VERBINDT MANAGING THE FUTURE: SUSTAINABLE SOCIETY UCF SUMMERSCHOOL Onderzoek. Onderwijs. Verbindende rol Van Hall Larenstein

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VERBINDT MANAGING THE FUTURE: SUSTAINABLE SOCIETY UCF SUMMERSCHOOL 2014. Onderzoek. Onderwijs. Verbindende rol Van Hall Larenstein"

Transcriptie

1 Verbindende rol Van Hall Larenstein INTERVIEW MET DIANE KEIZER pagina 7 Onderzoek DOCENTEN EN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT pagina 6 VERBINDT JAARGANG 3 NUMMER 2 EDITIE ZOMER 2014 MANAGING THE FUTURE: SUSTAINABLE SOCIETY UCF SUMMERSCHOOL 2014 Van 3 tot en met 5 juni jl. organiseerde UCF de Summerschool met als thema managing the future: sustainable society. Meer dan 100 deelnemers, waaronder promovendi, beleidsmedewerkers en andere geïnteresseerden uit de academische wereld van Fryslân bestudeerden, bekeken en bespraken het thema vanuit verschillende invalshoeken. Respectievelijk kwamen het opzetten van een academische master sustainable society, de innovatie van de zorg en de economische, ruimtelijke en ecologische aspecten van een sustainable society aan bod. lees verder op pagina 2 > Samenleving KEAPMANSKEUNSTEN: FRIESE KOMISCHE OPERA Column PIER BERGSMA: HET UITSTERVEN VAN DE NEANDERTHALERS Onderwijs STUDEREN IN LEEUWARDEN pagina 8 pagina 6 pagina 4/5

2 vervolg pagina 1 Teaching de next generation Op dinsdag 3 juni gaf UCF hoogleraar-bestuurder prof. dr. Frans Zwarts in Post Plaza te Leeuwarden de aftrap voor de Summerschool Onze samenleving ziet zich geconfronteerd met grote duurzaamheidsvraagstukken waarbij het duidelijk is dat de benodigde transities een multidisciplinaire benadering vragen. Drie juni stond in het teken van onderwijs voor de volgende generatie. Het centrale thema was de ontwikkeling van een academische masteropleiding Eddy Wymenga leidt de workshop Better Wetter (Foto Hans Jellema) sustainable society in Fryslân. Prof. dr. Elmer Sterken, rector aan en Frans Coenen dat er draagvlak is Klaus Boonstra van de Broedplaats de Rijksuniversiteit Groningen voor een dergelijke master en dat Innovatie Zorgberoepen Fryslân (RUG) vertelde over hoe de RUG er genoeg materiaal en inhoud is 2030 heeft de opdracht om door met het thema sustainable society om hieraan verder te werken. Hun middel van onderzoeksprojecten en is omgegaan en binnen het onderwijs samenvatting: Maak het een mul- pilots de benodigde zorg- en onderzet. en onderzoek heeft neergetidisciplinaire master, combineer wijsinnovatie in kaart te brengen en Volgens Sterken is het terrein elementen van bestaande masters vorm te geven. Hij gaf een toelichting sustainable socitiety zo ruim dat met de nieuwe opleiding en doe op de broedplaats. Jan Bleeker er keuzes gemaakt moeten worden onderzoek naar de markt voor (GGD/Akademische Werkplaats) omdat het anders te breed wordt. afgestudeerden van deze nieuwe presenteerde in de ochtend een De RUG heeft daarom onder meer master. door de Academische Werkplaats ingezet op de thema s sustainable ontwikkeld nieuw theoretisch society, healthy aging en energy. De toekomst van de zorg model Positieve gezondheid van We moeten goed kijken waar we Hubner. Hubner stelt dat gezondheid Dr. Frans Coenen, Twente Centre elkaar kunnen versterken, dit het vermogen is van de mens for Studies in Technology and was één van de conclusies van de om zich aan te passen en een eigen Sustainable Development aan de tweede dag van de Summerschool regie te voeren in het licht van de Universiteit Twente, leidde deelnemers De vraagstelling van deze fysieke, emotionele en sociale uitshops door twee series van work- dag was hoe de effectiviteit van dagingen in het leven. waarin het vormgeven van de zorgvernieuwing en de good practices masteropleiding sustainable society beter meetbaar gemaakt kun- De middag werd besteed aan het centraal stond. Vanuit verschillende nen worden. Natuurlijk worden alle in workshops bespreken van negen invalshoeken (wetenschap, beleid, lopende en toekomstige innovatieprojecten innovatieve projecten in de zorg. ondernemers en consument) werden gepland, uitgevoerd en Centrale vraag tijdens deze work- basiselementen van een sustainable geëvalueerd. Maar vaak gebeurt dit shop was de meetbaarheid van de society in Fryslân gedefini- binnen het bereik van het project projecten: op welke wijze benoem eerd. Daarna volgde de koppeling of de projectdoelstelling zelf. Een je de meetbare effecten in termen naar de beoogde masteropleiding. algemeen effect op zorg, gebruik van het nieuwe conceptuele model? van zorg en zelfredzaamheid wordt Aan het eind van de dag concludeerden meestal niet inzichtelijk, stelde Aan het eind van de workshops dagvoorzitter Frans Zwarts Klaus Boonstra. concludeerden Klaus Boonstra en Jan Bleeker dat de meetbaarheid lastig bleek bij deze projecten. Vaak zijn dingen pas op langere termijn meetbaar. Het hard maken van resultaten, is niet eenvoudig. Daarnaast werd geconcludeerd dat veel projecten elkaar kunnen versterken. Want elk project hoeft niet op elk terrein opnieuw het wiel uit te vinden. Economische activiteiten, ruimtelijke kwaliteit en ecosystemen Op deze dag draaide het om de ontwikkeling van economische activiteiten (bijvoorbeeld de ontwikkeling van bedrijventerreinen). Prof. dr. Han Olff (Rijksuniversiteit Frans Zwarts opent de Summerschool 2014 (Foto Hans Jellema) Groningen) beet het spits af en sprak over de balans van sociale en ecologische functies van duurzame landschappen (sustainable landscapes). Zijn boodschap: als je het landschap wil behouden zoals het is dan moet je wat doen. Niets doen betekent achteruitgang van het landschap. Zorg daarom voor een economie die past binnen het landschap dat je wilt behouden. Promovendus Michiel Daems (RUG) zoemde in op de vraag: Moeten economische activiteiten zich concentreren op enkele grote locaties of juist kleinschalig zijn met een grotere verspreiding in de regio? Waarbij hij de deelnemers meenam in het begrip economische waarde van natuur en landschap en een tool liet ziet waarmee een betere integratie van natuur in afweging van de ontwikkeling van bedrijventerreinen kon worden gemaakt. DE NEGEN INNOVATIEVE ZORGPROJECTEN OP EEN RIJTJE: MIENSKIPSSOARCH Mienskipssoarch draagt zorg voor een eenvoudige en laagdrempelige toegang van diensten op het gebied van welzijn, zorg, wonen en dienstverlening voor alle inwoners binnen een gemeente. PLATFORM GEEF Platform GEEF (Gezondheid Expertise en Educatiecentrum Friesland) ontwikkelt slimme oplossingen op het gebied van woonzorgtechnologie en ehealth in Friesland. SCHOOL ALS WERKPLAATS Jeugdhulpverleners van diverse instellingen werken samen met docenten en coaches om verzuim te voorkomen. Hulpverleners zijn onderdeel van het onderwijsteam zelf, waardoor snel gesignaleerd kan worden of hulp nodig is. Op deze manier kunnen potentiële schoolverlaters op school meteen hulp ontvangen. PROJECT INTEGRATIE EENZAAMHEID Project met een integrale aanpak om de eenzaamheid van oudere mensen tegen te gaan. Ing. Pier Oosterkamp van het bedrijf ECOstyle ontvouwde de plannen voor de ontwikkeling van een duurzame bedrijfslocatie, het Ecomunitypark, bij Oosterwolde. Dit moet een Innovatief, authentiek werklandschap worden waar kennisdeling en maatschappelijk verantwoord ondernemen strategische uitgangspunten vormen. In het duurzame bedrijventerrein wordt gefocust op de vestiging van bedrijven op het gebied van bodem en biodiversiteit, natuur en landschap en gezondheid en voeding. De Summerschooldeelnemers gingen s middags aan de slag in vier workshops waarin de thema s van de ochtend in de praktijk uitgewerkt konden worden. KWETSBARE OUDEREN Doel van de netwerksamenwerking is om de begeleiding en zorg samen met de cliënt en vanuit het perspectief van de cliënt zo effectief en efficiënt mogelijk in te richten. Door de eigen regie van de cliënt optimaal te stimuleren en te ondersteunen en optimaal gebruik te maken van aanwezige voorzieningen in de informele en formele zorg. HANDEN INEEN In het project Handen Ineen wordt samengewerkt door vier zorgorganisaties. Zij doen dit omdat zij er in geloven dat door samen op te trekken de klant betere zorg kan krijgen. Zorg die volledig aansluit op de wens en voorkeuren van de klant. Zodat de klant zijn eigen leven blijft leiden en de regie behoudt. AMARYLLIS Centraal in de Amaryllis-aanpak staat de sociaal werker nieuwe stijl die als generalist inspringt op uiteenlopende problemen en waar nodig specialisten inschakelt. Voor situaties waarin sprake is van multiproblematiek, komen provinciaal inzetbare interventieteams. GEBIEDSGERICHTE ZORG Het doel van het project is dat inwoners gezond of ziek en jong of oud mee gaan denken over de toekomst van de zorg. TINZ In Friesland werken 40 zorgorganisaties samen in de ketenzorg voor mensen met dementie in de thuissituatie. Dit samenwerkingsverband is geformaliseerd in de Coöperatie TinZ. TinZ ondersteunt en begeleidt mensen met geheugenverlies en dementie. PARTNERS AAN DE SLAG MET UITBREIDING VOORZIENINGEN VOOR STUDENTEN De gemeente Leeuwarden heeft geld uitgetrokken om UCF, Stichting Leeuwarden Studiestad (SLS) en Tresoar in de gelegenheid te stellen een uitgebreid pakket evenementen en voorzieningen te realiseren dat gericht is op alle (internationale) studenten. In totaal is hier meer dan mee gemoeid. Het geld is onder meer bedoeld voor de studentenintroductieperiode (Leip), wetenschapscafés en Studium Generale. Daarnaast zal UCF onder meer een Friese Wetenschapsprijs in het leven roepen, uitwerking geven aan nieuwe masterstudies Leefbaarheid en Law & Governance. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij Culturele Tresoar, UCF, SLS en gemeente hebben een samenwerkingsovereenkomst gesloten om vorm te geven aan een academisch klimaat in de stad. Dat is belangrijk voor (het trekken van) studenten, bevorderen van innovatieve ontwikkeling en het vestigingsklimaat van de stad, aldus het college van B&W van Leeuwarden. Hoofdstad

3 Promotie-onderzoek Tim Gorter, NHL: Efficiënter gebruik van zonne-energie in boten Door Frank Schröer Tim Gorter is naast docent thermodynamica op de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (NHL) projectleider van het NHL Solar boatteam. Daarnaast heeft hij ook nog tijd gevonden om te promoveren aan de Universiteit Twente. Gorter onderzocht de mogelijkheden van varen op zonne-energie. Tim Gorter poseert in een solarboot voor de cover van zijn proefschrift (Foto: Henri Vos) Techniek is volop in beweging. We zijn nu bezig met de ontwikkeling van hoog-efficiënte zonnecellen in kunststof. Het voordeel is dat deze niet standaard recht hoeven te zijn zoals conventionele zonnepanelen, maar ook gebogen kunnen worden waardoor meer vormvrijheid gecreëerd wordt. Bovendien zijn deze een stuk lichter. Kunststof panelen wegen ongeveer 3 kilogram per stuk terwijl de normale standaardpanelen zo n 15 kilogram wegen. Dat scheelt enorm aan gewicht voor een boot, waardoor er minder energie nodig is om een jacht aan te sturen. Een ander voordeel is dat de energieterugverdientijd van een kunststof zonnepaneel een stuk efficiënter is. Gorter werkte tijdens zijn promotieonderzoek samen met jachtontwerpers en bedrijven, waaronder MG Electronics uit Leeuwarden. Centraal stond dat er tijdens het ontwerpen van een boot al in een vroeg stadium aandacht voor de inbouw van zonne-energie moest zijn. De ontwerptool die ik heb ontwikkeld, houdt rekening met veel verschillende facetten. Denk daarbij aan rompontwerp, de energiebalans, emissie, gewicht, techniek en cel efficiëntie. Gorter werkt hierbij samen met de provincie Friesland. De provincie heeft de doelstelling om de recreatieve vaart CO2-neutraal te maken door middel van elektrische boten en zonneboten. Dieselvervuilende boten zijn niet meer van deze tijd. Gorter vervolgt: jachten van zo n 10 à 15 meter kunnen inmiddels volledig op zonne-energie varen. In de praktijk zie je dit echter nog niet zo vaak. Wat je wel ziet is de combinatie van zonne-energie en een gewone motor of zeilen. Na het zeilen gebruiken de boten de zonne-energie om met een motor de haven in te laveren. Solar Challenge Volgens Gorter heeft de Dong Energy Solar Challenge (voormalig Frisian Solar Challenge) een impuls aan de ontwikkeling van zon aangedreven boten gegeven. Rond 2005 ontstond het idee om een race met boten te houden die aangedreven zouden worden door zonne-energie. In Australië organiseren ze de World Solar Challenge op de weg. In Friesland kan dat ook maar dan op het water, dacht medewerker Energiebeleid Bouwe de Boer van de provincie Fryslân/Gemeente Leeuwarden in In 2006 was het zover: de eerste editie van de Frisian Nuon Solar Challenge. Na de eerste race heeft de Solar Challenge grote innovatie-stappen gemaakt. Vanwege deze Solar Challenge is het gebruik van zonne-energie op boten flink verbeterd. Zo heeft de accutechnologie een vlucht genomen. We weten nu veel beter hoe de accu kan blijven functioneren nadat er elektriciteit van de zon in is opgeslagen. Daarnaast is de capaciteit van de accu sterk verruimd: er kan steeds meer stroom in worden opgeslagen. Ook de bouw van de boten is flink verbeterd. Zo zijn de draagvleugels van de boten geavanceerder waardoor er minder rompweerstand is en kunnen we met hetzelfde vermogen inmiddels harder en verder varen. Maar we ontwikkelen door. Er is nog veel energiewinst te behalen. De jachtbouw in Friesland ondervond en ondervindt veel hinder van goedkope productiekosten in ondermeer China en het voormalig Oostblok. De productie van jachten in Friesland loopt daardoor gestaag terug. De teruggang begon bij de bouw van kleinere jachten, nu heeft ook de bouw van grotere jachten daar last van. Innovatie was het credo om met vernieuwde technieken markten aan te boren. Zonne-energie werd daarbij speerpunt. Er is vervolgens onderzoek opgezet om de mogelijkheden van varen op zonne-energie te onderzoeken. De financiering De provincie Friesland heeft de doelstelling om de recreatieve vaart CO2-neutraal te maken door middel van elektrische boten en zonneboten. van het onderzoek van Gorter begeleidt door de Universiteit Twente- kwam van de provincie Friesland, de NHL zorgde voor de faciliteiten. Zonne-energie goed inzetten Het is belangrijk voor een zonneboot dat je de opgevangen energie zo goed mogelijk inzet. Dit betekent bijvoorbeeld dat op het moment dat de zon niet schijnt je toch kunt doorvaren. Dat vergt een efficiënte opslag van zonneenergie in de accu s. Inmiddels zijn we zo ver dat het met de huidige techniek mogelijk is om boten volledig op zonne-energie te laten varen. Wereldwijd zijn er al zo n 200 boten die dat kunnen. De DONG ENERGY SOLAR CHALLENGE De Dong Energy Solar Challenge is op zaterdag 28 juni van start gegaan in Blauwestad in Groningen en finisht op 5 juli in het centrum van Leeuwarden (Prinsentuin). Voor 2014 is voorzien in een nieuwe route voor de Challenge. In plaats van de traditionele Elfstedenroute wordt er dit jaar gevaren van de Blauwestad in Groningen naar Leeuwarden. In vijf etappes moeten de deelnemers de route afleggen. De race kent verschillende proeven: Snelheidsproef: hoe hard kan de boot varen op zonne-energie; Enduranceproef: hoe efficiënt kan een boot varen op zonne-energie; Efficiencyproef: hoe vaart een boot s avonds (waarbij je dus overdag genoeg energie moet hebben opgeslagen in je zonne-cellen om te kunnen blijven varen). Meer weten? Kijk op 3

4 MEEM COÖRDINATOREN NAAR INDONESIË: STUDEREN IN LEEUWARDEN IS EEN VERRIJKING gehouden. Het is wel eens prettig om oog in oog met nieuwe kandidaten te zitten. Anders moeten we alleen afgaan op de ingevulde papieren en een skypegesprek. Dat is toch anders. Alumni De coördinatoren spraken niet alleen met de huidige en nieuwe studenten, er was ook tijd om te horen hoe het met de oud-studenten van MEEM gaat. Koster vertelt: Verder hebben we in Jakarta en Bandung gesproken met alumni. Zelfs met een alumnus die al in 1999 is afgestudeerd. Het is leuk om te horen waar ze terecht zijn gekomen. Veel alumni werken voor de overheid. Ze kennen elkaar bijna allemaal. Sommigen zitten zelfs bij elkaar op kantoor. Het is leuk van hen te horen dat MEEM een goede naam heeft opgebouwd. Van Meerendonk-Obinna vervolgt: daarnaast hebben we ook wat sfeer geproefd. UNPAD is een prachtige universiteit met een mooie campus die niet onderdoet voor de campus in Twente. Het is altijd nog onze droom om zo n mooie campus in Leeuwarden te kunnen realiseren. UNPAD naar Leeuwarden Na hun bezoek in Indonesië van begin dit jaar, zijn vertegenwoordigers van UNPAD in maart naar Leeuwarden gekomen. Koster: We hebben de voortgang rond de master besproken en enkele studenten hebben een presentatie gegeven aan de delegatie van UNPAD over hun studie, het wonen en de cultuur hier in Leeuwarden. Het studeren hier is wat ons betreft niet alleen een verrijking voor de studenten, maar ook voor de beide universiteiten. De vlaggen bij de University of Padjadjaran (UNPAD) in Bandung Indonesië Door Frank Schröer De Master Environmental and Energy Management, kortweg MEEM, is een internationale master aangeboden door Universiteit Twente. Het onderwijs volgen de studenten in Leeuwarden in het gebouw van Hogeschool Van Hall Larenstein. Afgestudeerde MEEM-studenten vinden werk als interne/externe consultants in het bedrijfsleven, of als onderzoeker of beleidsmedewerker. Door het internationale karakter van de studie komen de studenten van over de hele wereld naar Leeuwarden. Een grote groep masterstudenten van MEEM komt uit Indonesië. Dat is niet zo vreemd want Universiteit Twente heeft een samenwerkingsverband met de University of Padjadjaran (UNPAD) uit Bandung, Indonesië. Programmacoördinatoren Hilde van Meerendonk-Obinna en Rinske Koster hebben begin dit jaar een bezoek aan Indonesië gebracht om de banden met UNPAD aan te halen en om de voortgang van de samenwerking te bespreken. Rinske Koster vertelt: Masterstudenten van UNPAD kunnen een double degree halen. Ze volgen in Indonesië een tweejarige Enviromental Science Master en kunnen als onderdeel van deze Master aan de double degree deelnemen. Het eerste jaar volgen ze de master in Indonesië en het tweede jaar in Leeuwarden. Als ze na twee jaar afstuderen, ontvangen ze een diploma van de University of Pajadjaran en een diploma van de Universiteit Twente, vandaar de term double degree. Studeren in Europa -en dus ook Nederland- is erg gewild. Een afgeronde master in het buitenland biedt goede toekomstperspectieven. Daarnaast beschouwen studenten het als een verrijking om met andere culturen in de klas te zitten. Dat vinden ze echt de slagroom op de taart. Behalve op het gebied van de master MEEM werkt de Universiteit Twente ook op het gebied van onderzoek samen met UNPAD. Er is ook een double degree PHD-traject opgestart. Promotie van MEEM De trip van beide programmacoördinatoren naar Indonesië had niet alleen van doen met de banden van de Universiteit Twente met UNPAD. De reis had ook andere doelen. Hilde van Meerendonk-Obinna legt uit: Ons eerste doel was natuurlijk de bestaande banden aanhalen en zaken afstemmen. Daarnaast waren we er ook om onze master te promoten. Dat laatste begon in Jakarta. De Nederlandse regering wil het Nederlandse onderwijs promoten en doet dat onder meer vanuit Neso-kantoren (Netherlands Education Support Office) van het Nuffic. In Jakarta konden studenten zich inschrijven voor een voorlichtingssessie over MEEM. Daar gaven we een presentatie aan belangstellenden, dat hebben we later ook in Bandung gedaan. In Bandung hebben we ook voortgangsgesprekken met huidige studenten en intakegesprekken met nieuwe studenten Rinske Koster (l) en Hilde van Meerendonk-Obinna geven voorlichting over MEEM aan potentiële studenten MASTER ENVIRONMENTAL AND ENERGY MANAGEMENT (MEEM) Via het Mastercollege biedt UCF in Leeuwarden universitaire masteropleidingen en honourstrajecten aan. De Master Environmental and Energy Management (MEEM) is een postgraduate en academisch programma dat zich focust op alle aspecten op het gebied van milieu, water en energie management: beleid & recht, management en technologie. Het doel van het programma is om toekomstige managers op te leiden die in staat zijn om milieu, water of energie management programma s, beleid en projecten te ontwikkelen, toe te passen, te monitoren en te evalueren. De master is een internationale en Engelstalige opleiding en onderdeel van CSTM- the Twente Centre for Studies in Technology and Sustainable Development van de Universiteit Twente. Al ruim twee decennia is de Universiteit Twente in de provincie Fryslân actief en de MEEM wordt sinds 1999 in Friesland aangeboden. Meer dan 40 verschillende nationaliteiten hebben inmiddels aan het programma deelgenomen en dit maakt de opleiding uniek in haar soort. 4

5 Internationale masterstudenten vertellen: Studeren in Leeuwarden Door Lineke Bakker De Master Energy and Enviromental Management (MEEM) trekt studenten uit de hele wereld naar Leeuwarden. In Verbindt vertellen studenten Hening Anggoro (Indonesië), Zhizhen Wang (China) en Miguel Urrea (Mexico) over wat ze hebben opgestoken van hun studie en hoe ze Leeuwarden hebben ervaren. Studeren in Leeuwarden, vlnr. Miquel Urrea, Zhizen Wang en Hening Anggorro (Foto: Hans Jellema) Hening Anggoro: Overheidssystemen in Nederland werken goed Hening Surya Bayu Anggoro (39) is één van de masterstudenten van Energy and Environmental Management uit Indonesië. Voordat Anggoro naar Nederland kwam, werkte hij als regeringsadviseur bij het Ministerie van Energie en Mijnbouw van de Republiek Indonesië. Daarvoor studeerde Anggoro elektrotechniek. In 1999 behaalde hij zijn bachelorsdiploma. Manier van leven Door naar Leeuwarden te komen hoopte Anggoro om meer te leren en ervaring op te doen met de cultuur en manier van leven in Nederland. Daarnaast rekende Anggoro erop betere internationale betrekkingen met de studenten afkomstig uit verschillende culturen te ontwikkelen. Met de 18 verschillende nationaliteiten bij MEEM is dit wel gelukt. Goed bestuur Anggoro volgde zijn studie om kennis te vergaren die hij kan toepassen in zijn thuisland. Ook op dit punt is Anggoro s missie geslaagd: gedurende het studiejaar leerde hij over energie- en milieumanagement en het watersysteem. Zo ging hij op excursie naar aardappelfabrikant Lamb Weston in Oosterbierum. Daar kregen we uitgelegd hoe het biogas- en elekriciteitssysteem was geregeld. En hoe ze op die manier een systeem maken voor duurzame ontwikkeling, aldus Anggora. Ook leerde hij veel over goed bestuur in het algemeen en speciaal voor water-, energie- en milieu issues. Anggoro legt uit: Ik kan zien dat overheidssystemen in Nederland goed werken, er is goed bestuur en de regels worden nageleefd. Dit kan je bijvoorbeeld terugzien in hoe er wordt omgegaan met voetgangers en fietsers, er zijn zelfs speciale paden voor hen. Al deze kennis kan Anggoro toepassen in zijn werk als regeringsadviseur bij de overheid in Indonesië. Daarnaast hoopt hij de kennis die hij in Nederland heeft vergaard te delen als docent en spreker aan verschillende onderwijsinstituties en trainingscentra in Indonesië. Zhizhen Wang: Leeuwarden is een Europese stad zoals ik het me had voorgesteld Zhizhen Wang (24), ook wel Sara genoemd, koos voor Nederland vanwege de goede reputatie van de Nederlandse wetenschappers op het gebied van milieutechniek. Wang is afkomstig uit China en studeerde milieutechniek aan de Sun Yat-sen University. In 2013 behaalde ze haar master waarna ze naar Leeuwarden vertrok voor de master Energy and Environmental Management. Cultureel avontuur Voor Wang is de overstap naar Leeuwarden een cultureel avontuur, omdat ze van een compleet ander continent komt. Ze wilde weten hoe dingen in Nederland werken en hoe mensen hier leven. Haar tijd in Leeuwarden bevalt goed. Wang vertelt: Voor mij is Leeuwarden het evenbeeld van een Europese stad, zoals ik me had voorgesteld. Met lange mensen. Verder hou ik van traditioneel Nederlands eten, zoals stroopwafels en gekookte aardappelen. En Fries eten: het Fryske dúmke. Energiebesparing Wang haar doel was om meer te leren over het beleidsmatige en bestuurlijke aspect rond energieen milieutechniek. Het was een zeer productief jaar. De onderwijsmethode was erg interactief, waardoor de studenten veel aandacht kregen en de meningen van studenten werden gewaardeerd door de docenten. Ik heb veel geleerd over energiebeleid en bestuur. Ook de casestudy was leerzaam, hierbij onderzochten we iets wat echt uitgevoerd kan worden in plaats van een imaginaire studie, aldus Wang. Het belangrijkste onderwerp voor Wang was energiemanagement: dan gaat het om energiebesparing, reductie van de CO2 uitstoot en een rationeel gebruik van energie. Er zijn niet per se nieuwe technologieën nodig voor energiebesparing, maar je moet weten wat je kan doen (mindset) en het implementeren. In China weten bedrijven niet dat ze geld kunnen besparen door middel van een rationeel gebruik van energie. Na het afronden van haar masterscriptie, wil Wang eerst aan de slag in Nederland bij een onderzoeks- of consultancybureau op het gebied van energie, duurzaamheid of milieu. Met zo n vijf jaar werkervaring op zak, wil ze terug naar China. Om daar de juiste mindset aan de man te brengen. Miguel Urrea: Veel geleerd over milieubeleid en milieudoelen Europese Unie Iets compleet anders dan Mexico. Dat was voor Miguel Urrea (26) de reden om voor Leeuwarden te kiezen als studiestad. Urrea studeerde technische bedrijfskunde. In 2010 rondde hij zijn bachelor af en werkte vervolgens drie jaar bij een aantal bedrijven in verschillende functies, zoals junior manager en bedrijfsmanager. Voor hij naar Leeuwarden vertrok, was hij net gepromoveerd tot inkoopmanager, maar hij zag dit als het juiste moment om naar het buitenland te gaan. Elke dag fietsen Urrea verwachtte vooral dat het elke dag zou regenen in Nederland. Ondanks dat het vaak regent, heeft Miguel het naar zijn zin in Leeuwarden. Het is een mooie stad met de parken en grachten. Ik fiets elke dag. En als de zon een beetje schijnt, zitten de terrassen vol, aldus Urrea. Het enige nadeel vindt Urrea dat het moeilijk is om vrienden te worden met Nederlandse mensen. Nederlandse en internationale studenten blijven vaak in hun eigen groep. Leiderschap Ook het studiejaar beviel Urrea goed. Vooral de casestudy overtrof zijn verwachtingen. Urrea vertelt: De casesudy was echt, we moesten ervoor naar Vlieland en we werkten twee maanden samen als een team. Ik was de voorzitter van de groep en op deze manier heb ik mijn leiderschapskwaliteiten kunnen verbeteren. Ik leerde om een groep te managen met studenten van verschillende culturen, leeftijden en religies. Onze casestudy hebben we gepresenteerd aan de docent en consultant, maar ook tijdens het Development to Dissemination congres op Vlieland. Verder heeft Urrea veel geleerd over concepten als milieubeleid en milieudoelen van de Europese Unie. Deze kennis is volgens hem toepasbaar in zijn thuisland. Daarnaast kan Mexico zaken van Nederland kopiëren die daar nog niet toegepast worden, zoals afval scheiden en meer de fiets gebruiken als vervoermiddel, aldus Urrea. Hij wil graag na zijn master in Nederland aan de slag om meer internationale ervaring op te doen en in aanraking te komen met nieuwe multiculturele situaties. 5

6 DOCENTEN EN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT Lineke Bakker in gesprek met promovenda Marte Rinck de Boer Een vernieuwingsschool met een onderwijsconcept dat gericht was op leren in plaats van lesgeven. Op het zelfsturende leren van de autonome leerling die eigenaar is van zijn eigen leerproces. Met docenten die in de rol van coach en tutor veel aandacht hadden voor het leerproces van de leerling, maar zich geen beeld hadden gevormd van de achtergronden van het onderwijsconcept waarmee ze werkten. Deze ervaring vormde de aanleiding voor het onderzoek van Marte Rinck de Boer. De Boer (53) onderzoekt op welke wijze docenten in hun schoolpraktijk omgaan met de invloeden verwachtingen, aannames, eisen, wetgeving vanuit de samenleving. Daarmee gaat het promotie-onderzoek ook over haarzelf. Docenten hebben met invloeden uit de samenleving te maken, maar hoe gaan we daarmee om? Dit kan door zonder meer pragmatisch mee te gaan in wat er vanuit de samenleving op de school afkomt of juist door de achterliggende beweegredenen te verkennen en daarop het handelen af te stemmen, aldus Marte-Rinck de Boer. Vernieuwingsschool we het? Ik kwam erachter dat de De Boer begon haar onderzoek school ingebed was in een bepaalde vanuit nieuwsgierigheid en haar tijdsgeest, het neo-liberalistische praktijkervaring. Ik werd geprikkeld door mijn bevindingen Leerlingen werden ondergedompeld perspectief van de kenniseconomie. met een vernieuwingsschool in in concepten als zelfsturing en Leeuwarden waar mijn kind naartoe autonomie, maar leert de docent ging en waarin ik als ouder actief het kind ook daadwerkelijk kritisch was. Daar gebeurden allerlei zaken na te denken over wat er in de globaliserende samenleving gebeurt? op onderwijskundig gebied en ik wilde nagaan wat er nou precies gebeurde en waarom. Ik kwam Taal- en rekentoets uit bij de vraag: hoe verhoudt de Het onderzoek is zeer actueel. maatschappelijke context zich tot Marte-Rinck de Boer stelt: Neem pedagogische verantwoordelijkheid bijvoorbeeld de discussie over rekenen en taal. Vanuit de Organisatie van docenten? En de spanning tussen deze twee, zoals ik dat zie. De voor Economische Samenwerking Boer vervolgt: Binnen de vernieuwingsschool werd door docenten dat het onderwijs in landen onder- en Ontwikkeling (OESO) is bedacht veel gesproken over hoe doen ling vergeleken moet worden. Dit is we de dingen, maar de vraag die ingestoken vanuit de gedachte dat achterwege bleef is: waarom doen goed onderwijs - nodig voor econo- mische groei kan worden gemeten door scores op reken- en taaltesten. De Programme for International Student Assessment (PISA) werd ontworpen en in het Nederlandse middelbaar onderwijs is de rekenen taaltoets ingesteld. Nederlandse scholen nemen deze toets massaal over, ook al is er verzet onder de docenten. Maar we kijken daarbij niet naar waar de toets vandaan komt. Waarom de OESO dit wil en of dit wel moet. Volgens De Boer zou dat juist de essentie moeten zijn. Friese context De Boer vertelt haar verhaal vanuit een Friese context over een vernieuwingsschool in Leeuwarden. De uitkomsten van haar onderzoek kunnen worden besproken in de Friese pabo- en lerarenopleidingen. Bijvoorbeeld door in de opleiding vaker de vraag te stellen: waar gaat het in het onderwijs eigenlijk over? De Boer hoopt dat uit haar onderzoek een dialoog voortkomt. Docenten staan midden in de samenleving en moeten doorlopend bedenken hoe ze daarmee omgaan. Ik zou graag willen dat docenten zich bewust zijn vanuit welk perspectief dingen worden gedaan, omdat we de verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties dragen; ons handelen heeft grote impact op hun toekomst, aldus De Boer. VERNIEUWINGSSCHOOL Het fenomeen vernieuwingsschool is van alle tijden. In de 20ste eeuw ontstonden bijvoorbeeld de traditionele reform pedagogische scholen als Montessori, Vrije School, Jenaplan en Dalton. Rondom het millennium ontstond een beweging die bekend staat onder de inmiddels controversiële paraplu Nieuw Leren. Vernieuwingsscholen hebben veelal een eigen pedagogisch-didactische, filosofische en/ of ideologische achtergrond. Ook is er vaak sprake van een (uitgesproken) mens- en maatschappijbeeld. PROMOVENDA EN DOCENT Marte-Rinck de Boer is sinds 2010 als buitenpromovendus verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Eind 2014 hoopt ze haar proefschrift in te leveren. Daarnaast is ze docent aan de Hogere Hotelschool van Stenden Hogeschool. Als docent begeleidt ze afstudeeropdrachten en geeft ze onderzoeksworkshops aan studenten en medewerkers. Voor De Boer draagt het onderzoek doen onder andere bij aan haar functioneren als begeleider. Door zelf onderzoek te doen, begrijp ik beter waar studenten mee zitten en tegenaan lopen. Ook de belevingswereld van de studenten is dichterbij gekomen. Bovendien wil ze haar studenten zoveel mogelijk meegeven. Ik benadruk bijvoorbeeld dat kwalitatief onderzoek belangrijk is en de wereld uit meer bestaat dan alleen cijfers. En ik vind het belangrijk om studenten te leren kritisch naar hun bronnen te kijken. COLUMN HET UITSTERVEN VAN DE NEANDERTHALERS Pier Bergsma studeerde na de kweekschool Nederlandse Taal en Letterkunde en was langdurig werkzaam als directeur van een basisschool. Hij schrijft tegenwoordig over onderwijs o.a. als vaste columnist van het Friesch Dagblad. Eind april zag ik in één van de landelijke dagbladen een portret van een Neanderthaler, een mensensoort die ongeveer jaar geleden verdween. De Neanderthalers danken hun naam aan een vondst in het gelijknamige dal ten oosten van Dusseldorf. Het portret was van een vrouw en gemaakt op basis van een reconstructie zoals ze dat tegenwoordig kunnen met behulp van door archeologisch onderzoek gevonden schedels en geraamten. Ik vond het een aantrekkelijk type. Oneindig veel aantrekkelijker dan de vandalen van Ajax die volgens mij de benaming Neanderthaler ten onrechte dragen. Het blijkt namelijk dat de intelligentie van deze voorhistorische robuuste mensen veel hoger was dan tot nu toe is aangenomen. Men heeft zich jarenlang het hoofd gebroken waarom juist onze soort de strijd in de survival of the fittest heeft overleefd en waarom andere mensensoorten uitstierven, zoals de Cro Magnon, de Florismens en de anderen die er ooit geweest zijn. Aan de schedelinhoud van de Neanderthaler en hun krachtige lichaam zal het niet gelegen hebben. Tot voor kort was de gangbare theorie dat de hersenen van de Homo Sapiens in korte tijd een grote sprong maakten en dat wij daardoor de aarde bevolken. Er is een andere, een demografische theorie. Tienduizenden jaren geleden waren de klimatologische omstandigheden in ons werelddeel zeer ongunstig. Gletsjers bedekten een groot deel van Noord- Europa. Het ijs reikte in ons land tot in Drenthe en later tot de Veluwe. De stuwwallen zijn nog herkenbaar zoals in Nationaal Park de Veluwezoom. De Neanderthalers maakten verschillende ijstijden mee. Hun leefgebied werd kleiner en kleiner. Waarschijnlijk bestond de groep Neanderthalers uiteindelijk nog maar uit een paar duizend mensen. Kennis over jachtmethoden en kennis om te overleven werd moeizaam doorgegeven. Grootouders speelden in de kennisoverdracht nauwelijks een rol, omdat ze dood waren voor ze van betekenis voor hun kleinkinderen konden zijn. Er is van verschillende kanten kritiek op deze verklaring. Zo zal het wel of niet aanwezig zijn van voedsel van invloed zijn geweest op de overlevingskansen. Om te overleven en kennis door te geven hebben mensen in ieder geval andere mensen nodig, liefst een redelijk aantal. Kennis en cultuur bloeit op daar waar veel mensen samenleven. Mensen die bereid zijn tot samenwerken en om kennis te delen. Kennisoverdracht en samenwerken is nu juist één van de uitgangspunten van de UCF. Immers, over voedselschaarste hoeven we het niet te hebben en naar het zich nu laat aanzien zal het eerder warmer dan kouder worden in ons werelddeel. De basisomstandigheden voor de UCF zijn gunstig genoeg voor de studenten en promovendi. Ook hun schedelinhoud hoeven we niet te meten. Het lijkt me dat de kwetsbaarheid van de UCF juist ligt op het punt van samenwerking. Immers in een netwerkorganisatie als de UCF gaat het om het vinden van evenwicht tussen belangen, met name financiële, van vele partijen: universiteiten, de provincie, bestaande instellingen en het regionale bedrijfsleven. Die belangen lopen niet per definitie parallel. En net als bij de voorhistorische mens zal het netwerk groot en stevig genoeg moeten zijn om te overleven. 56

7 Diane Keizer wil verbindende rol Van Hall Larenstein Door Wio Joustra van Wageningen, de partner die VHL nooit echt heeft geaccepteerd. Een breuk die VHL, in de visie van Keizer, uit een keurslijf zou bevrijden. Op een normale dag lopen hier tientallen, zo niet honderden hoogwaardige, ambitieuze en innovatieve professionals in de dop rond die worden opgeleid om uiteindelijk bij te dragen aan een duurzame wereld. Zo begrijpen we ten minste uit het gloednieuwe Instellingsplan Hogeschool Van Hall Larenstein Bovendien heeft ze wat met de onderwerpen die dagelijks aan bod komen op de hbo-instelling met 2500 studenten in Leeuwarden, 1500 in Velp en nog zo n 500 in Wageningen. VHL is daarmee de grootste van de groene hogescholen in Nederland. Duurzaamheid zit hier diep in de genen, de emotie en de drive van mensen en studenten, aldus Keizer. Mensen komen hier met een enorm commitment en grote idealen. Het gaat ook ergens over, over voedsel, over water, over healthy ageing, over milieuvraagstukken, over energie, over duurzaamheid. Thuis doe ik aan natuurbeheer, als hobby werk ik mee aan de realisering van de millennium-goals. Ik voel me erg bij deze onderwerpen betrokken. Het is een domein waar ik veel mee heb. Er moet nog veel gebeuren, maar ik houd wel van uitdagingen. Maar het is de eerste dag van de meivakantie en het enige geluid aan de Agora in de Friese hoofdstad is het kloppen en boren van werklieden die onderhouds- en reparatiewerkzaamheden verrichten in deze derde loot aan de stam, die Leeuwarden een groeiende reputatie als hbo-stad verleent. De werkkamer van het lid van het college van bestuur Diane Keizer- Mastenbroek (58) wekt de indruk nog te moeten worden ingericht. Op twee eigengemaakte schilderijen van Schotse Hooglanders na, die achter haar bureau hangen. Geposeerd in haar eigen achtertuin van twintig hectare in het gebied van de Drentse Aa, waar ze een boerderij bewoont met echtgenoot Freek. Bij weinig anderen zullen woonen werkomgeving zo met elkaar overeen komen als bij de vrouw die sinds 1 augustus vorig jaar samen met collegevoorzitter Peter van Dongen de scepter zwaait over wat in enkele jaren tijd de groenste hogeschool van het land en het liefst ook internationaal - moet zijn. Want dat is de titel van het zojuist gepubliceerde Instellingsplan. Dat straalt aan alle kanten ambitie en internationale oriëntatie uit. VHL is geen hogeschool maar een University of Applied Sciences. VHL zet nadrukkelijk de ambitie neer om de meest duurzame hogeschool te zijn. Klimaatverandering, globalisering, een groeiende wereldbevolking en digitalisering brengen met zich mee dat er wereldwijd behoefte is aan kennis en goedopgeleide mensen die in staat zijn een bijdrage te leveren aan oplossingen voor problemen op het gebied van behoud en duurzaam gebruik van land en water, biodiversiteit, voedselzekerheid en een overgang naar een biobased economy. Vanuit deze omgevingsanalyse kiest VHL een duidelijk en onderscheiden profiel met drie samenhangende speerpunten: water & land / natuur, voedsel / dairy, dier / dierenwelzijn. Daarop zullen wijsconcept, waarbij individuele leerroutes voor studenten mogelijk worden gemaakt en direct contact tussen student en begeleider gefaciliteerd wordt. Bij alle opleidingen dienen studenten competenties te verwerven op het gebied van internationalisering, onderzoek en ondernemerschap. Zo, nu weten we ten minste waarom de werkkamer van Diane Keizer nog niet een echt bewoonde indruk wekt. Ze is te druk geweest met het Instellingsplan, dat zowel een stap is op weg naar een nieuwe toekomst voor VHL als de markering van de definitieve ontvlechting van Wageningen Universiteit en Research Centre. Die samenwerking heeft veel problemen en continu spanningen opgeleverd. Eind 2011 is daarom besloten uit elkaar te gaan. We zijn nu bezig met de laatste eindjes van de ontvlechting. VHL heeft een nieuwe Raad van Toezicht en een nieuw College van Bestuur. We houden nu op met het gezeur en zetten een nieuwe koers uit, aldus Keizer. Duurzaamheid zit hier diep in de genen, de emotie en de drive van mensen en studenten studies, onderzoek, lectoraten en het zoeken van partners in publieke sector en bedrijfsleven zich voornamelijk richten. Daarbij hoort een aanbod van niet alleen voltijdopleidingen maar ook een nieuw onder- Slechts weinig bestuurders in Noord-Nederland kunnen bogen op een ruimere en veelzijdiger ervaring dan Keizer. Ze deed bestuurservaring op bij hogescholen in Diemen en Rotterdam, was topambtenaar op het ministerie van onderwijs en wetenschappen in Den Haag, gemeentesecretaris in de stad Groningen en lid van het college van bestuur van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. Zeven jaar stond ze mede aan het roer van NHL, waar ze onder meer de life sciences in portefeuille had: chemie, chemische technologie, biotechnologie, medische biotechnologie, voedseltechnologie. Met name in de laboratoriumopleidingen werd al veel samengewerkt tussen NHL en VHL, hetgeen de overstap voor Keizer van het ene deel van Leeuwarden naar het andere vergemakkelijkte. Daarnaast was er de uitdaging van de scheiding Voor een hbo-instelling gericht op het groene domein in Friesland is zuivelproductie vanzelfsprekend een belangrijk aandachtsgebied. Keizer wil dat VHL op dit terrein een nog meer verbindende rol gaat spelen. De hele keten, van gras tot glas is hier aanwezig, zegt ze vol overtuiging. Qua kennisdoorstroming vindt ze dat zuivelproductie en voedselverwerking nog te weinig op elkaar aangesloten zijn. Veel kennis zit in het Noorden, maar de samenwerking kan beter en in het bijeen brengen daarvan op bij voorbeeld onderzoeksterreinen als eiwitten en koolhydraten, eiwitten en melk en de relatie tussen melk en water kunnen wij het voortouw nemen. Het belang is evident. Wij zitten in een groeimarkt en steeds meer mensen trekken naar de groene mbo- en hbo-opleidingen en stromen door naar de masters. Van Dairy Campus, waar lectoraten worden gestart in smart farming, duurzaam produceren en herd management en Dairy Chain, het gezamenlijk onderzoek met RUG en Wageningen RU naar eiwitten in de voedselketen wil Diane Keizer toe naar een Dairy Netwerk Noord- Nederland van alle kennisinstituten en bedrijven die zich met zuivelproductie bezig houden. Met het liefst natuurlijk een belangrijke rol voor de hogeschool die tegen die tijd het predicaat groenst heeft verdiend. 7

8 Keapmanskeunsten Friese komische opera in Burgum op de planken De cast van Keapmanskunsten v.l.n.r.: Fardou van der Woude, Joop Wittermans, Tet Rozendal, Jan Ate Stobbe, Koas van der Wal en Lucia Bazzano. Ontbrekend op de foto: Pietrix Dijkstra en Sander de Jong. (Foto: Haye Bijlstra, Tresoar) Op 29 en 30 augustus en 3, 4 en 5 september 2014 wordt in het openluchttheater Burgum De Pleats de mede door UCF gesponsorde komische opera Keapmanskunsten opgevoerd. In 2012 dook in de archieven van Tresoar een complete Friese opera op. Een gevonden stuk bladmuziek was de aanleiding voor de start van dit project. Bert Looper directeur van Tresoar vertelt: Toen in 2012 een stuk bladmuziek uit een aangeleverde collectie documenten moest worden gearchiveerd, stootte onze archivaris op een complete partituur van de in Harlingen geboren componist Martinus Schuil. Martinus Schuil was in zijn tijd ( ) een verdienstelijk CAFÉ VAN DE KLEINE WETENSCHAP componist die nationaal en ook internationaal bekendheid genoot in de wereld van operette en opera. De gevonden bladmuziek was van de komische opera Franchemont. Wij werden zo enthousiast dat we dit samen met de stichting opera company noord en De Pleats hebben opgepakt en het resultaat is vanaf eind augustus te zien en te horen. Componist Tjalling Wijnstra restaureerde de partituur en Bouke Oldenhof bewerkte de tekst. Keapmanskeunsten is wat mij betreft een waardevolle aanvulling op het culturele aanbod in Fryslân en versterkt en verrijkt de unieke Friese cultuur van iepenloftspullen en locatietheater. Het verhaal De komische opera Keapmanskunsten speelt zich af in een Frans dorpje. Het gaat over de twee zussen Constance en Marie die beide ouders hebben verloren en in de problemen komen als ze hun broer willen vrijkopen die dient in het leger van Napoleon. De gezusters komen in een lastig parket als ze gaan handelen met de marskramer Franchemont. De marskramer blijkt een verborgen agenda te hebben en één van de dames aan zijn zoon te willen koppelen. Gelukkig zorgt echte liefde voor een wending die leidt tot een goede afloop. Meer weten over de komische opera keapmanskunsten of kaarten kopen? Kijk op KORT NIEUWS Tussentijdse evaluatie werkzaamheden UCF In juni 2014 heeft een externe commissie de werkzaamheden van de Stichting University Campus Fryslân over de periode geëvalueerd. De commissie bestaat uit voorzitter mr Rein Jan Hoekstra en leden prof. ir. Jan Oosterveld en prof. dr. Serge Daan. Ambtelijk secretaris is drs. Engbert Boneschansker. De commissie heeft voor de evaluatie onder meer gesprekken gevoerd met de stakeholders van UCF. Het uitvoeren van deze interimevaluatie is vastgelegd in het UCF Programma Mede op basis van de uitkomsten van deze beoordeling zal het UCF programma voor de periode verder vorm krijgen. Dit programma dient in het najaar 2014 ter besluitvorming aan de provincie Fryslân en de gemeente Leeuwarden te worden voorgelegd. Gemma Frisius lezing Op woensdag 17 september 2014 vindt de Gemma Frisius plaats in Post Plaza in Leeuwarden. Met de Gemma Frisius lezing wordt het Friese academisch jaar ingeluid. Over het programma zal in de loop van de zomer meer bekend worden gemaakt. Psychopaten in de kroeg De afgelopen periode organiseerde UCF vier Cafés van de Kleine Wetenschap. Tijdens het Café van 20 maart over de Wisdom of psychopaths gaf psycholoog Kevin Dutton van Oxford University aan dat psychopaten onverschrokken, zelfverzekerd, charismatisch en gefocust zijn. De aanduiding psychopaat roept doorgaans beelden op van seriemoordenaars, verkrachters, zelfmoordterroristen en gangsters. Opvallend is dat psychopaten ook eigenschappen delen met mensen die maatschappelijk juist heel succesvol zijn, zoals CEO s, bankiers, oorlogshelden, filmsterren, rechters en advocaten. Alleen zijn deze laatste groepen doorgaans geweldloos, betoogde Dutton. Serious Media en Obesitas In samenwerking met de NHL organiseerde UCF in april een café over Serious Media waarin lectoren Hylke van Dijk en Sjoerd de Vries onder meer spraken over Serious Media en de kloof tussen oudere en jongere sociale media gebruikers. In mei was het thema obesitas. Dit café organiseerde UCF samen met het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL). De overheersende dogma s zijn dat overgewicht is gelieerd aan welvaart en associaties heeft met Kevin Dutton vertelt over de Wisdom of psychopaths (Foto: Afke Manshanden) overdaad en veelvraat. Chirurg Jan Hoe scout je jong talent en hoe Apers pleitte ervoor om obesitas komt het dat heel Nederland als een ziekte te zien. Hoogleraar Oranje kleurt.? Deze en andere Greetje Timmerman (RUG) bekeek vragen werden beantwoord door het van een andere kant en stelde Barbara Huijgen (RUG en UMCG) en met name dat overgewicht bij jeugd Martijn van Zomeren.(RUG). In de een sociaal-cultureel probleem is en maanden juli en augustus gaat het samenhangt met aspecten van leefstijl, voedsel en beweging. In juni start het nieuwe seizoen. Café met vakantie. In september is het WK voetbal aan bod geweest. UCF is verhuisd Op 24 april jl is University Campus Fryslân verhuisd van de Johannes de Doperkerk naar de Sophialaan in Leeuwarden. Vanuit deze locatie in het centrum van Leeuwarden vlak bij het station Leeuwarden werkt UCF verder aan het realiseren van haar ambities op het gebied van de ontwikkeling van een academisch netwerk, onderwijs en onderzoek in Fryslân. COLOFON Verbindt is een uitgave van University Campus Fryslân. Postadres: Sophialaan 1, 8911 AE Leeuwarden, , Jaargang 3 - Nummer 2 - Editie Zomer 2014 oplage 1600 exemplaren. Eindredactie: Frans Zwarts, Esther van Duuren, Lineke Bakker en Frank Schröer. Concept en realisatie: WEDA Design & Advertising. Aan dit nummer werkten mee: Wio Joustra en Pier Bergsma. UCF wil iedereen hartelijk bedanken die mee gewerkt heeft aan de artikelen uit deze uitgave. In deze uitgave komen lang niet alle partners, organisaties en relevante Friese onderwerpen aan bod. Heeft u suggesties voor de inhoud van de komende uitgaven? Deze zijn van harte welkom bij onze redactie via Wanneer u een gratis abonnement wilt op deze krant of wanneer u meer exemplaren wilt ontvangen, mail dan naar Volg UCF altijd en overal: Wilt u op de hoogte zijn van de ontwikkelingen binnen het academische klimaat van Fryslân? Dan is dit hét moment om UCF te gaan volgen via onze social media. Volg UCF via Like ons op de Facebookpagina van UCF: UCFFryslan. Ook via LinkedIn kun je UCF volgen: University Campus Fryslân. En natuurlijk staat ook altijd het laatste nieuws op de website van UCF: Het nieuwe adres van University Campus Fryslân is: Post- en bezoekadres: Sophialaan AE Leeuwarden

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Symposium Healthy Ageing in mbo en hbo Joost Degenaar Directeur Centre of Expertise Healthy Ageing Centre of Expertise Healthy Ageing

Nadere informatie

Programmas_Summerschool_UCF_Day1.pdf; Programmas_Summerschool_UCF_Day2.pdf; Programmas_Summerschool_UCF_Day3.pdf

Programmas_Summerschool_UCF_Day1.pdf; Programmas_Summerschool_UCF_Day2.pdf; Programmas_Summerschool_UCF_Day3.pdf Roo, Marijke de Van: Info UCF Verzonden: maandag 12 mei 2014 15:31 Aan: Info UCF Onderwerp: Invitation Summerschool 2014 Bijlagen: Programmas_Summerschool_UCF_Day1.pdf; Programmas_Summerschool_UCF_Day2.pdf;

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam Kies Kleur in Groen Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam 1 Als onderdeel van het project Kies Kleur in Groen organiseerde FORUM in samenwerking met PBR en

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN

UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN taken en profielschets hoogleraar-bestuurder februari 2011 De achtergrond Sinds 2009 werken de Provincie Fryslân, de gemeente Leeuwarden en regionale kennispartners samen aan plannen voor de versterking

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu?

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu? In deze bijdrage geven de decanen van de drie afdelingen een indruk van de vervolgkeuzes van onze werkers. Die keuzes vertonen jaar in jaar uit natuurlijk fluctuaties, anderzijds geeft het beeld van één

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken.

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Specialisatie Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Graad

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Reflectieverslag Master pedagogiek

Reflectieverslag Master pedagogiek Reflectieverslag Master pedagogiek Voor + achternaam: Jan- Hessel Boermans Studentnummer: 277827 Soort verslag: reflectieverslag Master Pedagogiek Cohortjaar: 2013 Opleiding: Master Pedagogiek, Leren en

Nadere informatie

BABZ-opleiding Basisjaar en Specialisatie Burgerzaken

BABZ-opleiding Basisjaar en Specialisatie Burgerzaken www.segment.nl BABZ-opleiding Basisjaar en Specialisatie Burgerzaken Investeren in uw persoonlijk vakmanschap 3 Samen studeren in een vaste groep 3 Persoonlijke benadering 3 Gemotiveerde studenten 3 Enthousiaste

Nadere informatie

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo www.healthyageing.net Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo Symposium CoE HA Docenten mbo en hbo Assen, 3 februari 2016 Healthy Ageing Active and Healthy

Nadere informatie

Het gaf mij veel energie om een eigen evenement te organiseren.

Het gaf mij veel energie om een eigen evenement te organiseren. Het Cruyff Foundation Community Program De Johan Cruyff Foundation wil jongeren langdurig binden aan het Cruyff Court en de wijk. Wij willen jongeren meer zelfvertrouwen geven, kansen bieden om hun talent

Nadere informatie

CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN

CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN ALLES DRAAIT OM TALENT Eigenlijk draait alles bij Censes om talent. Menselijk talent dat bedrijven in staat stelt hun prestaties en klantrelaties op een excellent

Nadere informatie

Woord van de Teamleider. In deze nieuwsbrief. Agenda 2013

Woord van de Teamleider. In deze nieuwsbrief. Agenda 2013 In deze nieuwsbrief 1 Woord van de Teamleider 2 Masterclasses 3 Het front-office van TA 4 Lego Solar Race 5 Provincie Overijssel Woord van de Teamleider Beste lezer, Grote veranderingen doorvoeren in een

Nadere informatie

partnerships met Junior Enterprises in Europa studenten consultants die advies uitbrengen aan bedrijven

partnerships met Junior Enterprises in Europa studenten consultants die advies uitbrengen aan bedrijven UniPartners heeft: 10 vestigingen door heel Nederland 14 partnerships met Junior Enterprises in Europa 70 studenten bestuurders per jaar 300 studenten consultants die advies uitbrengen aan bedrijven 3500

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht

profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht Organisatie De Open Universiteit (OU), opgericht in 1984, is de jongste universiteit

Nadere informatie

Center for Organisation Development in Hospitals

Center for Organisation Development in Hospitals instituut Beleid & Management Gezondheidszorg Center for Organisation Development in Hospitals Het Center for Organisation Development in Hospitals is een samenwerkingsverband van het instituut Beleid

Nadere informatie

Smart Education. Marieke Versteijlen

Smart Education. Marieke Versteijlen Smart Education Marieke Versteijlen Is dit de toekomst van onderwijs met ICT? Draadloze analyse van hersengolven Duurzaam, maar. Uitvoering verkennende studie In samenwerking met: Marleen Janssen Groesbeek

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Terugblik campustour Utrecht Science Park - Amsterdam Science Park - Campus Wageningen Universiteit 21 november 2012

Terugblik campustour Utrecht Science Park - Amsterdam Science Park - Campus Wageningen Universiteit 21 november 2012 Terugblik campustour Utrecht Science Park - Amsterdam Science Park - Campus Wageningen Universiteit 21 november 2012 H.J. Kooij Utrecht Science Park De campustour startte op het Utrecht Science Park (USP)

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen.

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses

Nadere informatie

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM!

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! De andere route naar het hbo! WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! Binnenkort ga jij naar het voortgezet onderwijs. Een grote stap! Kun je goed leren, maar ben je ook praktisch ingesteld? Dan past het Groene Lyceum

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

Milieuwetenschappen in Leiden

Milieuwetenschappen in Leiden Milieuwetenschappen in Leiden Combineer je opleiding met milieu en duurzaamheid leiden.edu.nl Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Waarom milieu en duurzaamheid? Thema s als gezondheid, armoedebeschrijving,

Nadere informatie

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft Lerende gebouwen meer comfort & minder energie 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft 2 e Expert meeting Thermisch Actieve Gebouwen, woensdag 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015

Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015 Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015 Transvorm Michiel van den Heuvel 1 1. Inleiding In 2014 hebben we weer diverse activiteiten uitgevoerd in kader van het programma Duurzame Inzetbaarheid. Niet

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 356 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs BES in verband met het treffen van een overgangsmaatregel

Nadere informatie

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente zaak_id bericht_nummer Collegevoorstel bericht_id zaak_zaaknummer Ruimte en Economie Regnr B&W dd 11 maart 2014 Openbaar Programma Ja, zonder beperkingen Innovatieve en excellente stad DT dd OR dd B&W

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

symposium Onderzoek de Jeugdhulp! Hoe wetenschap kinderen mee laat doen De uitdaging

symposium Onderzoek de Jeugdhulp! Hoe wetenschap kinderen mee laat doen De uitdaging Onderzoek de Jeugdhulp! symposium dinsdag 5 april 2016 van 13.00-17.00 uur in Theater De Nieuwe Kolk, Weierstraat 1 in Assen Hoe wetenschap kinderen mee laat doen Goede jeugdhulp is van onschatbaar belang

Nadere informatie

Weerbaarheidsnieuws. Thema: duurzame inzetbaarheid. Nr. 17 NIEUWSBRIEF. Inhoudsopgave: Weerbaarheidsnieuws

Weerbaarheidsnieuws. Thema: duurzame inzetbaarheid. Nr. 17 NIEUWSBRIEF. Inhoudsopgave: Weerbaarheidsnieuws Programma Versterking Professionele Weerbaarheid NIEUWSBRIEF Nr. 17 juli 2015 Weerbaarheidsnieuws Eind 2015 stopt het programma. De onderzoek-portefeuille gaat over naar de Politieacademie. Tijdens het

Nadere informatie

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel?

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Onderwijs-seminar De Leraar van de Toekomst Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Even voorstellen Anne Looijenga, directeur Centrum voor Ontwikkeling Katholieke Pabo Zwolle En jullie zijn.? 2 De of een

Nadere informatie

B&W besluit Publicatie

B&W besluit Publicatie B&W besluit Publicatie Onderwerp Samenwerkingsovereenkomst met opleiding Sport & Bewegen van Hogeschool Inholland Collegebesluit Besluitpunten college 1. Het college stelt de samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Development & Innovatie De Post HBO opleiding Development & Innovatie duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN VERDER KIJKEN HumanR is dé specialist op het gebied van werving & selectie en de

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Jaargang 3 nummer 1 Mei 2013

Jaargang 3 nummer 1 Mei 2013 Jaargang 3 nummer 1 Mei 2013 BESTE ALUMNI, Aan het begin van 2013 kijken we terug op twee mooie jaren waarin NOSO weer langzaam opbloeide. Na deze taak volbracht te hebben vonden Manon, Jeffrey en Bram

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Talentgerichte benadering

Talentgerichte benadering Talentgerichte benadering 4. Strengths-based development (*) Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Hoe creëren we een stimulerend leerklimaat waarin studenten het beste uit zichzelf kunnen halen? Dit was de

Nadere informatie

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten.

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten. Ecofys Perskit Ecofys Experts in Energy Inleiding Ecofys is al meer dan 25 jaar een toonaangevend internationaal consultancybedrijf in energie en klimaatbeleid. De visie van Ecofys is "sustainable energy

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 2.0

Projectplan MKB Roadmaps 2.0 Projectplan MKB Roadmaps 2.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. De eerste

Nadere informatie

Petra Habets Advies & Ontwikkeling

Petra Habets Advies & Ontwikkeling Dit is een printversie van de website van Petra Habets Advies & Ontwikkeling, accent bestuurskundig advies: www.petrahabets.nl Petra Habets Advies & Ontwikkeling, uw partner op het snijvlak van bestuur

Nadere informatie

HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks

HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks Voortgang project, na bespreking vrijdag 30/1/15 HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks plant - dier - voeding - natuur HappyHarvest De hele wereld ziet dat Nederland

Nadere informatie

Collectief leren en werken in de regio

Collectief leren en werken in de regio Voorwoord In het Westerkwartier hebben overheden, ondernemers, burgerpartijen, natuurbeherende organisaties, en kennisinstellingen in het Westerkwartier het initiatief genomen tot stru cturele samenwerking

Nadere informatie

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Studieloopbaan en Loopbaanorientatie Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Programma - Wat kan er in de opleiding - Hoe kies je? - Loopbaan oriëntatie en Studieloopbaankeuzes, binnen

Nadere informatie

Veranderen als avontuurlijke tocht. PBLQ Jaap Boonstra 25 november 2013

Veranderen als avontuurlijke tocht. PBLQ Jaap Boonstra 25 november 2013 Veranderen als avontuurlijke tocht PBLQ Jaap Boonstra 25 november 2013 Opbouw Veranderen als avontuurlijke tocht Wat is er gaande in de wereld om ons heen Zijnswaarde en publieke waarde PBLQ Professionele

Nadere informatie

Meer kansen door internationaal basisonderwijs

Meer kansen door internationaal basisonderwijs Meer kansen door internationaal basisonderwijs Initiatiefvoorstel D66, VVD en Groenlinks Oktober 2013 Amsterdam is een wereldstad en de meest internationale stad van het land. De haven, het toerisme, de

Nadere informatie

Leiderschap is alleen leuk als er nog iets te leiden valt

Leiderschap is alleen leuk als er nog iets te leiden valt Leiderschap is alleen leuk als er nog iets te leiden valt LEADERSHIP CHALLENGE 2012 14, 15, 16 september de Nudge Leadership Challenge is een samenwerking van met deelnemers van onder andere Een beetje

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Junior Wmo-professionals met open blik

Junior Wmo-professionals met open blik Kennis van de Overheid Junior Wmo-professionals met open blik Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Beleidsplan & organisatie

Beleidsplan & organisatie Beleidsplan & organisatie 2015-2018 UTRECHT, 28-11-2014 AFRICA IN MOTION, M.KOFFI Inhoudsopgave 1. Organisatiestructuur... 2 1.1 Concept AIM organisatiestructuur... 2 1.1.1 De werkgroep Lobby... 3 1.1.2

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Management Accounting & Control 5 Module Externe Verslaggeving 6 Module Management Control & Information Systems 7 Rooster 8 Opleidingskosten 9 Netherlands

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Post HBO Branded Content Strategie

Post HBO Branded Content Strategie Post HBO Branded Content Strategie De Post HBO opleiding Branded Content Strategie duurt ongeveer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

een zelfstandiger leven dankzij het gebruik van apps

een zelfstandiger leven dankzij het gebruik van apps 4 een zelfstandiger leven dankzij het gebruik van apps Cliënten moeten zo min mogelijk afhankelijk zijn van zorgprofessionals. Jan Alblas, directeur Pameijer een zelfstandiger leven dankzij het gebruik

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Verandermanagement & Leadership De Post HBO opleiding Verandermanagement & leadership duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht.

Nadere informatie

HAN. Community in progress

HAN. Community in progress HAN Community in progress Dit is HAN Hetgeen wat nu voor je ligt is het HAN-merkboek. HAN is de afkorting die wij gebruiken voor de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Dit boek geeft voor eenieder die met

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Coach voor leren en ontwikkeling

Coach voor leren en ontwikkeling Specialisatie Coach voor leren en ontwikkeling MSc Education and Child Studies Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Coach voor leren en ontwikkeling MSc

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

CT Nieuws. Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48. Training Reis Veilig. International Office / Stagebureau

CT Nieuws. Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48. Training Reis Veilig. International Office / Stagebureau Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen Onderwijs- en Studentenzaken CT Nieuws Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48 1 Training Reis Veilig 1 International Office / Stagebureau gesloten 2 Shell

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

: Inzet middelen Stimuleringsfonds t.b.v. Science Park. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 2.

: Inzet middelen Stimuleringsfonds t.b.v. Science Park. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 2. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 31 oktober 2006 Nummer PS : PS2006IME05 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2006MEC002172i Portefeuillehouder: Dr. G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie. Welkom

10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie. Welkom 10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie Welkom Groningen 7 oktober 2013 Annemarie Zijlstra, Promens Care a.zijlstra@promens-care.nl In deze bijdrage Kenniscirculatie Partners 3 thema s: praktijk, onderzoek & innovatie,

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

De toekomst van onze. Essentie van het Academie Toekomst Plan. Academie voor Gezondheidsstudies

De toekomst van onze. Essentie van het Academie Toekomst Plan. Academie voor Gezondheidsstudies De toekomst van onze gezondheidsstudies Essentie van het Academie Toekomst Plan Academie voor Gezondheidsstudies Van beneden naar boven en van buiten naar binnen Dit document bevat het resultaat van het

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bijlage bij brief HO/BL/2005/6586 1. Preambule Het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam en het College van

Nadere informatie

Practice what you preach

Practice what you preach Beste lezer, In deze nieuwsbrief staat het volgende centraal: Wat leeft er onder de medewerkers van VHL Leeuwarden & Velp als het om duurzaamheid gaat. Daarnaast is de huidige stand van zaken omtrent zonnepanelen

Nadere informatie