informatie

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Prof. mr. A.J.M. Nuytinck, hoogleraar privaatrecht, in het bijzonder personen-, familie- en erfrecht, aan de Erasmus Universiteit

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Anders gezegd: DNZ past in een bredere trend, en de 2.0-pet past ons allemaal.

Anders gezegd: DNZ past in een bredere trend, en de 2.0-pet past ons allemaal. DNZ Ik kan mij voorstellen dat sommigen van u hier verwachten of hopen dat ik een heldere, afgebakende definitie ga geven van DNZ. Rond DNZ bestaat de nodige onduidelijkheid en onzekerheid, en een dergelijke

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol

Samenwerkingsprotocol Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Stichting Reclame Code 1 Samenwerkingsprotocol tussen de Consumentenautoriteit en de Stichting Reclame Code Partijen: 1. De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Statutair bestuurder, tevens aandeelhouder kan tegen zijn wil en in strijd met aandeelhoudersovereenkomst ontslagen worden

Statutair bestuurder, tevens aandeelhouder kan tegen zijn wil en in strijd met aandeelhoudersovereenkomst ontslagen worden Statutair bestuurder, tevens aandeelhouder kan tegen zijn wil en in strijd met aandeelhoudersovereenkomst ontslagen worden Author : gvanpoppel Statutair bestuurder, tevens aandeelhouder kan tegen zijn

Nadere informatie

Verkoper kan zolang RGM Goederenmakelaar het object in de verkoop heeft niet kosteloos zijn eigendom opeisen.

Verkoper kan zolang RGM Goederenmakelaar het object in de verkoop heeft niet kosteloos zijn eigendom opeisen. BEMIDDELINGSVOORWAARDEN Bereik: deze voorwaarden gelden voor elke betrekking, uit welken hoofde dan ook, die ziet op bemiddeling tussen RGM Goederenmakelaar (hierna mede te noemen: RGM ) en een verkoper

Nadere informatie

Renteaftrekbeperkingen:

Renteaftrekbeperkingen: Renteaftrekbeperkingen: Beperkt door fiscale verdragen en EU recht? Fred de Hosson & Ruben de Wit Inleiding Geen planning tool maar verdedigingsargumenten Onzekerheden zijn nog groot Supranationaal recht

Nadere informatie

de coöperatie coöperatieve Rabobank Leiden, Leiderdorp en Oegstgeest, gevestigd te Leiden, hierna te noemen Aangeslotene.

de coöperatie coöperatieve Rabobank Leiden, Leiderdorp en Oegstgeest, gevestigd te Leiden, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-221 d.d. 12 juli 2013 (mr. C.E. du Perron, voorzitter, mr. W.F.C. Baars en mr. A.P. Luitingh, leden, en mevrouw mr. M. Nijland, secretaris)

Nadere informatie

Algemene voorwaarden toegangsbewijzen FDOS Live B.V. KVK 57389683

Algemene voorwaarden toegangsbewijzen FDOS Live B.V. KVK 57389683 Algemene voorwaarden toegangsbewijzen FDOS Live B.V. KVK 57389683 ARTIKEL 1: TOEPASSELIJKHEID EN DEFINITIES 1.1 Gebruiker van deze algemene voorwaarden is de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid

Nadere informatie

Bemiddelingsovereenkomst van intermediaire dienstverlening

Bemiddelingsovereenkomst van intermediaire dienstverlening Bemiddelingsovereenkomst van intermediaire dienstverlening De ondergetekenden: 1. Naam Bedrijf, gedreven voor rekening van «(FW:informele_tenaamstelling)», gevestigd te «(FW:woonadres_plaats),als-leeg,(FW:domic»,

Nadere informatie

Het managen van contractmanagement Het beperken van risico s en het efficiënter opstellen van inkoopcontracten.

Het managen van contractmanagement Het beperken van risico s en het efficiënter opstellen van inkoopcontracten. 2014 Het managen van contractmanagement Het beperken van risico s en het efficiënter opstellen van inkoopcontracten. In dit onderzoeksrapport wordt onderzocht welke risico s Koninklijke Wegener N.V. onder

Nadere informatie

Aan Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Nadere informatie

Productgarantie en softwarelicentie: originele Xbox 360-console

Productgarantie en softwarelicentie: originele Xbox 360-console Xbox 360 Productgarantie en softwarelicentie: originele Xbox 360-console INFORMATIE OVER BEPERKTE GARANTIE EN RETOURZENDINGEN LEES DEZE BEPERKTE GARANTIE ZORGVULDIG DOOR ZODAT JE OP DE HOOGTE BENT VAN

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken 1 (1953) No. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken A. TITEL Aanvullend Protocol bij de op 21

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014. Rapportnummer: 2014/010

Rapport. Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014. Rapportnummer: 2014/010 Rapport Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014 Rapportnummer: 2014/010 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het College van procureurs-generaal

Nadere informatie

3. Afwijkingen van deze Algemene Voorwaarden zijn slechts mogelijk indien deze uitdrukkelijk schriftelijk zijn overeengekomen.

3. Afwijkingen van deze Algemene Voorwaarden zijn slechts mogelijk indien deze uitdrukkelijk schriftelijk zijn overeengekomen. Artikel 1. Definities In deze Algemene Voorwaarden wordt onder Opdrachtgever verstaan de wederpartij van Snel Een Professionele Website. Onder Snel Een Professionele Website wordt verstaan de opdrachtnemer

Nadere informatie

Voorwaarden Planh Jobcoaching BV Bij ondertekening van de offerte gaat de opdrachtgever akkoord met de leveringsvoorwaarden.

Voorwaarden Planh Jobcoaching BV Bij ondertekening van de offerte gaat de opdrachtgever akkoord met de leveringsvoorwaarden. Voorwaarden Planh Jobcoaching BV Bij ondertekening van de offerte gaat de opdrachtgever akkoord met de leveringsvoorwaarden. 1. Onderzoek, begeleiding, rapportages en advisering, vinden plaats in opdracht

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 19/06/2015

Datum van inontvangstneming : 19/06/2015 Datum van inontvangstneming : 19/06/2015 Vertaling C-223/15-1 Zaak C-223/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 18 mei 2015 Verwijzende rechter: Oberlandesgericht Düsseldorf (Duitsland)

Nadere informatie

Hebben ongehuwde samenlevers recht op alimentatie?

Hebben ongehuwde samenlevers recht op alimentatie? Hebben ongehuwde samenlevers recht op alimentatie? december 2012 mr D.H.P. Cornelese De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur

Nadere informatie

Algemene voorwaarden: vernietigbaarheid

Algemene voorwaarden: vernietigbaarheid pag.: 1 van 5 Algemene voorwaarden: vernietigbaarheid Ook als algemene voorwaarden geldig zijn verklaard op een overeenkomst, kunnen ze onder bepaalde omstandigheden worden vernietigd. Dat wil zeggen dat

Nadere informatie

Nadere bestudering van de juridische merites en jurisprudentie leert, dat aan dit vraagstuk nogal wat haken en ogen zitten.

Nadere bestudering van de juridische merites en jurisprudentie leert, dat aan dit vraagstuk nogal wat haken en ogen zitten. FINANCIERING VAN GROOT ONDERHOUD In de praktijk komt het regelmatig voor, dat een ouder appartementengebouw dringend aan renovatie en/of groot onderhoud toe is. In die gevallen doet de Vergadering van

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 9 juli 2004 (14.07) (OR. en) 11091/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/001 (COD) LIMITE

PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 9 juli 2004 (14.07) (OR. en) 11091/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/001 (COD) LIMITE Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 9 juli 2004 (4.07) (OR. en) PUBLIC 09/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/00 (COD) LIMITE JUSTCIV 99 COMPET 3 SOC 337 CODEC 874 OTA van: het voorzitterschap

Nadere informatie

MONOGRAFIEËN BW. B88 Verzekering. Prof. mr. F.H.J. Mijnssen. Tweede druk. Kluwer a Wolters Kluwer business

MONOGRAFIEËN BW. B88 Verzekering. Prof. mr. F.H.J. Mijnssen. Tweede druk. Kluwer a Wolters Kluwer business MONOGRAFIEËN BW B88 Verzekering Prof. mr. F.H.J. Mijnssen Tweede druk Kluwer a Wolters Kluwer business Deventer - 2012 INHOUDSOPGAVE Voorwoord / V lijst van afkortingen / XV Verkort aangehaalde literatuur

Nadere informatie

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken 32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid Nr. 5 Brief van de minister van Buitenlandse Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 april 2012 Mede namens de Staatssecretaris

Nadere informatie

de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid TAF B.V., gevestigd te Eindhoven, hierna te noemen Aangeslotene.

de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid TAF B.V., gevestigd te Eindhoven, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-344 d.d. 26 november 2013 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. B.F. Keulen, leden en mr. M. van Pelt, secretaris)

Nadere informatie

Geen overgangsmaatregel nodig. Studenten werken het programma af zoals het tijdens academiejaar 2013-2014 vooropgesteld werd.

Geen overgangsmaatregel nodig. Studenten werken het programma af zoals het tijdens academiejaar 2013-2014 vooropgesteld werd. Overgangsmaatregelen bij de programmawijzigingen in de bachelor in de rechten (met voortraject te Brussel) met ingang 201-201 1 - Wijzigingen september 201 1. Algemene optie (Nederlandstalig) Volledige

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen / geen verplichting tot persoonlijke

Nadere informatie