Sectoranalyse hbo techniek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sectoranalyse hbo techniek"

Transcriptie

1 De toekomstige arbeidsmarkt en ontwikkelingen in onderwijs en beleid Opdrachtgever: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rotterdam, februari 2012

2

3 De toekomstige arbeidsmarkt en ontwikkelingen in onderwijs en beleid Opdrachtgever: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Karel Kans Susan van de Vlasakker Ruud van der Aa Rotterdam, februari 2012

4 Over Ecorys Met ons werk willen we een zinvolle bijdrage leveren aan maatschappelijke thema s. Wij bieden wereldwijd onderzoek, advies en projectmanagement en zijn gespecialiseerd in economische, maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkeling. We richten ons met name op complexe markt-, beleids- en managementvraagstukken en bieden opdrachtgevers in de publieke, private en not-forprofit sectoren een uniek perspectief en hoogwaardige oplossingen. We zijn trots op onze 80-jarige bedrijfsgeschiedenis. Onze belangrijkste werkgebieden zijn: economie en concurrentiekracht; regio s, steden en vastgoed; energie en water; transport en mobiliteit; sociaal beleid, bestuur, onderwijs, en gezondheidszorg. Wij hechten grote waarde aan onze onafhankelijkheid, integriteit en samenwerkingspartners. Ecorys-medewerkers zijn betrokken experts met ruime ervaring in de academische wereld en adviespraktijk, die hun kennis en best practices binnen het bedrijf en met internationale samenwerkingspartners delen. Ecorys Nederland voert een actief MVO-beleid en heeft een ISO14001-certificaat, de internationaal erkende kwaliteitsstandaard voor milieumanagementsystemen. Wij hebben onze doelen op het gebied van duurzame bedrijfsvoering vertaald in ons bedrijfsbeleid en in praktische maatregelen, zoals het printen van onze documenten op FSC-gecertificeerd papier en het compenseren van onze CO2-voetafdruk. ECORYS Nederland BV Watermanweg GG Rotterdam Postbus Ad Rotterdam Nederland T F E K.v.K. nr W Ecorys Arbeid & Sociaal Beleid T F KAN/KK EO24104rap

5 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Samenvatting en conclusies 7 1 Inleiding Aanleiding Doel van de opdracht en het rapport Werkwijze Afbakening Analyse (kwantitatieve) bronnen Leeswijzer 17 2 Context: beleid en bedrijfsleven Inleiding Beleidsontwikkelingen hbo techniek Ministerie van EL&I: bedrijfslevenbeleid Ministerie van OCW: de Strategische Agenda Hoger Onderwijs Macrodoelmatigheid mbo Andere sectorplannen in het hoger onderwijs Opleidingsbehoefte van het bedrijfsleven Recente aanvragen opleidingen hbo-techniek 30 3 Het onderwijs Inleiding Ontwikkelingen in de sector Studenten in hbo techniek Samenstelling van het technisch hbo Ontwikkeling kernopleidingen hbo techniek Aanverwante opleidingen Studiekeuzemotieven Keuzemotieven profielen NT/NG Studiekeuzemotieven hbo techniek Gediplomeerden hbo techniek Gediplomeerden in kernopleidingen Gediplomeerden in aanverwante opleidingen Gediplomeerde uitstroom versus ongediplomeerde uitstroom Motieven voor studie-uitval Redenen en achtergronden studie-uitval interviews Maatregelen vroegtijdige uitstroom interviews Doorlopende leerlijnen Toekomstige studentenaantallen htno Elasticiteit 55 4 Aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Inleiding Kwantitatieve criteria: het vinden van een baan, aard arbeidsovereenkomst 58 3

6 4.3 Kwalitatieve aansluiting: vereiste opleiding en benutting van capaciteiten Uitwijkmogelijkheden 64 5 De arbeidsmarkt voor de sector hbo techniek Inleiding Omvang en ontwikkeling van de werkgelegenheid naar sector Ontwikkeling van de werkgelegenheid naar beroep Arbeidsmarktprognoses 74 Bijlage 1 Afbakening 81 Bijlage 2 Onderwijs 99 Bijlage 3 Landelijke spreiding opleidingen 131 Bijlage 4 Arbeidsmarkt 159 Bijlage 5 Lijst van geïnterviewden 165 Bijlage 6 Leden van de klankbordgroep 167 Bijlage 7 Bronvermelding 169 4

7 Voorwoord Op verzoek van de Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs (CDHO) -en in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW )- heeft Ecorys een sectoranalyse uitgevoerd van het technisch hbo. Voor u ligt het resultaat van deze analyse, die gebaseerd is op analyse van bestaande bronnen en op consultatie van verschillende experts op de arbeidsmarkt en in het onderwijs. Het rapport beoogt een handvat te zijn voor de CDHO ten behoeve van het behandelen van macrodoelmatigheidsaanvragen. Het rapport schept een kader wat betreft ontwikkeling van de werkgelegenheid in relevante sectoren, de regionale spreiding van de werkgelegenheid, de spreiding van opleidingslocaties en de knelpunten op de arbeidsmarkt voor afgestudeerden van verschillende technische hbo-studierichtingen en knelpunten voor de relevante beroepen voor die studierichtingen. Langs deze weg willen wij graag iedereen bedanken die een bijdrage aan het onderzoek heeft geleverd, waaronder de leden van de klankbordgroep en alle geïnterviewden. Ook gaat onze dank uit naar de organisaties die ons databestanden hebben aangeleverd, waaronder ITS en ROA. In het bijzonder gaat onze dank uit naar Paul Palstra en Peter Ubachs (beide werkzaam bij de CDHO) voor hun constructieve bijdrage gedurende het gehele onderzoek en de prettige samenwerking. Karel Kans Susan van de Vlasakker Ruud van der Aa Rotterdam, februari

8

9 Samenvatting en conclusies Dit rapport dient als informatiebasis voor de CDHO in de advisering aan de ministerie van OCW en EL&I over aanvragen voor technische hbo-opleidingen. Het rapport beoogt een handvat te zijn ten behoeve van het behandelen van macrodoelmatigheidsaanvragen door de CDHO. De volgende punten komen hierin aan de orde: Recente beleidsontwikkelingen die relevant zijn voor het technisch hbo; Kwantitatieve en kwalitatieve ontwikkelingen in het onderwijs; Aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt; Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en arbeidsmarktperspectieven voor hbo ers techniek. In het onderzoek is gebruik gemaakt van bestaande databronnen, sectorplannen, verkenningen en vakdepartementaal beleid aangevuld met interviews met experts uit de belangrijkste technische branches en uit het hoger technisch en natuurwetenschappelijk onderwijs (htno). Overheidsbeleid: meer samenwerking met bedrijfsleven en herordening van opleidingsaanbod Het hbo is in beweging. Er is voor het hbo veel aandacht vanuit de overheid. In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs van het ministerie van OCW komen plannen, het advies van de commissie Veerman en het topsectorenbeleid van het huidige kabinet samen. Belangrijke punten uit deze agenda zijn: De kwaliteit moet omhoog waarvoor de kennisbases moeten worden versterkt; De relatie tussen onderwijs en bedrijfsleven moet worden versterkt. Dit moet tot uitdrukking komen in meer aandacht voor de arbeidsmarktrelevantie van opleidingen en de maatschappelijke toepasbaarheid van onderzoek; Er moet een herordening van het opleidingsaanbod plaatsvinden door specialisatie en profilering van instellingen en differentiatie. Een compacter opleidingsaanbod draagt bij aan de overzichtelijkheid voor het bedrijfsleven en voor aanstaande studenten. In type leertrajecten is een verdere differentiatie gewenst, zodat recht wordt gedaan aan de verschillen die er bestaan in de studentenpopulatie (bijvoorbeeld in leerstijlen of arbeidsmarktsituatie). Bedrijfsleven: behoefte aan herkenbare bachelor opleidingen met een brede basis Uit de gevoerde gesprekken in onderhavig onderzoek komt naar voren dat veel van de voornemens in het huidige overheidsbeleid door het bedrijfsleven worden ondersteund, bijvoorbeeld waar het gaat om een overzichtelijk en vraaggericht aanbod van opleidingen. De huidige vierjarige hbo-bachelors in het technisch onderwijs worden over het algemeen zeer gewaardeerd door het bedrijfsleven. Brancheorganisaties geven aan dat de verschillende nieuwe trajecten die worden ontwikkeld, zoals Associate degrees en hbo-masters, niet ten koste mogen gaan van de vierjarige bachelor. Verschillende branches geven aan dat zij liever een of enkele brede bacheloropleidingen zien voor hun sector, dan een groot aantal opleidingen die specialistisch opleiden. Over het algemeen wordt het belangrijk gevonden dat in de brede bachelor voldoende 7

10 aandacht is voor onder andere wiskunde, maar ook voor softe competenties (teamwork, management etc.). Specialisering kan eventueel in de latere jaren van de bachelor plaatsvinden. Aan recente ontwikkelingen in het bedrijfsleven kan in minoren aandacht besteed worden. Bedrijven kunnen in minoren een belangrijke rol spelen. Naast de behoefte aan brede bacheloropleidingen geven de branches aan dat zij op dit moment geen lacunes in het opleidingsaanbod zien. Aan nieuwe opleidingen, bijvoorbeeld op het gebied van design, bestaat geen uitgesproken behoefte. Als opleidingen zich inhoudelijk zouden vernieuwen, dan zou eerder aan ontwikkelingen als hightech of duurzaamheid aandacht besteed moeten worden. De Associate degree wordt over het algemeen zeer gewaardeerd, hiermee wordt in een concrete behoefte van het bedrijfsleven voorzien. Dit geldt minder voor de hbo-master. Onderwijs: stijging van studentenaantallen in het htno Het aantal studenten in hbo-techniek opleidingen is de afgelopen jaren toegenomen. Dit is overeenkomstig de in 2004 geformuleerde doelstelling van het kabinetsbeleid om de instroom van het aantal studenten in het bètatechnisch onderwijs te vergroten, en daarmee op termijn ook de gediplomeerde uitstroom uit het bètatechnisch onderwijs. Sinds 2006 heeft de grootste relatieve stijging zich voorgedaan binnen het domein Applied Science. Dit is gunstig, omdat hiervoor een grote vraag op de arbeidsmarkt verwacht wordt. In het domein Engineering is de stijging het kleinst, terwijl ook hier een grote arbeidsmarktbehoefte bestaat. Het domein Engineering is wel het grootste techniek-domein (in aantallen studenten) en kent de afgelopen 2 jaar de meeste toekenningen van nieuwe opleidingen in het techniekonderwijs. Verder is er bij de ICT-opleidingen sprake van een gemiddelde groei van de studentenaantallen, terwijl hiervoor op de arbeidsmarkt weinig knelpunten worden verwacht. De meeste vrouwen staan ingeschreven in het domein Applied Science. Van alle ingeschreven vrouwen staat in 2010 ruim 30 procent ingeschreven bij een opleiding in dit domein. De opleiding Engineering, Design and Innovation kent de (één na) grootste groei van het aantal studenten tussen 2006 en 2010 ten opzichte van alle technische kernopleidingen, zowel bij mannen als bij vrouwen. Techniekopleidingen worden gegeven aan onderwijsinstellingen die ook een groot aantal andere opleidingen geven. Bij instellingen met een hoog aandeel techniekopleidingen is 40 tot 60 procent van het totaal aantal opleidingen technisch. Dit zijn niet automatisch de instellingen met het grootste aantal techniekstudenten. De mate waarin techniekopleidingen aangeboden worden en de omvang het aantal studenten techniek kent grote verschillen tussen de hbo-instellingen. De meeste macrodoelmatigheidsaanvragen voor nieuwe technische hbo-opleidingen die bij de CDHO in 2009 en 2010 zijn ingediend waren voor het domein Engineering. Hierin zijn ook de meeste aanvragen goedgekeurd (11 van de 16). Uit de toelichting op de toekenningen en afwijzingen blijkt dat het gegeven advies niet altijd overeenstemt met de mate waarin er goede arbeidsmarktperspectieven voor afgestudeerden zijn (zoals die nu bekend zijn). 8

11 Werkgelegenheid: ondanks daling voldoende kansen voor hbo ers techniek In veel technische sectoren is na 2008 sprake van een daling van de werkgelegenheid. Dit geldt onder andere voor de meeste industriële sectoren en voor de bouw. In de sector services (waaronder ICT, ontwerp, technische gezondheidzorg) is wel sprake van een toename van de werkgelegenheid. Ondanks een dalende werkgelegenheid in verschillende technische sectoren zijn er goede arbeidsmarktperspectieven voor de meeste hbo ers techniek. Dat komt door de vraag naar technisch personeel vanuit services, maar ook vanuit niet-technische sectoren waar ook een groeiende behoefte is aan technisch personeel. Ook vanuit sectoren waar de werkgelegenheid afneemt, zal er een vraag naar nieuw technisch personeel blijven bestaan vanwege de hoge vervangingsvraag die wordt veroorzaakt door de vergrijzing. De hoge vervangingsvraag betekent niet dat het nieuwe personeel hetzelfde profiel moet hebben als het vertrekkende personeel. Om twee redenen kan gesteld worden dat een hoog opleidingsniveau belangrijker wordt. Ten eerste valt op dat de daling van de werkgelegenheid zich vooral voordoet bij middelbare beroepen en veel minder bij hogere en wetenschappelijke beroepen. Ten tweede is steeds vaker een vereiste om hoger opgeleid te zijn voor het uitoefenen van een hoger technisch beroep. De aansluiting op de arbeidsmarkt van opleidingen uit het htno is over het algemeen goed. Htnoopleidingen scoren hierop beter dan gemiddeld in het hbo. Resultaten per opleidingencluster In deze paragraaf worden per opleidingencluster de belangrijkste resultaten van deze studie samengevat. De uitkomsten op de verschillende indicatoren uit de hoofstukken 4 en 5 zijn beknopt weergegeven in Tabel 1.1. Aan de orde komen: baanzoekduur; arbeidsmarktsituatie van afgestudeerden (rekening is gehouden met het hebben van betaald werk, het type arbeidsovereenkomst); belang van de opleiding voor de huidige functie; aansluiting tussen opleiding en functie; uitwijkmogelijkheden naar andere functies en sectoren en perspectief op de arbeidsmarkt. Vervolgens worden de resultaten per cluster kort toegelicht. 9

12 Tabel 1.1 Samenvatting van de belangrijkste resultaten aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en arbeidsmarktperspectieven per opleidingencluster Cluster Baanzoekduur (+ Arbeidsmarkt Belang opl. Aansluiting Uitwijk Perspectief is kort, - is lang) -situatie voor functie 1.1 ICT +/ /- - Slecht 2.1 BML Goed 2.2 Chemie +/ /- + Zeer goed 3.1 Elektro +/ /- + Goed 3.2 Wtb + +/ Goed 3.3 VenV + + +/- +/- +/- Goed 3.4 Mgmt + + +/- +/- 3.5 Wis/nat /- 3.6 Crea /- Goed 4.1 Bouw /- - Redelijk 4.2 Ct /- +/- Goed 5.1 Gz +/ Agr - +/- +/- +/- +/- Redelijk Lero /- Zeer goed Uitkomsten zijn gebaseerd op gemiddelde scores per thema ten opzichte van het gemiddelde van het gehele hbo. Voor opleidingen uit de opleidingsclusters B3.4 Management / bedrijfskunde, B3.5 Wis- en natuurkunde en B5.2 Gezondheidszorg zijn niet voor alle indicatoren gegevens bekend. ICT De perspectieven op de arbeidsmarkt voor ICT ers zijn voor de komende jaren naar verwachting slecht. De werkgelegenheid in de ICT-sector is de afgelopen jaren toegenomen. Echter, het aanbod op de arbeidsmarkt is groot. Binnen het htno is het aantal studenten dat een ICT opleiding doet relatief groot (bijna een kwart). De groei hiervan was vergelijkbaar met de groei van de studentenaantallen in andere sectoren. De vraag op de arbeidsmarkt naar nieuwe instromers is niet zo groot, onder andere omdat het vergrijzingsvraagstuk in de ICT-sector minder speelt dan in veel andere technische sectoren. De sector is relatief jong. Er worden geen knelpunten in de personeelsvoorziening verwacht. Applied Science Binnen het domein Applied Science is gekeken naar opleidingen die vallen onder Biologie en medisch laboratoriumonderzoek (BML) en Milieukunde enerzijds en Chemie anderzijds. BML Voor afgestudeerden milieukunde zijn de arbeidsmarktperspectieven redelijk, voor studenten van de hbo-laboratoriumopleiding zijn de perspectieven de komende jaren zeer goed. Toch is in de meeste relevante sectoren voor deze opleidingen de laatste jaren sprake van een dalende werkgelegenheid ((petro)chemie, farma etc., food-sector). In de sectoren energie, water en afval is wel sprake van een stijgende werkgelegenheid. Het aantal studenten (inclusief vrouwen) is in deze richtingen de laatste jaren flink gestegen (+26%). De stijging van het aantal studenten werkt op dit moment nog niet door in een hoger aantal gediplomeerden (+7%). Er worden vooral tekorten verwacht in het aanbod van afgestudeerden van de hbo-laboratoriumopleiding. Onder studenten in de studierichting BML is het aandeel vrouwen met 50 procent relatief hoog. 10

13 Chemie De arbeidsmarktperspectieven voor afgestudeerden Chemische technologie zijn zeer goed. De werkgelegenheid in deze sector is de afgelopen jaren weliswaar licht gedaald, maar deze daling heeft zich vooral op een lager beroepsniveau voorgedaan. Voor hogere en wetenschappelijke procestechnische en materiaalkundige beroepen is sprake van een stijging. De vraag zal zich daarom vooral op hogeropgeleiden richten. Tevens is de chemie een sector met een hoge mate van vergrijzing. Het aantal studenten dat een chemische hbo-opleiding doet is de laatste jaren al sterk gestegen. Dat geldt ook voor het aantal gediplomeerden. Er is dus al een start gemaakt met het voorkomen van grote tekorten op de arbeidsmarkt. Engineering De belangrijkste richtingen binnen engineering zijn Werktuigbouwkunde en Elektrotechniek. Daarnaast wordt ingegaan op enkele kleinere richtingen. Werktuigbouwkunde De perspectieven op de arbeidsmarkt voor afgestudeerden hbo-werktuigbouwkunde zijn goed. Dit ondanks een dalende werkgelegenheid in verschillende industriële sectoren, zoals de metaal. Het aantal personen met hogere en wetenschappelijke werktuigkundige en metaalberoepen is de laatste jaren toegenomen, de daling doet zich voor bij werkenden op middelbaar niveau. Daarnaast zijn deze sectoren in hoge mate vergrijsd, wat leidt tot een hoge vervangingsvraag. Het aantal gediplomeerden in de werktuigbouwkunde is de laatste jaren afgenomen, wat ongunstig is voor de personeelsvoorziening. Aangezien het aantal studenten toeneemt (vooral voor de opleiding Aviation), is de verwachting dat het aantal personen dat de komende jaren vanuit het onderwijs beschikbaar komt voor de arbeidsmarkt zal toenemen. Werktuigbouwkundigen zijn flexibel op de arbeidsmarkt, zij komen makkelijk in andere sectoren of beroepen terecht. Ze zijn dus niet gebonden aan de industrie, maar kunnen ook in services aan de slag. Elektro Ook afgestudeerden hbo-elektrotechniek hebben goede perspectieven op de arbeidsmarkt. Ook bij hen geldt dat dit het geval is ondanks een dalende werkgelegenheid in de belangrijkste industriële sectoren. De daling van de werkgelegenheid doet zich voor bij middelbare beroepen. Bij hogere en wetenschappelijke beroepen is sprake van een stijging van de werkgelegenheid in de afgelopen jaren. Het aantal studenten elektrotechniek is de afgelopen jaren licht gedaald, de daling van het aantal gediplomeerden bedraagt zelfs 20 procent. Als deze trend doorzet betekent dat grote tekorten op de arbeidsmarkt. Zowel voor het cluster Werktuigbouwkunde alsook voor het cluster Elektro is het aandeel vrouwen onder de studenten laag met 3 procent. Overig engineering Ook in andere industriële sectoren, waaronder de vervoermiddelenindustrie is sprake van een dalende werkgelegenheid. In het ontwerp en de creatieve sector is daarentegen wel sprake van een stijgende werkgelegenheid. De stijgende trend in het aantal studenten (zowel mannen als vrouwen) voor de opleiding Engineering, Design and Innovation sluit hier goed bij aan. Over het algemeen zijn de perspectieven op de arbeidsmarkt voor de meeste opleidingen in het domein engineering goed. Het gaat dan onder meer om aanverwante opleidingen in de kunsten en verkeer en vervoer. Built environment In het domein built environment wordt onderscheid gemaakt tussen de richtingen bouwkunde en civiele techniek. 11

14 Bouwkunde De arbeidsmarktperspectieven voor de hbo-opleiding bouwkunde zijn redelijk, ondanks de daling van de werkgelegenheid vanaf Opvallend is dat de daling in de werkgelegenheid zich niet alleen bij middelbare, maar ook bij hogere beroepen heeft voorgedaan. Alleen bij de wetenschappelijke beroepen (incl. weg- en waterbouw) is sprake van een toename van de werkgelegenheid. Het aantal studenten in de richting bouwkunde is de laatste jaren behoorlijk gestegen (+18%). De stijging van het aantal afgestudeerden (+7%) blijft, vooralsnog achter bij de stijging van het aantal inschrijvingen tussen 2006 en Mede door deze toename van het aantal studenten is de verwachting dat zich enige, maar geen grote knelpunten in de personeelsvoorziening zullen voordoen. Civiele techniek Voor afgestudeerden civiele techniek zijn de arbeidsmarktperspectieven goed hoewel ook in deze sector de werkgelegenheid is teruggelopen. Als wordt gekeken naar de meest relevante beroepen, dan blijkt dat ook hier net als in de bouw de werkgelegenheid voor middelbare en hogere beroepen is gedaald. Onder wetenschappelijke beroepen is echter sprake van een grote stijging van de werkgelegenheid. Vanwege een groter aandeel hogere en wetenschappelijke banen zijn de arbeidsmarktperspectieven daarom gunstiger. Daar komt bij dat de stijging van het aantal studenten in de civiele techniek minder groot is dan gemiddeld (9%). De verwachte knelpunten in de personeelsvoorziening zijn dan ook groot. Aanverwant Hier wordt kort aandacht besteed aan de technische lerarenopleidingen en opleidingen op het gebied van gezondheidszorg en techniek en landbouw. Leraren De perspectieven op de arbeidsmarkt voor afgestudeerden van de technische lerarenopleidingen zijn zeer goed. De vervangingsvraag in deze beroepsgroep is zo groot dat zelfs zonder dat er sprake is van een uitbreidingsvraag en ondanks de stijging van het aantal studenten (bijna 35% vrouw) in de technische lerarenopleidingen (15% in de afgelopen jaren) de verwachte knelpunten zeer groot zijn. Overig Voor de opleidingen in de richting landbouw en veeteelt zijn de perspectieven op de arbeidsmarkt redelijk. In deze opleidingen, inclusief bosbouw, is sprake van een stijging van het aantal ingeschreven studenten met 23 procent. Ruim de helft van de studenten in dit cluster is vrouw. Er worden geen knelpunten in de personeelsvoorziening verwacht voor mensen afkomstig van de hbo-opleiding landbouw en veeteelt. Voor de opleidingen die zich richten op techniek en gezondheidszorg is de werkgelegenheid licht gestegen. Over deze opleidingen is minder bekend wat betreft perspectieven op de arbeidsmarkt. Experts uit de sector geven aan dat er in de komende jaren naar technici in de zorg veel vraag zal zijn. Studentenaantallen zijn in deze richting de afgelopen jaren toegenomen (17%). 12

15 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Op 1 juli 2009 is de Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs (CDHO) ingesteld. Deze onafhankelijke commissie heeft primair tot taak de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de minister van Economie, Landbouw en Innovatie (EL&I) te adviseren over aanvragen macrodoelmatigheid hoger onderwijs. Deze aanvragen gaan over nieuw te verzorgen opleidingen, vestiging of verplaatsing van een (gedeelte van een) opleiding naar een andere gemeente dan die waar de opleiding volgens het Centraal register opleidingen hoger onderwijs (Croho) is gevestigd. Het advies van de CDHO neemt de minister mee in de uiteindelijke beslissing. Bij de adviesaanvraag kijkt de CDHO niet alleen naar het huidige opleidingsaanbod, maar ook naar de (toekomstige) behoefte aan afgestudeerden van een dergelijke opleiding (arbeidsmarktrelevantie). Het aanbod van niet-bekostigde opleidingen moet hierbij in ogenschouw worden genomen. Diepgaande sectoranalyse Om als CDHO goed te kunnen adviseren over deze aanvragen -en als OCW en EL&I uiteindelijk het besluit te kunnen nemen- is diepgaand inzicht in de trends en ontwikkelingen van diverse onderwijssectoren noodzakelijk. Het ministerie van OCW heeft de CDHO per brief dan ook verzocht enkele diepgaande sectoranalyses uit te laten voeren. Een daarvan was de sectoranalyse van het hoger sociaal agogisch onderwijs (hsao), die Ecorys afgelopen jaar heeft verricht. In overleg met de directie Hoger Onderwijs & Studiefinanciering heeft de CDHO besloten om nu een tweede verdiepende analyse uit te voeren, te weten de hbo-opleidingen in de sector (bèta)techniek. 1 In het onderstaande tekstkader staan de overwegingen van de CDHO die aan de behoefte voor deze verdiepende analyse ten grondslag liggen. Analyse hbo-sector (bèta)techniek Uit het offerteverzoek (p.2) komen enkele punten naar voren waarmee de CDHO de afgelopen jaren is geconfronteerd en die van belang zijn voor de sectoranalyse, te weten: Een relatief groot aantal aanvragen voor nieuwe opleidingen komt uit deze sector. In 2010 waren er 17 hbo-bachelor aanvragen doelmatigheid in het croho-onderdeel techniek. Dit is maar liefst 39% van het totale aantal aanvragen in 2010; De Rijksoverheid voert stimuleringsbeleid om meer studenten op te leiden en interesseren in bètatechniek. 2 Het Platform Bètatechniek heeft hiervoor opleidingen ingedeeld in vier clusters, waarvan de eerste twee bijdragen aan de groeidoelstelling. Naast harde techniek, bestaan er mengvormen. De vraag is, hoe beide type opleidingen zich tot elkaar verhouden (ook als het gaat om titulatuur) en hoe beide opleidingen zich in kwantitatieve zin verhouden tot de toekomstige arbeidsmarktbehoefte; De CDHO werd geconfronteerd met samenvoeging van bestaande technische opleidingen, zoals elektrotechniek, werktuigbouwkunde en technische informatica tot mechatronica. Het is nu de vraag in hoeverre deze nieuwe opleidingen zich verhouden tot het bestaande aanbod en de arbeidsmarkt; De afgelopen tijd heeft de CDHO enigszins vergelijkbare aanvragen ontvangen, gepositioneerd in verschillende croho-domeinen (bijvoorbeeld op het vlak van ruimtelijke inrichting). De CDHO is met 1 2 Bron: offerteverzoek CDHO, 26 mei De doelstelling was om in % meer studenten techniek te hebben. 13

16 name geïnteresseerd in opleidingen die inspelen op design : daarbij speelt onder andere de vraag in hoeverre ze een substitutiegraad kennen met de bestaande opleidingen. Met het oog op de toegenomen aanvragen van deze opleidingen, heeft de CDHO behoefte aan een goed beeld van de toekomstige arbeidsmarktsituatie voor afgestudeerden van deze opleidingen; De CDHO wenst meer inzicht in de arbeidsmarkt voor afgestudeerden van de opleidingen biologie en medisch laboratoriumonderzoek (BML) en chemie. Daarbij wil de commissie weten hoe de grote investeringen die in deze sector gedaan zijn zich verhouden tot de teruggang van aantallen studenten. 1.2 Doel van de opdracht en het rapport De CDHO wenst een sectoranalyse van hbo (bèta)techniek, met extra aandacht voor enkele specifieke opleidingen zoals biologie en medisch laboratoriumonderzoek en chemie, alsmede de design -opleidingen op het terrein van ruimtelijke inrichting. De gevraagde analyse moet inzicht bieden in: 1. de afstemming tussen de vraag van studentzijde, vraag vanuit het werkveld en het aanbod van de onderwijsinstellingen; 2. de arbeidsmarktperspectieven op de langere termijn voor afgestudeerden in de sector; 3. trends en ontwikkelingen in de sector. De CDHO stelt bij de uitvoering van het onderzoek als eis dat de analyse uitgevoerd moet worden aan de hand van bestaande onderzoeksgegevens. Daarbij moet met name de informatie van het Platform Bètatechniek als uitgangspunt worden gehanteerd. Het doel voor dit onderzoek formuleert Ecorys dan ook als volgt: Stel op basis van bestaande onderzoeksgegevens een analyse op van de arbeidsmarktpositie, arbeidsmarktperspectieven en relevante trends en ontwikkelingen voor opleidingen in de sector hbo (bèta)techniek (en BML/Chemie in het bijzonder), die de CDHO, staatssecretaris van OCW en minister van EL&I helpt bij het behandelen van macrodoelmatigheidsaanvragen in de hbo sector (bèta)techniek. Het rapport beoogt daarom een zinvol handvat te zijn ten behoeve van het behandelen van macrodoelmatigheidsaanvragen. Het rapport schept een kader wat betreft ontwikkeling van de werkgelegenheid in relevante sectoren, de regionale spreiding van de werkgelegenheid, de spreiding van opleidingslocaties en de knelpunten op de arbeidsmarkt voor afgestudeerden van verschillende technische hbo-studierichtingen en knelpunten voor de relevante beroepen voor die studierichtingen. Het rapport doet geen uitspraken over waar zich tekorten of overschotten voordoen van opleidingslocaties in bepaalde studierichtingen. De op landelijk niveau beschikbare bronnen geven onvoldoende informatie om dit voor alle technische studierichtingen en alle regio s op consequente wijze in kaart te brengen. 3 3 Wat hiervoor met name ontbreekt zijn ten eerste regionale uitsplitsingen voor knelpunten op de arbeidsmarkt voor alle relevante beroepen en opleidingen en ten tweede informatie over het aantal studenten en gediplomeerden per opleidingslocatie van iedere hbo-instelling. 14

17 1.3 Werkwijze Afbakening Aan de basis van dit onderzoek ligt een afbakening van de sector techniek voor wat betreft opleidingen, arbeidsmarktsectoren en beroepen. Ecorys heeft in eerste instantie op basis van beschikbaar bronnenmateriaal een voorstel opgesteld voor kernopleidingen, -beroepen en - sectoren en aanverwante opleidingen, beroepen en sectoren. Hierbij is tevens een voorstel gedaan voor een inhoudelijke ordening van opleidingen. Het voorstel is voorgelegd aan experts uit de verschillende sectoren met het verzoek hierop te reflecteren. Door middel van consultatie met het werkveld, het onderwijsveld en belangrijke spelers binnen de beleidsvorming rond het technische onderwijs en de technische arbeidsmarkt is de uiteindelijke afbakening vastgesteld zoals gepresenteerd in Bijlage 1. In de bijlage is de volledige lijst van geïnterviewde personen opgenomen. Hieronder wordt ingegaan op de totstandkoming van deze afbakening. Afbakenen onderwijsveld Voor dit onderzoek is een aantal technische kernopleidingen en aanverwante opleidingen vastgesteld. Hier bestaan verschillende bronnen voor. Zo kan op basis van het Crohobestand (centraal register opleidingen hoger onderwijs) geselecteerd worden op techniek. Ook kan gekeken worden naar de indeling die de HBO-raad hanteert. In 2008 is in opdracht van Platform Bètatechniek door de commissie Sminia een afbakening gemaakt waarbij per opleiding bekeken is of deze al dan niet technisch is. In onderhavig onderzoek is uitgegaan van de afbakening die de commissie Sminia heeft vastgesteld 4. Onder de kernopleidingen vallen alle opleidingen uit het domein Techniek aangevuld met de opleidingen uit de categorieën 1 en 2 volgens de Nulmeting Commissie Sminia uit Om de opleidingen herkenbaar en overzichtelijk in te delen zijn de bachelordomeinen van de HBOraad overgenomen. De. HBO-raad deelt de meeste technische opleidingen in onder een van de vier bachelordomeinen, namelijk ICT, Applied Science, Engineering en Built Environment. Een klein aantal techniekopleidingen wordt niet tot een van deze domeinen gerekend, sommige opleidingen komen ook in meerdere domeinen voor. Aanverwant zijn de opleidingen uit de Sminia categorieën 3 (lerarenopleidingen) en 4 (opleidingen minder dan 50 procent techniek uit domeinen landbouw, economie, taal en cultuur en gezondheidszorg). In bijlage 1 is een tabel opgenomen met daarin alle (aanverwante) techniekopleidingen. Afbakening arbeidsmarkt Voor de arbeidsmarkt in de techniek zijn sectoren geselecteerd op basis van de sbi-indeling van het CBS. Bij de beroepen is gekozen voor een praktische insteek, het beschikbare materiaal was hier leidend. De meeste arbeidsinformatie over beroepen is beschikbaar uit onderzoek van ROA (De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016). De door ROA geselecteerde beroepen komen in onderhavig onderzoek aan bod (zie Hoofdstuk 5). 4 Platform Bètatechniek (2008). Van natuur en techniek naar science en technology. Update Den Haag,

18 Interviews brancheorganisaties De selectie van opleidingen, sectoren en beroepen is aan de orde gekomen in interviews met vertegenwoordigers van de belangrijkste technische brancheorganisaties en voorgelegd aan de klankbordgroep (zie hieronder). Vragen die hierbij aan de orde zijn gekomen hebben te maken met het onderscheid tussen kernsectoren en aanverwante sectoren en om vragen als in hoeverre technische beroepen in niet-technische sectoren zoals de gezondheidszorg meegenomen moeten worden en in hoeverre beroepen in bepaalde sectoren hbo-niveau vereisen. Consultatie klankbordgroep Voor borging van de kwaliteit van het onderzoek en om het draagvlak van de analyse te vergroten is voorafgaand aan het onderzoek een klankbordgroep ingesteld. De klankbordgroep bestaat uit (beleids)medewerkers van de CDHO, directie Hoger Onderwijs en Studiefinanciering van OCW, ministerie van EL&I, HBO-raad, Platform Bètatechniek en VNO-NCW. Om zo efficiënt mogelijk te werk te gaan is de klankbordgroep vanaf het begin nauw betrokken bij de voortgang van het onderzoek. De klankbordgroep is twee keer bij elkaar gekomen. In de eerste bijeenkomst heeft met name de afstemming over de afbakening en indeling van de opleidingen plaatsgevonden. Met het opleidingenbestand van het Croho als basis heeft een en ander geleid tot een indeling van een vijftiental clusters die gerelateerd zijn aan de viersporen indeling van het SAC van de HBO-raad (built environment, engineering, ICT en applied science) en de topsectoren uit de bedrijfslevenbrief van de ministeries van EL&I en OCW. In de tweede en tevens laatste sessie van de klankbordgroep is het voorliggende rapport in conceptvorm besproken waarbij feedback is geleverd door de klankbordgroepleden om eventuele hiaten (zowel inhoudelijk als qua informatie). De klankbordgroep heeft daarna nog de mogelijkheid gehad om na te gaan of de aangeleverde punten op correcte wijze verwerkt waren Analyse (kwantitatieve) bronnen Na het vaststellen van het technisch onderwijsaanbod zijn analyses gemaakt van ontwikkelingen in het onderwijsaanbod, studentaantallen, gediplomeerden en prognoses voor de technische onderwijssectoren. Er is aandacht besteed aan de regionale verdeling van opleidingslocaties en gekeken naar de aansluiting van onderwijs- en arbeidsmarkt. Hiervoor is gebruik gemaakt van bestanden van DUO en HBO-raad. Aanvullend is gebruik gemaakt van gegevens uit de HBO- Monitor, referentieramingen van OCW (prognoses studentenaantallen), de Kennisbank Bètatechniek en is belangrijke input geleverd door experts uit het onderwijsveld (waaronder het sectoraal adviescollege). De omvang van de werkgelegenheid is in kaart gebracht voor alle relevante sectoren inclusief uitsplitsingen naar regio. Voor de huidige omvang van de werkgelegenheid en de ontwikkeling in de afgelopen jaren, uitgesplitst naar sector en regio, is gebruik gemaakt van het gegevens uit het LISA-vestigingsregister. Aanvullend is gekeken naar het aantal werkenden in een bepaald beroep op basis van gegevens van CBS en achterliggende tabellen bij de ROA-publicatie De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot De arbeidsmarktperspectieven voor de sector zijn bepaald door de verwachte vraag naar arbeid in de komende jaren (uitbreidings- en vervangingsvraag) op basis van de prognoses te vergelijken met de verwachte gediplomeerde uitstroom uit de opleidingen. Er zijn veel sectoren waar personeel met een technische hbo-opleiding terecht kan. Voor een groot aantal beroepsgroepen en opleidingen zijn de kansen op de arbeidsmarkt in kaart gebracht door ROA in het onderzoek De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot Tevens is aanvullend informatie gebruikt van CBS. 16

19 Verder is een groot aantal beleidsdocumenten, sectorplannen en eerder verschenen onderzoeksrapporten in de analyse meegenomen. Interviews hbo-instellingen en overige partijen Naast interviews met brancheorganisaties zijn ook interviews uitgevoerd met directeuren van afdelingen techniek van 8 hbo-instellingen. In deze gesprekken is ingegaan op de achtergrond van de ontwikkelingen in studentenaantallen techniek, kenmerken van (uitvallende) studenten en de reservecapaciteit van de opleidingen, zowel van het personeel als de faciliteiten. Verder is in gesprekken met het ministerie van SZW en met CNV Vakmensen ingegaan op onder andere de arbeidsmarktpositie van technici, scholing en doorgroei. Consequentie gebruik beschikbare data Met uitzondering van enkele startgesprekken met (branche)deskundigen heeft voor dit onderzoek geen eigenstandige dataverzameling plaatsgevonden. Deze keuze zorgt ervoor dat de presentatie van gegevens in deze rapportage in sterke mate afhankelijk is van het aggregatieniveau van de geraadpleegde bronbestanden. De presentatie en ordening van gegevens in de beschrijving is daarmee afhankelijk van het gebruikte bonnenmateriaal en daardoor niet altijd een op een met elkaar te vergelijken. Op basis van de informatie is uiteindelijk voor de afgebakende kernopleidingen (of beter: enkele clusters van opleidingen) in het htno een inschatting gemaakt van de aanwezige groeimogelijkheden. 1.4 Leeswijzer In dit rapport wordt eerst ingegaan op enkele relevante beleidsontwikkelingen die als vertrekpunt hebben gediend voor de sectorstudie, in het bijzonder de Strategische Agenda Hoger Onderwijs (ministerie van OCW) en het topsectorenbeleid (ministerie van EL&I) (hoofdstuk 2). Het gaat dan onder meer om de besluiten van het ministerie van OCW over opleidingen in het htno van de afgelopen jaren en de kwalitatieve ontwikkelingen in de sector. Vervolgens kijken we naar kwalitatieve en kwantitatieve ontwikkelingen in het technisch onderwijs (hoofdstuk 3), waaronder de ontwikkeling van de inschrijvingen en gediplomeerde uitstroom. In hoofdstuk 4 gaan we in op de aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en prognoses voor de komende jaren komen in hoofdstuk 5 aan de orde. Ieder hoofdstuk begint met een uiteenzetting van de belangrijkste conclusies van dat hoofdstuk. De overall-conclusies zijn te vinden aan het begin van dit rapport. 17

20

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting Opdrachtgever: Bouwend Nederland Rotterdam, april 2013 Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Gelieerd aan Maastricht University, SBE 3 afdelingen:

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Gelieerd aan Maastricht University, SBE 3 afdelingen: De arbeidsmarkt tot 2018. Is er ruimte voor jongeren? Didier Fouarge d.fouarge@maastrichtuniversity.nl RPA Netwerkbijeenkomst, Alphen aan den Rijn, 13 februari 2014 2 Researchcentrum voor Onderwijs en

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

Kengetallen voor kosten overheidstransacties

Kengetallen voor kosten overheidstransacties Kengetallen voor kosten overheidstransacties Een toets op de Deense kengetallen voor bruikbaarheid in de Nederlandse situatie Samenvatting Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties

Nadere informatie

Navigatie techniekpact

Navigatie techniekpact Navigatie techniekpact Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium EZ 1 Versie oktober 2015 Beleidsthema s en doelen techniekpact Zorgen voor voldoende gekwalificeerde technici

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS

KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS - editie 2007 KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS REGIO MIDDEN- EN WEST-BRABANT - Samenvatting - Een initiatief van index Technocentrum Midden- en West-Brabant index Technocentrum Mozartlaan

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020

Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020 Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020 Wim Verhoeven 25 mei 2016 Human Capital Agenda Logistiek Werk berust op 3 pijlers: Bevordering instroom

Nadere informatie

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg Afsprakenkader Partners in Leren en Werken in Zorg en Welzijn Zeeland ViaZorg 2014 Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad INHOUD Inleiding 1. Hoe kunnen de opleidingen kwalitatief beter en vooral uitdagender?

Nadere informatie

Twintiger in de knel door matige arbeidsmarktperspectieven?

Twintiger in de knel door matige arbeidsmarktperspectieven? Twintiger in de knel door matige arbeidsmarktperspectieven? Didier Fouarge d.fouarge@maastrichtuniversity.nl Twintigers in de knel, Studium Generale, Wageningen, 10 december 2013 ROA (www.roa.nl) Researchcentrum

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

Aanvraagformulier nevenvestiging macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier nevenvestiging macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Aanvraagformulier nevenvestiging macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

short-logo NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 SAMENVATTING ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING RAPPORTAGE

short-logo NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 SAMENVATTING ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING RAPPORTAGE RAPPORTAGE NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING SAMENVATTING short-logo MEI 2014 go Pagina 2 SAMENVATTING RAPPORTAGE NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING Met het doel

Nadere informatie

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen Subsector politicologie en bestuurskundige Samenvatting... 2 Weinig deeltijd... 2 Wo-instroom... 3 Weinig uitval iets toegenomen... 3 Veel switch... 3 Vier in herstel... 3 Veel studenten raden opleiding

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Managementsamenvatting Arbeidsmarktinformatie is belangrijk voor de zorg-

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen ECONOMIE (ECONOMICS) Accountancy ec of (ec of ) + Accountancy (Associate degree) ec of (ec of ) + Bedrijfs ec of (ec of ) + Bedrijfskunde MER ec of ec of ec of maw of Commerciële Economie (CE) ec of ec

Nadere informatie

3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag

3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag 3 Onze studenten 3.1 Oriëntatie op vervolgonderwijs 3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag Bezoekersaantallen per vestiging nov 06 2007 2008 2009 2010 De Haagse Hogeschool 2832 14926 15575 19529 17405 De Haagse

Nadere informatie

De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016

De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016 De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016 maart 2012 Deborah van den Berg 1. Inleiding Wat zijn de huidige en toekomstige arbeidsmarktperspectieven naar opleiding en beroep? Het Researchcentrum

Nadere informatie

Een goede opleiding werkt!

Een goede opleiding werkt! Een goede opleiding werkt! aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Amsterdam, 18 september 2014 Maikel Volkerink www.seo.nl m.volkerink@seo.nl - +31 20 525 1643 Inhoud 1. Hoe komen HO-alumni terecht op de arbeidsmarkt?

Nadere informatie

Subsector psychologie

Subsector psychologie Samenvatting... 2 Gemiddeld qua aantallen opleidingen... 2 Groot aantal studenten... 3 Grotendeels wo-subsector... 3 Weinig mbo-instroom in hbo-bachelor... 3 Weinig uitval... 3 Minste switch... 3 Diplomarendement

Nadere informatie

Naar een toekomstgericht arbeidsmarkt- en opleidingsbeleid in de waterbouw 3

Naar een toekomstgericht arbeidsmarkt- en opleidingsbeleid in de waterbouw 3 Naar een toekomstgericht arbeidsmarkt- en opleidingsbeleid in de waterbouw Samenvatting Opdrachtgever: SOOW Rotterdam, februari 2012 Naar een toekomstgericht arbeidsmarkt- en opleidingsbeleid in de waterbouw

Nadere informatie

V erschenen in: ESB, 83e jaargang, nr. 4149, pagina 344, 24 april 1998 (datum) De arbeidsmarkt voor informatici is krap en zal nog krapper worden.

V erschenen in: ESB, 83e jaargang, nr. 4149, pagina 344, 24 april 1998 (datum) De arbeidsmarkt voor informatici is krap en zal nog krapper worden. Het informatici-tekort A uteur(s): Smits, W. (auteur) Delmee, J. (auteur) Grip, A. de (auteur) De auteurs zijn werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie BIJLAGE 3 Achtergrondinformatie Diplomarendement Daling diplomarendement voltijd hbo-bacheloropleidingen De trend die de Inspectie van het Onderwijs de afgelopen jaren signaleerde in het hbo zet door:

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Techniekpact; waarom, wat en hoe Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Vraag van de technische arbeidsmarkt Waarom het techniekpact? Schaarste aan goed opgeleide technici (alle niveaus) loopt op

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van de Wet studiefinanciering 2000;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van de Wet studiefinanciering 2000; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36310 27 december 2013 Regeling van de Staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 15 december 2013, nr.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van Wet studiefinanciering 2000;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van Wet studiefinanciering 2000; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 24893 4 december 2012 Regeling van de Staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 1 november 2012, nr. DL/446544,

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid data zorg onderwijs zekerheid etenschap rg welzijn mobiliteit jn beleids- Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave De

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen. VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs.

TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen. VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs. TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs. Jim Bergmans Inhoud presentatie Grote veranderingen in het TU/e bacheloronderwijs

Nadere informatie

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

De eerste baan is niet de beste

De eerste baan is niet de beste De eerste baan is niet de beste Auteur(s): Velden, R. van der (auteur) Welters, R. (auteur) Willems, E. (auteur) Wolbers, M. (auteur) Werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA)

Nadere informatie

Subsector pedagogische opleidingen

Subsector pedagogische opleidingen Samenvatting... 2 Gemiddeld in aantal en inschrijvingen... 2 Meeste instroom in hbo-... 3 Weinig uitval... 3 Relatief minder switchers... 3 Hoog rendement in hbo-bachelor en wo-master... 3 Accreditatie-uitkomsten:

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven:

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit: Faculteit A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: Artikel 32 Inschrijving voor cursussen 3A De student

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking

Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 9 januari 2006 Contactpersoon: Ir. G.F.W.C.

Nadere informatie

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office)

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) ICT~Office voorspelt een groeiend tekort aan hoger opgeleide ICT-professionals voor de komende jaren. Ondanks de economische

Nadere informatie

TW Salarisonderzoek 2012. 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers

TW Salarisonderzoek 2012. 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers Wat is het en reden: Uniek onderzoek onder ingenieurs: Beloning & Beleving Tevredenheid Samenwerking tussen Berenschot, KIVI NIRIA en Technisch

Nadere informatie

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Versie 28 november 2012 In opdracht van de Brainport 2020-commissie Samenvatting Brainport 2020 heeft de ambitie om Zuidoost-Nederland

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bijlage bij brief HO/BL/2005/6586 1. Preambule Het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam en het College van

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO Vrouwen in de bètatechniek Traditioneel kiezen veel meer mannen dan vrouwen voor een bètatechnische opleiding. Toch lijkt hier de afgelopen jaren langzaam verandering in te komen. Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Auteur: ir.ing. R.M.F. Brennenraedts Datum: mei 2007 Projectnummer: 2007.039 Achtergrond

Nadere informatie

Benchmark Axisopleidingen

Benchmark Axisopleidingen Benchmark Axisopleidingen In opdracht van: Platform Bèta Techniek In samenwerking met Ministerie van OCW HBO-raad Project: 2008.104 Datum: Utrecht, 22 december 2008 Auteurs: Guido Ongena, MSc. drs. Rob

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo)

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo) Aantal gediplomeerden aan de lerarenopleidingen in Nederland Ondanks huidige en verwachte lerarentekorten is er geen sprake van een substantiële groei van aantal gediplomeerden aan de verschillende lerarenopleidingen.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING STUDIEFINANCIERING 2000

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING STUDIEFINANCIERING 2000 STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20456 20 juli 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 juli 2015, nr. HO&S/755131, houdende

Nadere informatie

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17 LANDSDEEL zuidwest De regio West-Brabant is samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland verenigd in het landsdeel Zuidwest. In de Techniekpact-samenwerking op landsdeelniveau verbinden de zes subregio

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20456-n1 26 januari 2016 Rectificatie: Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 juli 2015,

Nadere informatie

fr, Vere : Geachte mevrouw Bussemaker,

fr, Vere : Geachte mevrouw Bussemaker, t 0 4 fr, Vere : Hogeschoe1if Prinsessegracht 21 Postbus 123 2501 CC Den Haag t (070)31221 21 f(070)31221 00 Aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - Mevrouw dr. M. Bussemaker Postbus 16375

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering IPC 2250 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus

Nadere informatie

Techniek College Rotterdam

Techniek College Rotterdam Samenwerking Albeda / Zadkine Op weg naar: Techniek College Rotterdam Kwartaallezing 26 november 2015 1 overview: Waarom Techniek College Rotterdam? en de weg tot nu toe. Beleid Focus op Vakmanschap van

Nadere informatie

Behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein

Behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein Behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein Afdeling arbeidsmarktonderzoek, Maart 2011 ECABO Disketteweg 6 Postbus 1230 3821 RA AMERSFOORT Telefoon 033 450 46 46 Fax 033 450 46 66 info@ecabo.nl www.ecabo.nl

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt

Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt Bart Paashuis Janneke Gardeniers 10 maart 2011 basis voor beslissingen Opzet presentatie 1. Onderzoek 2. Aanbod op de Drentse arbeidsmarkt 3. Vraag op de Drentse

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007 logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk VO/OK/2003/53723 Uw kenmerk Onderwerp tweede fase havo/vwo 1.Inleiding In het algemeen

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

APO nieuwsbrief thema aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt

APO nieuwsbrief thema aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt APO nieuwsbrief thema aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt Belangrijkste conclusies Uit het onderzoek komen een aantal belangrijke conclusies naar voren: In 2015 wordt in Overijssel een toename van het

Nadere informatie

Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014

Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014 Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014 Aanpak jeugdwerkloosheid In een brief van 5 maart jl. hebben de Ministeries van SZW en OCW aangegeven dat zij een

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

vra2001ocw.022 Bekostigingsbesluit WHW in verband met het kunstonderwijs

vra2001ocw.022 Bekostigingsbesluit WHW in verband met het kunstonderwijs vra2001ocw.022 Bekostigingsbesluit WHW in verband met het kunstonderwijs Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen hebben enkele fracties de behoefte over de brief van de Staatssecretaris

Nadere informatie

STEM monitor 2015 SITUERING DOELSTELLINGEN

STEM monitor 2015 SITUERING DOELSTELLINGEN STEM monitor 2015 SITUERING In het STEM-actieplan 2012-2020 van de Vlaamse regering werd voorzien in een algemene monitoring van het actieplan op basis van een aantal indicatoren. De STEM monitor geeft

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 524 Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie Nr. 214 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

- Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan

- Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan - Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan Annette de Groot, directeur Utrechtzorg Erna Laclé, projectleider sectorplan IVVU, 8 september 2015 Missie Utrechtzorg Bijdragen

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Geen tekort aan technisch opgeleiden

Geen tekort aan technisch opgeleiden Geen tekort aan technisch opgeleiden Auteur(s): Groot, W. (auteur) Maassen van den Brink, H. (auteur) Plug, E. (auteur) De auteurs zijn allen verbonden aan 'Scholar', Faculteit der Economische Wetenschappen

Nadere informatie

Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012

Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012 Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012 1. Inleiding In het voortgezet onderwijs worden op de korte termijn tekorten aan leraren verwacht, oplopend tot een verwacht tekort

Nadere informatie

Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009

Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009 Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009 Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie 2008-2009 Op welke uitdagingen en knelpunten moeten we vanuit onderwijs- en arbeidsmarktperspectief

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Werkdocument Feiten en cijfers voor de mbo-instellingen en sectoren

Werkdocument Feiten en cijfers voor de mbo-instellingen en sectoren Werkdocument Feiten en cijfers voor de mbo-instellingen en sectoren Advies van stichting SBB aan minister van OCW Zoetermeer, 19 november 2012 rb12-1500lvd/bes_alg Totaal aantal pagina's: 10 rb12-1500lvd/bes_alg

Nadere informatie

TECHNISCH RAPPORT SECTORHOOFDSTUK HOGER ONDERWIJS. De Staat van het Onderwijs 2014/2015. April 2016

TECHNISCH RAPPORT SECTORHOOFDSTUK HOGER ONDERWIJS. De Staat van het Onderwijs 2014/2015. April 2016 TECHNISCH RAPPORT SECTORHOOFDSTUK HOGER ONDERWIJS De Staat van het Onderwijs 2014/2015 April 2016 INHOUD Inleiding 3 Belangrijkste bevindingen en aandachtspunten 4 1 Databronnen en definities 5 1.1 Databronnen

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen Maart 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 729 Evaluatie Wet inkomensvoorziening oudere werklozen Nr. 1 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter

Nadere informatie