Besluiten over pensioenen moeten evenwichtig zijn

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Besluiten over pensioenen moeten evenwichtig zijn"

Transcriptie

1 In dit nummer onder meer Jan Barendse over het CvB 1 In maart besluit over toeslagen 2 Verspreiding van PDN-pensioengerechtigden naar postcodegebied 3 Gepensioneerd in China 4 Toeslagen- of indexatielabel 5 Dekkingsgraad PDN 6 Goed om te weten 7 Column: Merels en een bom 8 Pensioen van alle kanten De pensioenen van PDN kunnen op allerlei manieren bekeken worden. Er zijn externe en interne controleurs. In deze uitgave vertelt Jan Barendse iets over de interne controle door het College van Belanghebbenden. Een heel andere manier om tegen de pensioenen aan te kijken, is wat de pensioengerechtigden met hun pensioengelden doen. Henk Meijer is zelfs in China terecht gekomen, zo vertelt hij in deze Pensioencontact. Hoe groot de kans is dat in de toekomst toeslagen (indexatie) op de pensioenen worden verleend, daarover gaat het toeslagen- of indexatielabel dat op pagina 5 wordt toegelicht. Verder in dit nummer de column van Henk en Goed om te Weten over wat het pensioenfonds al dan niet van een gepensioneerde wil weten als die verhuist. Pensioencontact Pensioencontact is een uitgave van Pensioenfonds DSM Nederland Voorzitter Jan Barendse van het College van Belanghebbenden Besluiten over pensioenen moeten evenwichtig zijn februari 2010 No. 54 Jan Barendse, foto Annemiek Mommers Colofon Pensioencontact verschijnt drie keer per jaar en is bestemd voor mensen die een uitkering ontvangen van PDN Illustraties Geert Setola Realisatie Afdeling Communicatie DSM Pension Services Foto s Annemiek Mommers, Henk Meijer Graphic Robert Muts Druk PPM Event & Media Support, Meerssen Redactieadres PDN t.a.v. Harry Coerver Postbus 6500, 6401 JH Heerlen harry dsm. com Pension Desk Voor blinden en slechtzienden is een gesproken versie van Pensioencontact kosteloos verkrijgbaar. Jan Barendse ging acht jaar geleden met prepensioen. Hij had toen 40 jaar bij DSM gewerkt. Laatstelijk in de functie van controller bij DSM Agro. Maar ook al is hij inmiddels 70 jaar, tijd om achter de geraniums te zitten, heeft hij in al die jaren niet gekregen. Barendse is sinds twee jaar de voorzitter van het College van Belanghebbenden van PDN. Vanuit die functie is hij nauw betrokken bij de ontwikkelingen in het pensioenfonds. Dat hij gekozen werd in dat college is niet zo vreemd. Al in de tijd toen hij nog bij DSM werkte, was hij lid van de COR en de CEOD (de Commissie Extern Overleg DSM). Toen al was Barendse betrokken bij allerlei arbeidsvoorwaardelijke en financiële zaken. Na zijn pensioen was hij, voor wat tegenwoordig Synergo-vhp heet, te vinden in de CEOD. Hij is dus geen vreemdeling in het Jeruzalem van arbeidsvoorwaarden en pensioenen. Als voorzitter van het College van Belanghebbenden geniet hij geen grote bekendheid bij de gepensioneerden van DSM. Dat is geen goede zaak, vindt hijzelf. Niet dat hijzelf zo graag bekend wil zijn, maar het College van Belanghebbenden zou meer bekend moeten zijn onder

2 gepensioneerden, is zijn mening. Barendse: In dat college zitten naast drie vertegenwoordigers van de werknemers en drie vertegenwoordigers van de werkgevers ook drie mensen die gekozen zijn door de gepensioneerden. Barendse is één van die laatste drie. Om goed te kunnen functioneren heb je signalen uit de achterban, dus ook van gepensioneerden, nodig. En die zijn er nog te weinig. Een manier om dat te veranderen is dat nieuws over het College van Belanghebbenden in de toekomst vaker de weg naar Pensioencontact zal vinden. En ook op de website van PDN zal over een tijdje informatie over het college te vinden zijn. Toen de nieuwe Pensioenwet enkele jaren geleden voorschreef dat een pensioenfonds een intern verantwoordingsorgaan moest hebben, koos PDN ervoor om een College van Belanghebbenden in het leven te roepen. Barendse: In ons college kijken we of de besluiten van het bestuur van het pensioenfonds evenwichtig zijn wat betreft de verschillende belanghebbenden van het pensioenfonds. Die groepen zijn bijvoorbeeld de werknemers, de pensioengerechtigden of de werkgever. Een besluit kan voor de ene groep voordelig en voor een andere groep juist nadelig uitpakken. Dat moet op de lange termijn in evenwicht blijven, legt Barendse uit. Het College van Belanghebbenden bestaat twee jaar. Die tijd was nodig om een eigen weg te vinden, verduidelijkt Barendse. De leden hebben zich geschoold om met kennis van zaken over pensioenen te kunnen praten. Barendse merkt ook dat het bestuur van PDN het college serieus neemt. We hebben twee keer per jaar overleg met het bestuur. Maar ik merk dat het bestuur daarnaast ook contact opneemt om toelichting te geven op allerlei zaken of te polsen hoe wij over iets denken. Vorig jaar heeft het College van Belanghebbenden een oordeel gegeven over het beleid van het pensioenfondsbestuur in het jaar Dat oordeel is terug te vinden in het jaarverslag van PDN over dat jaar. Iedereen met een aansluiting op internet kan dat jaarverslag op de website van PDN vinden (www.pdnpensioen.nl). En wie niet over een internetverbinding beschikt kan een jaarverslag van PDN opvragen bij de Pension Desk van PDN ( ). Over 2008 was dat oordeel van het college over het bestuur van PDN positief. In het afgelopen jaar heeft het PDN-bestuur ook advies gevraagd aan het College van Belanghebbenden over het communicatiebeleid van de komende jaren. Ook dit jaar zal het oordeel van het college over het beleid van het PDN-bestuur weer te vinden zijn in het jaarverslag over 2009 dat dit voorjaar zal verschijnen. Op het ogenblik wordt dat oordeel voorbereid. Daarbij richt het college zich vooral op het beleggingsbeleid en het communicatiebeleid van het pensioenfonds. Genoeg werk dus voor het College van Belanghebbenden en ook voor Jan Barendse. De geraniums moeten nog even wachten. De financiële gevolgen van overlijden vaak onderschat Uit een onderzoek van Pensioenkijker.nl blijkt dat veel mensen niet weten wat de financiële gevolgen voor de partner zijn na overlijden. Vaak heeft de partner van een werknemer te hoge verwachtingen van het partnerpensioen. Slechts een kwart van de ondervraagden bij het onderzoek gaf aan in het verleden wel eens met de partner gesproken te hebben over het partnerpensioen. Bijna de helft van de ondervraagden vond het partnerpensioen lager dan verwacht. De helft liet dan ook weten hun zaakjes anders geregeld te hebben als ze beter op de hoogte waren geweest van de situatie. Hoeveel het partnerpensioen bedraagt, kan iedereen zien op het Uniform Pensioenoverzicht (UPO) dat PDN jaarlijks verstuurt. Wie vragen heeft over het nabestaandenpensioen kan informatie vinden op de website van PDN (www.pdnpensioen.nl) of contact opnemen met de Pension Desk van PDN ( of In maart besluit over toeslagen In het herstelplan dat PDN bij de toezichthouder De Nederlandsche Bank heeft ingediend, is vermeld dat de ingegane pensioenen de komende drie jaren niet worden aangepast aan de prijsstijgingen. Ook voor de DSM-werknemers geldt volgens het herstelplan dat de toeslag op de pensioenopbouw (backservice) drie jaren is stopgezet. Het PDN-bestuur zal in de vergadering van 30 maart de actuele situatie ten aanzien van toeslagverlening beoordelen. Het bestuur zal dat doen op basis van onder meer de definitieve jaarcijfers van PDN over 2009 (inclusief de dekkingsgraad per 31 december 2009), de beperkingen als gevolg van het herstelplan en de actuele situatie van PDN op dat moment. Uitkeringsspecificatie alleen bij wijziging van de uitkering Tot medio vorig jaar ontvingen de pensioengerechtigden van PDN maandelijks een uitkeringsspecificatie. Sindsdien stuurt PDN alleen een uitkeringsspecificatie wanneer de pensioenuitkering afwijkt van die van de maand ervoor. Over deze wijziging heeft PDN de pensioengerechtigden in de loop van vorig jaar geïnformeerd. Blijkbaar is die boodschap niet bij iedereen aangekomen, want regelmatig komen daarover nog vragen binnen bij de Pension Desk. 2 PENSIOENCONTACT

3 Word lid van de klankbordgroep! PDN laat enkele keren per jaar zijn eigen communicatie toetsen door een zogenoemde klankbordgroep. Dat is een groep mensen die een oordeel geeft over bijvoorbeeld de begrijpelijkheid van een brochure, de opzet van de website of de leesbaarheid van het jaarbericht. Meestal gebeurt die raadpleging via internet. De leden van de klankbordgroep ontvangen dan een aantal vragen. Soms komt de groep ook bij elkaar om te praten over de communicatie van PDN. Wilt u ook meepraten en meedenken over de pensioencommunicatie bij PDN? Geef u dan op als lid van de klankbordgroep. Speciale pensioenkennis is niet nodig. Het kost niet veel tijd en u helpt mee om pensioenen voor iedereen begrijpelijker te maken. Aanmelden kan via Karin Grannetia van PDN Stuur een met naam en telefoonnummer en u hoort van PDN hoe het verder gaat. FEBRUARI

4 Gepensioneerd in het Chinese Nanbu Henk Meijer (67) ging in 2000 met prepensioen. Hij had er toen veertig jaar werken opzitten bij wat in 1960 in Delft de gistfabriek heette en dat bij zijn afscheid de naam DSM Gist had. Meijer is de laatste jaren in China verzeild geraakt. Twee jaar nadat zijn vrouw was overleden, vertrok Meijer in 2006 voor drie maanden naar Nanjing om er de Chinese taal te leren. Eerder al had Meijer in Nederland Chinees gestudeerd, maar dat schoot volgens hem niet echt op. Na drie maanden Nanjing in 2006 volgde een jaar later een verblijf van drie maanden in Shanghai. Een andere stad, omdat zijn lerares inmiddels naar die stad was verhuisd. Daar, in Shanghai, was het ook dat Meijer zijn huidige partner, Cuifang, ontmoette. Ze werkte daar in een zaak waar ik veel kwam, herinnert Meijer zich. Met een praatje kwamen we met elkaar in contact en na enkele maanden heb ik haar eens mee uit eten genomen. Van beide kanten voelden we dat het best klikte. Mijn taalgebruik was nog niet al te best. Maar met een woordenboek erbij lukte het wonderwel om elkaar te begrijpen. Cuifang was gescheiden en had een zoon van negen jaar. Dat zij een stuk jonger is dan Meijer blijkt geen probleem. In 2008 is Meijer in haar woonplaats Nanbu in de provincie Sichuan het Chinese nieuwjaar gaan vieren. Meijer woonde toen nog maar een deel van het jaar in China. In die tijd besloten hij en Cuifang bij een volgend bezoek van Meijer aan China samen te gaan wonen. Dat ging echter in eerste instantie niet door. Dat kwam door de aardbeving van 13 mei van dat jaar. Het gebied waar Cuifang woonde, was afgesloten voor buitenlanders. Veel mensen leefden er in tenten. VIERKAMERFLAT Het duurde tot augustus 2008 voordat Meijer weer afreisde naar China om met Cuifang en haar zoon in Nanbu te gaan samenwonen. Meijer moet nog steeds glimlachen als hij terugkijkt op het huren van de flat in die plaats. Meijer: Ik had aan Cuifang gevraagd om uit te kijken naar een flat. Zij sms te me op zekere dag dat ze een mooie vierkamerflat had gevonden voor 2500 Yuan per jaar. En ze vroeg of ik dat niet te duur vond. Nu moet je weten dat 2500 Yuan ongeveer 250 euro is. Dus ik vroeg meteen of ze echt per jaar of niet toch per maand bedoelde. Nou, het bleek echt de huurprijs voor een jaar te zijn. Dat is dus belachelijk goedkoop. Sindsdien woont Meijer dus in Nanbu in de provincie Sichuan. Met het spreken van de Chinese taal gaat het steeds beter. Ik kan al alledaagse gesprekken voeren. Wat het moeilijk maakt, is het dialect dat ze in deze provincie spreken. Om met mijn partner te praten, beheers ik het Chinees voldoende. Ook al leidt dat soms tot vreemde situaties. Heb ik Henk Meijer met partner Cuifang opeens iets gezegd dat iets heel anders betekent dan wat ik bedoelde. Dat blijkt dan aan de uitspraak van mijn Chinees te liggen. Woorden hebben soms een heel andere betekenis als je ze op een andere toon uitspreekt. Ook culturele verschillen kunnen wel eens voor misverstanden zorgen. Maar ik heb in het verleden veel gelezen over de Chinese cultuur. Dus ik weet er wel het nodige van. BUITENLANDERS Nanbu, de plaats waar Meijer woont, is met haar inwoners voor Chinese begrippen een plattelands stadje. Meijer is de enige westerling in die stad. Er wonen weliswaar ook andere buitenlanders, maar die vallen door hun Aziatisch uiterlijk veel minder op. De enige Europeaan in Nanbu trekt dan ook iedere keer veel bekijks als hij met zijn scooter door de stad toert. Als ik in een winkel in de stad iets wil kopen, levert dat wel eens problemen op. Wat ik geleerd heb en spreek is het Mandarijns Chinees. Dat leren de kinderen hier ook op school. Maar als ze eenmaal de school verlaten hebben, maakt het Mandarijns snel plaats voor het dialect van Sichuan. Meijer heeft nog geen verblijfsvergunning om in China te mogen blijven wonen. Daarvoor moet hij naar de Provinciale Veiligheidsdienst in de hoofdstad Chengdu. De hoofdstad ligt vijf uur reizen met de bus van Nanbu. Het is er nog niet van gekomen om dat te regelen, erkent hij. De verblijfsvergunning is dan nog niet geregeld, maar het samenlevingscontract van een Nederlandse notaris met Cuifang is wel al gelegaliseerd door de Chinese autoriteiten. TROUWAKTE Ik word in de vriendenkring van mijn partner volledig geaccepteerd. Temeer omdat Cuifang heeft verteld dat het samenlevingscontract een soort trouwakte is. Maar toch. Toen ik onlangs met Cuifang voor een bezoek aan Nederland vertrok, waren de waarschuwingen van vrienden en kennissen niet van de lucht. Ze moest goed uitkijken of ik haar niet zou verkopen als ik eenmaal weer in Nederland was. Want dat is het 4 PENSIOENCONTACT

5 verhaal dat in Nanbu de ronde doet. Als een Europeaan met een Chinese vrouw in het vliegtuig naar Europa stapt, zou hij haar wel eens in een ver land kunnen verkopen. Met zijn pensioenuitkering kan Meijer aardig uit de voeten in China. Voor 250 euro kan zijn partner voor een hele maand eten kopen voor drie personen. Een avondje uitgebreid uit eten met drie personen, levert voor zijn portemonnee een aderlating op van vier à vijf euro. Meijer vertelt: De nagels van mijn voeten knippen doe ik zelf niet meer, eens per twee weken ga ik naar een pedicure, die voor 0,80 eurocent, mijn voeten een kruidenbad geeft en daarna netjes de nagels knipt, ook de kapper rekent ditzelfde bedrag voor een beurt van mijn weinige haar, inclusief wassen. Het leven van alledag is in Nanbu duidelijk minder gejaagd dan in Nederland. s Morgens vroeg gaat Meijer eerst een uurtje de berg voor zijn huis beklimmen, daarna ontbijt hij rustig, waarna hij de studieboeken pakt om nog wat meer te leren van de Chinese taal. Het eten is heel anders dan in Nederland. Men eet in Nanbu drie keer per dag rijst, de vorm waarin de rijst wordt gegeten verschilt, droog, nat of in de ochtend als pap. Brood kent en eet men niet in de stad waar Meijer woont. Hoewel, er is één broodwinkel in Nanbu. Toeslagen- of indexatielabel Pensioenfondsen geven toeslagen op het pensioen om de prijsstijgingen (inflatie) te compenseren. Dat wordt ook wel indexatie genoemd. Wie met pensioen gaat en ieder jaar opnieuw precies hetzelfde pensioen zou krijgen, merkt na een aantal jaren dat zijn koopkracht aanzienlijk minder is geworden. Daarom die toeslagen. PDN probeert ieder jaar toeslagen op de pensioenen te geven. Dat gebeurt echter alleen als de financiële toestand van het fonds dat toelaat. Jarenlang is dat goed gelukt bij PDN. Alleen de afgelopen tijd zit het tegen. Hoe groot is de kans dat er in de toekomst toeslagen gegeven worden? Op die vraag wil het toeslagenlabel een antwoord geven. Pensioenfondsen zijn vanaf 2010 verplicht om in allerlei correspondentie met hun deelnemers een toeslagenlabel te gebruiken. PDN kan echter niet zelf een label uitzoeken. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft daar strikte eisen voor opgesteld. Aan de hand van die voorgeschreven berekeningswijze en de aard van het fonds (veel of weinig actieven of gepensioneerden bijvoorbeeld) komt er een bepaald label uit de bus. Het is belangrijk te weten wat het label wél uitdrukt en wat niet. Het toeslagenlabel laat aan de hand van drie rijen met muntjes zien in welke mate de pensioenen de eerstvolgende 15 jaar waarschijnlijk meegroeien met de prijsstijgingen. Hieronder worden drie labels getoond. Het zijn voorbeelden. Ze zeggen nog niets over de situatie bij PDN. Het linker rijtje met munten laat zien in welke mate de prijzen de komende vijftien jaar zullen stijgen. Is de verwachting dat een bepaald pensioenfonds even sterk de pensioenen zal verhogen als de prijzen de komende vijftien jaar stijgen, dan zullen er in het tweede rijtje ook vier muntjes te vinden zijn. Staan er maar een of twee muntjes in het tweede rijtje dan zal dat pensioen naar verwachting aan koopkracht verliezen in de komende vijftien jaar. Staan er in het tweede rijtje vijf muntjes, dan is de verwachting dat dit pensioenfonds de pensioenen zelfs meer laat stijgen dan de prijsstijgingen. Dan neemt de koopkracht van dat pensioen de komende vijftien jaar naar verwachting dus toe. Geldt het tweede rijtje met munten voor normale jaren, het derde rijtje is bedoeld voor jaren dat het financieel tegenzit in de economie. Groeit het pensioen naar verwachting dan ook even hard mee met de prijsstijgingen of juist niet? Het aantal muntjes laat dat dan zien. Het toeslagenlabel zegt dus iets over de kans op de lange termijn dat een pensioen zijn koopkracht behoudt. Het label zegt zeker niets over de kwaliteit van de pensioenregeling. Een toeslagenlabel met veel muntjes betekent geen hoog pensioen. Ook zegt het label niets over de FEBRUARI

6 opbouw van een pensioen. Bij het ene pensioenfonds is die beter dan bij een ander fonds. Als een werknemer jaarlijks maar heel weinig pensioen opbouwt, zal hij ondanks een label met veel muntjes geen hoog pensioen ontvangen. Aan het label is ook niet af te lezen of een pensioenfonds de komende jaren wel of niet gaat indexeren. Omdat de regels voor mensen die pensioen opbouwen anders zijn dan voor de mensen die al gepensioneerd zijn, zijn er ook verschillende labels voor die groepen. Het aantal muntjes voor actieven bij PDN kan verschillen van het aantal muntjes voor gepensioneerden. Betaaldata pensioenen 2010 In het verleden werden de pensioenen uiterlijk op de 27ste van een maand overgemaakt naar de pensioengerechtigden. Dit gebeurde alleen niet in de maand december. In die maand was de uiterlijke datum de 23ste. Het kon echter ook voorkomen dat de pensioenuitkering al enkele dagen eerder overgemaakt was. Vanaf 2010 worden de pensioenen (met uitzondering van december) precies op de 27ste overgemaakt. Als de 27ste in een weekend valt, worden de pensioenen eerder uitbetaald. De data voor 2010 zijn als volgt: 27 januari 27 juli 26 februari 27 augustus 26 maart 27 september 27 april 27 oktober 27 mei 26 november 25 juni 23 december Dekkingsgraad PDN Een belangrijke graadmeter voor de financiële gezondheid van een pensioenfonds is de dekkingsgraad. De dekkingsgraad geeft namelijk aan hoe groot het pensioenvermogen is ten opzichte van de pensioenverplichtingen. Eenvoudig gezegd geeft de dekkingsgraad aan of er voldoende geld in kas is om alle pensioenen, nu en in de toekomst, uit te betalen. De dekkingsgraad en de pensioenverplichtingen worden berekend op basis van de marktrente. De cijfers worden na elk kwartaal bekend gemaakt. Onderstaande tabel toont de dekkingsgraad en de vanaf 2005 bij de berekening gehanteerde marktrente. Dit betreffen deels virtuele dekkingsgraden aangezien PDN geen historie heeft vóór januari De virtuele cijfers zijn een gewogen gemiddelde van de verplichtingen als ook het belegde vermogen van Pensioenfonds DSM-Chemie en Pensioenfonds Gist-Brocades. Dekkingsgraad PDN (gebaseerd op marktrente) Dekkingsgraad Gehanteerde marktrente Ultimo % Ultimo % 3,7% 1 januari % 4,2% Ultimo % 4,8% Ultimo % 3,6% Ultimo 1ste kwartaal % 3,4% Ultimo 2de kwartaal % 3,7% Ultimo 3de kwartaal % 3,6% Wilt u meer informatie? Internetsite PDN Meer informatie over PDN kunt u vinden op de website: Pension Desk: Vragen over uw pensioen kunt u stellen aan één van onze medewerkers. Zij zijn van uur bereikbaar op telefoonnummer Zorg dat u uw administratienummer bij de hand hebt als u belt. De dekkingsgraden van PDN worden steeds bekend gemaakt als DSM de jaar of kwartaalcijfers heeft gepresenteerd. Dat zal aan het einde van deze maand gebeuren. Als de dekkingsgraad bekend is, verschijnt deze op de website van PDN (www.pdnpensioen.nl) Nieuwsbrief PDN Enkele keren per jaar verschijnt er een digitale Nieuwsbrief van PDN. Wie de nieuwsbrief wil ontvangen, kan zich abonneren via de website van PDN (www.pdnpensioen.nl). 6 PENSIOENCONTACT

7 Verhuizen in Nederland? Verhuisbericht niet nodig! Goed om te weten Toon kijkt tevreden naar zijn vrouw Jessie en geniet van zijn koffie. Hun vertrouwde barometer heeft net een plek gekregen in hun nieuwe appartement. Daarmee is de verhuizing en de inrichting afgerond. Misschien wel reden voor een glas wijn in plaats van koffie denkt Toon. Maar daarvoor is het nog te vroeg. Heb je de verhuisberichten op de post gedaan vraagt Jessie. Nee, dat ga ik zo meteen doen. Ik maak een wandeling en dan doe ik ze op de bus. Ga je trouwens mee? Waarom niet, antwoord Jessie. Heb je ook een adreswijziging voor het pensioenfonds geschreven? Niet nodig zegt Toon. Ik heb net op de website van PDN gekeken. Als je binnen Nederland verhuist, hoef je geen adreswijziging aan hen door te geven. Ze krijgen die wijziging automatisch door uit de GBA, de Gemeentelijke Basis Administratie van de overheid. Omdat we bij de gemeente onze verhuizing hebben gemeld wordt PDN automatisch ook op de hoogte gesteld. Dat is wel gemakkelijk. Alleen als je naar of in het buitenland bent verhuisd moet je dat doorgeven. Trouwens ook van huwelijken, scheidingen en overlijden van hun deelnemers worden de pensioenfondsen via het GBA op de hoogte gesteld. Ten minste als je in Nederland woont. We klagen soms wel eens over de automatisering, maar het heeft natuurlijk ook zijn voordelen. En dat leerde je allemaal van die website? Inderdaad, PDN heeft de gebeurtenissen die je moet melden netjes in een brochure bij elkaar geschreven en die en andere brochures staan op hun website. Pech voor de mensen die geen computer hebben aldus Jessie. Geen probleem aldus Toon. Die kunnen , de Pension Desk van PDN, bellen. Die sturen je dan een brochure toe. Goed geregeld besluit Jessie. Kom op we gaan. En vergeet de verhuisberichten niet. Weet jij trouwens al waar hier in de buurt zo n oranje bus van de post staat? Nee? Dan wordt het een wandeltocht met zoekopdracht. FEBRUARI

8 Column Merels en een bom Al eens een merel op het dak gezien met zijn bekje wagenwijd open? Hij schijnt het hoogste lied te fluiten. Tenminste dat zeggen mijn lief en dochter. Het zal wel. Ik vind het interessant om te zien, maar hoor niets. Concert op televisie. Mooi om naar te kijken. Eerste en tweede viool spelen ingetogen hun partij. Strijkstokken gaan op en neer. Voor mij geen geluid. Daarom, naar huisarts, KNO-arts, testen, audiologisch centrum, opnieuw testen, audicien, hoorapparaten. Wereld gaat open. Wat een lawaai. Wist niet dat vrachtwagens zo n herrie maakten. Kon op terrasjes gesprekken woordelijk verstaan. Soms gênant. Hoorde een auto piepend remmen, zodat ik noodsprong kon maken. Zie niet alleen zwaailicht van hulpdiensten, maar ontdek dat ze ook geluidsignalen geven. Ben dus geruime tijd op ontdekkingsreis geweest. Kan nu ook normale gesprekken voeren, in kleine kring, dat wel. Vroeger lukte zelfs dat niet. Medemensen begonnen, soms zichtbaar, te twijfelen aan mijn verstandelijke vermogens. Informeerden wel eens tactisch of ik Alzheimer op bezoek had gehad. Ik had er een gewoonte van gemaakt om een voor mij logisch antwoord te geven op vragen. Altijd vijftig procent kans dat het goed is. Zo niet, dan is de reactie van de gesprekspartner duidelijk en een correctie gauw gemaakt. Heeft jaren goed gewerkt. Maar eens val je door de mand. De techniek heeft redding gebracht. Maar het blijft behelpen. Steeds zorgen dat je volle batterijen bij je hebt. Dat de slangentjes naar de oordopjes open zijn en de microfoonopeningen niet verstopt. Regelmatig de oordopjes met slangetje in een bakje water met bruistablet leggen, omwille van de hygiëne. Let wel! Utsluitend de oordopjes en niet het apparaat. Klinkt logisch. Niet voor iedereen. Een zwager op leeftijd verwisselde apparaat en dopje. Einde geluid. Ook elk half jaar op controle gaan bij vriendelijke juffrouw die oren en apparaten test. Wel eerlijk zijn dan. Na een paar keer kende ik het rijtje woorden dat uit luidspreker komt van buiten. Juffrouw opgetogen. Knikte steeds goedkeurend. Patiënt trots. Tot arts trucje ontdekte. Nu moet ik met gezicht naar muur zitten en worden woordjes verwisseld. Maar de techniek heeft ook voordelen. Zet apparaten op ringleiding en je weet niet wat je beleeft. In kerk mompelde pastoor tijdens dienst tegen koster: Ja, dat weet ik nu wel. Kon niemand verstaan. Ikke wel. Op de Rigi in Zwitserland brabbelde mijn lief onbegrijpelijke zinnen. Om uitleg gevraagd. Ze had geen woord gezegd. Maar zendmast in de buurt zorgde voor druk woordverkeer. Je kunt de apparaten uitzetten, wanneer je wilt. Niet te onderschatten voordeel. Is een mij niet welgevallige politicus aan het woord, dan laat ik hem kletsen. Mondje open en dicht en daar blijft het voor mij bij. Zalige stilte. Het land wordt toch wel verder bestuurd. Tijdens vergaderingen merkt voorzitter soms op: Het is niet meer boeiend, want Henk heeft zijn oren uitgezet. Vergaderingen aanmerkelijk korter van duur. In trein geen last meer van storende telefoongesprekken. Al blijft de nieuwsgierigheid wel eens sterker. Al met al is de wereld nu open. Wel je verstand gebruiken. Techniek is niet zaligmakend. Transavia.com kan er over meepraten. Medepassagier zegt: ik heb hem om. Alert als steeds roep ik luidkeels: hij heeft een bom. Noodlanding geslaagd. Na twaalf uur en een batterij excuses mochten we weer opstijgen. 8 8

Communicatie. Versie 14-10-2015

Communicatie. Versie 14-10-2015 Communicatie Communicatie Pensionfonds DSM Nederland vindt een goed contact met zijn deelnemers heel belangrijk. Heb je vragen? Wij zijn iedere werkdag van 9.00 tot 17.00 uur bereikbaar op onze Pension

Nadere informatie

Uit elkaar STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS

Uit elkaar STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS Over deze brochure Deze brochure is bedoeld voor SBZ-deelnemers. Om de brochure leesbaar te houden, hebben we het daarom over u. Als we uw ex-partner

Nadere informatie

Communicatie. Versie 25-02-2016

Communicatie. Versie 25-02-2016 Communicatie Versie 25-02-2016 Versie 25-02-2016 Communicatie SPF vindt een goed contact met zijn deelnemers heel belangrijk. Heb je vragen? Wij zijn iedere werkdag van 09.00 tot 17.00 uur bereikbaar op

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

Nieuwsbrief pensioenfonds Werk en (re)integratie. Flits. Wat weet u over uw pensioen?

Nieuwsbrief pensioenfonds Werk en (re)integratie. Flits. Wat weet u over uw pensioen? Nieuwsbrief pensioenfonds Werk en (re)integratie Mei 2011 Flits Wat weet u over uw pensioen? Uw pensioen. Dat klinkt voor veel mensen nog heel ver weg. Toch is het belangrijk om daar nu al over na te denken.

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

Nieuws over uw pensioen

Nieuws over uw pensioen BpfTEX Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Groothandel in Textielgoederen en Aanverwante Artikelen Nieuws over uw pensioen Juni 2010 Bas de Lege, secretaris BPF Tex en Jan Edu Kelder, voorzitter

Nadere informatie

Waarde- overdracht Uitgave april 2015

Waarde- overdracht Uitgave april 2015 Waardeoverdracht Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Het AVEBE Pensioen samengevat

Het AVEBE Pensioen samengevat Het AVEBE Pensioen samengevat Deze folder is bedoeld voor alle medewerkers die bij AVEBE in dienst zijn getreden. Pensioenfonds Ouderdomspensioen: het AVEBE Pensioen vanaf uw pensionering Het AVEBE Pensioen

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Nieuw in dienst. Versie 06-01-2016

Nieuw in dienst. Versie 06-01-2016 Nieuw in dienst Versie 06-01-2016 Versie 06-01-2016 Nieuw in dienst Ben je kort geleden in dienst gekomen, dan is nu het goede moment om een paar zaakjes rond je pensioen meteen goed te regelen. Zaken

Nadere informatie

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Geachte heer/mevrouw.., Van harte welkom bij het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Lichte daling dekkingsgraad

Pensioen Nieuws. Lichte daling dekkingsgraad Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #11 juni 14 1 Financiële situatie Pensioenfonds AVEBE 2 Bereid je tijdig voor op je pensioen Uw pensioenoverzicht: weet hoe u er voor staat

Nadere informatie

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015 Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Jacobs Pensioenperspectief

Jacobs Pensioenperspectief Jacobs Pensioenperspectief n i e u w s b r i e f v o o r a l l e d e e l n e m e r s e n g e p e n s i o n e e r d e n v a n d e s t i c h t i n g p e n s i o e n f o n d s j a c o b s n e d e r l a n

Nadere informatie

Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek

Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek Uw onderneming is actief in de Metaal en Techniek. Daarom is het pensioen van uw werknemers ondergebracht bij Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT).

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS De pensioenregeling van SBZ STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS Uw pensioen bij SBZ Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars (SBZ) is het pensioenfonds voor de zorgverzekeringssector

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2014. Een verzekeraar garandeert uw pensioen. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2014. Een verzekeraar garandeert uw pensioen. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2014 Een verzekeraar garandeert uw pensioen Algemeen Mijnwerkersfonds Het gaat relatief goed met het AMF. Maar voor de lange termijn zijn er veel onzekerheden. Daarom loopt nu

Nadere informatie

Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling Welkom bij Stichting Pensioenfonds Pensura. Uw werkgever heeft ons onlangs uw gegevens toegestuurd, omdat u bij ons een deel van uw pensioen gaat opbouwen. In

Nadere informatie

Jaarbericht 2014. Licht blijft op rood voor indexatie. Dekkingsgraad en rente in 2014. Contact

Jaarbericht 2014. Licht blijft op rood voor indexatie. Dekkingsgraad en rente in 2014. Contact Jaarbericht 2014 Licht blijft op rood voor indexatie We willen dolgraag de pensioenen indexeren. De rendementen op de beleggingen waren in 2014 bijzonder hoog en toch blijft het licht op rood voor de indexatie

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. #8 december 12

Pensioen Nieuws. #8 december 12 Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #8 december 12 1 AVEBE Pensioenfonds doet het goed in spannende tijden 2 Wolter Bouwmeester stopt als bestuurslid Nieuwe uitvoerder Pensioenspaarregeling

Nadere informatie

Partner- en Wezenpensioen. Versie 26-02-2016

Partner- en Wezenpensioen. Versie 26-02-2016 Partner- en Wezenpensioen Versie 26-02-2016 Versie 26-02-2016 Partner en wezenpensioen Als je nog in dienst bent en je overlijdt, of als je al gepensioneerd bent en je overlijdt, dan is er partnerpensioen

Nadere informatie

Trouwen, samenwonen en kinderen

Trouwen, samenwonen en kinderen Trouwen, samenwonen en kinderen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene

Nadere informatie

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Toeslagverlening Uitgave mei 2015

Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds Sabic, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend indicatief

Nadere informatie

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld,

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld, De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2016 Beste heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen? Dan

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 9 > JAARGANG 6 > SEPTEMBER 2009 inhoud > Bedenk goed hoeveel geld je straks nodig hebt! [p.1] Akkoord over herstelplan [p.3] Dekkingsgraad

Nadere informatie

Risico s rond pensioen. Versie 29-12-2015

Risico s rond pensioen. Versie 29-12-2015 Risico s rond pensioen Versie 29-12-2015 Versie 29-12-2015 Risico s rond pensioen Volgens een onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) blijken de meeste Nederlanders nog hoge, ja vaak te hoge,

Nadere informatie

Voorwoord. Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten bijna met pensioen

Voorwoord. Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten bijna met pensioen Bijna met pensioen Voorwoord Misschien wilt u verre reizen maken of heeft u straks eindelijk tijd om uw oude hobby weer op te pakken. Maar het kan ook zijn dat u nog helemaal niet wilt stoppen met werken.

Nadere informatie

2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen

2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen Verkort jaarverslag 2009 2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen Het jaar 2009 stond in het teken van het treffen van maatregelen om de financiële positie van het fonds weer op het gewenste

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Jaarbericht juli 2010 Met o.a. : Als er wat verandert en het toeslagenlabel

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Jaarbericht juli 2010 Met o.a. : Als er wat verandert en het toeslagenlabel Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Jaarbericht juli 2010 Met o.a. : Als er wat verandert en het toeslagenlabel 1 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Jaarbericht juli 2010 Kort

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Waardeoverdracht. internationaal. Versie 11-01-2016

Waardeoverdracht. internationaal. Versie 11-01-2016 Waardeoverdracht internationaal Versie 11-01-2016 Versie 11-01-2016 Waardeoverdracht Internationaal Deze brochure is van toepassing voor zowel waardeoverdracht naar PDN als voor waardeoverdracht naar andere

Nadere informatie

Waardeoverdracht Uitgave april 2015

Waardeoverdracht Uitgave april 2015 Waardeoverdracht Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC

Stichting Pensioenfonds SABIC Stichting Pensioenfonds SABIC Presentatie SPF tijdens algemene ledenvergadering VGSE 15 april 2010 Jan van den Berg, voorzitter SPF 1 Programma 1. Algemeen 2. Situatie SPF eind 2008 3. Ontwikkelingen SPF

Nadere informatie

Vragen en Antwoorden met betrekking tot de overgang naar één pensioenregeling voor SABIC in Nederland

Vragen en Antwoorden met betrekking tot de overgang naar één pensioenregeling voor SABIC in Nederland Vragen en Antwoorden met betrekking tot de overgang naar één pensioenregeling voor SABIC in Nederland In 2013 heeft de onderneming SABIC een traject ingezet om de pensioenregelingen binnen de SABICondernemingen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Achmea. Pensioen Nieuws. nummer 1 - juni 2014. Beleggen: broodnodig. Inspiratie voor uw pensioen. SPA in eigen beheer

Stichting Pensioenfonds Achmea. Pensioen Nieuws. nummer 1 - juni 2014. Beleggen: broodnodig. Inspiratie voor uw pensioen. SPA in eigen beheer Stichting Pensioenfonds Achmea Pensioen Nieuws nummer 1 - juni 2014 2 Beleggen: broodnodig 4 Inspiratie voor uw pensioen 6 SPA in eigen beheer Het bestuur van SPA stelt zich aan u voor Gerard Warmerdam

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

Waardeoverdracht bij indiensttreding Voor werknemers van PostNL en gelieerde ondernemingen

Waardeoverdracht bij indiensttreding Voor werknemers van PostNL en gelieerde ondernemingen Waardeoverdracht bij indiensttreding Voor werknemers van PostNL en gelieerde ondernemingen Uw pensioen bij Pensioenfonds PostNL Is waardeoverdracht wenselijk in mijn geval? 4 9 Pensioenen overdragen Gevolgen

Nadere informatie

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld?

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld? Bulletin BANDEN juli 2014 13 Voor werkgevers en werknemers aangesloten bij het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Banden- en Wielenbranche Heb ik straks genoeg geld? Hoeveel pensioen krijgt u later? Veel

Nadere informatie

(Echt) scheiding Uitgave april 2015

(Echt) scheiding Uitgave april 2015 (Echt) scheiding Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent.

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent. Naam Adres Postcode + woonplaats Land ONDERWERP: SITUATIE PENSIOENFONDS ROCKWOOL EN MOGELIJKE VERLAGING VAN UW PENSIOEN BIJLAGEN: EVALUATIEMOMENTEN IN HERSTELPLAN, ONTWIKKELING DEKKINGSGRAAD, DEKKINGSGRAAD

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt.

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Startbrief Deelnemen aan de pensioenregeling van bpf GBP Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Pensioen bestaat

Nadere informatie

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan.

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan. Waardeoverdracht bij indiensttreding Meer weten? www.kpnpensioen.nl Wat is waardeoverdracht? 4 Zoek en vind 11 Een nieuwe baan 3 Is waardeoverdracht verstandig? Goed om te weten 6 Zo vraagt u aan 10 9

Nadere informatie

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld,

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld, De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2016 Beste heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen? Dan

Nadere informatie

(Echt) scheiding. Versie: 05-11-2015

(Echt) scheiding. Versie: 05-11-2015 (Echt) scheiding (Echt)scheiding en pensioen Jaarlijks vinden in Nederland tienduizenden (echt)scheidingen plaats. Als dat gebeurt, komen er op de (huwelijks) partners heel veel zaken af die geregeld moeten

Nadere informatie

Pensioenfonds Campina Pensioenbrochure op basis van Pensioenreglement 2006 versie 2009

Pensioenfonds Campina Pensioenbrochure op basis van Pensioenreglement 2006 versie 2009 Pensioenfonds Campina Pensioenbrochure op basis van Pensioenreglement 2006 versie 2009 Brochure Pensioenreglement Pensioenfonds Campina Blad 1 INLEIDING Deze brochure geeft o.a. antwoord op de vragen:

Nadere informatie

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld,

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld, De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, September 2014 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen?

Nadere informatie

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Geachte heer/mevrouw.., Van harte welkom bij het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische

Nadere informatie

Gebeurtenissen melden bij PDN

Gebeurtenissen melden bij PDN Gebeurtenissen melden bij PDN Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen?

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen? Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid. In dit overzicht staat ook wat uw eventuele partner

Nadere informatie

Trouwen en samenwonen. Versie 29-12-2015

Trouwen en samenwonen. Versie 29-12-2015 Trouwen en samenwonen Versie 29-12-2015 Versie 29-12-2015 Trouwen en samenwonen Trouwen en geregistreerd partnerschap Als je gaat trouwen is het goed even stil te staan bij je pensioen. Veel hoef je zelf

Nadere informatie

stichting jan huysman wz.fonds

stichting jan huysman wz.fonds Koog aan de Zaan, mei 2015 Beste deelnemer van Stichting Jan Huysman Wz. Fonds, In deze brief willen wij uw aandacht voor de volgende drie items: 1 Nieuw mailadres en nieuwe naam voor de uitvoerder van

Nadere informatie

Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort

Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort Deze brochure is bedoeld voor alle medewerkers van Delta Lloyd die 18 jaar of ouder zijn en geeft je een goed overzicht van je pensioenregeling. Jouw Delta Lloyd Pensioen

Nadere informatie

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hartelijk welkom bij Pensioenfonds PGB! U bouwt pensioen bij ons op omdat u bij RELX werkt. In dit Pensioen 1-2-3 leest u hoe het zit met uw pensioen Lees in 3 stappen over uw pensioen Pensioen 1-2-3 bestaat

Nadere informatie

Jaarbericht 2013. Geen korting, maar ook geen indexatie. Dekkingsgraad en rente in 2013. Contact

Jaarbericht 2013. Geen korting, maar ook geen indexatie. Dekkingsgraad en rente in 2013. Contact Jaarbericht 2013 Geen korting, maar ook geen indexatie De overheid stelt steeds hogere eisen aan de financiële buffers van pensioenfondsen. Dat constateren PDN-voorzitter Atzo Nicolaï en plaatsvervangend

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

datum fonds afdeling contactpersoon telefoon e-mail nummer 020-5418200 ks@pensioenfondspgb.nl onderwerp Geachte

datum fonds afdeling contactpersoon telefoon e-mail nummer 020-5418200 ks@pensioenfondspgb.nl onderwerp Geachte datum fonds afdeling contactpersoon telefoon e-mail nummer 020-5418200 ks@pensioenfondspgb.nl onderwerp Geachte Hartelijk welkom bij PGB, het pensioenfonds voor werknemers in de informatie- en mediasector

Nadere informatie

AMF een goed geregeld pensioen. Bulletin Algemeen Mijnwerkersfonds 2005

AMF een goed geregeld pensioen. Bulletin Algemeen Mijnwerkersfonds 2005 AMF een goed geregeld pensioen Bulletin Algemeen Mijnwerkersfonds 2005 Het bestuur van het Algemeen Mijnwerkersfonds (AMF) wil haar rechthebbenden van goede en belangrijke informatie voorzien. Leest u

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Trouwen, samenwonen en kinderen

Trouwen, samenwonen en kinderen Trouwen, samenwonen en kinderen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard,

Nadere informatie

Uit dienst. Versie 29-12-2015

Uit dienst. Versie 29-12-2015 Uit dienst Versie 29-12-2015 Versie 29-12-2015 Uit dienst Je gaat uit dienst, maar je gaat nog niet met pensioen. Je hebt een andere baan gevonden, begint een eigen bedrijf of er is een andere reden waarom

Nadere informatie

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

UW PENSIOEN BIJ PGB. Wat u moet weten. Wat u zelf kunt doen. Extra informatie. Doe de pensioencheck! Pagina 18

UW PENSIOEN BIJ PGB. Wat u moet weten. Wat u zelf kunt doen. Extra informatie. Doe de pensioencheck! Pagina 18 2016 UW PENSIOEN BIJ PGB Doe de pensioencheck! Pagina 18 Wat u moet weten Wat u zelf kunt doen Extra informatie INHOUD Sta even stil bij uw pensioen 03 Wat u moet weten over uw pensioen Pensioen in Nederland

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2014. We gaan met goed vertrouwen de onderhandelingen in. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2014. We gaan met goed vertrouwen de onderhandelingen in. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2014 Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf We gaan met goed vertrouwen de onderhandelingen in De kosten per deelnemer blijven stijgen. Een pensioenverhoging zit er de komende jaren

Nadere informatie

Welkom bij PME. Uw WIA-excedentpensioen in een notendop

Welkom bij PME. Uw WIA-excedentpensioen in een notendop Welkom bij PME Uw WIA-excedentpensioen in een notendop Januari 2016 WELKOM BIJ PME Uw WIA-excedentpensioen in een notendop Januari 2016 Lees de oranje tekst voor de hoofdpunten 1 Uw WIA-excedentpensioen

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2014

Verkort Jaarverslag 2014 Verkort Jaarverslag 2014 Het bestuur: de pensioenwereld blijft in beweging Ook in 2014 stond de pensioenwereld niet stil. Het bestuur volgde alle actuele politieke en maatschappelijke ontwikkelingen op

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE NIELSEN MEDIA RESEARCH REGELING

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE NIELSEN MEDIA RESEARCH REGELING STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE NIELSEN MEDIA RESEARCH REGELING Bijlage bij Startbrief INHOUDSOPGAVE Pagina Wat is pensioen? 1 Inleiding 1 1. Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 2. Wanneer

Nadere informatie

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner. Gaat u scheiden? Overlijden na scheiden

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner. Gaat u scheiden? Overlijden na scheiden Pensioen en scheiden Als u uit elkaar gaat Meer weten? www.kpnpensioen.nl Gaat u scheiden? 3 Overlijden na scheiden 6 Pensioenrecht voor uw ex-partner De gevolgen van scheiden 8 Uit elkaar gaan bij samenwonen

Nadere informatie

Werkloos. Lees alles over de gevolgen van werkloosheid voor uw pensioen

Werkloos. Lees alles over de gevolgen van werkloosheid voor uw pensioen Werkloos Lees alles over de gevolgen van werkloosheid voor uw pensioen Leeswijzer Deze brochure is opgebouwd uit vier delen: Wat houdt 1. Wat houdt in? In dit eerste deel vindt u algemene informatie. Ook

Nadere informatie

Als u een pensioengeschil heeft kunt u dit melden bij ARAG. Wij kunnen u bijstaan in deze veelomvattende

Als u een pensioengeschil heeft kunt u dit melden bij ARAG. Wij kunnen u bijstaan in deze veelomvattende Als u een pensioengeschil heeft kunt u dit melden bij ARAG. Wij kunnen u bijstaan in deze veelomvattende procedure. Deze wegwijzer informeert u over de werkwijze van ARAG bij dergelijke geschillen. Het

Nadere informatie

PENSIOENNIEUWS. Pensioenfonds Avebe

PENSIOENNIEUWS. Pensioenfonds Avebe PENSIOENNIEUWS Pensioenfonds Avebe Kort & Bondig Ieder jaar bouwt u maximaal 1,875% van uw pensioengrondslag aan pensioen op. In 2015 hebt u dit maximum opgebouwd. Voor 2016 moeten we helaas een lagere

Nadere informatie

BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014

BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014 BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014 STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS INHOUDSOPGAVE 1 2 3 4 4.1 4.2 5 5.1 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 7 7.1 7.2 7.3 7.4 8 8.1 8.2 9 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 10 10.1 10.2 10.3

Nadere informatie

Pensioenfonds DSM Nederland

Pensioenfonds DSM Nederland Pensioenfonds DSM Nederland Uitgave oktober 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld,

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld, De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2015 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen? Dan

Nadere informatie

PPS-saldo omzetten. Versie 04-02-2016

PPS-saldo omzetten. Versie 04-02-2016 PPS-saldo omzetten Versie 04-02-2016 Versie 04-02-2016 PPS-saldo omzetten in een uitkering Deelnemers en gewezen deelnemers die bij PDN een PPS-saldo (voorheen prepensioenkapitaal genoemd) hebben opgebouwd,

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Het opgebouwde pensioen meenemen naar jouw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Het opgebouwde pensioen meenemen naar jouw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Het opgebouwde pensioen meenemen naar jouw nieuwe pensioenuitvoerder GEFELICITEERD! EEN NIEUWE BAAN Een nieuwe baan, andere collega s en misschien wel andere werkzaamheden. Een nieuwe

Nadere informatie

Uw Philips-pensioen. Welkom bij. Philips Pensioenfonds. nu goed regelen voor later Uit dienst. Philips flex pensioen Met het oog op de toekomst

Uw Philips-pensioen. Welkom bij. Philips Pensioenfonds. nu goed regelen voor later Uit dienst. Philips flex pensioen Met het oog op de toekomst Welkom bij Uw Philips-pensioen Philips Pensioenfonds nu goed regelen voor later Uit dienst Uw pensioen goed geregeld in 5 stappen Stichting Philips Pensioenfonds Philips flex pensioen Met het oog op de

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Pensioen. Waardeoverdracht bij indiensttreding

Pensioen. Waardeoverdracht bij indiensttreding Uw Pensioen Waardeoverdracht bij indiensttreding De in deze brochure verstrekte informatie is van algemene aard, uitsluitend indicatief en aan wijzigingen onderhevig. De vermelde gegevens zijn uitsluitend

Nadere informatie

Het gevaar is nog niet geweken

Het gevaar is nog niet geweken In dit nummer onder andere PDN-voorzitter Jos Schneiders over financiële crisis 1 Wordt lid van de klankbordgroep 2 Neem abonnement op nieuwsbrief PDN 3 Cees van der Meer werkt aan de positie van ouderen

Nadere informatie

VOORBEELDPENSIOENBROCHURE. Uitkeringsovereenkomst met vaste werkgeverspremie en met risico partnerpensioen

VOORBEELDPENSIOENBROCHURE. Uitkeringsovereenkomst met vaste werkgeverspremie en met risico partnerpensioen VOORBEELDPENSIOENBROCHURE Uitkeringsovereenkomst met vaste werkgeverspremie en met risico partnerpensioen Deze brochure maakt onderdeel uit van de startbrief Leeswijzer voorbeeldpensioenbrochure Deze voorbeeldpensioenbrochure

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING Bijlage bij Startbrief INHOUDSOPGAVE Pagina Wat is pensioen? 1 Inleiding 1 1. Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 2. Wanneer kan ik met

Nadere informatie

Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Pensioennieuws December 2014 Nummer 17 Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Het Baksteenpensioenfonds

Nadere informatie

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner Pensioen en scheiden Als u uit elkaar gaat Meer weten? www.kpnpensioen.nl Gaat u scheiden? 3 Overlijden na scheiden 6 Pensioenrecht voor uw ex-partner De gevolgen van scheiden 8 Uit elkaar gaan bij samenwonen

Nadere informatie