dimensie Azië, een continent in beweging Een nieuwe samenwerking met Vietnam China in Afrika FICHE : de Mekong LANDROOF LANDBOUW HIER EN ELDERS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "dimensie Azië, een continent in beweging Een nieuwe samenwerking met Vietnam China in Afrika FICHE : de Mekong LANDROOF LANDBOUW HIER EN ELDERS"

Transcriptie

1 HET MAGAZINE VAN DE BELGISCHE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING dimensie Azië, een continent in beweging Een nieuwe samenwerking met Vietnam China in Afrika FICHE : de Mekong LANDROOF LANDBOUW HIER EN ELDERS Nr 3/ 2011 TWEEMAANDELIJKS JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 P AFGIFTEKANTOOR BRUSSEL X

2 Huay Xay Bangkok Xayabury Luang Prabang Vientiane Nongh Khai Pakxanh Thakhek Nakhon Phanom Siem Reap Mukdahan Savannakhet Muang Khong Hanoi Pakxe Stung Treng Kratie Kampong Chhnang Kampong Cham Phnom Penh Ho Chi Minh My Tho Long Xuyen Can Tho Overzicht JUNI-JULI-AUGUSTUS /5/6/7 > DOSSIER Aziatische metamorfose 14/15 > Een licht in de gruwel 24/25 > Honger naar land Het fenomeen landroof verklaard CHINA THAILAND LAO PDR VIET NAM CAMBODIA DUBBELE CENTRALE PAGINA > THEMATISCHE FICHE De Mekong twistappel tussen economische ontwikkeling en duurzaam leven 8-10 China baant zich een weg door Afrika 11 Microfinanciering versterkt de positie van de vrouw in Vietnam De Vietnamese tijger is nog jong De privé-se ctor is de weg naar economische en sociale ontwikkeling Industriële, biologische en eerlijke landbouw van hier en elders: De productie in vraag gesteld 23 Congolees parlement stemt eerste kaderwet voor landbouw Kan Benin de landroof in toom houden? 28 Transparantie bevordert voorspelbare en verantwoordelijke hulp 29 Dit beroep geeft ons een geprivilegieerd contact met de patiënt Puntkomma 32 Bossen zijn onze thuis! Gratis abonnement Op of per mail aan In een goed geregeerd land is armoede iets om je over te schamen. In een slecht geregeerd land is rijkdom iets om je voor te schamen. CONFUCIUS Breng je vrienden in een andere dimensie! Doe zeker mee met de speciale bring a friend -actie bij dit nummer en geef een abonnement cadeau aan een vriend (zie toegevoegd blad). Voor elke aangebrachte abonnee maak je kans op een bon van 50 euro bij Oxfam Wereldwinkels. De trekking vindt plaats op 7 september De gelukkigen ontvangen de bon per post. Vergeet dus niet je adres op de kaart te noteren. 2 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

3 3 dimensie Azië staat er Toeristische jonk in de Victoriahaven in Hong Kong. FOTOLIA / Oksana Perkins Tweemaandelijks tijdschrift uitgegeven door de Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking (DGD) Redactie: DGD - DIRECTIE SENSIBILISE- RINGSPROGRAMMA'S Karmelietenstraat, 15 B-1000 Brussel Tel. +32 (0) Fax +32 (0) Redactiesecretariaat: Elise Pirsoul, Jean-Michel Corhay, Chris Simoens, Thomas Hiergens. Layout en productie: De artikels geven niet noodzakelijk het officiële standpunt weer van DGD of van de Belgische regering. Overname van de artikels is toegestaan mits bronvermelding en een kopie voor de redactie. Dimensie 3 verschijnt 5 maal per jaar om de 2 maanden, behalve in de zomer. Abonnement: Gratis in België en in het buitenland. Gedrukt op 100% gerecycleerd papier. Vier jaar na ons vorige bezoek waren we in 2007 opnieuw in Kigali (Rwanda). De stad was onherkenbaar. Het Centre culturel français, de cultuurtempel in de hoofstad, had zijn deuren gesloten. Groot was dan ook onze verbazing toen we het in aanbouw zijnde imposante gebouw van de Chinese ambassade zagen en vaststelden dat Kigali zelfs beschikt over een Institut Confucius waar je de taal van Lao Tse kunt leren, tai-chi beoefenen en andere aspecten van de Chinese cultuur ontdekken. Nieuwe evenwichten, nieuwe spelers De spelers die voortaan meetellen zijn de opkomende landen die voor een grote ommekeer hebben gezorgd. Terwijl ze amper tien jaar geleden nog waren aangewezen op de steun van buitenlandse donoren, hebben ze in enkele decennia tijd een weg afgelegd waarover de Westerse industriële revolutie 200 jaar heeft gedaan. Maar het ging zo snel dat ze al in een vroeg stadium geconfronteerd werden met de keerzijde van de industriële ontwikkeling: de koortsachtige zoektocht naar energie en grondstoffen, milieuvervuiling, ontbossing, fi les Tot deze opkomende landen behoren twee Aziatische reuzen met ook nog eens de grootste bevolking: India en China. Peking heeft de jongste Olympische Spelen op schitterende wijze georganiseerd, alle markten van de planeet worden overspoeld met Chinese producten, een leger Chinezen legt wegen aan in Centraal-Afrika Maar hoe is Azië erin geslaagd een zo hoge vlucht te nemen? Moet dit economisch wonder, met zijn voor en tegen, navolging krijgen in de andere ontwikkelingsregio s van de wereld? Beide landen hebben ook een leeuwenaandeel veroverd in de internationale handel en op het politieke toneel. Hun spectaculaire groei die is afgestemd op een markteconomie, haalde miljoenen mensen uit de armoede maar zorgde ook voor sociale ongelijkheid en een gebrek aan respect voor de democratie en de rechten van de mens. De ontwikkeling van deze landen straalt af op de hele regio Niet ver van China, aan de monding van de Mekongrivier, ligt Vietnam. Dat communistische land in Zuidoost-Azië dat na een bloedige oorlog al zijn inspanningen lange tijd heeft moeten toespitsen op de wederopbouw, is uitgegroeid tot een Aziatische tijger, een economisch wonder in wording maar nog steeds kwetsbaar. Het is ook het laatste Aziatische land dat nog in aanmerking komt voor offi ciële ontwikkelingshulp van België. De nieuwe overeenkomst die beide landen zopas sloten, houdt rekening met de huidige ontwikkeling: een privésector in volle bloei die goed gedijt en de bevolking ten goede zal komen, de klimaatverandering die de regio hard zal treffen, een legitiem, sterk bestuur dat minder corrupt is. Niet toevallig werd deze overeenkomst gesloten net voor de Gemengde Economische Commissie België- Vietnam. Het is een duidelijk teken aan de wand dat de tijden veranderen en dat de samenwerking gelijke pas probeert te houden met deze ontwikkelingen DE REDACTIE editoriaal dimensie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS

4 AZIË wordpress.com/tiananmen Toen ik in 1985 een pintje bestelde in de bar van het voormalige Hotel Métropole in Hanoï, verbaasde het me niet in het minst dat ik contant in dollars moest betalen in de communistische landen was het destijds normaal dat je de consumptie van ingevoerde producten in vreemde valuata betaalde. Waar ik niet bij kon, echter, was dat de dienster geen kleingeld in dong (de nationale munt, wat je zou verwachten) maar wel in kwartjes van 25 cent teruggaf. Dus, tien jaar na de oorlog in Vietnam, hanteerde de Vietnamese overheid in een staatseigendom, ongegeneerd bankbiljetten van de Amerikaanse vijand en zelfs zijn kleingeld. Het voorval had iets pathetisch in een samenleving die werd gekenmerkt door complete armoede en uitzichtloosheid, met als enige luxe, in zoverre daar al sprake van kon zijn, de enkele zeldzame privérestaurants. De eigenaars ervan werden dan nog voortdurend lastig gevallen door een Communistische Partij die duidelijk vreesde voor een mogelijke onverbiddelijke terugkeer naar het kapitalisme. Een kwarteeuw later gebruikt de Vietnamese regering nog steeds dollars honderden miljoenen tegelijk maar dan wel voor het handelsverkeer en voor investeringen, wat duidt op de opzienbarende ontwikkeling van het land. Deze ontwikkeling werd lange tijd tegengehouden door het Amerikaanse embargo, dat Bill Clinton in februari 1994 ongedaan maakte. Hij was de eerste Amerikaanse president die in november 2000 een bezoek bracht aan Hanoï, enkele maanden voor hij het Witte Huis verliet. Meteen daarna werden de Verenigde Staten de eerste economische partner van Vietnam, een positie die na een tijdje bedreigd werd door China dat een jarenlange vijandschap achter zich liet en opnieuw betrekkingen In november 2000 was Bill Clinton de eerste Amerikaanse president die Vietnam bezocht. thepunch.com 4 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

5 Er is in dertig jaar tijd veel veranderd in Oost-Azië. Maar de politieke gang van zaken hield zelden gelijke tred met de vaak opzienbarende economische vooruitgang. aanknoopte met zijn beduchte buur. China en Vietnam die vroeger twee handen op een buik waren, vochten in 1979 een kortstondige maar bloedige oorlog uit, omdat Vietnam in die periode sterk aanleunde bij de Sovjetunie, de gezworen vijand van China. Tegen de achtergrond van het uiteenvallen van de USSR was de verzoening van Washington en Peking met Hanoï ontegensprekelijk het grootste keerpunt van de voorbije dertig jaar in Zuid-Oost-Azië. Als gevolg hiervan herrees een groot land uit zijn as in een regio waar Thailand tot dan het enige moderne en welvarende plekje was, althans voor de opkomst van Maleisië en het zeer specifieke geval van Singapore dat veeleer een stad dan een land is. Zoals we ons wellicht herinneren, veroorzaakte dit keerpunt een ware vietnamania. Na China in de jaren 80 werd Vietnam het nieuwe eldorado van de jaren 90 en de lieveling van buitenlandse zakenlui. dimensie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS

6 De euforie bekoelde stilaan, toen duidelijk werd dat de Vietnamese markt ook zijn beperkingen had: de gebrekkige infrastructuur was minder erg dan de welig tierende corruptie en de alom aanwezige bureaucratie. Dat het enthousiasme geleidelijk afnam, neemt niet weg dat Vietnam zich in Azië definitief heeft opgeworpen als een hoofdrolspeler. Het land voerde hervormingen door en stelde zich open, naar het Chinsese voorbeeld. Dat het land zich door het Chinese voorbeeld liet inspireren, wilde Hanoi uiteraard niet geweten hebben toen de verandering zich in 1985 zachtjes aan voltrok De globale terugval van de armoede mag niet verhullen dat de ongelijkheid alsmaar toeneemt. China zelf heeft ook een lange weg afgelegd. Bij het overlijden van Mao in 1976 was China door de Culturele Revolutie op sterven na dood en een achtergebleven land. De uitdaging die een 74-jarige man, Deng Xiaoping, op het beruchte 3 e plenum van het XI e Centraal Comité van december 1978 aanging, werd afgedaan als waanzinning: een geïsoleerde natie op korte tijd omvormen tot een exportgerichte economische grootmacht, een communistisch land omvormen tot een sociale markteconomie, alle hindernissen overwinnen om een miljard mensen te verlossen van armoede en van veelal de grootste ontberingen. Een handvol gewezen vrijheidsstrijders die nog nooit een dollarbiljet hadden vastgehouden, zouden hun visie over een toekomst voor China onderbouwen met buitenlandse investeringen die vaak op miljoenen dollars werden geraamd. De volgende kleine anekdote geeft een idee van de lange weg die China heeft afgelegd. Toen ik met een (kleine) beurs van onze Franse Gemeenschap in China studeerde, bracht ik in 1984 een bezoek aan de autonome regio Ningxia, die zopas was opengesteld voor buitenlanders. Ik kwam nog maar net uit het station, in de provinciehoofdstad, Yinchuan, of ik werd al gevolgd door een aantal stomverbaasde inwoners. Hun aantal bleef alsmaar toenemen en op bepaald tijdstip werd ik achtervolgd door een stoet van honderden nieuwsgierigen, een scene die een beetje deed denken aan de achtervolging van Jansen en Janssen door een nieuwsgierige menigte in De Blauwe Lotus. De lokale bevolking had nog nooit een langneus gezien. Vandaag is China de tweede wereldeconomie het haalde Japan in en tevens het land dat het grootst aantal buitenlandse investeringen aantrekt. Wie als toerist in Shangai rondkuiert, waant zich in Tokio of New York. Tot in 1990 was er nochtans helemaal niets op de andere oever van de rivier Huangpu, daar waar zich nu de indrukwekkende zakenwijk Pudong bevindt. Het Chinese mirakel, waaraan de media al zoveel aandacht hebben besteed, is niemand meer onbekend en verbaast haast niemand meer. De meest lucide waarnemers zijn zich er nochtans van bewust dat de Chinese reus (op economisch maar ook op politiek gebied en binnen afzienbare tijd ook in militair opzicht) ook een onrustwekkende keerzijde heeft. De terugdringing van de armoede mag niet verhullen dat de ongelijkheid alsmaar toeneemt: tussen de kustregio s en de regio s in het binnenland, tussen de stedelijke bevolking en de bevolking op het platteland, tussen de verschillende maatschappelijke klassen. De klassenmaatschappij die het maoïsme wilde uitroeien is terug, en die terugkeer is, zacht uitgedrukt, opvallend, om niet te zeggen aanstootgevend. Getuige hiervan zijn het groeiend aantal miljonairs die nu, door een ironische wending van het lot, lid mogen worden van de Communistische Partij. Als gevolg van de economische herstructurering maakt het land van de ijzeren rijstkom (dat levenslang recht op een baan garandeerde) nu kennis met een nieuw verschijnsel: de werkloosheid. Deze treft ook jonge universitairen en voedt zo de frustratie. Deze zou weleens kunnen uitmonden in een grote beweging van ontevredenen die in het hele land het vuur aan de lont steekt. Vandaar dat de Chinese regering, het Poolse voorbeeld indachtig, beducht is voor de invloed van de vakverenigingen en het stakingsrecht uit de grondwet schrapte. Ook de milieuproblemen vormen een ernstige bedreiging voor de toekomst van China. Extreme klimaatverschijnselen doen zich steeds vaker voor, met name de droogte die alsmaar grotere gebieden treft. Een derde van het Chinese grondgebied heeft te kampen met bodemerosie en verwoestijning vormt een groot gevaar. De luchtvervuiling zette de autoriteiten ertoe aan het aandeel van steenkool in de elektriciteitsproductie terug te dringen. Maar de voorkeur voor kernenergie moet na de ramp in Fukushima opnieuw worden bekeken, en dit in een politiek stelsel waar transparantie en goed bestuur nog veel te wensen overlaten. China heeft de plaats ingenomen van de VS als belangrijkste handelspartner van Zuid-Korea. Het ontwaken van China (le réveil de la Chine, zoals Alain Peyrefitte het stelde) veroorzaakte in elk geval een grondige verschuiving in de machtsverhoudingen in Hughes Hardy 6 JUIN-JUILLET-AOÛT 2011 I dimension 3

7 AZIË Azië. Japan ziet zijn regionale suprematie aangetast, soms op vernederende wijze. Zo deed zich in september 2010 een scheepsincident voor ter hoogte van de Senkaku, een archipel die zowel Peking als Tokio opeisen. De Chinezen dreigden met economische represailles als de Japanners de aangehouden Chinese bemanning niet onmiddellijk vrijlieten. Ondertussen zet de Chinese hegemonie zich overal door, zij het vaak op subtiele wijze. Zo heeft China, dat nog steeds de grootste bondgenoot is van het communistische Noord- Korea, nu de plaats van de Verenigde Staten ingenomen als eerste handelspartner van Zuid-Korea. China breidde ook zijn macht uit in Centraal-Azië, waar het gigantische pijpleidingen bouwt die zich uitstrekken tot de oevers van de Kaspische zee. De leidingen dienen voor het transport van gas en olie, onmisbare brandstoffen voor de fenomenale economische groei van het land. China maakte van Cambodja en, meer nog, van Birma echte satellietlanden. De goedkope Chinese producten vinden in beide landen gretig afzet en tal van Chinese kolonisten gaan er zich vestigen, meer bepaald in het noorden van Birma (ondanks het openlijk xenofobe karakter van de Birmaanse junta). Door zijn greep te verstevigen op Tibet, waar de grootste rivieren van Azië ontspringen, beschikt Peking nu over een buitengewoon bruggenhoofd voor de gehele regio zodat China zeggenschap kan uitoefenen over de toegang tot water, waar het overleven van tientallen miljoenen mensen van afhangt. Dit geldt met name voor de Mekong, een vitale waterweg die het voormalige Franse Indochina van water voorziet (zie pg.16). De werkloosheid spaart de jongeren niet en voedt frustraties die kunnen leiden tot enorme onvrede bij de bevolking. De Chinese beschaving is niet onverenigbaar met de westerse democratie. Hoewel het economische en geopolitieke landschap in Oost-Azië de jongste drie decennia diepgaande wijzigingen onderging, kan de politieke stagnatie op zijn minst verbijsterend worden genoemd. Naast Japan dat na het einde van WO II met een democratische grondwet een grote voorsprong nam, en, later, Thailand en de Filippijnen, zijn alleen Zuid-Korea en Taiwan erin geslaagd de hindernis te nemen en hun dictatuur in te ruilen voor een pluralistisch parlementair stelsel. In Seoul was de organisatie van de Olympische Spelen in 1988 een mijlpaal, terwijl het in Taipei veeleer de loop van de geschiedenis was die de zoon van Chiang Kai-shek, Chiang Ching-kuo, geen andere keuze liet dan de krijgswet op te heffen en in 1987 hervormingen door te voeren. De omschakeling van Taiwan is niet alleen van belang Peuples solidaires voor zijn 24 miljoen inwoners. Ze geeft aan dat, in tegenstelling tot wat sommige deskundigen altijd beweerden, de Chinese beschaving niet onverenigbaar is met de westerse democratie. Zoals China voor het eiland een model van economische ontwikkeling was, zou het eiland China op politiek gebied de weg kunnen wijzen, nu de banden tussen beide historische aartsrivalen na lange tijd worden aangehaald. Elders konden de autoritaire regeringen zich nog aan de macht vastklampen en hun greep zelfs nog verstevigen. In sommige gevallen vormen ze zelfs een bedreiging voor kwetsbare democratieën zoals in Thailand, waar de strijd tussen Geelhemden en Roodhemden, met een vleugellamme monarchie als toeschouwer, het koninkrijk in een impasse heeft doen belanden. In China, Noord-Korea, Vietnam en Laos bleven de communistische regimes met een eenheidspartij overeind. In Maleisië en Singapore heeft een democratische ingreep de sterke positie van de machthebbers niet kunnen aantasten, en in Indonesië is de openstelling van het land in het post-soeharto tijdperk nog niet meer dan een eerste schuchtere poging. In Cambodja, dat het moeilijk heeft om de bladzijde van de genocide door de Rode Khmer om te slaan (het proces van de verantwoordelijken blijft aanslepen), wordt de oppositie aan banden gelegd en zelfs vervolgd. Het meest droevige geval is en blijft evenwel Birma (nu bekend onder de naam Myanmar), waar de kwestie van de vrijlating van de winnares van de Nobelprijs voor de Vrede Aung San Suu Kyi, na twee decennia gevangenschap of huisarrest, symptomatisch is voor het groot aantal systematische schendingen van de mensenrechten. PHILIPPE PAQUET Benh Lieu Song / Bangkok PHILIPPE PAQUET Nadat hij in Brussel journalistiek en in Peking Chinees studeerde, begon Philippe Paquet in 1984 als journalist te werken voor La Libre Belgique en berichtte hij over de Aziatische actualiteit. Hij maakte tal van reportages in de regio. Hij is doctor in de geschiedenis van de UCL, lector aan de ULB en is de auteur van werken zoals L ABC-daire de la Chine en L ABC-daire du Tibet (Editie Picquier), en Madame Chiang Kai-shek. Un siècle d histoire de la Chine (Gallimard). dimensie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS

8 CHINA BAANT ZICH een weg DOOR AFRIKA Afrika heeft China met open armen verwelkomd. Want China heeft als opkomend land de middelen om een grote nood in Afrika te lenigen: investeringen zonder voorwaarden, wegen en infrastructuur. De grootschalige investeringen van China in Afrika sinds 2000 en het omstreden Contract van de eeuw met DR Congo, zorgden voor enige onrust in het Westen. Toch investeert China vijfmaal meer in Latijns-Amerika en vijftienmaal meer in Azië dan in Afrika. Is het gevaar uit Chinese hoek dan overroepen? oregonlive.com 8 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

9 AZIË De Chinezen stellen investering tegenover ontwikkelingshulp Wat is het verschil tussen de Chinese en de Westerse ontwikkelingshulp? Vooreerst is China helemaal niet zinnens zich in de politieke aangelegenheden van andere landen te mengen. Het Chinese model is dat van een economische grootmacht met een extravert systeem: het materiaal, de arbeiders worden geëxporteerd. Je kunt dit het best vergelijken met de werkwijze van een kolonie, met dit verschil dat een kolonie de helft van de inkomsten uit de koperproductie naar de koloniale staat overhevelde. Vooral de landen die rijk zijn aan grondstoffen komen in aanmerking voor de Chinese investeringen: Angola, Soedan, DR Congo, Nigeria, Zuid-Afrika en Noord- Afrika. De hulpstructuur is altijd op dezelfde leest geschoeid: infrastructuurwerken in ruil voor grondstoffen. Maar China doet niet echt aan ontwikkelingshulp: het leent geld tegen rentevoeten die lager zijn dan de marktrente en probeert daarvoor een staatswaarborg los te krijgen. Net dit gebrek aan transparantie maakt deze contracten zo gevaarlijk. Wat is de meerwaarde van de Chinese aanwezigheid in Afrika, rekening houdend met het groot aantal instellingen en donoren die al ontwikkelingshulp verstrekken aan Afrika die er al hulp verstrekken? De Chinezen getuigden van een heldere kijk door hun investeringen af te stemmen op wegen- en infrastructuurwerken. Hoewel de Westerse donoren al 50 jaar actief zijn in Afrika, is daar weinig van te merken. Waarom? Ze hebben middelen uitgetrokken voor goed bestuur, de rechten van de mens, justitie, verkiezingen... Maar zoals de Chinezen zeggen, democratie kun je niet eten. China investeert in zichtbare domeinen die te maken hebben met de productie. Daarnaast leggen ze in ijltempo goede wegen aan, zoals in Congo, terwijl slechts weinig Westerse bedrijven dergelijke risico s aandurfden. Het resultaat: er werden wegen aangelegd en dat is zichtbaar. Maar voor deze werken wordt IDPM Stefaan Marysse is hoogleraar politieke economie aan het Institute for Development Policy and Management (IDPM) aan de Universiteit van Antwerpen. Hij is ook directeur van het Centre of the Study of the Great Lakes Region in Africa, en schreef politiek-economische werken over de Grote Meren. Hij volgt het Contract van de eeuw tussen China en DR Congo van nabij op. HET CONTRACT VAN DE EEUW een rentevoet aangerekend en alles moet worden terugbetaald. De grote kracht van de Chinezen is dus dat ze middelen hebben uitgetrokken voor een ondergefinancierde sector en alles in één groot contract hebben vastgelegd. Zo telt het Contract van de eeuw van 9 miljard dollar niet meer dan 6 bladzijden! Voor de begunstigden is het feit dat alles in één keer wordt vastgelegd (in tegenstelling tot de Westerse donoren met elk hun eigen projecten, contracten en delegaties) veel makkelijker om mee om te gaan. Aangezien de Europese hulp veel groter is dan de Chinese, zou ze veel meer gewicht in de schaal leggen als ze zou worden gebundeld. Heeft de komst van de Chinezen de oude betrekkingen tussen Europa en zijn kolonies geen nieuw leven ingeblazen? Ja, de kaarten liggen nu anders. Nu staat investering tegenover ontwikkelingshulp en handelsbetrekking tegenover de betrekking donor-begunstigde. Terwijl het Westen een einde probeert te maken aan gebonden hulp, is dat nu juist wat de Chinezen op grote schaal toepassen. Maar is zoveel vrijblijvende gulheid nog wel nodig? Handel wordt meer en meer boven hulp geplaatst. Ook hebben de jongste tijd de donoren opnieuw meer belangstelling voor Congo, waardoor de Congolese regering ten overstaan van de donoren meer keuze en meer gewicht heeft. Moedigt het Chinese systeem slecht bestuur aan omdat het geen rekening houdt met de voorwaarden van goed bestuur die het Westen oplegt? In geval van slecht bestuur, zullen de Chinezen niet proberen om dat bestuur ten goede of ten slechte te veranderen. Doordat de Chinezen geen voorwaarden opleggen, staan de andere donoren uiteraard zwakker. Mij lijkt het een goede zaak de Chinezen te responsabiliseren door bijvoorbeeld een Chinees als hoofd van een grote instelling aan te stellen. Vervolg op pagina 10 In het Contract van de eeuw van 2008 kende de Chinese EXIM Bank een lening toe van 9,2 miljard dollar aan de Congolese staat. 3,2 miljard was bestemd voor de modernisering van de mijnontginning. Het contract bepaalde eveneens dat twee Chinese bedrijven belast zouden worden met de uitvoering van infrastructuurwerken ter waarde van 6 miljard dollar: km wegen en spoorwegen, weginfrastructuurwerken met name in Kinshasa, 31 ziekenhuizen met 150 bedden en 145 gezondheidscentra. Met deze lening verschafte China zich toegang tot de koperen kobaltreserves ter waarde van 14 miljard dollar. De ontginning van deze ertsen kwam in handen van Socomine, voor 68% eigendom van Chinese en voor 32% van Congolese overheidsbedrijven. Begin 2009 probeerde het IMF deze investering tegen te houden. Congo kon immers geen nieuwe regeling treffen met een geprivilegieerde prefentiële schuldeiser terwijl het de schuldeisers in het Westen nog 11,5 miljard dollar verschuldigd is. In het herziene Contract van de eeuw wordt nog slechts 3 miljard dollar uitgetrokken voor infrastructuurwerken. Het blijft echter de grootste overeenkomst van bilateraal economisch partnerschap die China in Afrika heeft. EP dimensie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS

10 AZIË Vervolg van pagina 9 Pragmatisch Peking stilt hongerige Chinese economie CHINA BAANT ZICH een weg DOOR AFRIKA Afrika wint aan belang in het buitenlands beleid van Peking. Vanwaar de groeiende interesse voor Afrika? De Afrikaanse agenda van China is zeer veelzijdig. Het land heeft een grote honger naar minerale ertsen en energie. Afrika is dan een interessante leverancier. Maar Chinese bedrijven zien Afrika ook meer en meer als een afzetmarkt. Naast de grote bedrijven interesseren de Chinese fabriekjes, die minder geavanceerde goederen produceren, zich ook vaker voor de Afrikaanse markt. En ten slotte is China er ook actief in de dienstensector: constructie, telecommunicatie, enz. Naast de economische agenda is er de politieke strategie. China weegt steeds meer op mondiale dossiers zoals klimaatverandering en energievoorziening. Goede relaties met Afrikaanse en andere elites zijn dan zeer nuttig. En Peking speelt het historisch bondgenootschap tussen ontwikkelingslanden nog steeds uit op de internationale scène. Al is dat niet meer zo vanzelfsprekend als economische grootmacht. China heeft geen Grand Strategy voor Afrika. Peking voert veeleer een realistische politiek waarbij het zich voortdurend aanpast aan nieuwe noden, aan de internationale context. U spreekt over Afrika als afzetmarkt voor goedkope goederen uit de fabriek van de wereld. Dat is niet evident op een koopkrachtarm continent. China kan heel goedkoop afgewerkte goederen produceren. Arbeid is er nog steeds goedkoop. Zo nemen ze de handelsnetwerken over van Libanezen, Indiërs, enz. Allemaal zeer zichtbaar en voelbaar voor lokale handelaars en de bevolking, en dus zwelt de frustratie bij hen aan. Er zijn al opstootjes geweest waarbij Chinese bedrijven werden aangevallen en geplunderd. Maar eenmaal de lonen in China gaan stijgen, zullen bedrijven uitwijken naar andere lagelonenlanden. Dan gaan ze misschien meer in Afrika zelf produceren. Het cultuurverschil tussen Afrika en China is groot. Begrijpen ze elkaar genoeg om samen te werken? In China zie ik dat Afrikaanse elites doorgaans goed opschieten met hun Chinese partners. Maar het is inderdaad zo dat de Chinese gemeenschappen in Afrika dikwijls heel geïsoleerd leven. In heel wat Afrikaanse steden huizen Chinese communes die nauwelijks de lokale taal machtig zijn. Maar dat heeft natuurlijk tijd nodig, de groep Chinezen J. Holslag Dr. Jonathan Holslag is onderzoeker aan het Brussels Institute of Contemporary China Studies, vaak gevraagd commentator in nieuwsmedia en publicist in wetenschappelijke tijdschriften en kranten. Zijn research focust hoofdzakelijk op regionale veiligheid in Azië en het Chinese buitenlands beleid. China heeft geen Grand Strategy voor Afrika. Peking voert veeleer een realistische politiek waarbij het zich voortdurend aanpast aan nieuwe noden, aan de internationale context. groeit zo snel aan. In Angola en DR Congo - twee landen waarin China heel aanwezig is - zouden al tot Chinezen leven. Maar de assimilatie gaat heel langzaam. Kunnen we China s buitenlands beleid herleiden tot pragmatisch mercantilisme? Eigenlijk wel. Peking voert een kameleondiplomatie. Hoewel de autoriteiten van langs om meer spreken over stabiliteit en duurzaamheid, blijkt uit studies dat er de voorbije tien jaar maar weinig veranderd is. De houding van Peking hangt af van land tot land. Is er een actieve democratie, dan gedraagt China zich iets voorbeeldiger. Zwaait een autocratisch regime de plak, dan knijpt China de ogen al eens dicht. Kameleondiplomatie. Men weet dat goede relaties met Afrikaanse krokodillen problemen kunnen geven, maar kiest er uit strategische overwegingen toch voor met hen in zee te gaan. Westerse commentatoren beschouwen het Chinese beleid in Afrika als slechte hulp. Maar is het voor Peking niet gewoon business? Ze doen niet aan ontwikkelingssamenwerking. Inderdaad, en ze hebben er geen moeite mee dat toe te geven! Hun ontwikkelingsbeleid is slechts een manier om een voet tussen de deur te krijgen voor grote handelsakkoorden. Vraag is of het zo n slechte zaak is dat ze wegen aanleggen en infrastructuur bouwen zonder daarbij rechtstreeks grote budgetten uit te keren aan overheden. De keerzijde is dat het doorgaans gaat over leningen van ettelijke miljarden waar voorwaarden worden aan verbonden. Zo zou China Afrika met een nieuwe schuldenberg kunnen opzadelen. Wat stoort is dat China blijft schuilen achter een achterdochtig, antiwesters sentiment, om bijvoorbeeld pragmatische gesprekken met de EU uit de weg te gaan. Je kan best andere principes hanteren in je buitenlands beleid, maar je moet steeds bereid zijn om te praten. Die bereidheid is er vandaag nog veel te weinig. Vraag is hoe China zich zal gedragen als het nog meer macht verwerft op de internationale scène. Zal Peking blijven schuilen achter principes zoals non-interventie en soevereiniteit? Zal Peking dictaturen verder hun gang laten gaan? ELISE PIRSOUL THOMAS HIERGENS 10 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

11 RUBRIQUE AZIË UE Microfinanciering versterkt de positie van de vrouw in Vietnam Het Belgisch Ontwikkelingsagentschap werkte in een hecht partnerschap samen met de Vietnam Women s Union om de toegang tot financiële diensten voor vrouwen onder de armoedegrens veilig te stellen. Dit partnerschap heeft zijn eindstadium bereikt, waarin steun voor de sector van de microfinanciering een grote rol krijgt toebedeeld. Deze sector bouwt voort op het succes van het Vietnamees-Belgische kredietproject, dat al meer dan tien jaar het belang beklemtoont van kredietverlening aan vrouwen onder de armoedegrens. Zoals in vele ontwikkelingslanden, hebben Vietnamese vrouwen het vaak moeilijk om hun werk en de zorg voor hun gezin te combineren. Hoewel de Vietnamese economie het laatste decennium een spectaculaire groei van meer dan 7 procent per jaar kende en een navenant sterke daling van de armoede, bekleedt het land slechts de 113 e plaats op 169 wat gendergelijkheid betreft. 1 Vrouwen vormen de meest actieve groep ondernemers op microniveau, waarbij de meest uiteenlopende activiteiten worden ondernomen om het gezinsinkomen aan te vullen. Toch moeten heel wat Vietnamese vrouwen nog steeds een vorm van garantie vanwege hun echtgenoot kunnen voorleggen als ze leningen willen aangaan. Dankzij de toegang tot microfinancieringsdiensten kunnen de vrouwen deze hinderpalen omzeilen en krijgen zij meer keuzemogelijkheden. De dag van mevrouw Le Ngoc Trang Dai, 40, begint om 5 uur s morgens. Ze bekommert zich niet alleen om haar gezin, onder wie haar zwakke schoonouders, maar zorgt ook voor de dieren op de boerderij. Daarbij horen een aantal geiten die ze kon kopen dankzij een eenjarige lening van 100 euro van het Vietnamees-Belgische kredietproject. Mevrouw Le woont in een provincie die bekendstaat voor de teelt van tropische vruchten. Ik kocht vroeger fruit om te verkopen op de markt, maar de fruitverkoop is seizoensgebonden. Daarom besloot ik de lening te gebruiken om geiten te kopen. Dit voorbeeld van diversificatie van bestaansmiddelen illustreert als geen ander dat mensen een betere toegang Vrouwen enind ndep eprovincie Hai Phong organiseren ren zich om manden te vlechten, het resultaat van een opleiding in ondernemerschap van het Vietnamees-Belgische kredietproject. hebben tot krediet. Kleine boeren zoals mevrouw Le moeten altijd in staat zijn schokken op te vangen. Het uitbreken van de vogelgriep in 2006, waardoor pluimvee massaal moest worden afgeslacht, speelde mee in haar beslissing om geiten te gaan kweken, ook al duurt het langer vooraleer die slachtrijp zijn. Het Vietnamees-Belgische kredietproject verleent al meer dan tien jaar financiële diensten aan tienduizenden vrouwen op en onder de armoedegrens in 17 provincies van Vietnam. Het is gebaseerd op de Grameenbenadering waarbij kleine solidaire groepen worden gevormd, waarin individuen toegang krijgen tot leningen van 50 tot 150 euro en die terugbetalen in maandelijkse aflossingen met interest. De terugbetaling binnen het programma verloopt uitstekend. Leners hebben veel Mevr. Nguyen Thi Thuy Linh waardering voor het project, en niet alleen voor de positieve invloed op hun levensstandaard. Het beste aan het programma vind ik het sparen en de maandelijkse afbetalingen, dat is gemakkelijker voor plattelandsvrouwen zoals wij, vertelt mevrouw Le. De juiste financiële producten, en de mogelijkheid om de lening op regelmatige basis af te lossen, onderscheiden het Vietnamees-Belgische kredietproject van grotere en minder flexibele kredietinstellingen. Mevrouw Vu Thi Lien kocht een naaimachine om handdoeken te maken. Deze kleine onderneming stelde haar in staat om de opleiding van haar twee dochters en zonen te betalen, en ook om een degelijke latrine voor haar huis te bekostigen. Mevrouw Vu vertelt ons: Mijn man stierf in 1998 en ik had niet genoeg geld om mijn huis wat comfortabeler te maken. Dankzij het Vietnamees-Belgische kredietproject kon ze dat wel. Nu help ik mijn zonen om hun eigen huis te bouwen, vertelt ze. In de eindfase van het project worden inspanningen geleverd om een wholesale lending and capacity building facility op te zetten ter bevordering van duurzame microfinancieringsinstellingen. Doordat ze vlotter toegang hebben tot financiële diensten, zoals krediet, sparen en verzekeringen, kunnen vrouwen zoals mevrouw Le en mevrouw Vu verder bouwen aan een stabiel inkomen, beter in hun levensonderhoud voorzien en investeren in de toekomst van hun gezin. 1 Op basis van de meest recente indicatoren voor menselijke ontwikkeling van de VN. dimensie ie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS ULI- US

12 Nu Vietnam erin geslaagd is om in 2010 het statuut van middeninkomensland te verwerven, rijst de vraag waarom België Vietnam financieel blijft bijstaan. Is Vietnam immers niet één van die snelgroeiende Aziatische tijgers die jaarlijks een groeivoet van 6 à 7 procent voorleggen? Heeft Vietnam in 2010 de armoede niet tot onder 10 procent teruggedrongen? Zijn er geen olie en gas ontdekt in de zuidelijke wateren? Inderdaad, Vietnam doet het goed. Maar zoals de recente wereldwijde financiële crisis heeft bewezen, is er weinig nodig om een land en zijn bevolking terug onder de armoedegrens te dringen. Lage lonen Vietnam heeft de laatste decennia jaarlijks zowat 2 miljoen inwoners aan de armoede onttrokken. En de meeste Millenniumdoelen heeft Vietnam al gehaald. Dat is niet alleen dankzij de steun van internationale donoren zoals België maar vooral dankzij een aanzienlijke industriële ontwikkeling. Als lagelonenland kan Vietnam immers goedkoop goederen produceren. Maar deze evolutie heeft ook zijn prijs: de arbeidsomstandigheden zijn vaak ellendig, natuurlijke rijkdommen worden in een ijltempo opgeofferd en de vervuiling is enorm. Voeg hieraan toe dat Vietnam sterk Een stijgende zeespiegel zou de vruchtbare rijstvelden in het zuiden gedeeltelijk onder water zetten. door de klimaatsveranderingen zal getroffen worden een stijgende zeespiegel zou Ten derde moet de regering alle relevante innovatie bevordert en corruptie bestrijdt. de vruchtbare rijstvelden in het zuiden regelgeving uitvoeren over de veiligheid gedeeltelijk onder water zetten en men van producten, intellectueel eigendomsrecht en consumentenrecht. begrijpt dat Vietnam zijn huidige koers dringend zal moeten bijstellen. Het land zal Nu Vietnam de armoede grotendeels groeistrategieën die in het verleden succesvol bleken, moeten aanpassen om een mende uitdagingen met Vietnam delen. Het overwonnen heeft, wil België deze bijko- hoog-inkomensland te kunnen worden. samenwerkingsprogramma ondersteunt Weigert het deze aanpassingen, dan is de daarom de aanpassing aan de klimaatsveranderingen, en een goed bestuur. Zo hoopt kans groot dat het terugvalt in het groepje van arme of laag-inkomenslanden. België een belangrijke rol te spelen in het op te richten fonds dat Vietnam in staat De Vietna In juni dit jaar ondertekenden België en Vietnam hun zesde samenwerkingsakkoord. Belgie maakt van 2011 tot 2015 ongeveer 60 miljoen euro vrij om Vietnam in zijn ontwikkeling te steunen. Valkuil Een land kan de valkuil van het middeninkomen best voorkomen door te innoveren en het productieproces te verbeteren. Het concurrentievoordeel op basis van lage lonen en arbeidsintensieve productieprocessen is immers slechts tijdelijk. Gezien de competitie met de andere lagelonenlanden moet Vietnam dus dringend meer investeren in het onderwijs om het menselijk kapitaal en de binnenlandse innovatie te verbeteren. En Vietnam zal zich dringend moeten toeleggen op goed bestuur dat moet stellen om de nodige kennis op te doen over propere technologie. Het budget voor opleiding is verdrievoudigd om het Vietnamees menselijk kapitaal te versterken. Naast het nieuw samenwerkingsprogramma werd ook een economisch programma uitgewerkt dat de band tussen Belgische en Vietnamese ondernemingen zal versterken. België voerde al verkennende gesprekken over samenwerking rond voedselveiligheid. Ook de universitaire samenwerking tussen beide landen betreedt nieuwe paden (zie kader). DGD/Peter D'huys 12 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

13 AZIË Vietnam heeft de laatste decennia jaarlijks 2 miljoen mensen aan de armoede onttrokken. DGD/Peter D'huys mese tijger is nog jong 30 JAAR samenwerking België-Vietnam Ruim dertig jaar geleden al werd Vietnam een partnerland van België. De eerste jaren steunde ons land hoofdzakelijk de heropbouw. De tijdens de oorlog beschadigde infrastructuur was immers dringend aan herstel toe. Later verschoof de aandacht naar sociale sectoren en de plattelandsbevolking, om de impact van de economische hervormingen in de richting van een markteconomie te verzachten. Vandaag werkt België aan sterkere instellingen, capaciteitsopbouw en betere levenskwaliteit. Met de toenemende integratie van Vietnam in de regio en de wereld verleent ons land ook steun aan de Mekong River Commission (zie p.16). WEBSITE: boek 30 jaar samenwerking België-Vietnam brochure_vietnam_nl_ Echte samenwerking Kortom, de Belgische ontwikkelingssamenwerking staat in Vietnam voor nieuwe uitdagingen. De vroegere donorontvanger relatie heeft plaats geruimd voor een samenwerking waarbij beide landen informatie uitwisselen over duurzame en milieuvriendelijke economische groei. Dit is nieuw voor Vietnam maar niet voor de Belgische ontwikkelingssamenwerking die al 8 middeninkomenslanden onder haar partnerlanden telt. Dit verklaart trouwens waarom zij een aparte samenwerkingsstrategie met middeninkomenslanden wil uitwerken. Armoede mag dan al onderdrukt zijn, de weg naar een duurzame en milieuvriendelijke economische ontwikkeling is lang en moeilijk. Via het nieuw samenwerkingsprogramma met Vietnam hoopt België hiertoe bij te dragen. PETER D HUYS DGD/Peter D'huys Belgische en Vietnamese universiteiten zetten samenwerking op een nieuw spoor In een Memorandum of Understanding van april 2011 hebben de Belgische en Vietnamese universiteiten de wens uitgedrukt om hun samenwerking te vernieuwen. De nadruk ligt voortaan op gemeenschappelijke opleidingen en onderzoek. Er zal tevens geëxperimenteerd worden met formules van publiek-private samenwerking. De universiteiten willen ook hun beurzenprogramma s beter op elkaar afstemmen. Vietnamese partneruniversiteiten zoals Can Tho University, waar sinds 1998 intens mee wordt samengewerkt, zijn uitgegroeid tot internationaal erkende dynamische onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Met hen zullen de Belgische universiteiten voortaan meer op gelijke voet samenwerken. Voor de minder ontwikkelde Vietnamese instellingen blijft de klassieke aanpak van universitaire ontwikkelingssamenwerking aangewezen. Heel wat voormalige Vietnamese bursalen aan Belgische universiteiten bekleden vandaag topposities in Vietnam, zowel in de politiek, de bedrijfswereld als de academische wereld. Op initiatief van de Belgische ontwikkelingssamenwerking in Hanoi werd een website van Vietnamese alumni uitgewerkt (www.vietbelalumni.org). (Vlaamse universiteiten) (Franstalige universiteiten) dimensie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS

14 Een licht in de gruwel Bukavu, het Panzi-ziekenhuis. Een oord van vrede voor de veel te talrijke vrouwen die het slachtoffer werden van verkrachtingen in de streek. Zij kunnen hier terecht voor medische verzorging en psychosociale ondersteuning, voor hun re-integratie in de maatschappij en zelfs voor juridische follow-up Aan het hoofd van het ziekenhuis staat de stichter, zelf gynaecoloog en eeuwig bestrijder van het geweld tegen vrouwen: dokter Denis Mukwege. Zijn werk werd zopas bekroond met de Koning Boudewijnprijs. Lange tijd was dokter Mukwege de enige gynaecoloog in de regio. In 99 zag ik voor het eerst een vrouw met genitale letsels die iemand haar had toegebracht. Ik begreep er niets van en zij wilde mij toen ook geen verdere uitleg geven. Ik was ervan overtuigd dat deze afschuwelijke letsels een alleenstaand geval betroffen, maar in de daaropvolgende weken nam het aantal slachtoffers alleen maar toe. Vandaag nog horen deze verkrachtingen, die voorheen onbekend waren in het land, tot de dagelijkse realiteit in het Oost-Congo. Deze week werden er 102 vrouwen verkracht. Wie een vrouw vernietigt, vernietigt een hele maatschappij, betoogt de dokter, dit is een verschrikkelijk oorlogswapen in de handen van milities die zich schuilhouden op dit grondgebied dat rijk is misschien zelfs té rijk aan ertsen. En daarnaast spelen ook andere factoren mee: de vroegere opstandelingen die opnieuw in het reguliere leger werden geïntegreerd, de burgers die worden aangemoedigd door de banalisering van dit soort daden en de straffeloosheid die heel lang de regel was 1. Oorspronkelijk wou dokter Mukwege kinderarts worden, maar toen hij als jonge arts vaststelde in welke omstandigheden vrouwen moesten bevallen, besloot hij gynaecologie te studeren. Hij vestigde Ik verzorg de menselijke dwaasheid. zich in Bukavu, waar hij in 1999 het Panziziekenhuis oprichtte, een gezondheidscentrum dat hulp kon verlenen bij bevallingen. Al heel snel behandelde dokter Mukwege er vrouwen die het slachtoffer waren van seksueel geweld en vervulde het ziekenhuis een voorbeeldfunctie in het Gebied van de Grote Meren. De voorbije 10 jaar behandelde de gynaecoloog samen met zijn team meer dan slachtoffers. De patiënten krijgen een allround behandeling in het ziekenhuis. De medische zorgen, de maaltijden en geneesmiddelen zijn er gratis voor patiënten die er erg aan toe zijn en voor alle slachtoffers van seksueel geweld. Niet alleen fysische en emotionele letsels krijgen aandacht. In een transitcenter bereiden de patiënten zich voor op de herintegratie in de maatschappij. Ze worden er psychologisch opgevolgd en er wordt voor gezorgd dat ze vóór hun vertrek een inkomen hebben. Juridische diensten die binnen het ziekenhuis gevestigd zijn zorgen voor de juridische ondersteuning. Uiteindelijk komen de slachtoffers er fysisch en moreel bovenop en krijgen ze een zekere waardigheid terug. Mobiele ziekenhuizen zoeken de slachtoffers op het terrein op, om zowel de eerste zorgen als juridische raadgevingen te verstrekken. Tegelijk blijft de dokter onverminderd de gruwel waarvan hij getuige is aanklagen tegenover de wereld. Daartoe lanceert hij sensibiliseringscampagnes in de regio en zet hij meer personeel in voor de opvang van de slachtoffers. Jammer genoeg blijft de situatie onveilig. Het is niet uitzonderlijk dat we bij nieuwe slachtoffers van verkrachting vrouwen terugzien die we 2 jaar eerder voor dezelfde letsels hebben behandeld. Ik zou liever anoniem zijn dan wereldwijde erkenning te genieten voor een situatie die de wereld geen halt wil toeroepen, verklaarde Denis Mukwege op de receptie na de uitreiking van de prestigieuze Koning Boudewijnprijs. België was als pionier de aansturende kracht in de strijd tegen seksueel geweld in Congo. Het ondersteunt sinds 2004 een gezamenlijk programma in de strijd tegen seksueel geweld. Momenteel werkt België mee aan een globale aanpak met medische, psychosociale en juridische begeleiding en met een re-integratieprogramma voor de slachtoffers van seksueel geweld, in het kader van het Plan de stabilisation et de reconstruction in het oosten van Congo (STAREC - zie Dimensie 3 2/2011). België beloofde aan het Panzi-ziekenhuis een zuurstofeenheid voor het operatiekwartier en voor de intensivecareafdeling. ELISE PIRSOUL 1 Momenteel lopen de eerste processen en veroordelingen van militairen die schuldig werden bevonden aan verkrachtingen, zie Dimensie 3 nr. 2/2011. Volgens een enquête van het American Journal of Public Health is het aantal verkrachtingen in Congo gestegen tot 1152 vrouwen per dag, ongeveer 48 per uur, of 26 keer meer dan de schattingen van de VN. ONLINE Panzi-ziekenhuis: 14 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

15 GENDER Stefaan Vanfleteren Sinds 1978 wordt de Koning Boudewijnprijs, waaraan een bedrag van euro is verbonden, uitgereikt aan pioniers van de sociale vooruitgang in de ontwikkelingslanden. Naast de financiële steun die hij vertegenwoordigt, is de prijs ook goed voor de zichtbaarheid en promotie van de laureaten. Bekende laureaten van de laatste jaren waren onder meer Ousmane Sy, Paulo Freire en Mohamed Yunus. dimensie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS

16 DE MEKONG twistappel tussen STUWDAMMEN IN CHINA economische ontwikkeling en duurzaam leven De Mekong de tiende langste rivier ter wereld is van levensbelang voor miljoenen mensen. Maar vooral de stuwdammen bedreigen mens en milieu. Via de Mekong River Commission stuurt België bij naar een volwaardig duurzame ontwikkeling. Internationals Rivers Alleen China heeft dammen op de Mekong zelf. Voorlopig zijn het er 3, maar men overweegt nog 12 extra dammen te bouwen. Manwan was de eerste (1 miljoen m³, Megawatt). Xiaowan is gigantisch: 15 miljard m³ en Mw als alle generatoren geïnstalleerd zijn. Stuwdammen verbruiken geen water (zoals irrigatiedammen) maar ze verstoren de normale stroming omdat ze het water tijdelijk ophouden. Dit heeft overduidelijk effecten stroomafwaarts: lager waterniveau voor scheepvaart, minder visvangst, met uitsterven bedreigde vissoorten MEKONG RIVER COMMISSION De Mekong River Commission is een overlegorgaan tussen Cambodja, Laos, Thailand en Vietnam. De vier landen werken samen aan de duurzame ontwikkeling van de Mekongrivier, hun common treasure. De Commissie overlegt jaarlijks met de landen van het hogere bekken: Myanmar en China. Samenwerking met China, waar de bronnen van de Mekong zich bevinden, wordt een prioriteit. De Commissie is actief in domeinen zoals irrigatie en droogtebeheer, navigatie, hydro-elektriciteit, overstromingsbeheer, visserij, milieu en toerisme. België steunt 2 domeinen: navigatie (8 miljoen euro van ) en duurzame hydro-elektriciteit (3 miljoen euro van ). ONLINE XAYABURI De vraag voor een megadam in Xayaburi in Laos (225 miljoen m³, 1260 Mw, 3,5 miljard USD) komt vooral uit Thailand. Dat land heeft immers nood aan (hernieuwbare) energie. Voor Laos dat de elektriciteit vrijwel volledig naar Thailand zou uitvoeren, betekent de dam een welkome bron van inkomsten. Maar de ngo s en de stroomafwaartse landen (Cambodja en Vietnam) hebben bezwaren. Het gewijzigde debiet (en diepte) zou de vispopulatie schaden. Het moerasgebied in het Zuiden van Laos kan opdrogen. Een studie door België meegefi nancierd stelt voor de bouw met 10 jaar uit te stellen voor meer diepgaande impactstudies. De ministers van de MRClanden hebben hun beslissing uitgesteld tot oktober HET TONLE SAP-MEER Het Tonle Sap-meer is enig in de wereld als meer-rivierstelsel. Tijdens het droge seizoen stroomt het water uit het meer in de Mekong, tijdens het natte seizoen vloeien massa s water vanuit de Mekong terug in het meer. Het visrijke meer is van vitaal belang voor de helft van alle Cambodjanen en het hele lagere Mekongbekken. Colocho MEKONGBEKKEN km² Hoger bekken (China, Myanmar) en lager bekken (Thailand, Laos, Cambodja, Vietnam) 60 miljoen mensen in het lagere bekken MEKONGRIVIER Lengte: km (tiende langste rivier ter wereld) Debiet: m³ per seconde (gemiddeld), m³ per seconde (maximaal) Rijk aan mineralen en biodiversiteit Economische topper: handel, visvangst, transport, toerisme, landbouw (rijst, garnalen, groenten, fruit) NAVIGATIE TUSSEN PHNOM PENH EN DE MONDING België leverde fi nanciering én expertise voor: een akkoord voor vrijheid van navigatie - ook voor vreemde schepen - tussen Cambodja en Vietnam (gebaseerd op het Scheldeverdrag tussen België en Nederland). de uitbouw van een betrouwbare vaargeul. Het diepste en veiligste traject werd met rivierboeien afgebakend, die via pylonen in contact staan met een satelliet. Hierdoor kunnen boten die op de Mekong varen zich laten leiden door een soort GPS-systeem, zodat obstakels vermeden worden. een navigatieplan voor Cambodja dat de Wereldbank uitvoert. Mekong River Commission/Lieven Geerinck 16 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

17 CHINA THEMATISCHE FICHE DE MEKONG Huay Xay LAO PDR Luang Prabanga Xayabury y VIET NAM Hanoi NAVIGATIE IN LAOS De Mekong in Laos kent tijdens het droge seizoen een lage waterstand. Dit bemoeilijkt de binnenscheepvaart. In de meeste gebieden is de Mekong de enige verkeersweg (goederen naar markt, kinderen naar school). Het navigatieprogramma heeft permanente boeien geïnstalleerd om de navigatie te vergemakkelijken. Vientiane Pakxanh PAK MUN Nongh Khai Nakhon Phanom Thakhek THAILAND Mukdahan Savannakhet Pak Mun is één van de stuwdammen in het lagere Mekongbekken, op een zijrivier van de Mekong in Thailand (136 Mw). Het totale potentieel van het lagere bekken bedraagt Mw. Stuwdammen hebben wel een grote sociale en milieu-impact. Gorgo Pakxe Bangkok Siem Reap Muang gkhong Stung Treng CAMBODIA A MOERASSEN De Mekong gaat in het Zuiden van Laos over in een uitgestrekt moerasgebied. Dat gebied fungeert als een spons en is belangrijk voor de waterhuishouding stroomafwaarts. Scheepvaart van Laos naar Cambodja is niet mogelijk door watervallen. Tun Myint Kratie Kampong Chhnang Kampong Cham MEKONG-DELTA Phnom Penh Ho Chi Minh Long Xuyen Can Tho My yt Tho In de Mekong-delta splitst de Mekong zich in verschillende armen. Deze dichtbevolkte Vietnamese provincie produceert de helft van alle rijst in Vietnam, en kweekt vissen en garnalen. Olivier Laumann dimensie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS

18 RUBRIQUE DE PRIVÉ-SE Naar het voorbeeld van andere Aziatische tijgers is de armoede in Vietnam de jongste 15 jaar aanzienlijk verminderd als gevolg van een gestage economische groei (7% per jaar). Een goede gelegenheid om ons licht op te steken bij BIO, de Belgische investeringsmaatschappij voor ontwikkelingslanden, over de rol en de uitdagingen van de privésector in Azië en in ontwikkelingslanden. Ontwikkelingsregio s oefenen niet altijd een grote aantrekkingskracht uit op investeerders. Er zijn te veel risico s, er is gebrek aan infrastructuur en opgeleid personeel. Multinationals die het risico toch aandurven, bekommeren zich nauwelijks om de sociaal-economische gevolgen in het gastland. En de lokale bedrijven hebben te weinig geld om hun activiteiten te ontwikkelen en volop hun rol te spelen als economische en sociale motor. Om aan het gebrek aan kapitaal en lange termijnkrediet te verhelpen, gaf de Belgische ontwikkelingssamenwerking gestalte aan BIO, de Belgische investeringsmaatschappij voor ontwikkelingslanden. Dimensie 3 sprak met Dimitri Van Raemdonck, senior investment officer bij BIO. BIO vraagt altijd een advies aan de attachés ontwikkelingssamenwerking. GPV De chocoladefabriek Grand-Place Vietnam integreert de lokale productie van cacaobonen in zijn circuit. Waarom zette de Belgische ontwikkelingssamenwerking een zuiver economisch instrument op dat los staat van de gebruikelijke doelstellingen van de ontwikkelingssamenwerking? Met de oprichting van BIO onder staatssecretaris Eddy Boutmans werd een andere weg ingeslagen. Opdat een land zich kan ontwikkelen moet je rijkdom creëren. Welnu, deze rijkdom kan worden verschaft door de privé-sector, die in ontwikkelingslanden over te weinig financiering beschikt. Aangezien investeren in het Zuiden een groot risico inhoudt, rekenen banken zeer hoge rentevoeten aan op zeer korte termijn, voorwaarden dus die moeilijk liggen voor kleine bedrijven. BIO blijft ook op lange termijn toegankelijk en biedt oplossingen die aangepast zijn aan de noden van kleine en middelgrote ondernemingen (KMO s). Een aantal soortgelijke initiatieven die in andere Europese landen werden opgestart, hadden hun nut reeds bewezen. Eerst financierde BIO intermediaire instellingen zoals microfinancieringsinstellingen 18 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

19 RUBRIQUE AZIË CTOR is de weg naar economische en sociale ontwikkeling? en banken die zich richten op KMO s, en leerde zo van hun ervaring op het terrein. Sinds 2004 investeert ze rechtstreeks in KMO s, die uit hun natuur een rechtstreekse impact hebben op de plaatselijke gemeenschap, de streek en het land waarin ze werken. Zonder twijfel is de ondersteuning van de privésector een noodzakelijke vorm van ontwikkelingssamenwerking, complementair met de gebruikelijke aanpak. Aan de hand van welke criteria kiest BIO de investeringen? De projecten en bedrijven waarin BIO investeert moeten economisch duurzaam zijn en een zo groot mogelijke impact hebben op ontwikkeling: creëren van werkgelegenheid, opleiding, degelijke werkomstandigheden. We toetsen de projecten ook op de criteria die zijn vastgelegd in de Belgische wet over ontwikkelingssamenwerking: gender, milieu, goed bestuur, aidsbestrijding, enz. We verschillen hierin met andere banken die enkel letten op de rendabiliteit van een bedrijf. BIO financiert altijd lokale bedrijven. Essentieel is dat een project het lokale economische weefsel versterkt, waardig werk creëert, knowhow ontwikkelt en de levensomstandigheden van de bevolking verbetert. BIO vraagt altijd een advies aan de attachés ontwikkelingssamenwerking van de ambassade van België in het gastland. Met hun ervaring op het terrein gaan ze na of onze informatie klopt en geven ze ons de garantie dat het project leefbaar is. Bij onze keuze laten Bio-invest BIO investeerde euro in Grand-Place Vietnam (GPV), de enige chocoladefabrikant in Vietnam. De passie voor chocolade van een Belgisch zakenman leidde tot de oprichting van GPV, de eerste fabriek van Belgische chocolade die vooral bestemd is voor de Vietnamese markt. Er bestond wel een cacaosector in het land maar deze raakte in het slop. De chocoladefabriek GPV creëerde een groot aantal waardige arbeidsplaatsen en maakt geen gebruik van kinderarbeid. De Europese knowhow werd overgedragen aan de Vietnamese kaderleden. De fabriek produceert ton chocolade per jaar en kan in Vietnam op een grote afzet rekenen. Ze exporteert intussen ook naar de Verenigde Staten, China en India. Deze export kan het land een groot aantal vreemde valuta opleveren. Sinds 2011 voert GPV niet langer cacao in. Ze maakt voor haar productie gebruik van de lokale cacaoteelt, wat een inkomen verschaft aan de kleine lokale telers. GPV we ons ook leiden door de geografische en sectorale prioriteiten van de Belgische ontwikkelingssamenwerking, zoals de landbouw in DR Congo. BIO investeert in Zuidoost-Azië. Hoe onderscheidt de Aziatische markt zich van Afrika? BIO investeert in India, Cambodja, Vietnam en Indonesië. Azië wordt gekenmerkt door een regionale dynamiek die Cacaobonen liggen te drogen. wordt aangestuurd door voortrekkers zoals India en China. Hierdoor is het bankenaanbod uitgebreider, de markt beter gestructureerd en ligt de vraag hoger. Sommige landen zoals Vietnam en Cambodja zeilen mee op deze dynamiek, maar de privésector blijft er kampen met een gebrek aan lange termijnkapitaal. Ook Afrika kent een forse groeispurt, maar heeft nog niet hetzelfde niveau van economische ontwikkeling van Azië bereikt. Daarom is dit continent, en Centraal-Afrika in het bijzonder, een hoge prioriteit voor BIO. Eind 2010 maakte de Belgische regering een bedrag van 9 miljoen euro vrij en kende ze aan BIO een extra bedrag toe van 105 miljoen euro. Gevoegd bij de vorige financieringen, beloopt het totale investeringsbedrag begin miljoen euro, kapitaal en subsidies niet inbegrepen. ONLINE dimensie 3 I JUNI-JULI-AUGUSTUS

20 INDUSTRIËLE, BIOLOGISCHE EN EERLIJKE LANDBOUW VAN HIER EN ELDERS: De productie in vraag gesteld Volgens de Voedsel en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties wordt wereldwijd een derde van al het geproduceerde voedsel weggegooid. In ontwikkelingslanden vooral door slechte wegen en misoogsten, in het Westen vaak gewoon als overschotten, omdat we het niet op krijgen. Is eerbied voor voedsel, voor de eerlijke en duurzame productie ervan, een bewuste keuze voor de westerse consument, en kan hij er ook de meer dan 900 miljoen hongerigen in het Zuiden mee helpen? Dimensie 3 ging de boer op. Goede of slechte boeren, dat bestaat niet Voor Piet Van Themsche, voorzitter van de Boerenbond en Agricord, moeten beide landbouwsystemen, korte keten en traditioneel, naast elkaar bestaan. De boer maakt zelf de keuze, vanuit een economische logica. In Europa groeit het deel van de markt dat vraagt naar duurzame productiemethodes, bio, korte keten of andere, waarbij nabijheid tussen producent en consument centraal staat. De landbouw moet op die kans inspelen, maar het blijft een niche, die momenteel goed is voor maximum 5% van de voedselproductie. Anderzijds zie je een evolutie van verduurzaming in de traditionele mainstream landbouw. Meer met minder. Dat betekent met minder inputs de effectiviteit verhogen, onder meer door genetica en teelttechnieken. De laatste 15 jaar zie je daardoor erg gunstige evoluties in het gebruik van bestrijdingsmiddelen, verzuring of de emissie van fi jn stof. In de toekomst zal men aan de traditionele landbouw nog meer beperkingen opleggen, vanuit de maatschappelijke vraag naar biodiversiteit, waterkwaliteit, klimaat. Deze kosten, die niet in de marktprijs verrekend kunnen worden, zullen door de maatschappij gedragen worden. De korte keten van zijn kant rekent die extra kosten rechtstreeks door aan de consument. Wat de duurzaamheid van de landbouw betreft, zal het economische steeds dé drijfveer van de boer blijven. De vraag of hij er zijn boterham kan mee verdienen, zal steeds zijn keuze voor deze of gene methode bepalen. Nog vanuit economisch oogpunt kan de korte ketenlandbouw, die evenwaardig is aan de zeer gespecialiseerde landbouw, maar een deel van het verhaal zijn. Men mag niet vervallen in het nostalgische verhaal van de zelfvoorzienende boer. Ernaast moet immers de zeer gespecialiseerde en heel productieve traditionele landbouw zijn rol blijven vervullen. De globale tendensen zoals de uitbreiding van de megasteden, de klimaatontwikkeling en de evolutie naar hernieuwbare energie maken die vraag noodzakelijk. Wel dienen de globale inspanningen, zoals nu binnen de G20, te worden verdergezet om de recente volatiliteit van de voedselprijzen een halt toe te roepen. Want de vraag blijft of men voedsel, als basisrecht, srecht, wel als een gewoon handelsgoed kan behandelen. RVV De consument is ook een actor Catherine is lid van een gemeenschappelijke aankoopcentrale. Ze legt uit waarom ze heeft gekozen voor alternatieve consumptie. Alternatieve consumptie betekent dat mensen in groep gewone consumptieartikelen rechtstreeks bij de lokale bioproducent halen. Ik ben even gaan stilstaan bij ons consumptiegedrag. Ik groeide op in een gezin dat een moestuin had, dat melk en kaas op de boerderij om de hoek kocht. Dat lag voor de hand. Toen ik in Brussel studeerde, had ik er snel genoeg van smakeloos fruit en het gebrek aan contact met de producent. Op de markt maakte ik kennis met bioproducenten en ik ben op hun boerderij geweest. Sindsdien kies ik ervoor alleen nog bioproducten te kopen: voor de smaak, omdat ze lokaal geteeld zijn, en voor het plezier dat het ontdekken van sommige producten mij verschaft. Zo ontdekte ik groenten die in de vergetelheid zijn geraakt zoals de aardpeer, de witte peen en Belgische kazen waarvan ik het bestaan zelfs niet vermoedde. Maar de prijs van bioproducten bleef een struikelblok. Ik besloot deel te nemen aan de oprichting van een gemeenschappelijke aankoopcentrale (GAC) in Brussel. Ik ben echt gewonnen voor deze formule: er is niet alleen het groepsgebeuren, een ander voordeel is dat je kunt bestellen wat je wilt en dat je de producent kent. Joël, onze producent, heeft een boerderij in Waals-Brabant en hij houdt van zijn vak. De groep heeft met Joël een vertrouwensband die afwijkt van de klassieke commerciële boodschap. Door haar producten bij Joël te kopen, zorgt de GAC ervoor dat Joël en zijn werknemers een eerlijk loon ontvangen en in degelijke arbeidsomstandigheden kunnen werken. Want ook dat is voor mij biologische landbouw: zich bekommeren om anderen en om de omstandigheden waarin ze moeten werken. Ik ben er stellig van overtuigd dat de consument ook een actor is. Hij kan met zijn daden de wereld tot een betere plek maken. Als kleine schakel in het geheel, heeft hij de macht om te beslissen waar en bij wie hij koopt, welke producten hij zich aanschaft en hoe hij daarbij te werk gaat. EP 20 JUNI-JULI-AUGUSTUS 2011 I dimensie 3

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Zuidoost-Azië Opgave 5 Stuwdammen in Myanmar Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1 en de atlas. De provincie Kachin in het noorden van Myanmar is geschikt

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Naam : Klas : Datum :

Naam : Klas : Datum : Duurzame ontwikkeling Over duurzame ontwikkeling circuleren inmiddels honderden definities. Vaak wordt de internationaal aanvaarde definitie uit het rapport "Our Common Future" (Brundtland-rapport, 1987)

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

Advies over de strategienota s van DGOS

Advies over de strategienota s van DGOS Commission Femmes et Développement Commissie Vrouwen en Ontwikkeling Advies over de strategienota s van DGOS gevraagd door de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking, de heer Eddy Boutmans, voorbereid

Nadere informatie

De Geo 2 bk Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1

De Geo 2 bk Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 De Geo 2 k Aardrijkskunde voor de onderouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk 1 Azië! Deel van de wereld Start 1 Azie is een land / een werelddeel / een grote stad. Oost- en Zuidoost-Azië

Nadere informatie

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org Quiz 1. Hoeveel jongeren wereldwijd tussen 15 en 24 jaar kunnen niet lezen en schrijven? 4 miljoen 123 miljoen 850 miljoen 61% van hen zijn jonge vrouwen. Bron: www.un.org 2. Over de hele wereld is het

Nadere informatie

Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de

Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de middelen voor biobrandstof te produceren. Cuba neemt wereldwijd

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR De Argentijnse Republiek, de Federatieve Republiek Brazilië, de Republiek Paraguay, de Republiek ten oosten van de Uruguay, de

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor?

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Erwin Wauters Senior Onderzoeker Melle, 27 maart 2015 WAT IS DE VRAAG EIGENLIJK Wat na de quota Wit goud of zwarte sneeuw?* De meningen

Nadere informatie

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Millenniumdoelstelling 7: Een duurzaam leefmilieu 1 Inhoud Voorwoord... 3 Waterproblemen in Namibië... 4 Acties ter plaatse... 7 Waterschaarste... 8 Voeg de afbeelding

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen Koude Oorlog Amerikaanse buitenlandse politiek communisme rivaliteiten tussen de Sovjet-Unie en China nationalistische bewegingen dekolonisatie Twee grote processen Koude oorlog Nationalisme en dekolonisatie

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Arigato opdrachtenblad Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Lesuurpakket Arigato Thema s: oorlogsverleden; mensenrechten; vergeven; herdenken. Verdiepingsopdrachten:

Nadere informatie

Armoede en ongelijkheid in de wereld. Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016

Armoede en ongelijkheid in de wereld. Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016 Armoede en ongelijkheid in de wereld Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016 Wat gaan we bestuderen? Wanneer en hoe zijn armoede en ongelijkheid op de agenda van

Nadere informatie

Het gesproken woord geldt

Het gesproken woord geldt Het gesproken woord geldt Toespraak van de Eerste minister van België Yves Leterme ACHTSTE TOP VAN STAATSHOOFDEN EN REGERINGSLEIDERS ASIA-EUROPE MEETING Excellenties, waarde Collega s, 4 oktober 2010,

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Haal het zuiden in huis De tentoonstellingen en de stand van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking

Haal het zuiden in huis De tentoonstellingen en de stand van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking Haal het zuiden in huis De tentoonstellingen en de stand van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking DGD / Thomas Hiergens Ontleen gratis de tentoonstellingen van de belgische ontwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016

Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016 Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016 Hartelijk dank aan mevr. Coninsx en Eurojust. De rol van Eurojust als medeorganisator

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

3. Meer dan de helft van de 57 miljoen niet-schoolgaande kinderen leeft in Afrika bezuiden de Sahara. Juist Bron: www.un.org

3. Meer dan de helft van de 57 miljoen niet-schoolgaande kinderen leeft in Afrika bezuiden de Sahara. Juist Bron: www.un.org of fout 1. In Afrika bezuiden de Sahara is het aantal personen in extreme armoede gestegen tussen 1990 en 2010. 290 miljoen in 1990, 414 miljoen in 2010. 2. Tussen 2000 en 2011 is het aantal niet-schoolgaande

Nadere informatie

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 China, globalisering en milieuproblematiek Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 Economisch Socio-cultureel Politiek Milieu Globalisering Globaal milieubeleid in een notendop Sinds 1972 op internationale agenda

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Van Thuy, Pham Title: Beyond political skin : convergent paths to an independent

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 69 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 ingediend overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het

Nadere informatie

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl DSH-2014.500215 Datum 19 september 2014

Nadere informatie

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014 Mr. Muilder Maatschappij Voorwoord Omschrijving: Een dictatuur is dat een iemand de absolute macht heeft en dat er in dat land geen democratie heerst. Motivatie: Ik heb voor dit

Nadere informatie

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid?

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? Door Rik Lo & Lisa Gerrits 15-03-13 Inhoud: Inleiding Deelvraag 1 Deelvraag 2 Deelvraag 3 Deelvraag 4 Hoofdvraag & Conclusie

Nadere informatie

Discussie Thema 1: Veranderende migratiestromen

Discussie Thema 1: Veranderende migratiestromen Discussie Thema 1: Veranderende migratiestromen Stap 1. Bekijk onderstaande kaart: De migratiestromen in de wereld. o Naar welke continenten migreren de meeste mensen in de wereld? o Wat weet je over de

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie sociale zaken en milieu 19 september 2003 APP 3590/1-16 AMENDEMENTEN 1-16 Ontwerpverslag (APP 3590) Joaquim Miranda en Gado Boureïma (Niger) over duurzaam

Nadere informatie

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012 Delta Lloyd Asset Management Themapaper Myanmar 10 juli 2012 Myanmar in ontwikkeling Onstuimige geschiedenis Myanmar, voorheen Birma, is een van oorsprong boeddhistische staat, ingeklemd tussen China,

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID

HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen financieren = werkgelegenheid en inkomen creëren In ontwikkelingslanden

Nadere informatie

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin Katakle Business Plan 2011 2018 Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin 0 1. Inleiding Achtergrond De Katakle investeerdersgroep werkt sinds 2008 met The Hunger Project aan het einde

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

West-Afrika, grondstoffenrijk maar industriearm

West-Afrika, grondstoffenrijk maar industriearm West-Afrika, grondstoffenrijk maar industriearm Luc Zwartjes 1. Fysisch kader van West-Afrika: a. Duid op de kaart de belangrijkste reliëfeenheden aan: gebergteketen (bruine lijn), plateua (geel) en vlakte

Nadere informatie

Doe veilig zaken het is gedekt!

Doe veilig zaken het is gedekt! Doe veilig zaken het is gedekt! Vooruitgang brengt altijd risico s met zich mee Frederick B. Wilcox Waar ligt u s nachts wakker van? Zorgen over niet betaald worden? Geen bankkrediet verkrijgen? Cashflow

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Trading our health away Handeltje in gezondheid?

Trading our health away Handeltje in gezondheid? Trading our health away Handeltje in gezondheid? Inhoud I. Is het erg, dokter? 1. Neem de pols : Begrippen definiëren 2. Documentaire : Helse visserij 3. Quiz : De beweegredenen voor vrijhandel 4. Sprekende

Nadere informatie

Ondernemers voor Ondernemers B2B - Extra inzet voor het Zuiden

Ondernemers voor Ondernemers B2B - Extra inzet voor het Zuiden Ondernemers voor Ondernemers B2B - Extra inzet voor het Zuiden Samen het Zuiden vooruit helpen Ondernemers voor Ondernemers is een Belgische vereniging met ngo's en particuliere bedrijven als leden. De

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015

Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015 Bronnenboekje Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015 Inhoud pagina Bronnen bij A The North & South of England 2 Bronnen bij B De geografie van Twitter 4 Bronnen bij C Natura 2000 en de IJsseldelta

Nadere informatie

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ACP-UE/101.868/B 19.3.2015 ONTWERPVERSLAG over de financiering van de investeringen en de handel, met

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera

Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera MIJNBOUW AKKOORD OF NIET AKKOORD? STELLING 1 Bodemrijkdommen moeten ingezet worden voor de ontwikkeling van het land De overheid in de Cordillera:

Nadere informatie

HERINNEREN HERINNEREN STRIJDEN STRIJDEN VIEREN LEVENSLOOP. Samen 24 uur in beweging tegen kanker.

HERINNEREN HERINNEREN STRIJDEN STRIJDEN VIEREN LEVENSLOOP. Samen 24 uur in beweging tegen kanker. VIEREN HERINNEREN HERINNEREN LEVENSLOOP Samen 24 uur in beweging tegen kanker. Bij kanker komt het erop aan de juiste keuzes te maken. Die keuzes zijn vitaal om te vermijden dat de ziekte in onze plaats

Nadere informatie

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Bij deze opgave horen figuur 3 en de teksten 7 tot en met uit het bronnenboekje. Gebruik tekst 7. Er zijn twee vormen van dictaturen: autoritaire en totalitaire

Nadere informatie

Noord-Zuid voor lokale besturen. Geldtransfers naar het buitenland

Noord-Zuid voor lokale besturen. Geldtransfers naar het buitenland Noord-Zuid voor lokale besturen Geldtransfers naar het buitenland Geldtransfers naar het buitenland Hoewel het concept van de stedenband zich richt op het uitwisselen van kennis en ervaring tussen collega

Nadere informatie

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie 83 November 2014 Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi Sarah Botterman (GFK Belgium) Colofon Wilt u meer weten

Nadere informatie

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen.

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen. RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 18 mei 2009 (26.05) (OR. en) 9909/09 DEVGE 147 E ER 187 E V 371 COAFR 172 OTA van: het secretariaat-generaal d.d.: 18 mei 2009 nr. vorig doc.: 9100/09 Betreft: Conclusies

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

Nieuwsmonitor 6 in de media

Nieuwsmonitor 6 in de media Nieuwsmonitor 6 in de media Juni 2011 Nieuws - Europa kent geen watchdog ANTWERPEN/BRUSSEL - Het Europese beleidsniveau krijgt in de Vlaamse TV-journaals gemiddeld een half uur aandacht per maand. Dat

Nadere informatie

CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten. Economie

CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten. Economie Economie CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten China als investeerder in Europa Chinese investeringen in Europa nemen snel in omvang toe. Volvo Cars is tegenwoordig eigendom

Nadere informatie

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar Docentenhandleiding I. DOELSTELLINGEN de belangstelling voor Europa en de Europese Unie bevorderen bij kinderen in de leeftijdsgroep

Nadere informatie

Examen HAVO. Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl. aardrijkskunde

Examen HAVO. Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl. aardrijkskunde Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl Examen HAVO 2014 tijdvak 1 vrijdag 16 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Tot 1978 was China ondanks zijn grootte een geïsoleerd land. Daar kwam verandering in toen partijleider Mao Zedong werd opgevolgd door Deng Xiaoping en China haar economie

Nadere informatie

Congo: : van oorlog naar vrede. Informatiefiche 1

Congo: : van oorlog naar vrede. Informatiefiche 1 Informatiefiche 1 Grondstof Meest producerende landen Aandeel in wereldproductie Kobalt DR Congo, Zambia, Marokko & Westelijke Sahara 51 % Industrieel Diamant DR Congo, Botswana, Zuid-Afrika 49% Koper

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Aarde, werk van onze handen?

Aarde, werk van onze handen? Stichting Oecumenische Vieringen Eindhoven (SOVE) Aarde, werk van onze handen? Zaterdag 1 november 2014 18.30 uur Toespraak: Rijkdom in onze aarde: bron voor ontwikkeling en conflict: Olie in Zuid-Soedan

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN WERKb L a D WERKBLAD met terugwerkende kracht met terugwerkende kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN Dit werkblad is een voorbereiding op je bezoek aan de vaste tentoonstelling Met Terugwerkende

Nadere informatie

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen Prioriteiten 2014-2019 Wie zijn wij? Wij zijn de grootste politieke familie in Europa, gedreven door een centrumrechtse politieke visie. Wij vormen de Fractie van de Europese Volkspartij (christendemocraten)

Nadere informatie

Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS

Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS Home (/plus) Correspondent 'Suiker' (http://www.standaard.be/plus/tag/suiker) INTERVIEW DAVID SANDERS PROFESSOR VOLKSGEZONDHEID IN ZUID AFRIKA Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS 07 JULI 2015 loa Professor

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

Plan België in een notendop

Plan België in een notendop Plan België in een notendop Plan België 1 het Plan Foto: Plan / Sigrid Spinnox Verander de toekomst van kinderen in het Zuiden en hun gemeenschap Wie zijn we? Plan België is een onafhankelijke niet-gouvernementele

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter

Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter Naar een nieuw en modern belastingsysteem #jijmaaktmorgen België is uitzonderlijk. Je belast kapitaal niet en je overbelast arbeid. Dat moet je dus herzien. Pascal Saint-Amans

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

Het Kinderrechten lespakket

Het Kinderrechten lespakket Het Kinderrechten lespakket want ieder kind kan de wereld in beweging brengen Multiple choice quiz Op www.kidsrights.nl/scholen vindt u quizvragen met multiple choice antwoorden, die uitnodigen tot doorpraten

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie