De Twentse aanpak. De Twentse aanpak VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD. De Twentse aanpak VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Twentse aanpak. De Twentse aanpak VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD. De Twentse aanpak VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD"

Transcriptie

1 De Twentse aanpak De Twentse aanpak VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD Durf weg te denken van alleen maar aanbesteden op prijs, dat nu nog in het hele denken zit, en probeer zaken te organiseren in de keten. Fons Catau, directeur van woningcorporatie De Woonplaats, is een van de pioniers in Twente als het gaat verantwoordelijk ondernemen met al je coproducenten, als je durft te denken in de keten, zegt hij in het voorwoord. Met dit boek De Twentse aanpak, vernieuwend vastgoedonderhoud wil stichting Pioneering de bouwsector een handvat geven om daadwerkelijk aan de slag te gaan met vernieuwend vastgoedonderhoud. Stichting Pioneering ging in 2008 van start als innovatieprogramma van het Innovatieplatform Twente dat met financiële steun van de Regio Twente en de Provincie Overijssel de Twentse bouw helpt bij het vernieuwen van producten en processen in de bouwsector. Eén van de tien onderdelen van Pioneering is de Werkplaats Resultaatgericht Vastgoedonderhoud. Met De Twentse aanpak om vernieuwend vastgoedonderhoud. Je kunt in mijn ogen pas echt duurzaam, ruim 35 deelnemende bedrijven binnen deze werkplaats (van de meer dan 120 in totaal) en de Twente) is in de afgelopen jaren van het programma een groot aantal pilotprojecten op het gebied van resultaatgericht vastgoedonderhoud gedraaid. De aanpak van de werkplaats, de resultaten van de pilotprojecten, de kijk vanuit de opdrachtgevers, opdrachtnemers en andere betrokkenen hierop en een aantal mogelijkheden van samenwerking zijn gebundeld in dit boek Omslag boek.indd 1 VERNIEUWEND VASTGOEDONDERHOUD drie kennisinstellingen binnen Twente (ROC van Twente, Saxion Hogescholen en Universiteit :13:27

2 De Twentse aanpak Vernieuwend vastgoedonderhoud

3 2

4 De Twentse aanpak Vernieuwend vastgoedonderhoud 3

5 Colofon Eindredactie: Fiona de Heus en Eric Kouters Teksten en foto s: Stichting Pioneering Vormgeving: Carmen Oude Wesselink Druk: Verhaag Drukkerij Uitgave: Stichting Pioneering M.H. Tromplaan AB Enschede Pioneering wordt mede mogelijk gemaakt door 4

6 Inhoud Voorwoord pagina 7 Inleiding pagina 9 AANPAK pagina 10 Column van Bas pagina 17 RESULTATEN pagina 18 Column van Dick pagina 31 ERVARING pagina 32 Column van Dik pagina 39 SAMENWERKING pagina 40 Slotwoord pagina 44 5

7 6

8 Voorwoord Waarom hebben ze dit ooit zo gemaakt? Die vraag stelde onze onderhoudsafdeling regelmatig. De aannemer en projectmedewerkers voorzagen de projecten echter bij de oplevering van een mooie strik en droegen daarna geen verantwoordelijkheid meer. We werden op die manier geconfronteerd met veel narigheid en gesteggel over wie waar verantwoordelijk voor was. Bij resultaatgericht vastgoedonderhoud (RGVO) zien we de bouw niet alleen als partner, de bouwer wordt ook betrokken bij de volgende periode het onderhoud. Wij willen met RGVO het onderhoud en het denken over het toekomstige onderhoud onderdeel maken van het bouwproces. De Enschedese woningcorporatie De Woonplaats loopt voorop als het gaat om resultaatgericht vastgoedonderhoud. Juist om narigheid bij het onderhoud te voorkomen en om de kwaliteit van projecten voor de toekomst te borgen. Tijdens de bouw worden handige oplossingen gekozen, die later rampzalig blijken te zijn. Het heeft er sterk mee te maken dat de bouwers tijdens nieuwbouw of renovatie gericht bezig zijn met het product, zonder zich bewust te zijn van hoe zo n product over tien, twintig of vijftig jaar onderhouden moet worden om ook daadwerkelijk een goed product te blijven. In die fase is het uiterlijk vaak belangrijker dan het onderhoud. Denk bijvoorbeeld aan de detaillering van een dakkapel. Tijdens de bouw kun je goedkoop materiaal gebruiken, maar die kosten krijg je in het onderhoud dubbel en dwars terug als blijkt dat het al na vijf jaar vervangen moet worden. Wij zijn daarom groot voorstander van resultaatgericht vastgoedonderhoud. Je kunt beduidend besparen op de kosten van onderhoud als je daar in de ontwerpfase al rekening mee houdt. Daarmee kun je sloop en ingrijpende renovaties voorkomen. Nu wij een aantal projecten met RGVO hebben gerealiseerd, krijg ik teruggekoppeld dat het een veelbelovende zaak is, waarmee we nu al absoluut bespaard hebben. Door de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid gaat de aannemer ook anders kijken. Hij weet dat hij ook ná de oplevering zelf het project moet onderhouden. Ik adviseer daarom: ga weg van de oude methode van het denken in opdrachtgever- en opdrachtnemerschap. Durf weg te denken van alleen maar aanbesteden op prijs, dat nu nog in het hele denken zit, en probeer zaken te organiseren in de keten. Je kunt in mijn ogen pas echt duurzaam, verantwoordelijk ondernemen met al je coproducenten, als je durft te denken in de keten. Door samenwerkingsverbanden en consortia hoeft er geen concurrentie te zijn, je kunt juist ook die partijen steeds uitdagen om het beste te bieden. In dit boek staan praktijkvoorbeelden en bedrijven die al ervaring met RGVO hebben opgedaan laten zien wat het hen gebracht heeft. Fons Catau Directeur De Woonplaats, Enschede 7

9 8

10 Inleiding Innovatie leidt tot nieuwe bedrijvigheid Stichting Pioneering schept, ondersteunt en jaagt initiatieven aan die leiden tot vernieuwend ondernemerschap in de bouw. Vernieuwend op het gebied van technologieën, producten, processen en markten. Met Pioneering bereikt de Twentse bouwsector de koploperspositie op het vlak van ondernemerschap, vernieuwing en innovatie. De bouw is economisch gezien een belangrijke sector voor Twente. Een aanzienlijk deel van de beroepsbevolking is direct of indirect werkzaam in de bouw. De marktpositie van de Twentse bouw wordt door veel factoren beïnvloed. Denk bijvoorbeeld aan de instroom van flexibel arbeidspotentieel uit Oost-Europa en nieuwe vormen van aanbesteden en contracteren. Klimaatveranderingen vragen om bewuster gebruik van grondstoffen en het aanboren van schone energiebronnen. Volgens stichting Pioneering vraagt deze tijd dan ook om slagvaardigheid en adequaat ondernemerschap. Stichting Pioneering vindt dat de verschillende partijen in de bouw samen moeten innoveren, vernieuwen en kansen creëren. Met als doel: de concurrentiepositie van de Twentse bouw versterken en de werkgelegenheid stimuleren. Stichting Pioneering maakt deel uit van het Cluster Bouw van het Innovatieplatform Twente, een initiatief dat financieel gedragen wordt door Provincie Overijssel en Regio Twente. Innovatieplatform Twente bestaat uit zes clusters en heeft als uitgangspunt dat innovatie leidt tot nieuwe bedrijvigheid. De kracht van Pioneering is dat ondernemers, kennisinstellingen, overheid én opdrachtgevers met elkaar samenwerken. De inbreng van opdrachtgevers draagt bij aan het principe van Launching Customership. Meer dan honderd bedrijven en instellingen werken actief samen in tien verschillende projectgroepen, de werkplaatsen van stichting Pioneering. De deelnemende partijen delen hun kennis in verschillende business cases en ontwikkelen samen nieuwe werkwijzen en producten. Werkplaats Resultaatgericht Vastgoedonderhoud Opdrachtgevers richten zich steeds meer op hun kernactiviteiten, namelijk de ontwikkeling en het strategisch beheer van woningen en ander vastgoed. De werkplaats Resultaatgericht Vastgoedonderhoud (RGVO) van Pioneering pleit voor een vernieuwende aanpak van beheer en onderhoud. Dit levert betere eindresultaten op en een grote mate van ontzorging. De traditionele manier van werken op het gebied van beheer en onderhoud heeft in de praktijk veel nadelen. De afgelopen jaren is een nieuwe benadering voor onderhoud van woningen en gebouwen in opmars gekomen. Doel van die nieuwe benadering is het optimaliseren van de kosten over de gehele levenscyclus van een object, van stichting en nieuwbouw tot en met instandhouding, onderhoud en sloop: Resultaatgericht Vastgoedonderhoud (RGVO). De Twentse bouw kent veel partijen die zich gespecialiseerd hebben in het in stand houden van de bestaande voorraad. Een markt die de komende jaren nog flink zal groeien en waarin de aandacht voor RGVO fors zal toenemen. De relevantie van RGVO neemt toe, maar de kennis hierover in de markt blijkt tamelijk beperkt. In algemene zin vraagt RGVO om een hoger kennisniveau binnen de ondernemingen. Hoewel veel ondernemers in de onderhoudssector, al dan niet in hoofdlijnen, op de hoogte zijn van de theorie achter RGVO, schiet de toepassing ervan nog tekort. Dit komt doordat de kennis niet echt is geworteld binnen de bedrijven. De werkplaats Resultaatgericht Vastgoedonderhoud vindt dit voor zowel opdrachtgevers als RGVO-bedrijven een onwenselijke situatie. 9

11 AANPAK 10

12 Ondersteuning voor opdrachtgevers, de leidende actoren De resultaatgerichte aanpak van het meerjarenonderhoud biedt professionele vastgoedbeheerders voor de gewenste termijn onder meer kwaliteits- en kostengaranties, kostenreductie ten opzichte van de bestaande onderhoudspraktijk, minimale financiële risico s en volledige vrijheid in beleid(swijzigingen). Een extra garantie is dat hierdoor een samenwerkingsconstructie ontstaat die alle partijen continuïteit en een optimaal gebruik van elkaars kennis en kunde biedt. Toch waren aanvankelijk maar enkele opdrachtgevers bereid om met deze nieuwe methodiek aan de slag te gaan. Dit heeft, onder regie van de werkplaats RGVO, vanaf 2008 geresulteerd in een tiental pilotprojecten waarvan de resultaten elders in dit boek beschreven zijn. Eind 2009 heeft de werkplaats RGVO gezamenlijk met een tiental opdrachtgevers gezocht naar het opheffen van de belemmeringen om met de RGVOmethodiek aan de slag te gaan. Er werden drie groepen gevormd; de innovators en early adopters die nu al actief bezig zijn met de methodiek, de early majority bestaande uit geïnteresseerde opdrachtgevers die op het punt staan een pilotproject te beginnen en de late majority die zich interesseert in het thema. Expertise De eerste groep heeft vooral behoefte aan het oplossen van een aantal thema s binnen hun bedrijfsvoering, zoals het inkoop- en aanbestedingsbeleid, contractvorming en acceptatie binnen het bedrijf. De werkplaats haakt hier op in door hen te ondersteunen met de expertise die onder meer verkregen wordt uit onderzoek van de Universiteit Twente. Mentorschap De early majority wil vooral in een veilige omgeving worden geïnformeerd over de ins en outs van het concept. Daarvoor is het project mentorschap op gezet. Wim van der Linde van Delta Wonen treedt op als mentor om opdrachtgevers te helpen goede en realistische afwegingen te maken. Omdat de late majority wel geïnteresseerd maar nog niet actief is, heeft deze groep geen prioriteit. Deze groep wordt wel op de hoogte gehouden van bijeenkomsten, ontwikkelingen en aanverwante thema s zoals systems engineering en ketenintegratie. 11

13 RGVO: de methodiek De Twentse aanpak van resultaatgericht vastgoedonderhoud omvat het groeitraject en de pilotprojecten. Op basis hiervan hebben de partijen opdrachtgevers, bedrijven en kennisinstellingen sinds 2008 kennis vergaard en ervaring opgedaan, om RGVO als vorm van vernieuwend vastgoedonderhoud op te nemen in hun reguliere onderhoud. Groeitraject De kennisoverdracht van de theorie van RGVO vond plaats in de vorm van workshops met presentaties van onder andere TNO. De basis hiervoor vormde de Leidraad RGVO, de uitgave van brancheorganisatie FOSAG. Rode draad binnen de workshops was het tien-stappenplan van TNO, waarin op een systematische manier de complexstrategie via inventarisatie en scenario s de gewenste resultaten worden bepaald. Met de verworven kennis is de gedachte om als opdrachtgever en opdrachtnemer gezamenlijk aan de slag te gaan. Zij kunnen de methodiek van RGVO toepassen in pilotprojecten. Adviseurs van TNO, waaronder Dick Keus, en Egbert Kunst van PGAB hebben de processen begeleid. Op deze manier hebben we bereikt dat de partijen het proces systematisch doorlopen, optimaal gebruik maken van de ervaringen die elders in het land al opgedaan zijn met RGVO-projecten en dat de valkuilen ontwijkt worden die andere opdrachtgevers al zijn tegengekomen. Hierdoor kan in Twente snel resultaat worden bereikt. In het kader van de werkplaats RGVO zijn twaalf projecten van start gegaan. De opdrachtgevers en opdrachtnemers die hierbij betrokken zijn, kiezen met de opgedane ervaring regelmatig een vernieuwende methodiek van vastgoedonderhoud. Behalve pilots wordt RGVO, als voorbeeld van vernieuwend vastgoedonderhoud, dus steeds meer toegepast in het reguliere onderhoud. De betrokkenen bij de werkplaats slagen er met behulp van deze methodiek in om de Twentse bouw- en onderhoudssector naar een hoger plan te brengen. De pilotprojecten: Baurichter en Spaarnestraat, Enschede De Woonplaats Plein West-Indië, Enschede De Woonplaats Jasmijnstraat, Almelo Beter Wonen Prismare/Anna van Burenschool, Enschede De Woonplaats Elzenstraat en Wilgenstraat, Almelo Beter Wonen Salvatorplein, Arnhem Volkshuisvesting Stadhuis, Almelo Gemeente Almelo Wijkaanpak Pathmos, Enschede De Woonplaats De Vrijhof, Enschede Universiteit Twente Oldenzaalsestraat, Enschede Stedelijk Wonen Wijkcentrum Goossenmaat, Almelo Gemeente Almelo Vincent van Goghstraat, Rijssen De Goede Woning 12

14 Businesscase: wat levert RGVO op? Om te onderzoeken wat de werkelijke resultaten van RGVO zijn en hoe organisaties hier tegenaan kijken, zijn studenten van diverse opleidingen ingeschakeld. Kostenvergelijking vastgoedonderhoud Onderzoek van studenten van de opleiding Bouwtechnische Bedrijfskunde was erop gericht om de verschillen tussen de traditionele manier van onderhoud en RGVO weer te geven. De studenten deden dit in opdracht van het lectoraat Vernieuwend ondernemen in de bouw voor woningcorporatie De Woonplaats. Uit het onderzoek kwam naar voren dat binnen de organisatie nog knelpunten zijn op het gebied van onder meer organisatie, complexstrategie en het bijhouden van geïnvesteerde uren aan het RGVO-traject. Conditieonderzoek Uit het conditieonderzoek van studenten aan Fontys, Pedagogisch Technische Hogeschool te Eindhoven bleek dat de knelpunten voor een goede afstemming zitten in het proces en specifiek op de verwerking van conditiemetingen en het toekennen van een classificering. De steekproef, conditiemeting, het rapport en de presentatie moeten beter op elkaar aansluiten. De invloedsfactoren moeten niet vergeten worden en er moet een eindklasse bepaald worden. Dit onderzoek werd uitgevoerd bij Gebroeders van der Geest te Enschede. Vergelijking tussen traditioneel en RGVO RGVO bevat ten opzichte van het traditionele vastgoedonderhoud een aantal verbeteringen, zoals de realisatie van de lagere kosten op lange termijn, ontzorgen bij de opdrachtgever, de continuïteit en de uitdaging voor de opdrachtnemer en een betere taakverdeling tussen de partijen. Dit bleek uit een afstudeeronderzoek naar deze verschillen van een student van de opleiding Management, Economie en Recht aan Saxion Hogescholen in opdracht van de Werkplaats Regelgeving en Versnelling van de stichting Pioneering. Marktonderzoek RGVO Om antwoord te geven op de vraag of het RGVO-concept de juiste oplossing is voor het onderhoud van vastgoed van zorginstellingen in de regio Gelderland en Overijssel, voerden studenten van de opleiding Bouwtechnische Bedrijfskunde voor Vastbouw Oost BV een marktonderzoek uit. Hoewel niet met zekerheid gezegd kan worden dat RGVO een juiste oplossing zou kunnen zijn voor de zorginstellingen, bleek wel dat het gezien de interesse, mogelijke besparingen en de garantie voor bedrijfscontinuïteit een geschikte oplossing kan zijn. 13

15 Inbedden in onderwijs: RGVO is ook investeren in kennis Zowel in het mbo als in het hbo zijn diverse initiatieven opgepakt om Twentse kennisinstellingen en marktpartijen bij elkaar te brengen, met als de doel de bestaande bouw op de onderwijskaart te zetten. De bouwopgave van de toekomst ligt vooral in het duurzaam vastgoedbeheer van de bestaande bouw en marktpartijen gaven daarom aan dat de behoefte aan kennis groot is. Een rondje langs de Nederlandse Ondernemersorganisatie schilders-, kennisvelden (in 2009) maakte inzichtelijk onderhouds-, metaalconserverings- en wat er al op het gebied van Resultaatgericht glasbranche; Waddinxveen Vastgoedonderhoud (RGVO) gedaan is en wordt. De kennisinstellingen maakten hun Resultaten inzicht in de behoefte, nuttige tips en het Activiteiten die al opgestart zijn om RGVO beschikbare aanbod duidelijk. Naar voren kwam te integreren: dat zij mogelijkheden zoeken tot samenwerking Hbo Bouwkunde: workshops Beheer en met andere partijen en niet zelf het wiel Onderhoud en RGVO, projectopdrachten. opnieuw willen uitvinden. Hbo Bouwtechnische bedrijfskunde: Een van de conclusies was in ieder geval dat gastcolleges RGVO, renovatieproject, het initiatief voor de onderwijsbehoefte bij workshops, en stage en afstudeerde marktpartijen ligt. De kennisinstellingen opdrachten bestaand vastgoed en RGVO. moeten zorg dragen voor onderwijsaanbod Hbo Vastgoed en Makelaardij: voor professionals en regulier onderwijs. De vastgoedmanagement, met name gericht wens blijkt ook te leven dat RGVO wordt op financiële en juridisch aspecten ingebed in het onderwijs op verschillende rondom ontwikkelingsprocessen, stageniveaus, van basisniveau in het mbo tot verder en afstudeeropdrachten bestaand diepgaand in het hbo. In het hbo worden vastgoed. meerdere opties genoemd, zoals het regulier Mbo Bouw en techniek: Kerntaak Beheer inpassen van RGVO alsmede het opstarten en Onderhoud, diverse opdrachten van een aparte minor (keuzevak in de eindfase uitvoeren binnen het technisch beheer van de opleiding). In ieder geval luidde een van gebouwen. van de bevindingen dat RGVO als substantieel Saxion/lectoraat Vernieuwend onderdeel geïntegreerd kan worden binnen ondernemen in de bouw: hbo+ Leergang een opleiding Onderhoud. Daarbij is het van Bouwen in de bestaande woningvoorraad belang dat de te beheersen competenties (gestart in januari 2011). met betrekking tot RGVO worden benoemd Lectoraat vernieuwend vastgoedbeheer en dat de Leidraad RGVO als basis dient. De (Utrecht): Ontwerpwedstrijd bestaande Leidraad RGVO is een uitgave van FOSAG, bouw diverse hogescholen en kennisen ideeënuitwisseling omtrent opleidingsmogelijkheden tussen de hbo s 14 Saxion, Utrecht en Rotterdam. Ambities Behalve de genoemde resultaten zijn meer ambities om RGVO verder in te bedden in het onderwijs in Twente geformuleerd: Hbo Bouwkunde, Saxion Hogescholen Doorlopende leerlijn aansluiting met mbo creëren Onderhoudsproject Propedeuse in 2012, Renovatieproject Trainee in 2012 Minor Bouwen Bestaande Bouw in Stage- en afstudeeropdrachten in de bestaande bouw. Hbo Bouwtechnische bedrijfskunde, Saxion Hogescholen Op basis van behoefteonderzoek uit de beroepenveld commissie wordt een verdere verfijning van het huidige onderwijs uitgevoerd. Hbo Vastgoed en Makelaardij, Saxion Hogescholen Verbreding naar corporatiepraktijk, uitbreiding conversie, hergebruik en transformatie problematiek. Post HBO opleiding: bouwen aan de bestaande woningvoorraad. Een integrale benadering van het technisch management van de bestaande woningvooraad. Beheer, onderhoud en renovatieprocessen worden in een feitelijke projectomgeving uitgewerkt waarbij de techniek, proces, klant, duurzaamheid, ketensamenwerking, financiering en innovatie centraal staan. RGVO neemt daar als concreet voorbeeld van ketensamenwerking in de bestaande bouw een duidelijke plaats in. Mbo Bouw en techniek, ROC van Twente: verdere afstemming van de kerntaak B & O tussen de mbo-vestigingen Almelo en Hengelo en uitbreiden met RGVO.

16 Werkplaats RGVO wil kennis delen Om kennis te delen en de contacten warm te houden, organiseert de werkplaats RGVO regelmatig activiteiten en één keer per jaar een werkplaatscongres. In 2010 waren de opdrachtgevers uitgenodigd in de oude gieterij van ROC Twente te Hengelo. Vier vooraanstaande sprekers hielden een inspirerende voordracht over hun visie op de steeds actueler wordende samenwerkingsvormen binnen de bouwwereld, zoals resultaatgericht vastgoedonderhoud. Hans van de Krogt van Smits Vastgoedzorg uit Rotterdam liet aan de handen van voorbeelden van ketensamenwerking bij woningcorporaties zien, dat deze vernieuwende manier van opdrachtgeverschap voor alle partijen binnen de bouwkolom voordelen biedt op een breed terrein. Uit het verhaal van de praktijk was duidelijk op te maken dat het naar elkaar uitspreken van onderling vertrouwen essentieel is voor een goed eindresultaat. Jan Willem van de Groep, programmamanager bij de SEV en manager vastgoed bij woningcorporatie Wonion in de gemeente Oude IJsselstreek bekrachtigde dit verhaal door zijn ervaringen over innovatief aanbesteden met de zaal te delen. Op basis van enkele uitgangspunten zoals de stichtingskosten, onderhoudskosten, epc-waarden en levensduurwaarden zijn meerdere geslaagde vernieuwende aanbestedingsprojecten in de nieuwbouw en onderhoudsmarkt uitgezet. Zowel in de nieuwbouw als in het onderhoud kan worden gesproken over leerzame succesvolle ervaringsprojecten, waarbij als eindresultaat een kwalitatief beter product is gerealiseerd, tegen lagere kosten, met minder risico s voor partijen en betere garanties. Vanuit de wetenschap hield prof. dr. Jack van der Veen van de Universiteit van Amsterdam een betoog over ketensamenwerking voor duurzaam vastgoedbeheer. Hij benadrukte de voorwaarden voor implementatie van ketensamenwerking: leiderschap, visie en uithoudingsvermogen en aandacht voor harde en softe factoren. Belangrijk vindt hij ook dat de manier van werken verandert. Denk niet aan prijs maar aan kosten, denk niet aan macht maar aan toegevoegde waarde, denk niet aan nu maar aan de toekomst, daagde hij zijn toehoorders uit. Prof. André Dorée van de Universiteit Twente gaf het publiek wat te overdenken in zijn lezing over innovatief aanbesteden: Want als we het effect van vernieuwend opdrachtgeverschap op de bouwpraktijk willen begrijpen, dan moeten we inzien dat de opdrachtgever niet alleen inkoopt, maar ook concurrentie organiseert. Die concurrentie vormt en schept de prikkelstructuur voor de bedrijfstak. Het zijn de opdrachtgevers die met innovatief aan- en uitbesteden de sector dwingen tot klantgerichtheid, verbetering, vernieuwing en een hogere standaard. Ondernemers die hun grenzen willen verleggen, worden dus door de opdrachtgevers beloond met innovatief aan- en uitbesteden. Opdrachtgevers maken het verschil, besloot hij. 15

17 16

18 Vernieuwend ondernemen in de bouw: balanceren tussen exploitatie en exploratie Terwijl andere sectoren van de economie voorzichtig herstel laten zien, is de bouw anno 2011 nog steeds in mineur. Na de uitstekende jaren tot 2008, volgt nu een moeilijke periode. Maar helaas hoort die er nu eenmaal bij. Want als er al waarheden in ondernemerschap bestaan, dan is het dat niets voor de eeuwigheid is. Een product of dienst dat vijf jaar geleden nieuw, uniek en zeer winstgevend was, kan nu alweer verouderd en onrendabel zijn - omdat het vaak gekopieerd is en op elke straathoek te koop wordt aangeboden. In een markt waar prijzen en winstmarges zwaar onder druk staan, gelden grofweg twee opties. De eerste is doorgaan op de ingeslagen weg en door middel van strak sturen, efficiencyverbetering en kostprijsreductie de winstmarges op peil te houden. In managementjargon heet dat ook wel exploitatie van de bestaande business. De tweede is risico s nemen, experimenteren en investeren in nieuwe business, die hopelijk meer winstgevend zal zijn ook wel exploratie genoemd. Veel ondernemers in de bouw die bij Pioneering zijn aangesloten doen in de huidige crisis beide: enerzijds strak sturen en hard werken om de continuïteit van de huidige onderneming te waarborgen. En op hetzelfde moment de nek uitsteken om nieuwe concepten te ontwikkelen en in de markt te zetten, om aansluiting te vinden bij de markt van morgen. Die combinatie van exploitatie en exploratie heet met een mooi woord ook wel ambidexteriteit (letterlijk vertaald: behendig met beide handen ). Onderzoek in andere bedrijfstakken heeft aangetoond dat organisaties die ambidexter zijn- dus tegelijkertijd sturen op efficiency en kostprijsbeheersing, alsook op vernieuwing en ontwikkeling- op den duur beter presteren. Ze zijn winstgevender en weten talent beter aan zich te binden. Ergens is dat wel logisch: een eenzijdige focus op het optimaliseren van de bestaande business leidt tot tunnelvisie en verlies aan contact met een veranderende markt. Een eenzijdige focus op vernieuwing maakt dat een organisatie eeuwig blijft zweven. Vernieuwend ondernemen in de bouw wordt zo het combineren van exploitatie en exploratie. Voorwaar geen gemakkelijke opgave, maar die is de bouw nooit uit de weg gegaan. Bas van der Veen Lector Vernieuwend ondernemen in de bouw Programmadirecteur St. Pioneering 17

19 RESULTATEN 18

20 Project Het Plein West-Indië Creëren draagvlak essentieel voor RGVO Resultaatgericht vastgoedonderhoud werd door woningcorporatie De Woonplaats en Vastbouw Oost ook gekoppeld aan de grote renovatie van het project Het Plein West-Indië in Enschede. Vanuit Corpovenista werd dit project aangewezen als pilot en De Woonplaats was als deelnemer aan het deelproject Prestatiegericht samenwerken van het onderzoeksprogramma verbonden. Complex Het project was complex vanwege de grote omvang van de bouwkundige ingreep, namelijk de renovatie van 154 grondgebonden woningen uit Zowel van binnen als van buiten werd veel aan deze woningen verbeterd en gerenoveerd en er werd veel aandacht besteed aan het herstellen van de prachtige uitstraling van het tuindorpcomplex. Het RGVO-traject dat opgezet werd voor de komende 25 jaar omvat een groot scala aan bouwkundige onderdelen. zijn leerpunten en handvatten geregistreerd, waaronder projectmatig werken, heldere communicatie, het verbeteren van competenties en de snelheid in het proces houden. Het creëren van draagvlak, onder meer door het vieren successen, zijn gezien de valkuilen noodzakelijk gebleken. Gedurende de doorlooptijd van het project werden opdrachtgever en opdrachtnemer begeleid door adviseurs van OTB en PGAB. Tussentijds is het project steeds geëvalueerd. De resultaten zijn tussentijds en aan het eind gepresenteerd tijdens workshops en symposia in bijvoorbeeld Delft en Rijssen. Voor de eindevaluatie is Twynstra Gudde ingeschakeld. Contract voor 25 jaar De belangrijkste resultaten zijn dat De Woonplaats en Vastbouw Oost BV erin geslaagd zijn om het onderhoudscenario voor 25 jaar definitief te maken, alsmede het ondertekenen van het contract voor deze zelfde periode tussen de partijen. Tevens zijn de resultaten gedurende de looptijd van het contract definitief gemaakt. Vertrouwen Zowel opdrachtgever als opdrachtnemer wilde met dit project kennis en ervaring opdoen met RGVO. Deze bereidheid om kennis te delen en samen iets te ontwikkelen vanuit een wederzijds vertrouwen bleek van cruciaal belang te zijn voor het welslagen van de pilot. Omdat de partijen stuitten op weerstand tegen deze vernieuwing verliep het echter stroever dan verwacht werd. Andere valkuilen waren onder meer de structuur en fasering, de planning en terugkoppeling. Voor toekomstige projecten Projectgegevens Naam Het Plein West-Indië Locatie Enschede Aantal/typen Tuindorp, 154 grondgebonden woningen, bouwjaar 1912 Beleid/beheerstrategie Consolideren, exploitatietermijn 25 jaar RGVO-contracten Behelst bouwkundig onderhoud gehele buitenschil Investeringsniveau ca per woning, uitgevoerd in Opdrachtgever De Woonplaats, Enschede Opdrachtnemer Vastbouw Oost B.V., Rijssen Adviseurs PGAB, Almere OTB onderzoekinstituut, Delft 19

21 projecten Baurichter en Spaarnestraat Verbetering kwaliteit gedurende exploitatie Met het groot onderhoud in 2008 aan de projecten Baurichter en Spaarnestraat in Enschede maakte woningcorporatie De Woonplaats een start met resultaatgericht vastgoedonderhoud. De complexiteit van techniek en vorm van de wooncomplexen maakte ze geschikt als pilot. Daarbij speelde ook de eerdere samenwerking van de betrokken partijen en hun bekendheid met beide projecten een rol. Om de kwaliteit van de bouwwerken gedurende de exploitatie te verbeteren, werd ernaar gestreefd om resultaatafspraken te maken in plaats van de werkomschrijvingen in de traditionele contracten. De belangrijke activiteiten bij beide projecten waren onder andere het bepalen van de complexstrategie en het vastleggen van het kwaliteitsniveau, de functionele en de prestatie-eisen door De Woonplaats (stap 1 t/m 3 van de RGVOaanpak). De Gebroeders van der Geest ging het vooral om de activiteiten zoals inspecteren, de begroting en aanbieding maken, het uitwerken van het gekozen onderhoudscenario, het voorbereiden van het project, het bewaken van het project zowel op de werkvloer als op kantoor en ten slotte het uitvoeren van de prestatiemetingen (stap 4 t/m 7). Procesbegeleiding Voor zowel de woningcorporatie als het onderhoudsbedrijf was de werkwijze nieuw en beide partijen waren daarom blij met de procesbegeleiding en ondersteuning door adviseurs van TNO. De werkplaats RGVO plande terugkomdagen waarop de betrokken partijen hun ervaringen konden delen en een aantal studenten voerde in opdracht van de werkplaats een kostenonderzoek uit met betrekking tot de rentabiliteit van RGVO versus traditioneel. Dankzij de nieuwe manier van werken, slaagden de partijen erin om overeenkomsten te sluiten (stap 8 van de Projectgegevens Naam Baurichter Locatie Kuipersdijk te Enschede Aantal/typen 63 woningen (59 en atelierwoningen), bouwjaar 1995 Beleid/beheerstrategie Consolideren, de exploitatietermijn van 39 jaar. RGVO contracten Buitenschilderwerk en de preventieve werkzaamheden, uitgevoerd in Opdrachtgever De Woonplaats, Enschede Opdrachtnemer Gebr. van der Geest, Enschede Adviseur TNO, Delft 20

22 RGVO-aanpak) voor beide projecten voor de hele contractperiode. De afgesproken zaken konden daadwerkelijk gerealiseerd worden (stap 9) en ook worden de resultaten in de tijd gemonitord (stap 10). Om inzicht te krijgen in de kwaliteitsverbetering van de te onderhouden delen, vinden na drie jaar bij beide projecten de nodige conditiemetingen plaats. Gebrek aan draagvlak Bij deze pilotprojecten werden wel knelpunten duidelijk. Zowel medewerkers van De Woonplaats als van de Gebroeders van der Geest hebben er veel tijd in gestoken om RGVO te leren begrijpen. Doordat enkele medewerkers van De Woonplaats weerstand hadden tegen RGVO, kampte de woningcorporatie met een gebrek aan draagvlak. Doordat zij ook niet gewend zijn om uren op projectbasis bij te houden, bleek het onmogelijk om een goede kostenvergelijking te maken. Door de andere manier van samenwerken, verlegt De Woonplaats de indirecte kosten gedeeltelijk naar de opdrachtnemer. De partijen hebben er van geleerd dat bij een dergelijke project vooraf een duidelijke complexstrategie wenselijk is. Tevens mag opgemerkt worden dat door het toepassen van RGVO bouwfouten gesignaleerd kunnen worden. Dit gebeurde ook bij het project Spaarnestraat. Projectgegevens Naam Spaarnestraat Locatie Enschede Aantal/typen 102 eengezinswoningen 2 types, gebouwd in Beleid/beheerstrategie Consolideren, de onderhoudsperiode 24 jaar. RGVO contracten Schilderwerk, de preventieve werkzaamheden zoals hang- en sluitwerk en enkele bouwkundige werkzaamheden, uitgevoerd in Opdrachtgever De Woonplaats, Enschede Opdrachtnemer Gebr. van der Geest, Enschede Adviseur TNO, Delft 21

Meet & greet Werkplaats RGVO Dick van der Geest Voorzitter

Meet & greet Werkplaats RGVO Dick van der Geest Voorzitter Meet & greet Werkplaats RGVO Dick van der Geest Voorzitter Programma Pioneering Werkplaats RGVO Opdrachtgevers aan het woord: De Woonplaats Enschede: Arno Oldenmenger De Goede Woning Rijssen: Evert-Jan

Nadere informatie

Scope van het wijkonderhoud

Scope van het wijkonderhoud Bijeenkomst Wijkgericht onderhoud Pathmos Werkplaats RGVO 31 mei 2010 Scope van het wijkonderhoud Woningen en gebouwen: Buitenschil Binnenzijde Uitvoering door Methodiek: Resultaatgericht Vastgoedonderhoud

Nadere informatie

INFORMATIE Resultaatgericht Vastgoedonderhoud (RGVO)

INFORMATIE Resultaatgericht Vastgoedonderhoud (RGVO) INFORMATIE Resultaatgericht Vastgoedonderhoud (RGVO) O n d e r h o u d e n d g o e d NVT Onderhoudsgroep BV Hoefsmid 5-7 2631 RH Nootdorp Telefoon (015) 310 83 32 Fax (015) 310 56 23 www.onderhoudendgoed.nl

Nadere informatie

Partner in resultaat gericht vastgoed onderhoud

Partner in resultaat gericht vastgoed onderhoud Partner in resultaat gericht vastgoed onderhoud Etro Vastgoedzorg...partner in resultaatgericht vastgoedonderhoud Vakmanschap en een strakke organisatie zijn de stabiele pijlers onder ons bedrijf. Met

Nadere informatie

Beheer en onderhoud Nationaal Muziekkwartier

Beheer en onderhoud Nationaal Muziekkwartier Beheer en onderhoud Nationaal Muziekkwartier Nihad Mesevic Coördinator onderhoud Bereikbaar: Gemeente Enschede Hengelosestraat 51 Postbus 20 7500 AA Enschede 053-4818424 06-13695226 n.mesevic@enschede.nl

Nadere informatie

Groot Onderhoud 2.1 heet u van harte welkom!

Groot Onderhoud 2.1 heet u van harte welkom! Groot Onderhoud 2.1 heet u van harte welkom! De Aanleiding: Trots versus Toekomst Carel Hagemans Directeur Hagemans Vastgoedonderhoud Trots Intensieve samenwerking: Inzet partners, gedeeld DNA Competitie,

Nadere informatie

Hartelijk dank voor deze ontvangst

Hartelijk dank voor deze ontvangst Hartelijk dank voor deze ontvangst Wie zijn wij? Andre van der Kraan Rob Withaar Patrick Bakker Doel van deze presentatie Brainstorm kennisdelen Waarom De Verduurzamers? De opgave waarvoor wij staan Hoe

Nadere informatie

Resultaat Gericht Vastgoed Onderhoud

Resultaat Gericht Vastgoed Onderhoud Resultaat Gericht Vastgoed Onderhoud Uw doelstellingen bepalen het onderhoud Met uw vastgoedonderhoud hebt u specifieke doelen voor ogen: resultaten in technisch, esthetisch en functioneel opzicht. Resultaatgericht

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu TECHNISCH BEHEER Zorgeloze kwaliteit TECHNISCH BEHEER Onze samenleving verandert snel. Waar in het verleden volstaan kon worden met een eenvoudig inspanningscontract voldoet dit veelal niet meer aan de

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Vakwerk Onderhoud is behoud

Vakwerk Onderhoud is behoud Vakwerk Onderhoud is behoud jorritsmabouw.nl Sinds 1880 de bouw meester Jorritsma Bouw is al vijf generaties een modern, vooruitstrevend familiebedrijf. De historie van ons bedrijf gaat terug tot 1880,

Nadere informatie

Inkoop en contractmanagement

Inkoop en contractmanagement Syllabus Inkoop en contractmanagement Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer Universiteit Twente, ING, provincie

Nadere informatie

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Management Advies Automatisering Bouw Huisvesting Vastgoed @brinkgroep NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Als u zoekt naar samenwerking en vertrouwen Specialisten geïntegreerde contracten en

Nadere informatie

VGo-keur wordt steeds belangrijker

VGo-keur wordt steeds belangrijker C l O s E UP VGo-keur wordt steeds belangrijker VGO-Keur is een Kiwagecertificeerd keurmerk voor onderhoudsbedrijven dat onder andere deskundigheid, ervaring, kwaliteit en solvabiliteit toetst. De bewaking

Nadere informatie

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland Overweegt u nieuwbouw of renovatie van een school? Deze folder geeft u inzicht in wat publiekprivate samenwerking (pps) bij scholen inhoudt. Wanneer

Nadere informatie

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk!

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk! Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis Samen ondernemen, samen sterk! 1 2 3 Een eerste blik op het integrale bouw- en installatieproces Uw rol als opdrachtgever Actueel voorbeeld: uitbesteding bouwtechnische

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden. Van duurzaam denken naar duurzaam doen Activiteiten ICDuBo Kenniscentrum Inspiratie: Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Nadere informatie

FixPlan voor installaties

FixPlan voor installaties FixPlan voor installaties Installatietechniek FixPlan installatietechniek is een creatieve en innovatieve partner die technische installaties ontwerpt, installeert, onderhoudt en beheert op het gebied

Nadere informatie

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig?

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig? Vraagstelling 1. Wat vragen opdrachtgevers en gebruikers werkelijk en hoe kunnen aanbieders kansen pakken door hun dromen waar te maken? 2. Hoe ontstaat een win-win situatie door gebruik te maken van elkaars

Nadere informatie

Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden

Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden November 2013 Hank Herfkens (Havensteder) & Hans van der Krogt (Smits Vastgoedzorg) deelnemers Inkoop - / aanbestedingsvormen

Nadere informatie

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard Profielschets Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woonwaard Datum: maart 2015 Inleiding Woonwaard is een klantgerichte en vernieuwende woningcorporatie,

Nadere informatie

Profielschets. Manager Vastgoedbeheer. Woonwaard. ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard

Profielschets. Manager Vastgoedbeheer. Woonwaard. ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard Profielschets Manager Vastgoedbeheer Woonwaard ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard Adviseur ERLY: mr. drs. Tristan Vos Telefoonnummer: 035 543 00 88 Inleiding Woonwaard

Nadere informatie

ANDERE TIJDEN VOOR DE ZORG

ANDERE TIJDEN VOOR DE ZORG ANDERE TIJDEN VOOR DE ZORG In de zorg leidt de scheiding van de budgetten voor wonen en zorg tot aanzienlijke verschuivingen. De zorginstellingen moeten zich heroriënteren op hun vastgoedstrategie. Een

Nadere informatie

Tips voor verkoop in de bouw. Staat uw Acquisitie Realisatie Monitor op scherp?

Tips voor verkoop in de bouw. Staat uw Acquisitie Realisatie Monitor op scherp? Tips voor verkoop in de bouw Staat uw Acquisitie Realisatie Monitor op scherp? Tips voor verkoop in de bouw Staat uw Acquisitie Realisatie Monitor op scherp? Hoe succesvol is uw verkoopbeleid? Welke belangrijke

Nadere informatie

Overheden als moderne opdrachtgever

Overheden als moderne opdrachtgever Overheden als moderne opdrachtgever Organisatorische randvoorwaarden voor professioneel opdrachtgeverschap bij nieuwe samenwerkingsvormen bij Waterschappen Prof.dr.ir. Marleen Hermans, TU Delft, Bouwkunde,

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

RGS EN KWALITEIT IN BALANS: STAND VAN ZAKEN

RGS EN KWALITEIT IN BALANS: STAND VAN ZAKEN RGS EN KWALITEIT IN BALANS: STAND VAN ZAKEN Geert Vijverberg Hans van der Krogt Bouwkundeseminar Innovatie, Onderhoud & Herstel 2013 ONDERWERPEN EN DOEL 1. Intro RGS, KiB, consortium RGS/KiB en wapenfeiten

Nadere informatie

Rapport marktonderzoek RgVo

Rapport marktonderzoek RgVo Rapport marktonderzoek RgVo groep 1 Thijs Hajee Bjorn Kienhuis Marcel Kraesgenberg Mariska Luttikhedde Gideon Pen Academie Bedrijfskunde & ondernemen Bouwtechnische bedrijfskunde 2009/2010 Rapport Resultaatgericht

Nadere informatie

Inbo Bouwkunde. Ketensamenwerking De ultieme vorm van werken in multidisciplinair teamverband is voor ons ketensamenwerking. Een samenwerkingsvorm

Inbo Bouwkunde. Ketensamenwerking De ultieme vorm van werken in multidisciplinair teamverband is voor ons ketensamenwerking. Een samenwerkingsvorm Ketensamenwerking Inbo Bouwkunde Inbo Bouwkunde heeft talentvolle professionals die ambities hebben om landelijke en stedelijke gebieden in te richten. Onze kracht is om in een professionele omgeving,

Nadere informatie

Contractering bij infra-projecten

Contractering bij infra-projecten Contractering bij infra-projecten Mooie voornemens en waarom het toch vaak misgaat Industrieel Management & Advies Roadmap Het contracteringsproces Organisatiemodellen/Contractmodellen 3 contractmodellen

Nadere informatie

Specialist. in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering

Specialist. in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering Specialist in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering Tijden veranderen De vastgoedmarkt is in de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Waar nieuwbouw steeds verder onder druk komt te staan, groeit

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

BESPAAR NIET OP UW ONDERHOUD, MAAR OP UW ONDERHOUDS- KOSTEN...

BESPAAR NIET OP UW ONDERHOUD, MAAR OP UW ONDERHOUDS- KOSTEN... BESPAAR NIET OP UW ONDERHOUD, MAAR OP UW ONDERHOUDS- KOSTEN... Lees waarom ook woningcorporaties Vieya en Zeeuwland voor ons kiezen!...tot WEL MEER DAN 20%! PRAKTISCH, SNEL EN COMPLEET Bespaar niet op

Nadere informatie

Hoe maak je de keten LEAN?

Hoe maak je de keten LEAN? Hoe maak je de keten LEAN? Oktober 2012 Meindert Koopman Directeur Bouwbedrijf Rijssen B.V Hoe maak je de keten LEAN?? Inleiding. Traditionele proces. Ketenintegratie.. Van Losser Installatiegroep. Ketenintegratie:

Nadere informatie

De filosofie van planmatig onderhoud

De filosofie van planmatig onderhoud De filosofie van planmatig onderhoud Effectiever, duurzamer en efficiënter onderhoud Effectiever, duurzamer en efficiënter onderhoud Inhoudsopgave 1. Inleiding Inleiding Filosofie resultaatgericht vastgoedonderhoud

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Veranderingen in het opdrachtgeverschap

Veranderingen in het opdrachtgeverschap Veranderingen in het opdrachtgeverschap Masterclass Opdrachtgeveschap Efficiënt Energiebesparen 5 november2015 - Krimpende portemonnee - De spanning tussen vraag en aanbod - Regisserend Oprachtgeverschap

Nadere informatie

Even voorstellen: Historie

Even voorstellen: Historie Postbus 33 5160 AA Sprang-Capelle T 0416 280 880 F 0416 273 322 E info@vanscholladvies.nl I www.vanscholladvies.nl BTW-nr NL8057.27.826.B.01 K.v.K. Tilburg nr. 18047302 Rabobank 33.42.24.578 Even voorstellen:

Nadere informatie

OOG VOOR DE TOEKOMST

OOG VOOR DE TOEKOMST OOG VOOR DE TOEKOMST Het speelveld van het vastgoedonderhoud is de laatste jaren sterk veranderd. Nieuwe economische en politieke werkelijkheden leiden bij onze opdrachtgevers tot een heroriëntatie op

Nadere informatie

Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen

Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen Gedeelde kennis geeft meer markt Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen NVTB Jaarbijeenkomst 7 november 2002 Introductie P. Huijbregts 1977 afgestudeerd aan TUE, Bouwkunde 1978 Oprichter en directeur

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw.

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw. Van Swaay Aangenaam Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay Van Swaay is een aannemingsbedrijf en projectontwikkelaar met stevige roots in Wageningen. Onze activiteiten richten zich voornamelijk

Nadere informatie

Bouw zelf je eigen droomhuis. Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen

Bouw zelf je eigen droomhuis. Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen Bouw zelf je eigen droomhuis Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen Inhoud 1. Inleiding 2. Van droom naar werkelijkheid: collectief particulier opdrachtgeverschap 3. Je eigen droomhuis

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Omdat bouwen teamwork is

Omdat bouwen teamwork is Omdat bouwen teamwork is Nijhuis Bouw Innovatie en duurzaamheid komen bij Nijhuis samen. Wij bouwen niet alleen huizen, ook leefbare wijken en gebieden waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Ontwikkelen

Nadere informatie

Wilt u continu verbeteren én besparen?

Wilt u continu verbeteren én besparen? Wilt u continu verbeteren én besparen? RORE staat voor Return on Real Estate; continu verbeteren en besparen mét uw vastgoedportefeuille. Middels de RORE-raamovereenkomst wordt afgesproken dat wij risicodragend,

Nadere informatie

NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer.

NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer. NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer. GRIP OP DE BEHEERSKOSTEN In de huidige economie is focus het sleutelwoord. Organisaties concentreren UW DOELEN CENTRAAL zich

Nadere informatie

NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer.

NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer. NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer. GRIP OP DE BEHEERSKOSTEN In de huidige economie is focus het sleutelwoord. Organisaties concentreren zich op hun kernactiviteiten:

Nadere informatie

Lean management in 100.000+ gemeenten Miljoenen euro s daadwerkelijk gerealiseerde efficiency

Lean management in 100.000+ gemeenten Miljoenen euro s daadwerkelijk gerealiseerde efficiency Lean management in 100.000+ gemeenten Miljoenen euro s daadwerkelijk gerealiseerde efficiency Gemeenten behalen soms zeer grote efficiencywinsten en kwaliteitsverbeteringen in de herontworpen processen

Nadere informatie

Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk

Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk Gemeenten en de spreiding van opdrachten voor schilderwerk september 2005 COLOFON Samenstelling Drs. M.H. (Mark) Gremmen drs. A.J.H. (Bert Jan)

Nadere informatie

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Prof.dr.ir. Marleen Hermans Leerstoel Publiek opdrachtgeverschap in de bouw, TU Delft Managing Partner, Brink Management & Advies mede mogelijk

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

Water, wij halen eruit wat erin zit

Water, wij halen eruit wat erin zit Water, wij halen eruit wat erin zit U ziet papier......wij zien water Samen met u... Als uw afvalwaterzuiveringsinstallatie aan vernieuwing toe is, staat u voor belangrijke keuzes. Strategische, operationele

Nadere informatie

Ketenintegratie in de bouw: beter, sneller en goedkoper

Ketenintegratie in de bouw: beter, sneller en goedkoper Ketenintegratie in de bouw: beter, sneller en goedkoper Wat is ketenintegratie? Ketenintegratie in de bouw betekent met meerdere partijen werken aan een gezamenlijk doel. De keten is zo groot als je hem

Nadere informatie

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud BouwLokalen 1 oktober 2015 Klantgericht bouwen door gericht vakmanschap Thomas Chaulet Introductie Missie Smits Vastgoedzorg richt zich op het voorspelbaar

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

Verslag Deelname innovatiemarkt jaarevenement Pioneering

Verslag Deelname innovatiemarkt jaarevenement Pioneering Verslag Deelname innovatiemarkt jaarevenement Pioneering 10 november 2010 Saxion, Kenniscentrum Leefomgeving Bouwsteen 4.4 Datum: 3 augustus 2011 Auteur: Evelien Klasens Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Jaarevenement

Nadere informatie

Een zorgeloze overgang van het buitenonderhoud. voor scholen in het Primair Onderwijs

Een zorgeloze overgang van het buitenonderhoud. voor scholen in het Primair Onderwijs Een zorgeloze overgang van het buitenonderhoud voor scholen in het Primair Onderwijs worden de beslissingslijnen korter. Deze situatie kan voordelen opleveren, mits er voldoende strategische onderhoudskennis

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen!

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie snelle realisatie in duurzame renovatie De béste prestatie

Nadere informatie

TIPS VOOR SUCCESVOL RESULTAATGERICHT SAMENWERKEN

TIPS VOOR SUCCESVOL RESULTAATGERICHT SAMENWERKEN TIPS VOOR SUCCESVOL RESULTAATGERICHT SAMENWERKEN Bouwlokalen 2015 Remco Spiering September/oktober 2015 PROGRAMMA 1. Introductiefilm RGS 2. RGS in vogelvlucht 3. Beschikbare informatie/hulpmiddelen 4.

Nadere informatie

Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden Optimaal Renoveren. Oktober/November 2013 SBRCURnet

Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden Optimaal Renoveren. Oktober/November 2013 SBRCURnet Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden Optimaal Renoveren Oktober/November 2013 SBRCURnet Programma inleider SBRCURnet/spreker Betrokken partijen en aanleiding RGS in vogelvlucht Het

Nadere informatie

Stadsdialoog particuliere woningverbetering

Stadsdialoog particuliere woningverbetering Stadsdialoog particuliere woningverbetering Jasper van der Wal, Hiske de Ridder en Rob van Beek 6 oktober 2013 14.30 uur Opening 14.35 uur Terugkoppeling resultaten van de stadsenqûete 14.45 uur Nadere

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

Nut en noodzaak conceptueel bouwen

Nut en noodzaak conceptueel bouwen Nut en noodzaak conceptueel bouwen Presentatie Jaarcongres NCB 2014 13 februari 2014 Stephan Dijkhuizen Inhoud Wat is conceptueel bouwen? Nut en noodzaak? Wat vraagt dat van u, als vrager of aanbieder?

Nadere informatie

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 MINISYMPOSIA Ter introductie / 2 Op 22 maart 2010 organiseerde M&I/Partners een minisymposium

Nadere informatie

ZORGINKOOP DOOR GEMEENTEN PROF. DR. JAN TELGEN ZORGINKOOP MET DE MENSELIJKE MAAT ALMELO, 25 NOVEMBER 2013

ZORGINKOOP DOOR GEMEENTEN PROF. DR. JAN TELGEN ZORGINKOOP MET DE MENSELIJKE MAAT ALMELO, 25 NOVEMBER 2013 ZORGINKOOP DOOR GEMEENTEN PROF. DR. JAN TELGEN ZORGINKOOP MET DE MENSELIJKE MAAT ALMELO, 25 NOVEMBER 2013 AGENDA Attentiepunten Inkopen van zorg Enkele modellen Met voor- en nadelen 2 ATTENTIEPUNTEN 3

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES Woningcorporaties worden in toenemende mate aangesproken op efficiency en het verlagen van bedrijfslasten.

Nadere informatie

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig Privaat vastgoed Optimaal renderend en toekomstbestendig Duurzaam huisvesten Royal HaskoningDHV is sinds jaar en dag een betrouwbare partner in commercieel vastgoed. Als adviseurs hebben wij mede het aanzicht

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen RRBOUWRAPPORT 144 Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen 2 Handreiking Virtueel Bouwen Aan de slag met BIM, Gewoon doen! Jan Straatman en Willem Pel, Balance & Result Organisatie

Nadere informatie

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht:

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht: Adoptiemethode Om een verandering in werkgedrag op een juiste manier bij mensen te bewerkstelligen kan gebruik gemaakt worden van onderstaande methodiek. De methodiek is opgebouwd uit zes fases met als

Nadere informatie

Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie

Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie Voorwoord Meer dan tien jaar geleden is in Nederland de discussie over het opzetten van een landelijk elektronisch patiëntdossier gestart. Sindsdien

Nadere informatie

CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR

CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR WONEN IS MEER DAN EEN DAK BOVEN JE HOOFD! CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR Het bedrijf een korte introductie Verrassend creatief met hands-on mentaliteit Actief op het gebied van het ontwikkelen, realiseren,

Nadere informatie

Innovatief opdrachtgeverschap

Innovatief opdrachtgeverschap Innovatief opdrachtgeverschap CBZ Bouwdag Verpleging en Verzorging Bussum, 6 maart 2008 Inhoud TNO en innovatief opdrachtgeverschap Waarom geïntegreerd contract? Wat kunnen we leren uit andere sectoren?

Nadere informatie

Waardegestuurd Contractmanagement

Waardegestuurd Contractmanagement Waardegestuurd Contractmanagement Wat is de effectiviteit van úw Inkoop- en Contractmanagement? Augustus 2015 Ontwikkeling in Inkoop & Contractmanagement Uit Onderzoek van de IACCM (International Association

Nadere informatie

Vastgoedbedrijf Enschede

Vastgoedbedrijf Enschede Vastgoedbedrijf Enschede een praktijkcase Spreker Jan Kappers Datum 10-2-2012 Plaats Culemborg Facts & organisatie Aanleiding Werkwijze Ontwikkelingen Toekomst Enschede? > Grootste stad in provincie Overijssel

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit

Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit Verslag Slotmanifestatie op 31 januari 2013 Renovatie- en energiebeleid verandert De corporatiesector is onderhevig aan grote dynamiek. De schaal,

Nadere informatie

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden van Vliet Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten April 2011 7 april 2009 2 April 2011 - Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden 3 April 2011

Nadere informatie

V INK MV OOR OPTIMALISA OOP & CONTRA GM INK TIE V C TMANA AN UW CONTRA OOP GEMENT C TEN

V INK MV OOR OPTIMALISA OOP & CONTRA GM INK TIE V C TMANA AN UW CONTRA OOP GEMENT C TEN MVGM INKOOP INKOOP & CONTRACTMANAGEMENT VOOR OPTIMALISATIE VAN UW CONTRACTEN MVGM INKOOP INKOOP & CONTRACTMANAGEMENT VOOR OPTIMALISATIE VAN UW CONTRACTEN Afspraken van inkoop gaan steeds vaker over meer

Nadere informatie

Kortom, van visie naar werkelijkheid!

Kortom, van visie naar werkelijkheid! Wie zijn wij Scopeworks is een internationaal bureau wat zich richt op executive search, interim management en consulting. Ons kantoor is gevestigd in Nederland en vanuit hier worden onze diensten wereldwijd

Nadere informatie

Winst behalen met PPSconstructies

Winst behalen met PPSconstructies Winst behalen met PPSconstructies Er valt veel winst te behalen met PPS-constructies. Maar dan moeten opdrachtgever en opdrachtnemer goed samenwerken. Daar komt wel wat bij kijken. Het denken in PPS is

Nadere informatie

Kansrijke Samenwerking. Presentatie In gesprek Elkaar ontmoeten

Kansrijke Samenwerking. Presentatie In gesprek Elkaar ontmoeten Kansrijke Samenwerking Presentatie In gesprek Elkaar ontmoeten November 2012 Even voorstellen: Harrie van den Bergh Manager Facility Services, GGZ Oost Brabant Facility Services: Inkoop & Magazijn, Techniek

Nadere informatie

Inkoopsamenwerking. Samen ambities realiseren Harco Bouwman, Partner, Trevian

Inkoopsamenwerking. Samen ambities realiseren Harco Bouwman, Partner, Trevian Inkoopsamenwerking Samen ambities realiseren Harco Bouwman, Partner, Trevian WIE IS TREVIAN? HET ONTSTAAN TREVIAN HEEFT HAAR WORTELS IN DE CORPORATIE SECTOR EN IS IN 2009 ONDER DE NAAM TREVIN OPGERICHT

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

DE KUNST VAN DUURZAAM ONDERHOUD

DE KUNST VAN DUURZAAM ONDERHOUD DE KUNST VAN DUURZAAM ONDERHOUD Altijd voor de lange termijn Een man een man, een woord een woord. Daar draait het simpelweg om: je afspraken nakomen en als het nodig is een paar extra stappen zetten

Nadere informatie

De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers. Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012

De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers. Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012 De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012 1 Doel van het Afstudeeronderzoek De mogelijkheden voor opdrachtgevers in

Nadere informatie

Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ

Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ Een kassenbouwer die mee verandert Hoeveel is er allemaal al niet veranderd in de internationale glastuinbouw? Misschien is het grootste verschil wel de ontwikkeling

Nadere informatie

BIGGER BIM Onderzoek naar de toegevoegde waarde van ketenintegratie en LEAN bij het werken met BIM

BIGGER BIM Onderzoek naar de toegevoegde waarde van ketenintegratie en LEAN bij het werken met BIM BIGGER BIM Onderzoek naar de toegevoegde waarde van ketenintegratie en LEAN bij het werken met BIM Begeleiders: Dr. Ir. Ruben Vrijhoef (Ketensamenwerking/LEAN) Dr. ir. Alexander Koutamanis (BIM) 1 BIM

Nadere informatie

Projectbureau voor huisvesting & facility management

Projectbureau voor huisvesting & facility management Projectbureau voor huisvesting & facility management 2 Ondersteuning van huisvestingsprojecten Offace projectbegeleiding is een adviesbureau op het gebied van huisvesting en facility management. Wij ondersteunen

Nadere informatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt door middel van het oprichten van een Advies- en Verkooporganisatie Datum: 13 mei 2013 Status: Publicatie Namens: Werkgroep MIO Duurzaamheid De

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie