Factsheet Vrouwen in mannenwerelden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Factsheet Vrouwen in mannenwerelden"

Transcriptie

1 Factsheet Eigenlijk is het vreemd dat we, na ngeveer 125 jaar emancipatie, ng steeds praten ver mannen- en vruwenberepen 1. Tch is het ng steeds z dat in bepaalde sectren f branches beduidend meer mannen dan vruwen werken. Z vinden we in de buwnijverheid, de transprtwereld en de techniek meer mannen en in de verpleging, het kappersvak en de administratieve sectr werken meer vruwen. Deze nevenwichtige verdeling van vruwen en mannen tussen berepen nemen we hrizntale segregatie. Verticale segregatie verwijst naar het verschijnsel dat binnen sectren het aantal vruwen mgekeerd evenredig is met de stijging van het functieniveau: he hger de functie, he lager het aantal vruwen. Deze factsheet geeft de actuele ntwikkelingen weer rnd vruwen in mannenwerelden en belicht een aantal belemmeringen dat er vr zrgt dat het aantal vruwen in mannenberepen nauwelijks teneemt. Hierbij kmt vral de hrizntale segregatie tussen technische en sciale sectren aan de rde. MANNENBEROEPEN Er wrdt gesprken ver een mannenberep als meer dan 80% van de werknemers uit mannen bestaat (Bruns & Schkker, 1990). Er is sprake van een dr mannen gedmineerd berep als dat berep vr 60-80% dr mannen wrdt beefend. In Nederland is de berepensegregatie, de scheiding tussen mannen- en vruwenberepen, grter dan in andere Eurpese landen. Bedrijven willen liever geen vruw Bedrijven in typisch mannelijke sectren als de buw, ICT en metaal hebben weinig g vr vruwen. Ondanks tekrten aan persneel nderneemt het merendeel nauwelijks iets m vruwen te werven en te huden ( ). Bedrijven kijken vr plssingen naar het nderwijs en het nderwijs naar het bedrijfsleven. Brn: Truw, 5 maart 2007 (gebaseerd p nderzek van de ministeries van OCW en SZW, 2007) 1 In 1878 werd Aletta Jacbs aan de universiteit van Utrecht als eerste vruw bevrderd tt geneesheer. Er was een wetswijziging ndig m haar in te schrijven als eerste vruwelijke student. 1

2 Aandeel vruwen naar berepssectr (2007) vruwen mannen Buwnijverheid Winning van delfstffen Prductie en distributie elektriciteit, aardgas, stm Industrie Verver, pslag, cmmunicatie Landbuw, bsbuw, visserij Openbaar bestuur, verheid, sciale verzekeringen Handel en zakelijke dienstverlening Financiële instellingen Reparatie en handel cnsumentenartikelen Hreca Dienstverlening, cultuur, recreatie Onderwijs 61 Gezndheids- en welzijnszrg 82 0% 20% 40% 60% 80% 100% Brn: CBS BESTAAT ER VROUWEN- EN MANNENWERK? Berepensegregatie, de scheiding tussen vruwenwerk en mannenwerk, is niet statisch. Sms is werk in eerste instantie mannenwerk m vervlgens vruwenwerk te wrden. In de publicatie Vruwen p hun Pst, meer dan een eeuw vruwen bij de PTT (Lansdrp, 1988), wrdt beschreven he dr de tijd heen de discussies ver typisch vruwen- en mannenwerk verliepen. Die discussies geven niet alleen de stand van zaken in een bepaald bedrijf weer, maar zijn vanwege de grtte van dit (staats)bedrijf 2 k een weerspiegeling van de standpunten in de samenleving. De verheid bemeide zich met de gesprekken binnen de PTT en legde vr vruwen beperkende en vr mannen beschermende maatregelen p 3. Smmige functies, zals telegrafist en typist, evlueerden van mannen- naar vruwenfuncties als het technische nieuwtje eraf was. Of bepaalde functies vr vruwen tegankelijk waren hing vral af van tekrten aan mannelijk persneel. Bvendien waren vruwen gedkper mdat zij een lagere belning ntvingen. Bven een bepaald niveau werd het vaak ngepast gevnden dat een vruw een functie bekleedde, vral in leidinggevende functies. De argumenten die werden gehanteerd varieerden van het verlies aan prestige van met name de hgere functies, tt vreemde fysieke argumenten als tal van vruwen lijdt aan grte prikkelbaarheid, neiging tt braken, hfd- en kiespijn, cngestie, veelvuldige aandrang tt urineren etc, etc. 2 PTT is sinds 1989 geen staatsbedrijf meer en is sindsdien gesplitst in TNT Pst en KPN. 3 Tegelijkertijd werd k de discussie ver het al dan niet verbieden van gehuwde vruwen m te werken geverd. 2

3 Overigens werd nit echt vereenstemming bereikt ver wat nu typisch vruwen- f mannenwerk was. Ok knden standpunten desgevraagd niet nderbuwd wrden dr wetenschappelijk bewijs. Het gaat dus vral m pvattingen ver wat mannen- en vruwenwerk is. Vruw is baas p gasplatfrm Als chef van gasplatfrm P6-A, ergens p de Nrdzee, zwaait Suzan de Haan de scepter ver luter mannen. Vindt ze het meilijk m als jnge vruw in een mannenwereld autriteit af te dwingen? Dat vnd ik best lastig ja, zeker in het begin. Er zijn mensen die dat van nature uitstralen. Maar ik merk wel dat naarmate ik hier langer ben, de mensen drkrijgen dat ik dingen weet. Bvendien, als je nzin uitkraamt, wrd je hier niet serieus genmen en luistert er niemand meer naar je. Brn: Vlkskrant, maart 2009, vk.tv/ffshre) ROL VAN DE OPVOEDING De pveding van meisjes speelt vaak vanzelfsprekend een rl bij de latere berepskeuze. Het blijkt dat meisjes ng steeds wrden gestimuleerd een berep te kiezen dat in het verlengde van het verzrgende en dienstverlenende werk ligt f werk dat daarmee ged te cmbineren valt. Scilg Annette Rest heeft prmtienderzek gedaan naar de uitwisseling van waarden binnen het gezin (Rest, 2009). Z zijn vaders belangrijk vr het verdragen van ideeën ver werk. Meders zijn juist weer belangrijk vr de verdracht van zelfbepaling: kunnen den wat je wilt en je eigen gang gaan. 4 Interessant zu zijn te weten wat vaders vinden ver meisjes in technische studies en vruwen in mannenberepen. Daarver zijn geen gegevens bekend. Uit een peiling in 2007 blijkt wel dat 68% van de Nederlanders vindt dat vruwen net z geschikt zijn vr traditinele mannenberepen als de mannen zelf. 5 Uit interviews met vruwen in mannenberepen 6 kmt tch ng vaak het vlgende beeld naar vren: Ze valt p in de verfwereld. Het is heel simpel: Van Wijhe is de enige vruw. Ik heb er eigenlijk k ng nit z bij stil gestaan. Ttdat haar vader tijdens een interview eens bekende dat hij zich wel wat zrgen had gemaakt ten er meisjes in plaats van jngens gebren werden in het gezin Van Wijhe. Die pvlging kn hij wel vergeten. Het is geen keuze geweest m in een mannenwereld te gaan werken. Dat is teval Bang m de keuze te maken ben ik truwens nit geweest: Ik wilde het wel eens prberen. Kijken hever ik zu kmen. Meisjes krijgen dikwijls het gevel nvruwelijk te zijn f niet serieus te wrden genmen als ze vr een mannenberep kiezen. 4 Meders beïnvleden k de vaders in waarden: genieten van het leven en plezier maken. Jngens den dat verigens k. Opvallend is dat Annette Rest geen enkele invled van dchters p uders heeft kunnen ntdekken. 5 Peiling nder 1300 Nederlanders, uitgeverd dr Maurice de Hnd in pdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het kader van het EU-prject De Glazen Muur, 29 ktber Frum, pinieblad VNO-NCW, 12 februari

4 ONDERWIJS 7 Van belang is natuurlijk k de kweekvijver vr technische berepen, het nderwijs. In zijn algemeenheid hebben meisjes hun nderwijsachterstand p jngens (meer dan) ingehaald. Meisjes kiezen vaker vr een hgere pleiding en behalen daar sneller en vaker de eindstreep dan jngens. Het nderwijsniveau van vruwen jnger dan 35 jaar is in Nederland hger dan dat van mannen. Zwarte, migranten- en vluchtelingenmeisjes (zmvmeisjes) den het k steeds beter en scren hger dan zmv-jngens. Er is ng wel sprake van een flinke achterstand p niet-zmv-meisjes. Bvendien verlaten meer zmv-meisjes het vrtgezet nderwijs znder diplma. Bij de hgere schltypes zijn de verschillen in prfielkeuze de laatste jaren wat afgenmen, evenals in het middelbaar en hger berepsnderwijs. Percentage van de meisjes in VO en MBO dat kiest vr techniek/natuur % 2001/ / vmb technische richting mb technische richting Brn: Technmnitr 2008 en CBS hav natuurprfiel vw natuurprfiel De verschillen tussen meisjes en jngens zitten vral in de pleidingsrichting. Meisjes kiezen vaker vr een vakkenpakket gericht p zrg en welzijn (p het vmb meer dan de helft), jngens vr natuur en techniek (bijna de helft van de vmb-jngens). Op de universiteit is de belangstelling van meisjes vr natuurwetenschappen en infrmatica tegenmen, maar hun aandeel in techniek gedaald. 7 De infrmatie is grtendeels ntleend aan de Emancipatiemnitr 2008 (Merens & Hermans, 2008). 4

5 Aandeel vruwen in het hger nderwijs naar studierichting, 2007/2008 vruwen mannen Techniek, industrie, buwkunde Natuurwetenschappen, infrmatica Sciale wetenschappen, bedrijfskunde Persnlijke dienstverlening, verver Landbuw, diergeneeskunde Taalwetenschappen, geschiedenis, kunst Gezndheidszrg, welzijn Onderwijs % 20% 40% 60% 80% 100% Brn: CBS De clustering van het Platfrm Bèta Techniek 8 geeft een ander beeld dan wanneer alleen naar de sectren Natuur en Techniek wrdt gekeken. Met name in het cluster Meer dan 50% bèta techniek bevinden zich veel vruwelijke studenten. Dit cluster bevat pleidingen die minimaal 50% bèta-techniekvakken bevatten. Vrbeelden zijn bimedische wetenschappen, ecnmetrie, medische infrmatiekunde en bewegingswetenschappen. Percentage vruwen in bètastudies % Science & Technlgy Brn: Platfrm Bèta Techniek Meer dan 50% Bèta techniek 8 Het Platfrm Bèta Techniek heeft van de verheid de pdracht gekregen m te zrgen vr vldende en kwalitatief ged pgeleide bèta's en technici. 5

6 Niet alleen in Nederland, maar k in andere landen zijn vruwen ndervertegenwrdigd in de bètavakken, variërend van 30 tt 40%. Maar met slechts 15% lpt Nederland het verst achter, terwijl in Italië en Prtugal bijna net zveel vruwen als mannen een bètastudie den. Waarschijnlijk is dit het gevlg van het feit dat in die landen exacte vakken p middelbare schlen vr iedereen verplicht zijn. Er zijn in de afgelpen jaren campagnes geverd m meisjes te interesseren vr technisch nderwijs en een dit berep. Technika10 is de prmtr van het wekken van die interesse bij meisjes. In het hele land verzrgt Technika 10 al vele jaren techniek- en ict-lessen in buurthuizen en schlen 9. Een vrbeeld van een recent initiatief is die van het Pius X Cllege in Almel en de Schlingsbulevard in Enschede. Vanaf het schljaar jaar gaat een techniekpleiding van start die alleen bestemd is vr meiden (ROC van Twente, 2009). Het gaat m de laatste twee jaren van het vmb. Tt nu te hebben dergelijke initiatieven en campagnes van de verheid echter ng weinig vruchten afgewrpen. EVENREDIGE VERTEGENWOORDIGING WENSELIJK Er zijn verschillende redenen waarm de ndervertegenwrdiging van vruwen in mannenwerelden nwenselijk is. Eén van deze redenen betreft rechtvaardigheid: vruwen en mannen hebben in nze maatschappij, in nze wereld, gelijke rechten en mgelijkheden. Het is nrechtvaardig m het vruwen lastiger te maken bepaalde berepen te beefenen dr drempels p te werpen. Een andere argument is kwaliteitsbrging. Zals prfessr Meybm-De Jng dat z mi heeft verwrd in haar afscheidscllege ver de emancipatie van de (huisarts) geneeskunde: Vruwen en mannen verschillen niet in wetenschappelijke kwaliteiten, maar vruwen hebben een beter studierendement. Als dan meer mannen dan vruwen wrden benemd bijvrbeeld in universitaire functies betekent dit dat mensen wrden aangesteld van mindere kwaliteit dan vrhanden is. Dat is slecht vr de kwaliteit van nderwijs en nderzek. Het is k slecht vr de kwaliteit van het persneelsbestand. (Meybm-De Jng, 2004). Een derde argument heeft te maken met belning: werknemers in mannensectren verdienen meer dan werknemers in vruwensectren. Werktuigbuwkundigen, technisch bedrijfskundigen, ecnmetristen, hb ers maritieme techniek en technische scheikundigen p w-niveau verdienen meer dan gemiddeld. Ingenieurs en bèta s werkzaam in het nderwijs verdienen het minst (De Graaf, Hff en Van Klaveren, 2008). 10. Er is k ng een aantal ecnmische redenen te nemen. Er zijn tekrten in de bèta- en technische berepen. Dat maakt het arbeidsperspectief ged, er zijn altijd mensen ndig. Ok is diversiteit in de verschillende sectren gunstig vr de ecnmie. Geneg redenen m de berepssegregatie te drbreken. Maar he staat het met jngens? Wrden daar bijvrbeeld k campagnes vr geverd? In de brief van de ministers Plasterk en Ruvet ver het Plan van de Man 11 wrdt de nderwijs- en berepskeuze van jngens aan de rde gesteld. Jngens meten meer gestimuleerd wrden vr een baan in de zrg f het nderwijs. Dit is inderdaad hard ndig, want het drbreken van segregatie met van twee kanten kmen. 9 Zie k de reprtage ver Girlsday in E-Quality Matters 2 (Van den Schr, 2009). 10 Onderzek SEO in pdracht van het Platfrm Bèta Techniek, KIVINiria, KNCV en Technisch Weekblad. Dit is één van de rzaken van het belningsverschil tussen mannen en vruwen. Overigens blijkt dat k als zij in dezelfde sectren werkzaam zijn, startende vltijds mb mannen meer verdienen dan startende vltijds vruwen. 11 Brief van Minister Plasterk (mede namens Minister Ruvet) aan de Tweede Kamer d.d. 14 augustus

7 AANBEVELINGEN Algemeen maatschappelijk debat bevrderen ver het drbreken van hrizntale en verticale berepssegregatie, waarbij k pveders wrden betrkken nderzek verrichten naar factren die steretype vakkenkeuzen kunnen drbreken Onderwijs dcenten trainen en bewustmaken van sekse-steretypen (basis)schlbeken en methdieken nakijken p steretyperingen en aanpassen zdat meisjes en jngens wrden gestimuleerd m k vr niet-steretype vakken te kiezen verzrgen van stimulerende vrlichting vr meisjes ver exacte vakken, dr bijvrbeeld vruwelijke rlmdellen in te zetten verplicht stellen van exacte vakken p middelbare schlen streefcijfers frmuleren vr meisjes in technische studies en bèta-pleidingen samenwerking bevrderen tussen nderwijs en bedrijfsleven m meer meisjes in de techniek te krijgen. Berepen bij sllicitaties evenveel vruwelijke als mannelijke kandidaten uitndigen frmuleren van streefcijfers, waarbij werkgevers een inspanningsverplichting hebben m het aantal vruwen in technische en bètaberepen te verbeteren prmten van gd practices zals bedrijven als Shell, IBM en andere kleine(r)e bedrijven WEBSITES (met veel links naar andere sites) LITERATUUR Bruns M, en A. Schkker (1990). Arbeidsvraagstukken en sekse, Trendrapprt 2 STEO. Den Haag: Ministerie van Sciale Zaken en Werkgelegenheid DOP. Graaf, D. de, Hf, B. en Van Klaveren, C. (2008). De diverse lpbanen van bèta s. Bètalpbaanmnitr. PlatfrmPcket 10 [nline dcument], geraadpleegd p 2 mei Beschikbaar via Lansdrp, E. (1988). Vruwen p hun pst: meer dan een eeuw vruwen bij de PTT. Amsterdam: PTT. Merens, A. en Hermans. B. (2009). Emancipatiemnitr Den Haag: SCP/CBS. Meybm-De Jng, B. 2004). Emancipatie van de (huisarts) geneeskunde, afscheidscllege van prf.dr.b. Meybm-de Jng, 28 september 2004 [nline dcument], geraadpleegd p 14 mei Beschikbaar via ROC van Twente (2009). VMBO techniek vr meisjes [nline dcument], geraadpleegd p 13 mei Beschikbaar via Rest, A.M.C. (2009). Value similarities and transmissins amng family members. Nijmegen: RU. Van den Schr, L. (2009). Girlsday laat meisjes kennismaken met techniek, E-Quality Matters, 11(2),

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017 Bertrand Russell Cllege hav en vw Overstap vmb naar 4-hav infrmatie 2016-2017 Waarm drstrmen naar 4hav? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt gede resultaten, het ziet ernaar

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau Cllege vr schljaar 2014-2015 Plaatsingsrichtlijnen p het Dr. Nassau Cllege In de kmende jaren zal de Cit eindtets in het basisnderwijs niet meer afgenmen wrden in februari,

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3 LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Peride 1 t/m peride 3 In leerjaar 4 met je de keus gaan maken; wat wil jij gaan den wanneer je het vmbdiplma hebt? Om te laten zien dat je uiteindelijk een studie, die bij je

Nadere informatie

Infovergadering algemene offerteaanvraag 2012/10252

Infovergadering algemene offerteaanvraag 2012/10252 Infvergadering algemene fferteaanvraag 2012/10252 Onderwerp: een samenwerking realiseren p het vlak van strategie en creatie vr de cmmunicatie van de VDAB, m tt eenvrmigheid te kmen in de interne en externe

Nadere informatie

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2 INHOUD Hfdstuk 1 Inleiding 2 Hfdstuk 2 Wat hudt die extra begeleiding in? 4 LWOO Praktijknderwijs Wie kmt ervr in aanmerking? Wie beslist daarver? Hfdstuk 3 Wat hudt het nderzek van het COB in? 7 Welke

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

M200403. Het MKB en de BV. Achtergronden van de keuze van ondernemers. Ro Braaksma. Klaas Bangma

M200403. Het MKB en de BV. Achtergronden van de keuze van ondernemers. Ro Braaksma. Klaas Bangma M200403 Het MKB en de BV Achtergrnden van de keuze van ndernemers R Braaksma Klaas Bangma Zetermeer, 24 maart 2004 Het MKB en de BV Waarm kiezen ndernemers vr een bepaalde rechtsvrm? En in het bijznder:

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

Excellente werving, Excellente studenten. Studentenwerving

Excellente werving, Excellente studenten. Studentenwerving Excellente werving, Excellente studenten Studentenwerving Ondersteuningstraject werving Vraag vanuit de Centres en Centra Gebaseerd p ndersteuningsvraag Individuele benadering, inzichten vr iedereen 2

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Bedrijfsethiek. Samenvatting Bedrijfsethiek ~ 1 ~ Rick Hendriks

Bedrijfsethiek. Samenvatting Bedrijfsethiek ~ 1 ~ Rick Hendriks Bedrijfsethiek Hfst 2: Waarden en nrmen: 2.2: Mraal: Mraal is het geheel van aanwezige waarden en nrmen bij een individu, grepering f gehele samenleving. De wetenschap die de mraal bestudeert is de ethiek.

Nadere informatie

Planning. Week Les Thuis Af. Uitleg nieuwe opdracht Reclame en Campagnes Onderzoek Orange Baby s - NEE - -

Planning. Week Les Thuis Af. Uitleg nieuwe opdracht Reclame en Campagnes Onderzoek Orange Baby s - NEE - - Planning Week Les Thuis Af 4 Uitleg nieuwe pdracht Reclame en Campagnes Onderzek Orange Baby s - - - NEE 5 Afmaken nderzek Orange Babys Beginnen nderzek Plus supermarkten Afmaken nderzek Plus supermarkten

Nadere informatie

Gegevens vader/verzorger Voorletters en achternaam:.. Opleiding gevolgd in:...

Gegevens vader/verzorger Voorletters en achternaam:.. Opleiding gevolgd in:... Inschrijffrmulier nieuwe leerling Wij vragen u dit vrlpig inschrijffrmulier vlledig in te vullen en ged te letten p de spelling van de naam van het kind. De naam met precies z geschreven zijn als in het

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

Meer koopkracht door echte banen

Meer koopkracht door echte banen Meer kpkracht dr echte banen Centen en prcenten vr een gelijkwaardige samenleving Arbeidsvrwaardenagenda FNV in Beweging 2015 Een gelijkwaardige samenleving werkt beter. Een samenleving waarin de verschillen

Nadere informatie

Verschillende wegen naar Leren &

Verschillende wegen naar Leren & Verschillende wegen naar Leren & Werken en enkele implicaties vr een spijbelbeleid Arne De Beck JeugdOnderzeksPlatfrm (JOP) Leuvens Instituut vr Criminlgie (LINC) KU Leuven 1. Cntext JeugdOnderzeksPlatfrm

Nadere informatie

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014 Evaluatierapprt Scalda - Grep 3 29 januari 26 maart 2014 1. Inleiding, deelnemers en activiteiten In dit dcument wrden de bevindingen weergegeven van begeleiders en deelnemers die betrkken waren bij de

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Inschrijfformulier nieuwe leerling

Inschrijfformulier nieuwe leerling Inschrijffrmulier nieuwe leerling Wij vragen u dit inschrijffrmulier vlledig in te vullen en ged te letten p de spelling van de naam van het kind. De naam met precies z geschreven zijn als in het bevlkingsregister.

Nadere informatie

Verslag. Vergadering : Platform Entree Opleidingen Datum : 10 februari 2012 Verslaglegging : Ellen Heijne, MBO Diensten

Verslag. Vergadering : Platform Entree Opleidingen Datum : 10 februari 2012 Verslaglegging : Ellen Heijne, MBO Diensten Verslag Vergadering : Platfrm Entree Opleidingen Datum : 10 februari 2012 Verslaglegging : Ellen Heijne, MBO Diensten 1. Opening, aanvullingen p de agenda en mededelingen Welkm Antnette Sanders, directeur

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

SPREEKBEURT SCHORPIOEN

SPREEKBEURT SCHORPIOEN l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT SCHORPIOEN ONGEWERVELDEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE SCHORPIOEN

Nadere informatie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie RETS RESpedia Lkale subsidie vr energieprjecten Ec Centre Wales Jake Hllyfield Lkale subsidies vr energiebesparing en duurzame energie Diverse lkale verheden in Wales hebben uiteenlpende maatregelen genmen

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Studiegebied (bso) Tweede graad... Tweede graad... Derde graad... Derde graad... Kantoor. Kantoor. Kantoor

Studiegebied (bso) Tweede graad... Tweede graad... Derde graad... Derde graad... Kantoor. Kantoor. Kantoor Studiegebied (bs) Tweede graad... Tweede graad... Kantr Kantr Derde graad... Derde graad... Kantr Kantradministratie en gegevensbeheer (7de jaar) Kantradministratie en gegevensbeheer (7de jaar) STUDIEGEBIED

Nadere informatie

Scenario Onderwijstijd. Thuisles

Scenario Onderwijstijd. Thuisles Scenari Onderwijstijd Thuisles Erik Mndriaan en JaapJan Vrm ROC Deltin Cllege, Zwlle ktber 2013 Scenari: Thuisles Algemeen Dit scenari is ntwikkeld mdat er gedacht wrdt dat het elementen bevat die ervr

Nadere informatie

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials Cijfers & trends p de arbeidsmarkt vr hg pgeleide financials Alterim Arbeidsmarktindex Oktber 2015 Vrwrd Alterim presenteert de uitkmsten van de Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 514 hg

Nadere informatie

Waterbeheer, kan jij het aan?

Waterbeheer, kan jij het aan? Waterbeheer, kan jij het aan? Een rllenspel ver waterbeheer in het beheergebied van een waterschap Vakgebied: Aardrijkskunde, Bilgie, Maatschappijleer Niveau: klas 3 HAVO en VWO Tijdsduur: 60 minuten Waterbeheer

Nadere informatie

WELZIJN EN ERVARINGEN OP HET WERK. Vragenlijst

WELZIJN EN ERVARINGEN OP HET WERK. Vragenlijst Vragenlijst WELZIJN EN ERVARINGEN OP HET WERK Werknemers brengen een grt deel van hun tijd p het werk dr. Het Sciaal en Cultureel Planbureau (SCP) det p verzek van de Nederlandse verheid

Nadere informatie

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe Sciaal akkrd arbeidsmarkt Zrg en Welzijn Stedendriehek en Nrd-Veluwe De aanleiding tt het vrmen van een sciaal akkrd In 2013 waren ruim 57860 (brn: WGV Zrg en Welzijn) inwners in de regi s Stedendriehek

Nadere informatie

Les Hernieuwbare energie

Les Hernieuwbare energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Hernieuwbare energie Werkblad Les Hernieuwbare energie Werkblad "100% duurzaam", "Hllandse wind", "Kies bigas!": wie de reclames van energiebedrijven bekijkt zu bijna denken

Nadere informatie

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014 Rietschans Cllege Overgangsnrmen 2013-2014 Deel 1 vmb Deel 2 hav/vw 1 Inhudspgave Inhudspgave... 2 Deel 1 Overgangsnrmen 2013-2014 vmb... 3 ALGEMEEN BEVORDERING PER LEERJAAR... 3 Bevrdering van vmb-tl

Nadere informatie

"Samen met de school ben je een team" Behoeftenonderzoek over ouderbetrokkenheid op het MBO

Samen met de school ben je een team Behoeftenonderzoek over ouderbetrokkenheid op het MBO "Samen met de schl ben je een team" Beheftennderzek ver uderbetrkkenheid p het MBO Februari 2015 Clfn februari 2015, Phars Kennis- en adviescentrum en SOVEE. Niets uit deze uitgave mag wrden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Resultaten Enquête Particulieren 2008

Resultaten Enquête Particulieren 2008 Resultaten Enquête Particulieren 2008 Gedrag & ervaringen van huishudelijke afnemers p de vrijgemaakte Vlaamse energiemarkt resultaten met betrekking tt slimme meters Deelrapprt vr de Vlaamse Reguleringsinstantie

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020 Subsidieregeling ESF 2014-2020 De Subsidieregeling ESF 2014-2020 (ESF) is gericht p de ndersteuning van prjecten p het gebied van actieve inclusie en actief en geznd uder wrden. Algemene infrmatie Aanvraagtermijn:

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

.1-4- gemeente Eindhouen

.1-4- gemeente Eindhouen .1-4- gemeente Eindhuen Inleiding 3 3 Vr u ligt het Jaarverslag Leerplicht en Straks.nu 2008-2009. Qua vrm en pmaakeen ander jaarverslag dan u gewend bent. De vrij uitgebreide weergave van allerlei zaken

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

Ekelmans & Meijer Advocaten (Rechten)

Ekelmans & Meijer Advocaten (Rechten) Evaluatie-rapprt STEP In-husedag bij Ekelmans & Meijer Advcaten (Rechten) -- INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE. WOORD VOORAF. RESULTATEN VAN DE ATTITUDE-METING VÓÓR DE IN-HOUSEDAG. RESULTATEN VAN DE ATTITUDE-METING

Nadere informatie

SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE KALKOEN BIJ ELKAAR

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

Aanvraagformulier cofinanciering LEF

Aanvraagformulier cofinanciering LEF Aanvraagfrmulier cfinanciering LEF 1. Aanvraag vr delstelling: Welke delstellingen uit het Ecnmisch Actieprgramma 2016 2019 zijn delstellingen die u met uw prject gaat realiseren f aan bij gaat dragen?

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Dramatische vorming en actieve pluriformiteit

Dramatische vorming en actieve pluriformiteit Dramatische vrming en actieve plurifrmiteit Dramatische spelvrmen in het nderwijs kunnen bijdragen aan actief plurifrm handelen in de klas. Diverse functies van het vak spelen daarbij een rl: de persnsvrmende,

Nadere informatie

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum.

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum. Verslag wrkshp 1 en 2 : In de wrkshp is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tt de theretische nderbuwing/ het theretisch kader van het curriculum. Een eerste reactie p de pzet van het curriculum:

Nadere informatie

1 Welke thema's spelen er op dit moment binnen de opvoeding van uw kind(eren)?

1 Welke thema's spelen er op dit moment binnen de opvoeding van uw kind(eren)? Ouderpanel Deventer Opveding 1 Welke thema's spelen er p dit mment binnen de pveding van uw kind(eren)? Welke thema's spelen er p dit mment binnen de pveding van uw kind(eren)? Ontwikkeling p schl Pesten

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

Aan de directies, intern begeleiders en leerkrachten grep 8 van de basisschlen in Schiedam, Vlaardingen, Maassluis en Maasland. Schiedam, 23 september 2015 Betreft: Ondersteuningsaanbd bij de vergang primair

Nadere informatie

Kijktip: Een tijdlijn in filmpjes

Kijktip: Een tijdlijn in filmpjes Kijktip: Een tijdlijn in filmpjes Krte mschrijving werkvrm Aan de hand van enkele fragmenten leren uw leerlingen wat de huidige financiële en plitieke situatie in Griekenland is. Leerdel Leerlingen weten

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

1. Hoe Chemie en Samenleving tot stand kwam

1. Hoe Chemie en Samenleving tot stand kwam 1. He Chemie en Samenleving tt stand kwam Verschenen in: Chemie en Samenleving - Handleiding vr dcenten (1974) Auteur(s): L. Mlenaar en P. Kiman Literatuur: Cardwell, D.S.L., 1972. Technlgy, Science and

Nadere informatie

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KANARIE VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KANARIE VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KANARIE VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE KANARIE BIJ ELKAAR

Nadere informatie

Eerstelijns ServicePunt B.V.

Eerstelijns ServicePunt B.V. WebsiteService 2015 Eerstelijns ServicePunt B.V. Eerstelijns ServicePunt B.V. Trenallee 20, Videlab Strijp-S 5617 BC Eindhven inf@eerstelijnsservicepunt.nl www.eerstelijnsservicepunt.nl De WebsiteService

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

Helpt de GGZ? Kort verslag van de 2de informatiebijeenkomst over ROM ggz 12 oktober 2010, Amersfoort

Helpt de GGZ? Kort verslag van de 2de informatiebijeenkomst over ROM ggz 12 oktober 2010, Amersfoort Helpt de GGZ? Krt verslag van de 2de infrmatiebijeenkmst ver ROM ggz 12 ktber 2010, Amersfrt Op 12 ktber zijn 50 cliënten, verwanten, leden van cliënten- en familieraden en ervaringsdeskundigen in Amersfrt

Nadere informatie

*** Enquête *** afstudeerscriptie over de huidige elektronische verbindingen*

*** Enquête *** afstudeerscriptie over de huidige elektronische verbindingen* *** Enquête *** Inleidend Als student van de Universiteit Twente de ik in het kader van mijn masterstudie Public Safety een (klik hier vr definitie) afstudeerscriptie ver de huidige elektrnische verbindingen*

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding ter bevordering van talentontwikkeling en techniek in het beroepsonderwijs. Publieksversie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding ter bevordering van talentontwikkeling en techniek in het beroepsonderwijs. Publieksversie Publieksversie T4T literatuurnderzek Lpbaanriëntatie en begeleiding ter bevrdering van talentntwikkeling en techniek in het berepsnderwijs Publieksversie Dit literatuurnderzek is verricht in het kader

Nadere informatie

Overgangsnormen Minkemalaan. cursusjaar 2015 2016

Overgangsnormen Minkemalaan. cursusjaar 2015 2016 Overgangsnrmen Minkemalaan cursusjaar 2015 2016 1 INHOUDSOPGAVE blz. Vrwrd 3 BEVORDERINGSNORMEN 1. Inleiding 4 2. Tetscijfers 5 3. Rapprtcijfers 5 4. Bevrderingsnrmen brugklas hav/vw 6 5. Bevrderingsnrmen

Nadere informatie

De leerling thuis en niet naar school!?!?

De leerling thuis en niet naar school!?!? De leerling thuis en niet naar schl!?!? Oriënterend nderzek naar prblematiek en begeleidingsmgelijkheden van leerlingen, die niet f deels naar schl gaan. Kansen en mgelijkheden. IDT-SSONML Venl Renée van

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Techniek het jaar rond! Onderzoeksrapportage techniekbevorderende activiteiten in het basisonderwijs

Onderzoeksrapport Techniek het jaar rond! Onderzoeksrapportage techniekbevorderende activiteiten in het basisonderwijs Onderzeksrapprt Techniek het jaar rnd! Onderzeksrapprtage techniekbevrderende activiteiten in het basisnderwijs Kenniscentrum Bèta Techniek Barbara Evertsen maart 2014 Inhudspgave 1. Inleiding... 3 Regi

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Rechtstaat in de school, omgaan met grensoverschrijdende opmerkingen in de klas

Rechtstaat in de school, omgaan met grensoverschrijdende opmerkingen in de klas Deelsessies cnferentie De meerwaarde van burgerschap Beleid maken vr burgerschap: een digitaal instrument (PO, VO). Han Nrdink en Chantal Blckhuis (SLO) Om te kmen tt een planmatige aanpak van burgerschapsnderwijs

Nadere informatie

Ouderen en cultuur. Dit convenant komt voort uit de overtuiging van de ondertekenaars dat:

Ouderen en cultuur. Dit convenant komt voort uit de overtuiging van de ondertekenaars dat: Ouderen en cultuur Cnvenant Ministerie van OCW, Ministerie van VW, tichting RCOAK, Fnds luyterman van L, Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), Fnds vr Cultuurparticipatie (FCP),

Nadere informatie

Dossier : drugs in het verkeer

Dossier : drugs in het verkeer Dssier : drugs in het verkeer 1 Enkele gangbare pvattingen ver illegale drugs Ik merk het direct wanneer iemand drugs heeft genmen. Ik lp dus geen risic m mee te rijden met iemand die nder invled rijdt.

Nadere informatie

Spreken Aandacht voor een goede spreekhouding d.m.v. actieve deelname aan klasgesprekken.

Spreken Aandacht voor een goede spreekhouding d.m.v. actieve deelname aan klasgesprekken. Wat is het V-niveau? In het V-niveau f vrderingsniveau wrden kennis en vaardigheden verder ingeefend en uitgebreid. Hiervr steunt men p de verwrven basiskennis vanuit het initiatieniveau f de lagere schl.

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016 Reglement Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeurs Onderzeksbeurs & Uitwisseling 2016 In 2016 kennen de Vlaamse en Nederlandse verheid pnieuw de Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeur(zen) (VNJB) te aan Nederlandse

Nadere informatie

> STOP PESTEN! Verslag discussiesalon Inspraakdag 2014 Vlaams Parlement 21 febrauri 2014 (10u15-12u00)

> STOP PESTEN! Verslag discussiesalon Inspraakdag 2014 Vlaams Parlement 21 febrauri 2014 (10u15-12u00) > STOP PESTEN! Verslag discussiesaln Inspraakdag 2014 Vlaams Parlement 21 febrauri 2014 (10u15-12u00) < verwijder geen elementen bven deze lijn; ze bevatten sjabln -instellingen - deze lijn wrdt niet ieafgedrukt

Nadere informatie

bijlage 1 (voor het steekproefsgewijs verzamelen van borstvoedingscijfers)

bijlage 1 (voor het steekproefsgewijs verzamelen van borstvoedingscijfers) Bijlagen bij het mdel Plan van Aanpak vr de kraamtijd bijlage 1 (vr het steekprefsgewijs verzamelen van brstvedingscijfers) Zrg vr brstveding certificering vraagt bij (re) certificering naar de brstvedingscijfers.

Nadere informatie

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep.

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep. PROTOCOL ROUWVERWERKING Het stappenplan A. Het bericht kmt binnen Bericht van een ngeluk f verlijden van een leerling - Tezeggen dat er iemand zal terugbellen. Vragen p welk nummer men bereikbaar is en

Nadere informatie

BIJEENKOMST 10 OPVOEDEN MET RESPECT KEUZETHEMA BIJ DE CURSUS OMGAAN MET PUBERS

BIJEENKOMST 10 OPVOEDEN MET RESPECT KEUZETHEMA BIJ DE CURSUS OMGAAN MET PUBERS BIJEENKOMST 10 OPVOEDEN MET RESPECT KEUZETHEMA BIJ DE CURSUS OMGAAN MET PUBERS OPVOEDEN MET RESPECT KEUZETHEMA BIJ DE CURSUS OMGAAN MET PUBERS Deze cursus: pveden met respect, is ntwikkeld ter vrkming

Nadere informatie

Yut-Nol-E 1 (Uit: Kinderrechtenspelen)

Yut-Nol-E 1 (Uit: Kinderrechtenspelen) Yut-Nl-E 1 (Uit: Kinderrechtenspelen) Yut-Nl-E is een eeuwenud Kreaans gezelschapsspel dat traditineel p udejaarsavnd gespeeld wrdt. Typisch zijn het specifieke spelbrd en de "dbbelsteen" die uit 4 huten,

Nadere informatie

Toelating vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016

Toelating vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016 Telating vmb-t/g naar 4 hav 2015-2016 Inleiding Een vmb diplma geeft niet autmatisch recht p een verstap naar 4 hav. Landelijk is gebleken dat het diplma theretische/gemengde leerweg niet vldende garantie

Nadere informatie

9. Wat was het oorspronkelijke beroep van Domela?

9. Wat was het oorspronkelijke beroep van Domela? Na de maquettezaal km je in het Ferdinand Dmela Nieuwenhuis Museum. Dit museum bestaat uit drie verschillende ruimten: de infrmatie zaal, de studeerkamer en de gang waarin zijn verlijden centraal staat.

Nadere informatie

Presentatie eisen reisweek

Presentatie eisen reisweek Presentatie eisen reisweek Beste reisadviseurs, De aftrap is genmen. We zijn begnnen aan een spannende strijd m te bepalen he nze werkweek er in juni 2013 uit zal zien. Natuurlijk lijkt het een beetje

Nadere informatie

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen.

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen. PESTEN Deze flder is een hulpmiddel vr ju en je kind m samen te leren ver pesten en he je dit kan stppen. WAT IS PESTEN? Pesten is iemand anders bewust bedreigen, bang maken, uitdagen, uitschelden f pijn

Nadere informatie

Hoe zet ik een tent op?

Hoe zet ik een tent op? He zet ik een tent p? 1. Een Gede plek vinden en vrbereiden Zek een plek die hger ligt dan de rest Ga als het mgelijk is niet nder lfbmen staan. Bij regen druppelen deze namelijk lang na. Hud rekening

Nadere informatie

Workshop Nederlandse studenten & studie(traject)begeleiding aan de KU Leuven. Donderdag 18 april 2013

Workshop Nederlandse studenten & studie(traject)begeleiding aan de KU Leuven. Donderdag 18 april 2013 Wrkshp Nederlandse studenten & studie(traject)begeleiding aan de KU Leuven Dnderdag 18 april 2013 Prgramma Inleiding en kennismaking Nederlandse studenten @ KU Leuven He verklaren we de stijgende aanwezigheid?

Nadere informatie

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania?

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania? Nummer 3 april 2006 He is het m te leven met Hiv f Aids in Tanzania? Aids is een ziekte die helaas ng niet te genezen is. Ok is Aids een ziekte met veel sciale cnsequenties met name in Afrika. Vaak raken

Nadere informatie

SPREEKBEURT BAARDAGAME

SPREEKBEURT BAARDAGAME SPREEKBEURT BAARDAGAME l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE BAARDAGAME

Nadere informatie

Pregymnasium 2013-2014

Pregymnasium 2013-2014 Pregymnasium 2013-2014 PENTA cllege CSG Scala Mlenwatering Curieweg 25 3208 KJ Spijkenisse 0181-617588 pregymnasium@penta.nl www.scala.mw.penta.nl Cördinatr van het pregymnasium: J.W.H. Scharink Vrwrd

Nadere informatie