4 Schuitje varen... Flip for English. 6 Het oog van de robot naar zuurkast. Master of Magic

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4 Schuitje varen... Flip for English. 6 Het oog van de robot naar zuurkast. Master of Magic"

Transcriptie

1 14 21 maart 2013 jaargang 55 Tweewekelijks blad van de Technische Universiteit Eindhoven Voor nieuws: en volg tuecursor op enmm 4 Schuitje varen... 6 Het oog 14 Van oven 18 van de robot naar zuurkast Master of Magic Flip for English

2 2 Vooraf 21 maart 2013 Colofon Hoofdredacteur Han Konings Eindredacteur Brigit Span Redactie Judith van Gaal Tom Jeltes Wetenschap Frits van Otterdijk Norbine Schalij Monique van de Ven Berry Zwets (stagiair) Medewerkers Nicole Testerink Gerard Verhoogt Fotografie Rien Meulman Bart van Overbeeke Coverbeeld Bart van Overbeeke Opmaak Natasha Franc Aangesloten bij Hoger Onderwijs Persbureau Redactieraad prof.dr. Cees Midden (voorzitter) prof.dr. Hans Niemantsverdriet Angela Stevens- van Gennip Thomas Reijnaerts (studentlid) Arold Roestenburg Anneliese Vermeulen-Adolfs (secretaris) Redactieadres TU/e, Laplace MB Eindhoven tel Cursor online Druk Janssen/Pers, Gennep Advertenties Bureau Van Vliet BV tel Zoete lieve Jetje Afgelopen maandag was onderwijsminister Jet Bussemaker aanwezig op de TU/e. Ze had de middag uitgetrokken om zich te laten informeren over onze strategie voor de komende jaren. Ze werd bijgepraat over onze onderwijsrevolutie en neusde rond in de labs van Robotica en Auto - motive. Ik schoof zelf aan toen ze net onder de motorkap van onze elektrische Volkswagen Lupo dook. Hoogleraar Henk Nijmeijer verzorgde in sneltreinvaart een minicollege over het project, maar Jet was zeker zo geïnteresseerd in de vraag hoe de faculteit eigenlijk aan haar testauto s was gekomen. Had de autofabrikant ze beschikbaar gesteld, om zo in natura een bijdrage te leveren aan onderzoek waar men ongetwijfeld de vruchten van zou plukken bij de verdere ontwikkeling van duurzame modellen? Nee, de testauto s waren betaald uit eigen budget, bekende Henk. Je zag het onbegrip bij de minister over deze misplaatste krenterigheid van de Duitse autobouwer. Later, toen het over het hoger onderwijs ging en de klaagzang van het bedrijfsleven over de kwaliteit daarvan, zag Jet Wc-eend Wij van Cursor, adviseren Cursor! Uiteraard. Maar eerlijk is eerlijk, we horen ook graag waaraan we moeten werken en hoe we jullie, studenten en medewerkers, (nog) beter kunnen bedienen! Dus, grijp nu je kans en praat een keer mee over Cursor! Dat wil zeggen over ons magazine, over onze nieuwssite en over onze sociale media. Ben je student of medewerker en wil je een keer anderhalf uur je gal spuwen of je lof uiten? Stuur dan even een mailtje naar Onze dank is groot! Han Konings weer een morele taak bij die groep klagers. Laat ze er dan zelf ook in investeren, zei ze enigszins verongelijkt. Op de terugweg naar mijn werkplek overdacht ik hoezeer de bakens in de academische wereld zijn verschoven. Werd het bedrijfsleven vroeger min of meer gedoogd als het ging om onderzoek en onderwijs, nu worden bedrijven gezien als potentiële geldverschaffers, die daar volgens de minister ook op aangesproken mogen worden. Zou Jet er ook al over nagedacht hebben wat men er van die kant voor terugverwacht? Want wie betaalt Judith van Gaal Auteursrechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd zonder voorafgaande toestemming van de hoofdredacteur. De redactie behoudt zich het recht voor om aangeboden artikelen te wijzigen. Rewwwind In Rewwwind spoelen we kort terug naar de afgelopen weken. Welk nieuws is na het verschijnen van de laatste papieren Cursor op de Cursor-site verschenen? Bussemaker zet deur open voor TU/e 18 maart - Bij de afsluiting van haar werkbezoek op 18 maart aan de TU/e deed onderwijsminister Jet Bussemaker een oproep aan het bedrijfsleven. Uit die hoek klaagt men graag dat er in het onderwijs veel niet deugt, maar 18 maart - Een deel van MetaForum staat op de nominatie om rijksmonument te worden. Minister Jet Bussemaker van OCW vindt de delen die er nog staan van het gebouw dat voorheen de W-hal heette zo bijzonder dat ze behouden 15 maart - Londen blijkt een rijke bron om studenten te werven voor de TU/e. Het aantal potentiële bachelorstudenten dat vanuit Engeland naar Eindhoven kan worden gehaald, lijkt ongekend. 14 maart - TU/e er Hans van Franeker heeft woensdag 13 maart aan de Universiteit Twente vijfduizend euro verdiend tijdens de finale van de Shell Bachelor Master Prijs. Na een elevator pitch door de inmiddels afgestudeerde student Sustainable Energy Technology werd zijn masterscriptie door de jury ik wil het bedrijfsleven vragen zelf meer te investeren in beter onderwijs, zei de bewindsvrouwe. Het bestuur van de TU/e kreeg een open uitnodiging om vooral ook proactief het contact met haar ministerie op te zoeken. Oude W-hal maakt kans nieuw rijksmonument te worden Studentenwerving in London smaakt naar meer moeten blijven. Naast de W-hal gaat het nog om 88 andere gebouwen en plaatsen uit de periode , de tweede fase van de wederopbouwperiode. De definitieve lijst wordt in het najaar bekendgemaakt. Die conclusie durft Marjan van Ganzenwinkel wel aan. Zij was deze week voor de TU/e op wervingscampagne in de Engelse hoofdstad. Masterstudent TU/e wint Shell-prijs voor beste scriptie als beste beoordeeld. Hij deed onderzoek naar organische zonnecellen die uiteindelijk goedkoper kunnen worden dan de huidige zonnepanelen, omdat ze geprint of gedrukt kunnen worden op plastic folie. De mens achter het nieuws Hans van Franeker: Scoren met nieuw type zonnecel Met zijn scriptie Organische zonnecellen: van lab tot fab won TU/e er Hans van Franeker (Scheikundige Technologie) de Shell-masterprijs van vijfduizend euro. Zo n geldbedrag zet hem niet aan tot impulsieve ideeën. Voorlopig zet ik het geld op mijn bankrekening. Waarschijnlijk ga ik het een keer uitgeven aan een mooie vakantie. Van Franeker deed onderzoek naar een nieuw type zonnecel: de organische zonnecel. Dit type kan geprint worden op flexibel folie. In tegenstelling tot de huidige zonnecellen zit daar geen silicium in en dat maakt het goedkoper. Zonne-energie is de energie van de toekomst. De huidige manier van productie met zonnepanelen is op de korte termijn niet toereikend. Er moet dus geïnvesteerd worden in alle mogelijkheden: opschalen van de huidige productie, nieuwe technieken en meer onderzoek. Zo kunnen we genoeg energie maken die niet vervuilend is en die niet opraakt. Zelf had hij in ieder geval niet verwacht dat hij als winnaar uit de finale zou komen. Alle pitches waren in mijn ogen sterk. Ik wist wel dat de andere TU/e-finalist, Bart Macco, zijn scriptie ook aan zonnecellen had gewijd. Wat dat betreft hadden Bart en ik met ons onderwerp een voorsprong, omdat de toekomstige energievoorziening dus erg belangrijk is. De andere masterfinalist deed onderzoek naar Transport over een bubbelmatras. Het geldbedrag is niet het enige dat Van Franeker aan zijn scriptie heeft overgehouden. Het onderzoeksinstituut Holst Centre, dat op de High Tech Campus zit, neemt zijn resultaten mee in toekomstige experimenten om zo de techniek te vinden die de beste resultaten oplevert. Hij is nu bezig met een promotietraject aan de faculteit Scheikunde Technologie. Dat gaat ook over zonnecellen, maar dan met een ander deel daarvan. (BZ) Hans van Franeker. Foto Bart van Overbeeke

3 Kijk voor nieuws op Vooraf 3 Vox Academici Ir. Jeroen Ploeg, senior research scientist TNO Automotive en promovendus Dynamics and Control, faculteit Werktuigbouwkunde Kunnen we files verminderen zonder extra asfalt? Elke werkdag staat er gemiddeld zo n tweehonderd kilometer file op de Nederlandse snelwegen. Ondanks de aanleg van extra rijstroken lijkt het fileprobleem niet significant te verminderen. Maar volgens drie promovendi van de TU Delft kan het ook anders -zelfs zonder de extra kilometers asfalt- meldden ze maandag in de Volkskrant. Deze week promoveren ze op hun verkeersstroommodel Fastlane, waarmee ze door een filevoorspelling de files willen tegengaan. Wat is er nieuw aan dit model, gaat het werken en zijn er ook andere mogelijkheden om zonder extra asfalt de files te verminderen? Het fileprobleem verminderen zonder extra asfalt is zeker mogelijk, zegt Jeroen Ploeg, promovendus in de vakgroep Dynamics and Control aan de faculteit Werktuigbouwkunde en senior research scientist bij TNO Automotive Helmond, resoluut. Of de methodes die hier voorgesteld worden effectief zijn, Jeroen Ploeg. Foto Bart van Overbeeke weet ik echter niet. De stap van een model naar het daadwerkelijk verhogen van de wegcapaciteit is groot. Daarnaast heb ik mijn twijfels bij een dergelijke filevoorspelling. Als het effect heeft, klopt de voorspelling niet, en als de voorspelling wel klopt, heeft het geen effect. Ofwel route A is leeg en alternatieve route B staat vast; op die manier zou het best een instabiel systeem kunnen worden. Een groot probleem bij het simuleren van verkeersstromen is het moeten doen van de vele aannames. Hoe wisselen mensen bijvoorbeeld van rijstrook, iets wat een grote invloed heeft op de doorstroming. Het is zeker niet eenvoudig dat goed te modelleren. De toegevoegde waarde van het Fastlane-model zit in het rekening houden met verschillen in voertuigen, zoals vrachtwagens en personenauto s. In de huidige verkeersmodellen wordt daar maar beperkt onderscheid tussen gemaakt. Wat ik dan weer heel verrassend vind, is hun voorstel om een aparte rijstrook voor vrachtwagens en personenauto s in te stellen, omdat vrachtwagens sneller files kunnen veroorzaken. Ik zie dat anders. Vrachtwagens stabiliseren het verkeer juist - ze rijden constanter en houden niet van remmen, dat kost brandstof. Je ziet het ook op de snelweg: de rechterstrook tuft rustig door, op de linkerstrook is het hollen of stilstaan. Wat volgens mij zeker zin heeft, is de dynamische maximumsnelheid, daarmee wordt het verkeer meer geharmoniseerd. Natuurlijk is het makkelijk om er extra asfalt tegenaan te knallen. Het werkt zeker, maar goedkoop en milieuvriendelijk is het niet. Met slimme technologie komen we ook een heel eind; de wegcapaciteit kan nog flink opgevoerd worden. Zelf werken we ook aan de dynamische maximumsnelheid, niet op het niveau van verkeersmanagement, maar van de individuele voertuigen. Mensen overreageren snel, trekken te snel op of remmen te hard - zo ontstaat de spookfile. Door de snelheden te synchroniseren en vervolgens voertuigen dichter bij elkaar te laten rijden, blijft het verkeer veilig én verbetert de doorstroom. Je hebt daar wel communicerende voertuigen voor nodig, en dat kost tijd. Bij vrachtwagens kan dat proces sneller gaan, die communiceren al veel met elkaar en zijn gewend dicht op elkaar te rijden. Het automatiseren van deze voertuigen is daarom een relatief kleine stap. Zo komen we dan toch weer bij de vrachtwagens uit. Maar waar die voor de Delftenaren de grote boosdoeners zijn, zien wij het vrachtverkeer juist als eerste prooi - een middel om de doorstroom te verbeteren. (NT) Verhalen uit de ruimte Astronaut André Kuipers gaf zondag 17 maart aan de TU/e een lezing voor kinderen vanaf 10 jaar. De lezing maakte deel uit van het techniekevent Hot-or- Not: The Next Generation van het bedrijf Sioux Embedded Systems. Kuipers vertelde vooral over zijn laatste 193 dagen in de ruimte in Hij maakte deel uit van de 30 e missie naar het internationaal ruimtestation ISS, op 400 kilometer hoogte om de aarde cirkelend. De bemanning ziet 16 keer per dag de zon opkomen en weer ondergaan. De Nederlander hield zich onder meer bezig met 55 experimenten, sportte dagelijks 2 uur, kon 4 keer per dag mail ontvangen en had 1 keer per week tweezijdig videocontact met zijn gezin. 0 vragen werden na afloop vanaf de tribunes gesteld, want Kuipers lezing liep flink uit. Als goedmakertje mochten 170 kinderen uit de zaal met hem én TU/e-prof Maarten Steinbuch op de foto. (MvdV) Foto Freddy Hurkmans

4 In hetzelfde schuitje op 4 Gelinkt 21 maart Meer over Race of the Classics: De TU/e: dagelijks het tweede thuis van zo n tienduizend studenten en medewerkers. Een relatief kleine gemeenschap, met ontelbare banden tussen de leden - zakelijk en/of privé. In Gelinkt laten we steeds twee van hen aan het woord over hun relatie met elkaar en de universiteit. De ene is een ervaren zeiler, de ander kent vooral de zonnige kant van het dek. Maar beiden verheugen ze zich op de zeetocht met De Morgenster, de clipper-brik waarmee Stephan van der Burgh en Evertjan Peer begin april naar Engeland zeilen. En weerom. Stephan (20, rechts op de foto) is derdejaars student Werktuigbouwkunde. Evertjan (21) is derdejaars Technische Bedrijfskunde. Na drie jaar in Eindhoven leerden ze elkaar pas kennen toen ze zich inschreven voor de Race of the Classics, de jaarlijkse zeilrace voor universiteitsteams. Voor de vijfde keer op rij doet Industria, de studievereniging van Technische Bedrijfskunde, mee aan het evenement. Stephan: Ik werd benaderd door een van de teamcaptains van Industria die ik ken via het Honors Horizon studieprogramma. Of ik mee wilde gaan zeilen op De Morgenster? Meer wist ik op dat moment niet, maar ik heb direct ja gezegd. Want het is natuurlijk geweldig om met een klassiek zeilschip de Noordzee over te steken. Evertjan is een van de andere vier teamcaptains die hun bemanning bij elkaar moesten ronselen aan het begin van het nieuwe collegejaar. Hij leerde Stephan pas kennen tijdens een eerste informatielezing in oktober. Toen telde het gezelschap nog 35 koppen. Omdat Industria haar zinnen had gezet op een afvaart met De Morgenster, waar slechts 24 passagiers aan boord kunnen overnachten, kwamen er onder meer motivatiebrieven aan te pas. De selectie ging daarna zonder al te veel pijntjes. Op het laatst moest er slechts tussen twee kandidaten worden geloot. Dat was even zuur. De titel teamcaptain is in het geval van Evertjan ietwat misleidend. Een echte kapitein is hij namelijk niet. Het heeft niet zozeer te maken met of je wel of niet kunt zeilen. Iedereen kan mee, maar we kijken wel of iemand voldoende tijd kan vrijmaken voor de voorbereidende activiteiten. Ik kom zelf uit Hoevelaken en heb weinig zeilervaring. Ja, in de zomer ging ik wel eens met iemand mee om een tochtje te maken. Maar verder dan zonnebaden op het dek gaat het niet echt. Bij de teamactiviteiten leren ze elkaars nukken kennen Voor Stephan ligt dat net iets anders. Als achtjarig jongetje uit Weesp ging hij direct overstag toen hij zijn eerste zeilles kreeg op het IJmeer. Tegenwoordig woont hij in Nijmegen, maar vaart in het seizoen nog wekelijks uit. De liefde voor het water is er bij hem nog lang niet uitgeweekt. Ik heb misschien het voordeel dat ik het zeiljargon snap. Maar op zo n grote boot varen is voor mij toch ook een heel unieke belevenis. Industria beschouwt de Race of the Classics niet als een uitje exclusief voor Technische Bedrijfskunde. Evertjan: We willen het als TU/e-activiteit neerzetten. Iedereen heeft de kans om mee te gaan. Zo krijg je meer uitwisseling tussen de studenten onderling. Dat is veel leuker. Het kost wel enige moeite om een brede Evertjan Peer

5 Kijk voor nieuws op Gelinkt 5 weg naar Engeland universiteitsbemanning te monsteren, omdat studieverenigingen van andere faculteiten meestal niet reageren op onze oproep. De uitgesproken voorkeur voor De Morgenster is gebaseerd op verhalen van voorgaande opvarenden van de TU/e. Industria is de afgelopen drie jaar telkens uitgevaren met dat schip. Er is een goede klik met de kapitein en de vijf bemanningsleden. In tegen stelling tot andere schepen mogen wij bijvoorbeeld in de mast klimmen. Wél gezekerd natuurlijk, stelt Evertjan gerust. Stephan: Mazzel, want dat is leuk om te doen. Nadat de uiteindelijke selectie rond was, werd hij ingedeeld bij de groep Operatie. Vooral verantwoordelijk voor de voedsel- en drankvoorraad aan boord. Er moet zeven dagen lang genoeg aan boord zijn voor dertig man. Dat is een hele kluif. Zeker nu ons vertrek in het paasweekeinde valt. Alle winkels zijn dan dicht, dus zullen we aparte afspraken moeten maken met een supermarkt om toch verse waar te kunnen inslaan. Je kunt niet midden op zee nog even stoppen om te shoppen. De voorbereiding op de zeetocht bestaat niet alleen uit het inslaan van proviand. In de maanden vooraf gaat het vooral om het smeden van een hechte eenheid. Elke maand is er een teamactiviteit zodat iedereen elkaars nukken leert kennen. De ene keer een barbecue in de winterse buitenlucht. De volgende keer een uitwisselingsborrel met andere teams uit onder meer Maastricht en Nijmegen. Evertjan: Het is wel handig als je elkaar een beetje kent. Je ziet straks 36 uur lang niets anders dan open zee en werkt s avonds en s nachts in shifts. Vier uur op, vier uur af. Over gesnurk of andere ongemakken in een nauwe kooi maken beide heren zich niet buitensporig druk. Evertjan: In de avond en nacht ben je echt bezig met zeilen. Met een stevige wind is het flink werken. Die uren zijn zo om en dan ben je blij dat je even kunt pitten. Verder moeten we koken en schoonmaken, dus we hebben geen bezigheidstherapie nodig. Voor de zeereis legt iedere student ongeveer vijfhonderd euro neer, afhankelijk van wat sponsors zoals Innovation Lab verder bijdragen. In ruil daarvoor krijgen de academische zeebonken een onvergetelijke ervaring en een oerdegelijk zeiljack mee naar huis. Dat lijkt me bijzonder: de zon zien opkomen tegen de horizon De Race of the Classics start met een open dag op zondag 31 maart in de Veerhaven van Rotterdam waar alle deelnemende schepen voor anker liggen. Een dag later mogen ouders van de bemanningsleden en sponsors meevaren tot aan Hoek van Holland. Daarna gaan ze overboord en zetten we koers naar Engeland, zegt Stephan. De zeiltocht gaat via Ipswich naar Brugge. Vandaar door naar Amsterdam en later IJmuiden. Evertjan: Als de wind niet gunstig staat, kunnen we uitwijken naar een andere haven. De hoofdorganisatie van de Race of the Classics heeft daarvoor gezorgd. Of er vriendschappen voor het leven ontstaan? Vermoedelijk wel, denken ze. De kans daarop is het grootste met degenen die in dezelfde nachtploeg zitten. Dat schept zeker een band. Als je het s nachts op zee met elkaar uithoudt, zal het daarbuiten ook wel lukken, grijnst Stephan. Voor hem zal het een hoogtepunt zijn als hij met flinke wind de boot met hoge snelheid schuin door het zilte water kan laten snijden. Lekker zonnetje erbij, nergens om je heen land te bekennen. Dat lijkt me een prachtig beeld. Hetzelfde geldt voor Evertjan: Ik heb foto s gezien van voorgaande jaren. Het moet wel heel bijzonder zijn als je s ochtends de zon ziet opkomen tegen de horizon. De enige sloper die ze verwachten tegen te komen op hun vaart, is de man met de hamer. Stephan: Het gebrek aan slaap door de shifts en de feesten in de havens waar we aanleggen. Dat zal me misschien zwaar vallen. Teamcaptain Evertjan lachend: Ja, dat slaaptekort wordt inderdaad een lastige. Maar ik hoop vooral dat ik niet zeeziek word. Interview Frits van Otterdijk Foto Bart van Overbeeke Stephan van der Burgh

6 6 Onderzoek 21 maart 2013 Roel Pieters bij de robotarm van ROSE. Foto Bart van Overbeeke

7 Kijk voor nieuws op Onderzoek 7 Met andere ogen Wij vinden onze weg door de wereld hoofdzakelijk door op onze ogen te vertrouwen. Voor robots is het daarentegen veel minder vanzelfsprekend om zich te oriënteren op basis van visuele input. Promovendus ir. Roel Pieters ziet echter een grote toekomst voor vision-based robot control. Op maandag 25 maart promoveert hij bij Werktuigbouwkunde. De meeste robots zijn blind. Dat is niet erg zolang ze maar in een omgeving werken waar geen onverwachte dingen gebeuren. Robots aan de lopende band, die niets anders doen dan schroefjes oppakken en indraaien, of metalen platen aan elkaar lassen, hoeven zich geen visueel beeld te vormen van de omgeving. Ze verrichten telkens weer exact dezelfde handeling en kunnen dus blind het volgende schroefje vinden. Het wordt anders wanneer je robots in een huiselijke omgeving wilt inzetten, bijvoorbeeld als zorgrobot in verpleegtehuizen. Veiligheid staat in dat geval voorop. Een zorgrobot mag uiteraard in geen geval in botsing komen met een hulpbehoevende bejaarde. Hij moet daarom snel kunnen reageren als er plotseling iets op zijn pad komt. Een zorgrobot moet snel kunnen reageren als iets op zijn pad komt Om ons te oriënteren in een ruimte, voorwerpen te zoeken en obstakels te vermijden, vertrouwen we vooral op ons gezichtsvermogen. Het ligt daarom voor de hand om robots ook van ogen te voorzien. Er zijn tegenwoordig voldoende handzame videocamera s beschikbaar. Toch staat visuele perceptie bij robots nog in de kinderschoenen. De voornaamste reden hiervoor is de rekenkracht die je nodig hebt om visuele data -videobeelden- te verwerken, legt promovendus Roel Pieters uit. Zo n veertig procent van onze hersencapaciteit gaat op aan beeldverwerking. En ons brein is een soort parallelle processor, die miljoenen bewerkingen tegelijk kan uitvoeren. Dat is niet te vergelijken met een computer. Tot voor kort werd visuele aansturing van robots daarom te veel beperkt door de tijd die het kostte om beelden om te zetten in een stuursignaal. Pas de laatste jaren zijn pc s krachtig genoeg om robots realtime aan te sturen op basis van video-input. Wat dat betreft zijn we ver gekomen sinds de eerste visueel gedreven robot van veertig jaar geleden; die had nog tien seconden nodig om een eenvoudige doos te herkennen - beslist onvoldoende om bewegende mensen of voorwerpen te ontwijken. Inmiddels is zelfs Pieters laptop in staat om als brein te fungeren van een robotarm, die hij voorwerpen liet herkennen en oppakken. De bewuste arm, ongeveer een meter lang, is normaal gesproken onderdeel van ROSE, de Remotely Operated Service Robot die aan de TU/e wordt ontwikkeld. In tegenstelling tot die andere Eindhovense zorgrobot, AMIGO, is ROSE niet autonoom, vertelt Pieters. ROSE wordt als het ware vanuit een cockpit bestuurd. Een operator, bijvoorbeeld een medewerker van een zorginstelling, ziet op een beeldscherm wat de robot op dat moment ziet en kan vervolgens uit een menu de gewenste actie van de robot selecteren. Het is natuurlijk ondoenlijk om de bewegingen van ROSE vanuit de cockpit tot in detail bij te sturen. Via welke route en met welke snelheid de robot op zijn doel afgaat, zal het apparaat zelf moeten bepalen. Voor zijn promotie ontwikkelde Pieters een op visuele input gebaseerde trajectplanning voor robots. Met een traject wordt niet alleen de route bedoeld die de robot in een kamer aflegt, maar ook de beweging die de grijparm maakt om een voorwerp, zoals een pakje cup-a-soup, op te pakken. Bijzonder aan Pieters aanpak was dat hij de robot ook rekening liet houden met zijn eigen fysieke beperkingen, zoals zijn acceleratievermogen en topsnelheid. Dat maakt een betere afweging mogelijk als er plotseling bewegende voorwerpen, zoals een bejaarde achter een rollator, in het blikveld opduiken. Voor een zorgrobot is het leren herkennen van voorwerpen essentieel. Pieters bedacht een algoritme waarmee de robot afbeeldingen uit zijn geheugen vergelijkt met de beelden die hij via zijn camera binnenkrijgt. Het algoritme definieert automatisch een aantal interessante punten die in het geheugen worden opgeslagen, legt hij uit. Camerabeeld met automatisch gekozen referentiepunten. Als die referentiepunten matchen met een object dat binnen zijn gezichtsveld komt, herkent de robot het betreffende voorwerp. De afstand van het voorwerp schat de robot in aan de hand van het verschil in grootte tussen de live-plaatjes en de afbeeldingen in zijn geheugen. Aan de hand van de beelden beslist de robot waar de arm naartoe moet bewegen In experimenten met de robotarm van ROSE, liet Pieters zijn laptop (het brein van de robot) tien maal per seconde de camerabeelden analyseren. Aan de hand van de beelden beslist de robot waar de arm naartoe moet bewegen, en met welke snelheid of acceleratie, om zijn doel te bereiken. Veel vaker dan tien keer per seconde is nog niet haalbaar, vertelt hij, mede doordat op dezelfde laptop ook de aansturing van de arm wordt berekend. Op de arm is een camera geïnstalleerd die zwartwitbeelden opneemt van 640 bij 480 pixels. De processor van mijn laptop kan die met een frequentie van ongeveer tien Hertz verwerken. Het kan ook sneller. In een eerder project werkte Pieters aan een eenvoudiger systeem, bedoeld om OLEDs, plastic LEDs voor displays, te maken. Daarvoor was een beeld van 160 bij 100 pixels voldoende. Dat maakte een veel hogere beeldverwerkingsfrequentie mogelijk, wel 1600 frames per seconde. Omdat de rekencapaciteit begrensd is, moet je altijd een afweging maken tussen de snelheid van de beeldverwerking en de nauwkeurigheid. Het OLED-project was voor Pieters een opstapje naar het programmeren van de robotarm, legt hij uit. Bij de productie van OLEDs deponeert een robot een druppeltje polymeer op de positie van elk pixel. Dat kost maar een fractie van een milliseconde. Dat kan zo snel omdat de displays starre objecten zijn, die je heel snel onder de printkop door kunt laten bewegen. Het grote voordeel van OLEDs is dat je ze ook op flexibele oppervlakken kunt maken. Die vervormen Meer info: echter onder invloed van te snelle bewegingen of trillingen, waardoor je met blinde robots onregelmatigheden krijgt in het patroon van pixels. Fabrikanten zijn daarom genoodzaakt om het productieproces aan te passen. Pieters toonde aan dat je met behulp van een cameraatje en de juiste regelsoftware dit probleem (deels) kunt oplossen. Het substraat (de ondergrond van de display, red.) moet daarvoor wel voorzien zijn van een regelmatig patroon, zodat de robot precies kan zien waar een printactie kan worden uitgevoerd. Een vergelijkbare strategie kan volgens de werktuigbouwkundige ook nuttig zijn bij het fabriceren van nog kleinere structuren, zoals computerchips. In de industrie worden nu nog maar heel weinig robots aangestuurd op basis van videobeelden, maar ik verwacht zeker dat dit de komende jaren snel gaat veranderen. (TJ) De robotarm op zoek naar een pakje cup-a-soup.

8 8 Onderzoek 21 maart 2013 Sluitstuk Gedreven door vier wielen, een stuur en Het is leuk om straks ingenieur te zijn, vindt zevendejaars Werktuigbouwkundestudent Roel de Natris, maar hij wil ook graag iets voor de maatschappij kunnen betekenen. Naast zijn afstudeerproject bij Benteler Engineering Services op de AutomotiveCampusNL in Helmond, is hij onder meer betrokken bij de campagne Driven van de gemeente Helmond en is hij ambassadeur elektrisch rijden. Roel de Natris. Foto Bart van Overbeeke Dik ingepakt -skimuts, stevige handschoenen- komt Roel de Natris vanuit Helmond het TU/e-terrein oprijden. Het vriest en de elektrische Renault Twizy van Driven heeft open zijkanten. Maar je bent ambassadeur elektrisch rijden of niet. Het is een van de leuke nevenactiviteiten die voort komen uit zijn afstuderen, vertelt hij even later. Van kleins af aan ben ik al geïnteresseerd in auto s. Het is dus niet vreemd dat ik nu actief ben op de AutomotiveCampusNL. Wel heb ik heel bewust het bedrijfsleven opgezocht, omdat ik graag theorie en praktijk wilde combineren. Dat lukt in mijn afstuderen heel aardig. We kijken hoe we het bereik van elektrische auto s kunnen opschroeven, op dit moment een van de grootste uitdagingen. 4 brandende vragen (Onder redactie van Tom Jeltes) Gilbère Mannie (ST) Dunne lagen voor hightech-applicaties 1 cover 2 feestjes Wat zien we op de cover van je proefschrift? Hoe leg je op feestjes uit waar je onderzoek over gaat? Welke persoon, techniek of apparaat is onmisbaar geweest voor je onderzoek? Wat heeft de samenleving aan jouw werk? Op de voorkant van mijn proefschrift staat een zogenaamd graphical abstract van mijn onderzoek. Links zien we chemische reacties aan een oppervlak dat ik heb bestudeerd met foto-elektronspectroscopie en rechts zien we tinoxidekristallen die ontstaan zijn in de reactie die ik heb bestudeerd met transmissie-elektronmicroscopie. Dunne geleidende films van tinoxide, gemaakt met behulp van chemical vapor deposition, worden momenteel gebruikt als films op ruiten van wolkenkrabbers en als anti-statische films in kopieermachines. Om via bovengenoemde techniek ook dunne films voor hightech-applicaties te gebruiken, is fundamenteel onderzoek nodig om de achterliggende chemie en kristalvorming beter te begrijpen. 3 onmisbaar Tijdens mijn onderzoek is één apparaat heel belangrijk geweest en dat is de X-ray Photoelectron Spectrometer. Dit apparaat werkt met een ultrahoog vacuüm en is daarom nogal gevoelig voor storingen. Gelukkig is er bij ons op het lab veel expertise aanwezig zodat dit soort storingen in een paar dagen was verholpen. 4 samenleving Als je het depositieproces van tinoxide beter begrijpt, kun je de chemical vapor deposition beter tunen, zodat je sneller en goedkoper tinoxide-lagen kunt maken voor allerlei hightech-applicaties. En als je daardoor goedkopere zonnecellen kunt fabriceren, wordt het nog interessanter om zonnepanelen te laten concurreren met energie uit fossiele bronnen, zodat we sneller meer duurzame energie kunnen produceren.

9 Kijk voor nieuws op Onderzoek 9 In de rubriek Sluitstuk vertellen afstudeerders over hun afstudeeronderzoek. Promoties Dinsdag 26 maart, 16:00 uur, CZ4: Promotie ir. S. Dommers (W&I) Promotor(en): prof.dr. R.W. van der Hofstad Voorzitter: prof.dr. A.M. Cohen Titel proefschrift: Spin models on random graphs Donderdag 28 maart, 16:00 uur, CZ5: Promotie ir. S.P. Kersten (TN) Promotor(en): prof.dr. M.A.J. Michels en prof.dr. B. Koopmans Voorzitter: prof.dr.ir. G.M.W. Kroesen Titel proefschrift: Magnetic Field Effects in Organic Semiconductors: Theory and Simulations een elektromotor Als stadsauto s fungeren ze prima, maar vaak wil je ook verder kunnen rijden dan de supermarkt om de hoek. Met de simulatiemodellen die ik ontworpen heb, kunnen we nieuwe inzichten sneller evalueren. Daarnaast onderzoeken we hoe we de elektrische auto aantrekkelijk kunnen maken voor een nieuwe doelgroep, de transportsector. Elektrisch rijden is stil, geeft geen uitstoot tijdens het rijden en is voordelig: ideaal voor deze sector om in de binnensteden te opereren. Bereik elektrische auto s is grootste uitdaging Een half jaar geleden stelde Wagenplan hem een I-MiEV -Mitsubishi Electric Vehicle- ter beschikking; ze zagen in de enthousiaste student een ambassadeur elektrisch rijden. Sindsdien rijdt Roel stad en land af -soms gelimiteerd door het bereik- met zijn elektrische wagen, soms ook met de Driven Twizy. Want dankzij de I-MiEV kwam hij in aanraking met dit initiatief van de gemeente Helmond om projecten en organisaties rondom Smart Mobility samen te brengen. In het kader van een bijeenkomst van Driven stond er een hele rij elektrische auto s op de campus opgesteld. Ik had de I-MiEV daarnaast gezet, even leuk voor de foto. Voor je het weet sta je dan te praten. Tevens is hij een fervent koffiedrinker. Netwerken vindt ik belangrijk en koffie drinken met mij is nu eenmaal nooit saai, zegt Roel lachend. Want dankzij de vele koffiegesprekken heeft hij ondertussen al mooi meerdere aanbiedingen van bedrijven op zak, die allemaal azen op de bijna afgestudeerde sociale ingenieur. (NT) Donderdag 21 maart, 16:00 uur, CZ4: Promotie ir. J.W. Haverkort (W&I) Promotor(en): prof.dr.ir. B. Koren Voorzitter: prof.dr.ir. O.J. Boxma Titel proefschrift: Magnetohydrodynamic Waves and Instabilities in Rotating Tokamak Plasmas Maandag 25 maart, 16:00 uur, CZ4: Promotie ir. R.S. Pieters (W) Promotor(en): prof.dr. H. Nijmeijer en prof.dr.ir. P.P. Jonker Voorzitter: prof.dr. L.P.H. de Goey Titel proefschrift: Direct Methods for Vision-Based Robot Control: Application and Implementation Maandag 25 maart, 16:00 uur, CZ5: Promotie ir. G.J.A. Mannie (ST) Promotor(en): prof.dr. J.W. Niemantsverdriet Voorzitter: prof.dr.ir. E.J.M. Hensen Titel proefschrift: Surface chemistry and morphology of tin oxide thin films grown by chemical vapor deposition Woensdag 27 maart, 16:00 uur, CZ4: Promotie ir. B. van Hoof (BMT) Promotor(en): prof.dr. P.A.J. Hilbers en prof.dr. R.A. van Santen Voorzitter: prof.dr. K. Nicolay Titel proefschrift: Multi-Scale Coarse Graining and Molecular Dynamics Simulations of Vesicle Formation Woensdag 27 maart, 16:00 uur, CZ5: Promotie N.-C. Tran MSc (EE) Promotor(en): prof.ir. A.M.J. Koonen Voorzitter: prof.dr.ir. A.C.P.M. Backx Titel proefschrift: Wavelength Reconfigurability for Next Generation Optical Access Networks Donderdag 28 maart, 16:00 uur, CZ4: Promotie ir. A.J. Bakermans (BMT) Promotor(en): prof.dr. K. Nicolay Voorzitter: prof.dr. P.A.J. Hilbers Titel proefschrift: Cardiac magnetic resonance spectroscopy Applications in a mouse model of fatty acid oxidation deficiency Dinsdag 2 april, 16:00 uur, CZ4: Promotie J.P. Gutierrez Hernandez MSc (ST) Promotor(en): prof.dr.ir. A.B. de Haan Voorzitter: prof.dr.ir. J.A.M. Kuipers Titel proefschrift: Extractive distillation with ionic liquids as solvents: selection and conceptual process design Dinsdag 2 april, uur, CZ5: Promotie Y. Lin MSc (B) Promotor(en): prof.dr.ir. B. de Vries en prof.dr. H.J.P. Timmermans Voorzitter: prof.ir. E.S.M. Nelissen Titel proefschrift: Motivate: a Context-aware mobile application for physical activity promotion Woensdag 3 april, 16:00 uur, CZ4: Promotie ir. M.B. van der Hout - van der Jagt (EE) Promotor(en): prof.dr. S.G. Oei en prof.dr.ir. F.N. van de Vosse Voorzitter: prof.dr.ir. A.C.P.M. Backx Titel proefschrift: A mathematical model for simulation of fetal heart rate decelerations in labor Emile Carbone (TN) Beter begrip van plasma s door lasers Sander Kersten (TN) Effect van magneetvelden op displays 1 cover 2 feestjes 1 cover 2 feestjes We zien een afbeelding van het Sombrero-sterrenstelsel. Meer dan 99 procent van het zichtbare deel van het heelal bestaat uit plasma s. Als je met plasma s werkt, trekt de hemel met zijn schoonheid en mysteriën daarom logischerwijs de aandacht. Plasma s zenden licht uit. Andersom kunnen we ook laserlicht plasma s insturen; dat is een manier om op een directe manier de belangrijkste eigenschappen van het plasma, zoals de atoom- en ionendichtheid te meten. Zonder goede fysische modellen kun je experimentele resultaten echter slechts in beperkte mate analyseren en duiden. Daarom hebben we verschillende experimentele technieken en numerieke modellen van plasma s stap voor stap met elkaar vergeleken. 3 onmisbaar Onderzoek is teamwerk; collega s van de EPGgroep waren daarom allen onmisbaar. Daarnaast waren lasers essentieel voor mijn onderzoek. 4 samenleving Microgolfplasma s worden gebruikt om zonnecellen en optische fibers te maken, en voor biologische en medische behandelingen zoals ontsmetten. Voor al deze toepassingen zal een beter begrip van de plasma s leiden tot een beter resultaat. Op de cover staat een roulettewiel met een metalen balletje erin waarvan de beweging wordt beïnvloed door een magneet. De willekeurige manier waarop het balletje tussen de vakjes van het roulettewiel heen-en-weer springt, is vergelijkbaar met hoe een elektron in een organische halfgeleider van molecuul naar molecuul hopt. Ik heb het effect van een magnetisch veld op dat hoppen onderzocht. Zowel de stroom door een organische halfgeleider als de lichtproductie is afhankelijk van de aanwezigheid van een magnetisch veld. Die afhankelijkheid treedt op doordat de stroom (en lichtproductie) wordt beïnvloed door spinafhankelijke reacties tussen elektronen (en gaten). De snelheid van die reacties hangt af van de zogeheten spinmenging, en die neemt af wanneer een magnetisch veld wordt aangelegd. Ik heb onder andere onderzocht hoe de afhankelijkheid van het magnetisch veld zo groot mogelijk gemaakt kan worden. 3 onmisbaar Het was niet mogelijk geweest de berekeningen en Monte-Carlo-simulaties te doen zonder het computercluster Polyxena. 4 samenleving Organische licht-emitterende diodes worden bijvoorbeeld gebruikt in de schermen van sommige smartphones. Mijn werk heeft meer inzicht opgeleverd in de werking van organische licht-emitterende diodes. Dat zou uiteindelijk kunnen leiden tot energiezuinigere schermen. Daarnaast kunnen mijn voorspellingen over hoe de eerder genoemde magnetisch veldeffecten zo groot mogelijk gemaakt kunnen worden, interessant zijn voor het maken van gevoelige magneetsensoren.

10 10 Mens & Mening 21 maart 2013 Advertentie En ik vind Wat bieden we? Een uitdagend tweejarig traineeprogramma in onderwijs en bedrijfsleven Direct een baan in het voortgezet onderwijs Een intensieve opleiding tot docent Een hoogwaardig leiderschapsprogramma aangeboden door topbedrijven Training gericht op talentontwikkeling en brede oriëntatie Een uitstekende start voor een carrière in onderwijs en/of bedrijfsleven Goede arbeidsvoorwaarden Naar wie zijn we op zoek? Excellente bijna/recent afgestudeerde academici, die de uitdaging van onderwijs en bedrijfsleven willen aangaan en de competenties van leraar en leider willen ontwikkelen. Hét traineeprogramma voor bedrijfsleven én onderwijs! Durf jij de uitdaging aan? Solliciteer vóór 31 maart 2013 Het verschil tussen arm en rijk Met veel interesse las ik de column van Debby Huiskes over de gevolgen van het social leenstelsel. Huiskes is bang dat de lening ervoor zorgt dat arme studenten minder geneigd zullen zijn te gaan studeren. Maar waarom zou dat alleen voor de arme studenten gelden? Voor de rijke studenten, die de studie uit eigen (of papa en mama s) zak betalen, kost de studie evenwel een aardige duit. Zij kunnen dat geld natuurlijk wat makkelijker missen, maar ik denk dat het verschil tussen arm en rijk lang niet zo groot is als Huiskes ons voorspiegelt. Huiskes is bang dat het leenstelsel potentiële, intelligente studenten zal afstoten. Maar de intelligente student zal concluderen dat een studie hem meer zal opleveren dan het kost. Lening of niet: voor goede studenten is studeren een goede -winstgevende- keuze. Het duurt misschien even voordat de markt het doorheeft, maar door het leenstelsel zal een zelfselectie plaatsvinden, voor rijk én arm, waarbij alleen gemotiveerde studenten aan een studie zullen beginnen. Waar het voorheen mogelijk was om zomaar aan een studie te beginnen, zal het leenstelsel ervoor zorgen dat studenten zich wat minder vaak te pletter zullen zuipen en wat vaker in de collegebanken zullen verschijnen. Huiskes eindigt haar column met de zin: Volgens míj zou er een klimaat moeten heersen waarin mensen gestimuleerd worden om het maximale uit zichzelf te halen en het hoogst haalbare na te streven. Volgens míj is dat dus precies wat het sociale leenstelsel zal doen. Bart Knijnenburg Leningvrije TU/e-alumnus En ik vind Universiteitsemeriti Vier hoogleraren van de TU/e zijn tot universiteitshoogleraar benoemd. Hun portretten en verdiensten staan beschreven in Cursor 13. We zijn zeer verheugd met de benoeming van deze vier topwetenschappers, zegt rector magnificus Hans van Duijn. Heel mooi inderdaad, maar toch een enkele kanttekening. De benoeming is gedaan door ons College van Bestuur; het zijn dus vier sigaren uit eigen doos. Bovendien, de benoemden zijn erg jong, en voldoen niet aan de Wikipedia-definitie: Gewoonlijk zijn universiteitshoogleraren tamelijk dicht bij hun emeritaat; de aanstelling als universiteitshoogleraar stelt hen dan in staat om ideeën die vanwege onderwijs- en bestuursverplichtingen zijn blijven liggen alsnog uit te werken. De gemiddelde leeftijd van het kwartet is 53,5; eigenlijk tien jaar te laag. Op hun verdiensten, die nogal uiteen lopen, wil ik niets afdingen. Maar, waarom bestaat er geen universiteitsemeritus? Dat is een kwalificatie waar ik wel naar wil solliciteren, want: ik heb meer voor Cursor gedaan dan Steinbuch, de Mathematical Reviews vermelden meer artikelen van mij dan van Van der Aalst, ik was net als Meijers vice-decaan en ik schreef een artikel in het gedenkboek Gedreven door nieuwsgierigheid ; net als Janssen was ik lid van diverse geleerde gezelschappen: gekozen lid van het International Statistical Institute, erelid van zowel de Vereniging voor Statistiek als de hardloopclub Karpendonk Road Runners. Tenslotte ben ik recipiënt van een Stieltjesdas, een stropdas uitgereikt door de onderzoekschool Stieltjes. Typisch een universiteitsemeritus, zou ik zeggen. Er zijn er vast nog wel drie. Fred Steutel emeritus hoogleraar wiskunde Algemeen DPO / TEACH: Teaching Support for TU/e staff Course Teaching across cultures Learn about the different expectations about education and about interacting in class that teachers and students from different cultures may have. Get insight in your own expectations. And see what you can do to accommodate your education for a culturally mixed group of students. The course will take place on 13 May 2013 More information can be obtained from Willem van Hoorn (phone 4327; For all DPO/ Teach training More information at the website DPO Career and Development. Registration is possible at tue.inschrijfportal.nl. Participation by teaching staff of the TU/e is free of charge. DPO / PROOF: PROviding Opportunities For PhD students Course Supervising master students The course is aimed to improve and systemize the way in which supervisors guide their students during their graduation projects. The course consists of short introductions, exercises and discussions. Participants will have an active role during the course. The course will take place on 27 and 30 May 2013 More information can be obtained from Jelmer Sieben (phone 2068; ). Course Teaching and learning in higher education for PhD students Do you want practical tips to improve your teaching? This training provides you with useful information and tools. Learn how to formulate learning outcomes and select and execute the appropriate teaching methods. UNIVERSITEITS- BERICHTEN The participants will be actively involved in discussions by giving presentations and by giving feedback to each other. The course is planned on 14 and 16 May 2013 More information can be obtained from Harry van de Wouw (phone 3126; ). DIVERSEN Technology for Development TvO proudly presents: The Authentic Taste of China Date: Thursday, 21st March, 2013, 18:00-24:00 Location: STC 0.01, Helix Building. An evening dedicated to the rich culture and technological history of China. Attractions: Guest lectures by renowned experts, authentic and tasty Chinese cuisine and Chinese Dance Salon. Price: 8 euros only (register before 19th March, 2013 to avail the special discount price of 6 euros). Please see the posters for more details Please check the Facebook page: https://www.facebook.com/photo.php? fbid= &set=o &type=1&theater OudeRechtbank Sundays: family day Who said that Sundays are boring in Eindhoven? OudeRechtbank devotes Sundays to families. Every Sunday afternoon from 13 o clock on, OudeRechtbank offers creative activities, cinema and workshops for children on an educational basis. We want to provide expats, internationals and national families with a great and relaxing time but we also want children to go home with something they are proud of. And from o clock on, families can keep on enjoying our Brasserie with our live music. Our small podium will be filled with artists and new talents. Every Sunday, different groups and artists will delight us with their different styles of music: blues, country soul, rock, ballads, flamenco and much more. More information: Ook een bericht plaatsen op deze pagina? Mail het bericht (maximaal 100 woorden) dan naar

11 Kijk voor nieuws op Mens & Mening 11 TUssen de oren Psychologie wordt steeds belangrijker aan de TU/e. Technische systemen en artefacten, of het nu games, auto s, robots, lichtsystemen of gebouwen betreft, zijn uiteindelijk bedoeld voor een menselijke eindgebruiker. Kennis over hoe die gebruiker waarneemt, denkt, voelt en handelt is onontbeerlijk. De nieuwe mensgerichte opleiding Psychology & Technology beschouwt elk technisch ontwerp in dat psychologisch perspectief. In Cursor worden iedere twee weken studenten, docenten, labs, technische artefacten, de werkomgeving, het wetenschappelijk bedrijf, de campus, het onderwijs en websites onder een psychologische loep gelegd. Groen moet je doen Eindelijk lente, de knoppen botten uit, de vogels fluiten weer, de wereld wordt weer groen. Ergens diep van binnen moet ook jij voelen hoe goed dat doet. Of klink ik nu oubollig? Recentelijk bleek uit onderzoek dat mensen consistent het goede effect dat de natuur op ons welzijn heeft onderschatten. Misschien denk jij dus ook dat ik bakerpraatjes verspreid, volkswijsheden gespeend van enige empirische basis. Hoe groener het uitzicht, hoe beter de concentratie Niets is minder waar: een groeiend aantal studies, epidemiologisch tot kwalitatief, lab-gebaseerd tot recht uit het veld, toont ons dat blootstelling aan de natuur goed is voor onze gezondheid, ons gemoed, en onze cognitieve prestaties. Femke Beute, promovenda bij HTI, doet onderzoek precies in dit domein van mentale restoratie. Zij nam met een groep studenten de proef op de som en overviel medewerkers op de TU/e-campus in hun kamer. Zij legden het uitzicht vast, de afstand van werkplek tot het raam, vroegen de nietsvermoedende medewerker wat vragenlijsten in te vullen en namen een korte aandachtstest af. Wat bleek: degenen die dichter bij het raam zaten, voelden zich gezonder. Daglicht is een van onze belangrijkste medicijnen, maar daarover in een later stukje wellicht meer. Wat bleek ook: Hoe groener het uitzicht, des te beter de concentratie. Hightech als onze TU/e mag willen zijn, het lijkt dus meer dan opportuun om de nog aanwezige natuur op onze campus van harte te omarmen. Doe het nu! Weg met het staal en het beton, de spiegelende ruiten en kille terrassen. Ik wil gras om op te kauwen, bloemen om te ruiken, een boom om onder te schuilen. Yvonne de Kort, universitair hoofddocent Omgevingspsychologie bij Human Technology Interaction, faculteit IE & IS Foto Bart van Overbeeke Gelukkig hebben we een echt groene schatkist: de Dommel geeft alle campusbewoners een stukje natuurschoon, met stromend water en ritselend lover. Een handjevol restoratie zo voor het grijpen. Maar de Groene Loper? Strak gesneden paden, geen konijntje meer te zien. Vanaf vloer twee zien we slechts de gevels aan de overzijde. Helaas, opkomend gras, vers gepote plantjes en nieuwe bomen ten spijt, de loper is nog lang niet groen genoeg. Zelfs niet wanneer we allemaal de dresscode van de groene campus -flyer gaan volgen: groene rokjes, shirts en haren. Groen blijft een kwestie van doen: de paden op, de lanen in, op naar de Dommel! CURTOON UR-podium Boeiende ervaring gegarandeerd! De tijd vliegt! Met de komende universiteitsraadsverkiezingen voor ogen start de personeelsfractie nu met het zoeken naar nieuwe kandidaten voor het lidmaatschap voor Vanaf 2014 is er per direct gegarandeerd een aantal van de negen personeelszetels beschikbaar voor nieuwe leden. Waarom zou je meedoen? Misschien omdat je interesse hebt voor TU/ebrede zaken en wilt meedenken over onderwerpen die ook impact hebben op je eigen faculteit of dienst. Misschien omdat je bestuurlijke, organisatorische of beleidsadviserende ervaring wilt opdoen. Of je wilt je netwerk uitbreiden en achter de schermen kijken. De opgedane ervaring kan je weer helpen met latere carrièrestappen. Sommige oud-universiteitsraadsleden of -voorzitters zijn later directeur bedrijfsvoering geworden, anderen blijven in hun functie, die soms wordt aangevuld met adviserende rollen. Waaraan ga je meedoen? Aan het meedenken en adviseren over beleid met veel impact: onder andere het OBP- en WP-loopbaanbeleid, het financiële beleid en het onderzoeksen onderwijsbeleid van de TU/e. Verder bepaal jij mede de aandachtspunten van de personeelsgeleding en de universiteitsraad. Je doet mee als specialist of als voorzitter van een commissie of de personeelsgeleding zelf. De ervaren leden helpen je graag met inwerken, iets wat tot nu toe altijd zonder problemen is gelukt. Om je kandidaat te stellen of voor meer informatie neem je contact op met de voorzitter van de personeelsfractie, Rianne van Eerd Voor diegenen die later van start willen gaan, is er een reservebank. Een boeiende ervaring is gegarandeerd! Jos Maubach, personeelsfractie universiteitsraad

12 12 Focus 21 maart 2013 Promoveren Norbine Schalij Foto s Bart van Overbeeke Na een periode van gemiddeld vierenhalf jaar onderzoek mogen promovendi zich opmaken voor een laatste daad om de titel doctor te verkrijgen; zij verdedigen hun proefschrift ten overstaan van een zorgvuldig uitgekozen promotiecommissie. Vanaf het moment dat de voorzitter de plechtigheid opent met een hamerslag van de glazen bol, houdt de pedel de tijd bij om precies een uur later Hora est te roepen. De commissie trekt zich terug voor beraad en bij heropening en sluiting van het vervolg wordt de bol opnieuw geslagen. Hora Est Zorg voor de promovendi Het bureau voor Promoties en Plechtigheden doet behalve aan begeleiding ook aan voorzorg en nazorg op de dag zelf. De promovendus kan 15 gasten vooraf thee en koffie aanbieden. Na afloop geeft Bureau PenP een fotoalbum met tien foto s van de ceremonie cadeau. Niet aan de TU/e Om de TU/e meer zichtbaar te maken in de stad is het sinds 2007 mogelijk elders een promotieplechtigheid te houden. Tienmaal is er voor het Van Abbemuseum gekozen. Die locatie is ongeschikt gebleken; het podium is wel breed, maar te kort voor de hele commissie. Kasteel Helmond -mogelijk wanneer het onderwerp met automotive te maken heeft- is ook niet ideaal; daar is onder andere geen vaste zaalopstelling. De filmzaal van De Zwarte Doos wordt gemiddeld viermaal per jaar gebruikt voor een promotieplechtigheid. De zalen 4 en 5 van het Auditorium meer dan tweehonderd keer per jaar. Aantal promoties aan de TU/e Jaar Aantal promoties in 2012 In 2012 zijn 245 doctorstitels verleend door de TU/e. Daarvoor is 237 maal een proefschrift verdedigd en stond 8 maal een proefontwerp centraal. Ze kwamen van Industrial Design, Wiskunde &Informatica, Werktuigbouwkunde, Technische Natuur kunde en Scheikundige Technologie. De drukkosten van een proefschrift komen voor rekening van de faculteit. De volledige tekst wordt digitaal gepubliceerd op de website van het Informatie Expertise Centrum van de TU/e.

13 Kijk voor nieuws op Focus 13 Twee commissietafels aan weerszijden van promovendus De commissie bestaat uit maximaal acht personen. Er zijn één of twee promotoren, en geen, één of twee co-promotoren, waarvan minstens de helft TU/e er moet zijn. Daarnaast zijn er verplicht twee externe leden en moeten er vijf personen met stemrecht zijn. Stemrecht hebben hoogleraren, UHD s en door de rector goedgekeurde externe deskundigen. De promovendus/promovenda Hij/zij staat op de eerste rij te wachten tot de voorzitter hem/haar uitnodigt plaats te nemen achter het katheder. Ruim zes maanden van tevoren heeft hij/zij een informatiemap gehaald bij het Bureau voor Promoties en Plechtigheden. Daarin zit het aanmeldingsformulier, het promotiereglement en een actieprogramma. Deze foto is genomen op 27 februari 2013 tijdens de promotieplechtigheid van biomedisch technoloog Sascha Fuchs. Hij verdedigde zijn dissertatie Chemical Biology Approaches for Nuclear Receptors -Molecular and Structural Insights. Paranimfen achter het katheder van de promovendus Paranimfen staan de promovendus bij zoals een ceremoniemeester een bruidspaar bijstaat. De promovendus kan kiezen voor geen of twee paranimfen. Ze mogen niet inhoudelijk helpen, maar kunnen praktische hulp bieden; pennen halen, een stelling voorlezen of een zakdoekje aanreiken. Commissieleden uit allerlei landen Er zijn Franse en Japanse commissieleden, Russische, Duitse en Belgische en nog meer. Zij hoeven niet hun eigen toga mee te brengen. Duitsers kunnen dat trouwens niet eens; die hebben er geen. Daarom zijn zij volgens Bureau Promoties en Plechtigheden één van de meest enthousiaste togadragers. Kleine dragers zijn bijvoorbeeld de Chinezen. In de uitleenkast hangen binnenkort twee extra korte toga s, maatje 162. Voorzittershamer Het voorzitterssetje bestaat uit een hamer in de vorm van een glazen bol en een houten plank waarop TU/e s lijfspreuk Mens Agitat Molem staat. Meer over Cabbolet: Pedellen De TU/e heeft een team van acht pedellen. Hun functie is die van gastheer. Zij kunnen één van de drie replica s van de originele pedelstaf gebruiken. De originele staat in de vitrine. Eens per jaar komen de pedellen van heel Nederland en van de universiteiten van Leuven en Brussel bijeen op de Internationale pedellendag. De volgende is op 5 april in Wageningen. Aantal promoties aan de TU/e per decennium Jaren 50-60: 1 Jaren 60-70: 117 Jaren 70-80: 289 Jaren 80-90: 448 Jaren 90-00: Jaren 00-10: De eerste, de oudste, de afgelaste Na de eerste promotie op 15 december in 1959 door M.T. Vlaardingerbroek (EE) zijn er nog gevolgd aan de TU/e (tot en met februari 2013). De oudste promovendus was 78 jaar: Gerrit van Dam bij TN op 30 maart Hij zei na afloop: Eerlijk gezegd viel het me wel tegen hoeveel er bij kwam kijken. Het laatste half jaar ben ik erg druk geweest met alle kleine dingen die geregeld moesten worden. De promotie van Marcoen Cabbolet werd begin 2008 een week voor de geplande datum afgelast. Het proefschrift werd op het laatste nippertje voorgelegd aan externe deskundige Nobelprijs winnaar Gerard t Hooft en door hem afgekeurd. Hora est Na precies één uur, desnoods de promovendus onderbrekend, roept de pedel : Hora est! De commissie gaat zich nu beraden in de commissiekamer. Onder begeleiding van de pedel verlaat de commissie de zaal in vaste volgorde: voorop de pedel, daarachter de voorzitter -met ambtsketen- en secretaris, dan één of twee promotoren, daarachter de eventuele co-promotor(en) en achteraan de overige leden. Een stoet -het cortège- van maximaal acht personen volgt de pedel.

14 14 Mens 21 maart 2013 Prof.dr.ir. Luc Brunsveld (37) Van oven na Als kind wilde Luc Brunsveld kok of dominee worden, maar zijn passie voor onderzoek bracht hem uiteindelijk ergens anders: sinds 2008 is hij hoogleraar chemische biologie aan de TU/e. Luc Brunsveld werd als oudste van vier kinderen geboren in Culemborg. Zijn vader was bakker en zijn moeder apothekers assistente. Van mijn twaalfde tot mijn eenentwintigste heb ik in de weekends bij mijn vader in de bakkerij gewerkt. Het was hard maar leuk werk, ik heb er mijn studie mee betaald. Op zaterdag stond ik brood te verkopen. Zo heb ik mijn schuchterheid afgeleerd. Mijn vader zei dat hij mijn benen zou breken als ik voor zijn beroep zou kiezen. Toch zijn er wel overeenkomsten met wat ik nu doe. Nog altijd ruik ik de ammonialucht die uit de oven kwam wanneer er eierkoeken gebakken werden. Een bakker bakt brood en verkoopt het. Een chemicus maakt moleculen en verkoopt ze door middel van publicaties en presentaties. Mijn vader beloofde mijn benen te breken als ik voor zijn beroep zou kiezen Ik was een goede bètaleerling. Ik mag dan nu wel hoogleraar chemische biologie zijn, op school liet ik biologie snel vallen. Ik had niets met plantjes determineren. Op een open dag in Eindhoven trakteerde professor Piet Lemstra een zaal vol vwo ers op een strijkijzeract om eigenschappen van polymeren uit te leggen. Ik koos voor de studie scheikundige technologie aan de TU/e. Tijdens een project rond supramoleculaire polymeren in de groep van Bert Meijer kreeg ik de smaak van onderzoek te pakken. In die tijd heb ik al een eerste patent op mijn naam gekregen. Sindsdien heeft onderzoek me niet meer losgelaten. In 1997 haalde ik mijn diploma en wilde ik graag promoveren. In mijn promotietijd onderzocht ik polymeerstructuren in water en zo kwam ik bij de biologie terecht. Na mijn promotie werd ik postdoc in Dortmund, waar ze goed waren in biomoleculaire chemie. Ik greep de kans aan om daar een bescheiden leidende rol op me te nemen, hoewel ik pas 26 was. Daar werkte ik twee jaren, maar ik wilde ook ervaring opdoen in het bedrijfsleven en solliciteerde bij Organon, waar ik groepsleider medische chemie werd. Ik heb daar twee jaar gewerkt en dat werd een belangrijke fase in mijn loopbaan. Ik deed daar meer kennis op over eiwitten en maakte me een manier van denken eigen waarop een deel van de research in mijn groep nu geïnspireerd is. Ik had het erg naar mijn zin in Oss, maar werd getipt over een Duitse regeling voor getalenteerde buitenlanders. Ik schreef een onderzoekvoorstel en kreeg in 2005 een mooie plek bij het Max Planck instituut in Dortmund waar ik een eigen groep kon opbouwen. Ik had mijn Catalaanse vrouw als promovenda aan de TU/e leren kennen en zes weken nadat ons eerste kind werd geboren zijn we verhuisd. In 2008 kreeg ik het aanbod van de TU/e om hoogleraar te worden en hier een groep op te zetten. We werken in ons lab onder andere aan kernreceptoren, een klasse van eiwitten die in de celkern voorkomen. Ik kan wat ik geleerd heb bij Organon combineren met wat ik uit Dortmund heb opgepikt, om met chemische biologie die nucleaire receptoren te onderzoeken. Ons onderzoek is gericht op het begrijpen van medicijnen, maar ook op het ontwikkelen van nieuwe moleculen. We opereren aan de fundamentele kant, maar proberen aansluiting te vinden met vakgebieden als tissue engineering. Daar spelen die eiwitten en medicijnen ook een grote rol. Ik zie een enorme potentie om met medicijnen of small molecules de tissue engineering te beïnvloeden. Ik zou graag de brug willen slaan tussen chemie, technologie en biomedische wetenschappen. Waar moet je dan aan denken? Medicijnen bevatten bijvoorbeeld moleculen die bepaalde cellen minder hard laten groeien of die bacteriën doden. In de tissue engineering wordt nog weinig gekeken naar de toepassing van concepten om met kleine moleculen regenerative medicine te sturen. Terwijl ons lichaam eigenlijk de hele tijd bezig is op die manier celdifferentiatie te beïnvloeden. Wie zijn kinderen vitamine D geeft voor sterke botten, is in feite bezig met regenerative medicine. Wat Lance Armstrong -en de rest- deed met EPO is niet veel anders dan zijn stamcellen het pad van rode bloedlichaampjes opsturen. De cel wordt steeds meer een knutselfabriek We doen nu een project samen met het UMC Utrecht om onze aanpak toe te passen op kernreceptoren die een rol spelen bij diabetes en andere metabole ziekten. Er zijn in totaal 48 kernreceptoren; sommige zijn verantwoordelijk voor borstkanker, andere voor prostaatkanker of diabetes. We ontwikkelen algemene concepten die we kunnen toepassen op die hele range, dus niet op één specifieke receptor. Biologen kunnen sommige processen in een cel niet verklaren omdat ze de moleculaire onderzoektools missen. In complexe schematische afbeeldingen van een cel moeten ze daarom sommige blokjes als black box intekenen. Met de engineering tools van de chemische biologie kunnen we die zwarte dozen invullen. Ik vind dat fascinerend. Ontwikkelingen in de moleculaire celbiologie gaan zo razendsnel. In feite is het vak in de laatste tien jaar weer helemaal vernieuwd. De komst van de faculteit BMT heeft aan de TU/e veel veranderd. En ook het oprichten van het Instituut voor Complexe Moleculaire Systemen is een stimulans. De biologische component begint sterker te worden. Al moet je realistisch zijn: de TU/e kan natuurlijk niet zoals een brede universiteit de hele biologie afdekken. Maar er is een basis nodig om de stappen naar een klinische toepassing mogelijk te maken. Voor de TU/e is rond engineering op cellulair niveau ongelooflijk veel te halen. De cel wordt steeds meer een knutselfabriek waar verschillende disciplines zich op storten. Regelmatig ben ik al om half zes aan het werk op de TU/e. Ik was als bakkershulp natuurlijk gewend om vroeg op te staan. Ik vind dat effectiever dan om s avonds een paar uur door te werken. We hebben kleine kinderen en ik vind het fijner om er bij het avondeten bij te zijn dan bij het haastige ontbijt. Ik gebruik die vroege ochtenden om te schrijven, bijvoorbeeld aan onderzoeksvoorstellen. Ik werk hier nu bijna vijf jaar en ik merk dat er veel verantwoordelijkheden bijkomen, die afleiden van je kerntaken, onderwijs en onderzoek. In deze fase van mijn loopbaan wil ik me vooral op het onderzoek gedreven onderwijs focussen. Daar ligt mijn passie. Hopelijk laten al te intensieve bestuurlijke taken nog een tijdje op zich wachten. Dat zou nu waarschijnlijk een soort desinvestering zijn. De korst om het eigenlijke werk wordt steeds maar groter. En dat heeft veel te maken met maatschappelijke ontwikkelingen. Het geloof is in onze maatschappij minder belangrijk geworden en de wetenschap heeft die rol een beetje overgenomen. Mensen verwachten echter dat wetenschappers geen fouten maken. Er gaat relatief weinig mis in de wetenschap, maar als er dan incidenteel wat misloopt, dan is de beer los. Neem de affaire Stapel of recent de Duitse minister van onderwijs die moest aftreden wegens vermeend plagiaat. En in het kielzog van die affaires groeit de roep om verantwoording en de behoefte om zich in te dekken. En dat stolt in een grote hoeveelheid tijdrovende regels, protocollen en voorgeschreven procedures. Ik bespeur in de samenleving een algemene trend van afnemend vertrouwen in wat mensen doen. De beoordelingen van ons onderwijs en ons onderzoek zijn keer op keer heel goed. Toch wordt van ons steeds meer verwacht dat we alles protocolleren. We hebben in Nederland fantastische universitaire opleidingen. Jammer genoeg kiezen weinig Nederlandse scholieren voor een technische studie. Onze primaire taak ligt bij het opleiden van Nederlandse studenten. De Nederlandse samenleving is onze belangrijkste stakeholder. We moeten beter ons best doen om voor Nederlandse studenten aantrekkelijker te worden. Zo n vernieuwd bachelorprogramma aan de TU/e is een prima middel. De overheid belijdt het belang van techniekstudies jammer genoeg alleen met de mond, maar niet in haar beleid. Zolang het collegegeld voor een studie als scheikundige technologie even hoog is als dat voor communicatiewetenschappen geef je geen duidelijk signaal af. Maar ik vind het geen oplossing om het tekort aan bèta s te vullen door dan maar buitenlandse studenten en promovendi aan te trekken. Ik krijg op verjaardagsfeestjes vaak de vraag waarom leiden jullie al die buitenlanders met Nederlands belastinggeld op?. Internationalisering is niet het toverwoord dat alle problemen oplost. Binnen een vakgroep is een goede mix van Nederlanders en buitenlanders prima. Maar als we exclusief in het Engels les zouden moeten gaan geven, dan vrees ik voor de toekomst van de universiteit. Talent is er genoeg. Cum laude-cijfers worden juist vaak door Nederlandse studenten en promovendi gehaald. Het is ook een illusie te denken dat buitenlands toptalent liever naar een TU/e komt als naar Harvard of MIT. Internationalisering is niet het toverwoord Begrijp me goed: ook al is de Eindhovense biotoop internationaal en zijn goede contacten met bijvoorbeeld China belangrijk: het kan toch niet de bedoeling zijn dat we een filiaal van een Chinese universiteit worden? Dan is de drijfveer economisch. Ik voel in dit opzicht meer voor het Rijnlandse dan voor het Angelsaksische

15 Kijk voor nieuws op Mens 15 ar zuurkast Luc Brunsveld. Foto Bart van Overbeeke model. De consensus is toch dat die financiële crisis juist te wijten is aan het Angelsaksische model! Laten we er met zijn allen voor gaan onze lokale verantwoordelijkheid te nemen, ook als universiteit die in een internationale omgeving opereert. Ik mag dan misschien wat kritisch klinken, laat het duidelijk zijn dat ik het Mijn passie ligt bij onderzoek gedreven onderwijs erg naar mijn zin heb hier in Eindhoven. Ik zie enorm veel mogelijkheden en potentie en ga daar vol voor. Maar of ik tot mijn 67e blijf, weet ik natuurlijk niet. Dat ga ik niet plannen. Voorlopig zie ik hier nog ongelooflijk veel uitdagingen. Interview Joep Huiskamp Sinds 1994 verscheen in het relatieblad Matrix de rubriek De Vonk, waarin de drijfveren, passies en ambities van TU/e-hoogleraren worden beschreven. Sinds Matrix eind 2011 overging in het nieuwe relatieblad Slash wordt de reeks voortgezet in Cursor. Dit portret van Luc Brunsveld is nummer 74 in de reeks.

16 16 Student 21 maart 2013 Clmn Activiteitenkalender Woensdag 27 maart, uur, Blauwe Zaal. Lezing: Isaac Newton en het ware weten Donderdag 28 maart, uur, Gaslab. Lezing, interview, dance: World music: MPS PILOT & Romare Bor de Kock student Software Science & Web Science Fietsen? De herschepping van de wereld, zo noemt prof. dr. Floris Cohen het. De periode tussen 1600 en 1700, waarin denkers en doeners als Galilei, Kepler, Descartes, Bacon en Huygens een radicaal nieuwe draai geven aan de werking van de natuur. In het rijtje pioniers van de moderne natuurwetenschap hoort ook Isaac Newton ( ) thuis. Beroemd om zijn wet van de zwaartekracht, maar ook ketters theoloog en ruziemaker. Wetenschapshistoricus prof.dr. Floris Cohen, schrijver van het boek Isaac Newton en het ware weten, vertelt over de grootste geleerde in de geschiedenis van de wetenschap. Wereldmuziek. Hoezo een breed begrip? Hoezo voor 40-plussers? Wereldmuziekautoriteit MPS Pilot (naast dj ook ethnomusicoloog) introduceert je aan de hand van vele muziekfragmenten in de wereldmuziek en geeft daarna het stokje over aan een aanstormend talent in de UK-dance-scene: Romare. Nu het buitenklimaat lenteachtige vormen aanneemt en de aanplant van groen hard gaat, is de grijze loper verleden tijd: de grasmat komt op en het is tof om te zien dat het buiten steeds aangenamer wordt. Niet alleen doordat het park om ons heen oprukt, ook door de zon: op die ene warme dag vorige week zaten balkons en terrassen vol van de koepel tot het Auditorium. Nu de Groene Loper qua beplanting wat meer vorm krijgt, is het fietsenbeleid aan de beurt: de paden zijn gelegd -wat door het ontbreken van voorrangstekens overigens nog niet echt een veiligere situatie heeft opgeleverd- en het is tijd dat ook de nieuwe fietsenstalling tussen Gemini, MetaForum en het Laplacegebouw opengaat. Dat lijkt echter nogal wat voeten in de aarde te hebben, voor zowel de universiteit als de aannemer die de stalling in elkaar moest schroeven. Afgelopen dinsdag deelde Groep-één heel enthousiast aan de studenten mede dat de projectleider had laten weten dat de fietsenstalling openging; afgelopen woensdag klaagden de eerste studenten al dat hun fiets was verdwenen uit de nieuwe rekken. De TU/e-beveiliging wist van niks, maar vermoedde dat de aannemer hier iets mee van doen had. Die bleek fietsen naar het Auditorium te hebben verplaatst: de stalling was nog niet open. Volgens hen. Op donderdag besloot de TU/e echter foutgeparkeerde fietsen van het Hoofdgebouw naar de nieuwe stalling te brengen, die de aannemer vrijdag weer weghaalde. Nu de stalling (vermoedelijk) écht open is, durft menig student er zijn fiets niet te zetten, uit angst dat hij plotseling weer weggehaald wordt. Het hele gedoe is misschien op zich niet meer dan een communicatieprobleem, maar dat lijkt me een serieus issue: als het aanpassen van het campusfietsbeleid nu al tot chaos leidt bij zowel de universiteit als haar studenten, moet iemand daar dan misschien wat duidelijker over zijn? Op vind je meer columns. De volgens de redactie beste column plaatsen we hier. Wednesday 27 March, hrs, Filmhuis De Zwarte Doos. Lecture: An introduction to world music On the radio you only hear Western music. That is a shame, because there is so much more to explore and enjoy. Dr. Wim van der Meer, teacher of cultural musicology and world music studies at the Department of Musicology (UvA), takes you on a trip around the world and shows how he uses technology to make world music more accessible to Western ears. TU es Emma Ceulemans (1993) Eerstejaars Scheikundige Technologie Foto Bart van Overbeeke Woensdag 3 april, uur, Blauwe Zaal. Lezing: Uit, die peuk! Stratumseind had in augustus 2007 de primeur: het eerste rookvrije café van Nederland. Met de invoering van het rookverbod in de horeca in juli 2008 leek een volgende stap in het streven naar een rookvrije samenleving gezet. Roken is in ons land vermijdbare doodsoorzaak nummer 1. Toch paffen we gezellig door. In deze lezing gaat prof.dr. Marc Willemsen in op de schade van roken voor de volksgezondheid, de problemen waar rokers mee te kampen hebben wanneer zij willen stoppen met roken, beleidsvoering door de Nederlandse overheid en de rol van de tabaksindustrie. Wat is de meest bijzondere gebeurtenis sinds je in Eindhoven studeert? Ik woonde eerst in Schoondijke, een dorpje in Zeeland. Op kamers gaan in Eindhoven was al vrij bijzonder voor me. In deze stad keken ze me aan toen ik stilstond voor een stoplicht. In mijn eigen woonplaats was ik überhaupt geen stoplicht gewend. Beste gewoonte? Vroeg opstaan, zodat ik op tijd ben. Ik ben echt altijd op tijd. Op wie of wat ben je het meest trots? Omdat de studie goed gaat, ben ik trots op mezelf. Ik heb alles in één keer gehaald, maar soms wel met de hakken over de sloot. Wat heb je de afgelopen week geleerd? Dat de draaiknop van een koelkast niet altijd werkt zoals ik verwacht. Ik wilde de koelkast wat warmer zetten, dus besloot de knop naar een hoger getal te draaien. Even later troffen we bevroren drankjes aan. Wat is het spannendste dat je ooit hebt gedaan? Gisteren was ik voor het eerst aangeschoten. Toen kwamen mijn vriendinnen op het idee om Ceulemans als keu te gebruiken. Ze tilden me op en gaven met mijn hoofd een stoot tegen een pingpongbal. Als je één dag zou kunnen ruilen met iemand, met wie zou dat dan zijn? Met een rijk iemand uit de pruikentijd, een periode in de achttiende eeuw waarin pruiken dragen mode was. Ultieme kijk-, lees-, web-, luister-, of doe-ervaring? Meedoen aan een liftwedstrijd richting Berlijn georganiseerd vanuit studievereniging Japie. Waar heb je je afgelopen week ontzettend aan geërgerd? Mijn hele fiets was eindelijk gemaakt en toen ging mijn licht kapot. Dat was voor de reparatie het enige onderdeel dat werkte. Waar hecht je het meeste waarde aan? In Eindhoven blijven, zodat ik mijn propedeuse kan halen. De mensen hier zijn bovendien erg leuk. (BZ) Voor de volgende kandidaat schrapt Emma de vraag: Op wie of wat ben je het meest trots? - die vindt ze saai. De vervanger wordt: Als je jezelf één keer kon -latenteleporteren, waar zou je dan heen gaan?.

17 Kijk voor nieuws op Student 17 In the picture Handdoekvolleybal in de regen De samenwerking verliep niet altijd even soepel en we zijn een beetje weggeregend, maar het was zeker gezellig. Aldus de korte samenvatting van Kenneth Poissonnier, voorzitter van de activiteitencommissie van Van der Waals (Technische Natuurkunde), over het handdoekvolleybal dat zo n twintig Van der Waals-leden afgelopen dinsdag speelden. Drie keer per jaar mag de commissie een eigen invulling geven aan een activiteit. Zo werd in december ijsvoetbal gespeeld en heeft de vereniging in mei de activiteit angry nerds waarbij zo snel mogelijk kasten van IKEA in elkaar moeten worden gezet. Ons lid Birgit had eerder volleybal met handdoeken gedaan bij haar roeivereniging en dat leek ons ook wel leuk, vertelt Poissonnier over dinsdag. Het gaat verder precies hetzelfde als bij gewoon volleybal. Alleen moet je met twee personen de handdoek vasthouden en dat bleek niet altijd even gemakkelijk. Maar we waren eerlijk gezegd niet zo heel nauwkeurig met de regels. (JvG) Volgende keer jouw foto op deze plek? Mail m naar En hoe is het in Aalborg? Studenten van de TU/e gaan steeds vaker voor hun studie naar het buitenland. Voor stage of voor het verrichten van onderzoek, omdat het verplicht is of omdat ze het leuk vinden. Cursorlezers kunnen iedere twee weken over de schouder van een TU/e-student in het buitenland meekijken. werden eerst twee drie-weken-durende vakken gegeven die in het teken stonden van duurzame architectuur. Deze vakken werden afgesloten met een verslag en een mondeling examen (wat na ruim drie jaar schriftelijke tentamens wel even wennen is). Binnenkort begin ik aan een project waarbij een duurzaam woongebouw aan de rand van Aalborg ontworpen moet worden. Begin februari arriveerde ik in de vierde grootste stad van Denemarken om een semester aan de faculteit Architektur og Design van Aalborg Universitet te studeren. Een zeer onbekende bestemming onder TU/e ers en dus des te leuker om er iets over te vertellen. Aalborg is ontstaan als industriestad rond het Limfjord in het noorden van Denemarken. Inmiddels is een groot deel van de industrie verdwenen en heeft de stad zich ontpopt als echte studentenstad, met een universiteit waaraan studenten studeren. De Denen zijn te omschrijven als nuchter en informeel. Op het eerste gezicht lijkt het een stug volk, maar het woord hyggelig (gezellig) is hier in het dagelijks leven net zo belangrijk als bij ons. Aangezien ik inmiddels al een aardig woordje Deens spreek (of in elk geval lees), was inburgering in dit land een ver-van-mijn-bed-show. De universiteit daarentegen vereiste wel enige aanpassing. Behalve dat de universiteitsgebouwen middenin het stadscentrum staan -mijn colleges vinden plaats in een oud bankgebouw en het projectwerk speelt zich af in een grouproom ergens boven de plaatselijke boekhandel- verschilt het onderwijsmodel ook veel van het Nederlandse. Het semester staat volledig in het teken van sustainable architecture. Ter voorbereiding op het projectwerk Een master Architectuur is hier zonder twijfel veel zwaarder dan in Nederland. Planningen zijn gebaseerd op werkdagen van 10,5 uur, de dagen beginnen al om 8 uur s morgens en een all-nighter doen (de hele nacht doorwerken op de universiteit - die overigens 24/7 open is), is iets waar ik binnenkort ook aan moet geloven. Ondanks dat blijft er nog genoeg tijd over om Denemarken te ontdekken en te genieten van het leven als internationale student. Aalborg Universitet doet er alles aan om het haar internationale studenten naar de zin te maken, van het populaire buddy-netwerk tot International Nights. Het Studenterhuset (het Studentenhuis) in het centrum van de stad speelt hierin een belangrijke rol. Behalve de vele feesten die hier worden georganiseerd, kun je er elke dag terecht voor een praatje en een kopje varme chokolade (en met temperaturen die tot nu toe nog niet boven de 5 graden zijn uitgekomen, is dat echt een verademing). En dan natuurlijk niet te vergeten de trips buiten Aalborg. Afgelopen weekend ben ik een dag naar Aarhus geweest en begin april ga ik een weekend naar Kopenhagen. Skagen (het noordelijkste puntje van Denemarken) en zelfs Göteborg (Zweden) zitten nog in de planning. Det er fantastisk i Aalborg! Gelukkig hoef ik nog lang niet naar huis. Annemiek Osinga studente Bouwkunde Vind jij het ook leuk om een bijdrage te leveren aan deze rubriek en ben jij dit voorjaar en/of zomer in het buitenland? Stuur dan een mailtje naar Lees alle buitenlandervaringen online op

18 18 Mens 21 maart 2013 Raymond Veenis Door Magic ben ik uit mijn schulp gekropen Raymond Veenis (25), zevendejaarsstudent Scheikundige Technologie, is een gelukkig man. Op kosten van de organisatie mag hij naar San Diego vliegen om daar mee te doen aan een van de grootste toernooien ter wereld van Magic: The Gathering. Dat is een spel waarbij spelers elkaar met een door zichzelf samengesteld deck kaarten proberen te verslaan. Raymond leerde het spelletje op de middelbare school, maar behoort inmiddels tot de wereldtop. Het heeft mijn ontwikkeling zeer zeker beïnvloed. Tien jaar geleden zou ik geen interview hebben durven geven, zegt Raymond om aan te geven hoe zeer Magic zijn leven heeft beïnvloed. Hij vertelt gepassioneerd en gedetailleerd over het spel dat hij voor het eerst tegenkwam in schoolpauzes van zijn middelbare school in Culemborg. Ik was nieuwsgierig en mocht van een vriend een deck kaarten lenen om mee te doen. De jongens speelden iedere pauze. Snel, tot de bel ze naar een volgende les riep. Het ging niet om het winnen, ze hadden gewoon plezier. Totdat dat plezier vergald werd door een brute diefstal. Ik had mijn verzameling kaarten even naast me neergelegd, en een paar tellen later waren de twee decks weg! Raymond weet wie het gedaan heeft, maar de jongen ontkende glashard. Ik was zó boos en teleurgesteld dat ik stopte met spelen. De hele groep viel trouwens uit elkaar. Minstens een jaar heb ik niet gemagiced. Maar het spel had zijn hart gestolen en liet hem niet los. Toen hij op kerstavond van zijn ouders vijf decks van zestig kaarten kreeg, en zijn moeder in een krant een aankondiging van een toernooitje op zondagmiddag in Tiel zag, was hij klaar voor fase twee. Zondagmiddagen werden uitgebreid met vrijdagavonden. De afstanden tussen huis (hij woonde inmiddels in Buren bij Tiel) en toernooi werden groter, en opeens waren daar de Nederlandse kampioenschappen. Acht jaar geleden plaatste ik mezelf voor het NK. Ik eindigde in de middenmoot, maar meedoen voelde supergoed. Ik mocht voortaan zeggen: hier ben ik geweest! De basisregels van Magic: The Gathering zijn ingewikkeld en uitgebreid. Raymond probeert alles samen te vatten: Het hoofddoel van het spel is je tegenstander te verslaan met zelf verzamelde en zelf gekochte kaarten. Met deze resources schaf je je leger en kaarten met tover - spreuken aan. Vervolgens stuur je je leger erop uit om je tegenstander te verslaan. Je moet kiezen: snel een groot maar relatief zwak leger? Of neem je de tijd voor een leger met heel sterke eenheden? Je deck stel je zelf samen dus die keuze kun je zelf maken. Dat betekent niet dat je zelf kiest welke kaart je wanneer gebruikt; je pakt iedere beurt een willekeurige kaart van je deck dus iedere pot is anders. Magic laat me niet los Iedereen kan het spelen. Magic wordt pas echt ingewikkeld zodra je met statistieken gaat werken. Je kunt uitrekenen wat de kans is dat je een bepaalde kaart trekt, of een bepaalde volgorde van de kaarten of een bepaalde combinatie. Dat zit tegen de statistiek die we aan de TU/e leren aan. Na zijn deelname aan het NK won de Scheikundestudent andere belangrijke toernooien: Pro Tour Qualifiers. Lekker spelen op hoog niveau. Winst leverde vliegtickets op naar Pro Tours. In Rome in 2010 bijvoorbeeld won hij vier reizen; twee naar Amerika, een naar Amsterdam en een naar Japan. Dat laatste kwam goed uit, want sinds 2006 is Raymond lid van Kinjin, de Japanse cultuurvereniging voor Eindhovense studenten. Ik had twee hotelkamers bij mijn ticket gekregen en nam mijn beste vriend Sander mee. Hij sprak Japans en we zijn heel Tokyo door geweest. Ik mocht niet meedoen aan het toernooi, alleen kijken, maar het was een supertijd. Hierna verdween de lol van het spel toch wat. Volgens de toernooiregels woog kwantitatieve deelname zwaarder dan kwalitatieve. Ik deed ook nog andere dingen. Ik zat in het bestuur van Kinjin, wilde mijn ouders bezoeken, wilde mijn sociale leven niet opzij zetten en mijn studie is ook belangrijk. Ik heb ook een parttime baan bij de ict-helpdesk van ST. Hij studeert nu zeven jaar Scheikundige Technologie en hoopt binnenkort zijn bachelor af te ronden. Dus probeerde hij wederom te stoppen met Magic. Maar Magic laat me niet los. Ik ben ook scheidsrechter en word daardoor bijvoorbeeld uitgenodigd om een Amsterdams toernooi te overzien. En dan verlang ik er toch weer naar terug. Nu speelt hij maximaal eens per maand een toernooi. Op de Pro Tour in Montreal kwalificeerde hij zich voor eenzelfde toernooi in San Diego. Hij krijgt dollar mee waarmee hij zijn eten, drinken, onderdak en vliegtickets kan bekostigen. Alsof dat nog niet genoeg is, heeft hij ook zijn eerste tien wedstrijdpunten voor San Diego cadeau gekregen. Een gelukkig man, het straalt van hem af. Vergeleken met die boze, teleurgestelde puber die bestolen werd in de schoolkantine, is er heel wat veranderd. Van een teruggetrokken jongen ben ik geworden tot scheidrechter die echt wel iets moet durven omroepen. Door die taak ben ik uit mijn schulp gekropen. Toen ik scheidsrechter werd voor het spel leerde ik ook om te gaan met boze spelers die niet blij zijn met wat ik ze verkondig. De sociale interactie is verbeterd. Ik heb gemerkt dat iedereen die Magic wil spelen wordt geaccepteerd in de community. En wat zijn huidige notering in de top 23 van de Magicwereld hem leert is: Als je maar lang genoeg doorzet, dan kom je er wel. Interview Norbine Schalij Foto Bart van Overbeeke

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

CT Nieuws. Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48. Training Reis Veilig. International Office / Stagebureau

CT Nieuws. Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48. Training Reis Veilig. International Office / Stagebureau Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen Onderwijs- en Studentenzaken CT Nieuws Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48 1 Training Reis Veilig 1 International Office / Stagebureau gesloten 2 Shell

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Stagedag Christiaan Huygens College, Eindhoven Natuurwetenschappelijk onderzoek 1, dd. 8 april 2008

Stagedag Christiaan Huygens College, Eindhoven Natuurwetenschappelijk onderzoek 1, dd. 8 april 2008 Stagedag Christiaan Huygens College, Eindhoven Natuurwetenschappelijk onderzoek 1, dd. 8 april 2008 Plan: Bij het Christiaan Huygens College mogen 4-VWO leerlingen een aantal dagen meelopen bij een bedrijf

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Kim van de Ven kimvdven@gmail.com

Kim van de Ven kimvdven@gmail.com Kim van de Ven kimvdven@gmail.com September, 2012 BioMedische Technologie BMT 7 jaar gestudeerd (2000-2007) Begonnen met 5 jarige opleiding, uiteindelijk 6 jaar bachelor / 3 jaar master (2 jaar overlap)

Nadere informatie

MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION

MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit Leiden op gezag van de Rector Magnificus Dr. D. D. Breimer,

Nadere informatie

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Molecular Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

Veiligheidsreader 27 e studenteneditie van de Race of the Classics

Veiligheidsreader 27 e studenteneditie van de Race of the Classics Veiligheidsreader 27 e studenteneditie van de Race of the Classics Zondag 29 maart tot en met zondag 5 april 2014 Inhoud Inleiding Veiligheid aan boord en in de havens s Avonds en s nachts Tips voor veiligheid

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

zo maak je een prachtige Femma-stand

zo maak je een prachtige Femma-stand zo maak je een prachtige Femma-stand 1 zo maak je een prachtige femma-stand Elke groep krijgt regelmatig de vraag om op een activiteit in de gemeente een standje te zetten: op de avondmarkt, kermis, boekenbeurs,

Nadere informatie

De Bem SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING

De Bem SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING De Bem JAARGANG 5 2014-2015 8 september 2014 3 SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING De Bem is met het plan voor het starten van de Bem Academy geselecteerd voor de landelijke wedstrijd Onderwijs Pioniers.

Nadere informatie

Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg.

Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg. Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg. Ik begon deze week met het gevoel ik heb er zin in en ik zie wel wat we allemaal gaat gebeuren, ik laat het wel op me afkomen. Na de eerste dag voor

Nadere informatie

Personal Branding voor Ingenieurs

Personal Branding voor Ingenieurs Personal Branding voor Ingenieurs 8 juni 2012 Lustrumsymposium Jullie doelen - succesvolle loopbaan - een baan vinden - de allerbeste zijn? - Saskia Slotboom 2012 2 Personal Branding Tools en praktische

Nadere informatie

Veiligheidsreader. 9 e editie 14 oktober tot en met 19 oktober 2014. Versie: 26-9-2014 Final

Veiligheidsreader. 9 e editie 14 oktober tot en met 19 oktober 2014. Versie: 26-9-2014 Final 9 e editie 14 oktober tot en met 19 oktober 2014 Versie: 26-9-2014 Final Inhoudsopgave 1. Inleiding p. 3 2. Veiligheid aan boord en in de havens p. 4 3. Veiligheid s avonds en s nachts p. 5 4. Tips voor

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen

De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen Deze week organiseerde de Vrije Universiteit Brussel een De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen congres over de recente ontwikkelingen in fotonica: Spie Photonics Europe. Fotonica heeft alles te

Nadere informatie

Ik inspireer jongeren

Ik inspireer jongeren GRADUATE SCHOOL 2015-2016 Ik inspireer jongeren Graduate program Science Education and Communication * This major is formally part of the Computer Science & Engineering Bachelor program Graduate program

Nadere informatie

Join the Innovation Makers!

Join the Innovation Makers! Join the Innovation Makers! Personal development in hard and soft skills Many career opportunities Embedded & Technical software Connected Devices 4 locations in the Netherlands and Belgium Social after-work

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

In zee met de BlindDate

In zee met de BlindDate In zee met de BlindDate Wat doet Zeilen met Visie? De dag was zeker geslaagd! Sommigen hebben het er nóg over! Tijdens het aan boord klauteren werd al snel duidelijk wat het betekent om geen of nauwelijks

Nadere informatie

Een groot moment binnen Stichting Chimwemwe Malawi; De kleuterschool in Mkandira is geopend!

Een groot moment binnen Stichting Chimwemwe Malawi; De kleuterschool in Mkandira is geopend! Een groot moment binnen Stichting Chimwemwe Malawi; De kleuterschool in Mkandira is geopend! Op 23 februari 2015 was het zo ver; de eerste kleuters kwamen naar de spiksplinternieuwe school in Mkandira.

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Baan in Beeld Event 28 mei 2015 te Bunschoten Samenvatting op rijm Informatie over de Arbeidsmarkt door Mark Niesink

Baan in Beeld Event 28 mei 2015 te Bunschoten Samenvatting op rijm Informatie over de Arbeidsmarkt door Mark Niesink Baan in Beeld Event 28 mei 2015 te Bunschoten Samenvatting op rijm Informatie over de Arbeidsmarkt door Mark Niesink Mark Niesink namens Randstad Microfoon en zijn verhaal De cijfers en de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

Concept Tik en Tel. Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding

Concept Tik en Tel. Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding Concept Tik en Tel Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding Inhoudsopgave Het voorblad 1 De inhoudsopgave 2 De briefing 3 De debriefing 4 Het concept van Tik en Tel 5 De planning 6 De begroting 7 De feedback

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

verzoekt, conform het gestelde in artikel 5 van het promotiereglement, om aanwijzing als promotor(en):

verzoekt, conform het gestelde in artikel 5 van het promotiereglement, om aanwijzing als promotor(en): College voor Promoties Aanmelding als promovendus Formulier PROM-01 Naam: Voornamen (voluit): Privéadres: Postcode: Plaats: Werkadres: Postcode: Plaats: Telefoon: Afsluitend examen opleiding: MSc BSc Werktitel

Nadere informatie

Student Recruitment 2.0. Op zoek naar de beste studenten Samenvatting

Student Recruitment 2.0. Op zoek naar de beste studenten Samenvatting Student Recruitment 2.0 Op zoek naar de beste studenten Samenvatting Inleiding Inhoudsopgave Ben jij op zoek naar jong talent? Zorg dan dat je up-to-date bent en vind de beste afstudeerders van top-universiteiten.

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Life Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? De studie is pittig; zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie direct vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Specialist Development Leergang: KOERS

Specialist Development Leergang: KOERS Specialist Development leergang KOERS Pagina 1 van 7 Specialist Development Leergang: KOERS "The future belongs to those who see possibilities before they become obvious." De Specialist Development Leergang

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Robots in de Bouw. Kees van Hee. Stubeco 30-10-2014

Robots in de Bouw. Kees van Hee. Stubeco 30-10-2014 Robots in de Bouw Kees van Hee Stubeco 30-10-2014 Agenda Wat is een robot? Voorbeelden van robots in de bouw Teleoperated Service Robots Rose: service robot voor de zorg Stand van de technologie Andere

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

Nicole van den eerenbeemt 2082910 k1d 9 oktober 2015 Adanced Business Creation ralf mastwijk

Nicole van den eerenbeemt 2082910 k1d 9 oktober 2015 Adanced Business Creation ralf mastwijk copy writing. Nicole van den eerenbeemt 2082910 k1d 9 oktober 2015 Adanced Business Creation ralf mastwijk 1 Inhoud Opdracht 1 Toepassing 3 FOCUS 3 Doelgroep 3 Onderbouwing beeld 3 Onderbouwing beeld 4

Nadere informatie

Doelgroep Onderzoek Projekt Unyon Groep 12

Doelgroep Onderzoek Projekt Unyon Groep 12 Doelgroep Onderzoek Projekt Unyon Max Veeke VoexHRO@hotmail.com Jacky Tsang (weggevallen) Jacko o@hotmail.com Sean Wijntjes Sean_wijntjes@hotmail.com Groep 12 V 1.03 23 09 2008 Doelgroep : Buitenlandse

Nadere informatie

schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium

schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium Beste achtstegroeper, Welkom bij het Utrechts Stedelijk Gymnasium! Het USG is een overzichtelijke, goede, fijne school voor slimme leerlingen, die veel

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Einde Academisch Jaar Professors On Stage

Einde Academisch Jaar Professors On Stage Professors On Stage Samenwerkingsbrochure Eindhovens Studenten Corps Closing Academic YEar Committee 2015 Einde Academisch JAar INTRODUCTIE Professor Berry Eggen achter de draaitafel Voor u ligt de samenwerkingsbrochure

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32957 30 september 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 21 september 2015, nr. HO&S/805204,

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Schrijf met meer impact

Schrijf met meer impact Schrijf met meer impact Het volledige trainingsprogramma om met je teksten meer klanten te werven In het Schrijf met meer impact -programma leer je hoe je met jouw eigen schrijfstijl meer ideale klanten

Nadere informatie

Milieuwetenschappen in Leiden

Milieuwetenschappen in Leiden Milieuwetenschappen in Leiden Combineer je opleiding met milieu en duurzaamheid leiden.edu.nl Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Waarom milieu en duurzaamheid? Thema s als gezondheid, armoedebeschrijving,

Nadere informatie

Research LAB Interactieve Media - Research Lab - B2 HC2 Interviewen & Observeren - 15 11 2010

Research LAB Interactieve Media - Research Lab - B2 HC2 Interviewen & Observeren - 15 11 2010 Research LAB Research LAB De afgelopen week IAM GEVOLG MAATSCHAPPIJ Interactieve Media - Research Lab - B2 HC2 Interviewen & Observeren - 13 11 2010 Welke behoeften & wensen (unmet needs) zijn er ten aanzien

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG

DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG Hoogbegaafden zijn snelle denkers. Ze leggen snel verbanden waardoor ze vaak snel en ver vooruit kunnen kijken. Ze verwerken grote hoeveelheden informatie in één keer, regelmatig

Nadere informatie

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht Inleiding Tijdens de SLB les van 10 december 2012 hebben wij de opdracht gekregen om een vijftal vacatures te zoeken die in ons vakgebied kan liggen. Wij moesten beargumenteren waarom wij hier graag zouden

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Factsheet Algemene informatie Wat is het project Spookfiles A58? In de hele wereld wordt gewerkt aan manieren om het verkeer sneller, veiliger, comfortabeler en duurzamer maken. Nederland loopt voorop

Nadere informatie

Het College van Bestuur van de Technische Universiteit Eindhoven, TU/ e

Het College van Bestuur van de Technische Universiteit Eindhoven, TU/ e Tec hnische Universiteit Univers ity of Technology Het College van Bestuur van de Technische Universiteit, TU/ e overwegende dat binnen het Bachelor College sprake is van faculteitsoverstijgend onderwijsactiviteiten,

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Keuze vakken P&T Living

Keuze vakken P&T Living Keuze vakken P&T Living Antal Haans (A.Haans@tue.nl) Coach Technische Vakken P&T-LIVING 31 Maart 2015 1 P&T Major Binnen de TU/e bachelor school Keuze ruimte 60 ECTS 90 ECTS - Psychologie & methoden -

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine?

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? is op het werk. moet aan de machine werken. De chef vertelt eerst hoe de machine werkt. Dan werkt met de machine. De machine doet het niet. roept een

Nadere informatie

Elevator Pitch: tips en voorbeelden

Elevator Pitch: tips en voorbeelden Elevator Pitch: tips en voorbeelden De elevator pitch is een kort maar krachtige presentatie waarin je jezelf in ongeveer zestig seconden presenteert. Hoe kun je in zo n korte tijd een boodschap overbrengen

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development Instituut voor Communicatie, Media & IT Game Design & Development EELCO BRAAD // NIEK JONKER drs. Eelco Braad University Lecturer Game Design & Development Master of Computational Science & Scientific

Nadere informatie

Keuzeverslag. Mijn keuze is ITM. Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665

Keuzeverslag. Mijn keuze is ITM. Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665 Keuzeverslag Mijn keuze is ITM Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665 Klas : IP110 Emailadres : Naziers001@hva.nl Datum : 18/10/2012 1 Inhoudsopgave 2 Inleiding... 2 3 Wie ben ik... 3

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Ertoe Doen. Vania werkt in het restaurant. Nieuwsbrief voor en door cliënten van Pameijer. Uitgave 7 augustus 2014

Ertoe Doen. Vania werkt in het restaurant. Nieuwsbrief voor en door cliënten van Pameijer. Uitgave 7 augustus 2014 Uitgave 7 augustus 2014 Ertoe Doen Nieuwsbrief voor en door cliënten van Pameijer Vania werkt in het restaurant > Veranderingen in de zorg > Wandelen tijdens de Nijmeegse 4daagse > Maak je eigen zomercocktail

Nadere informatie

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014 @ KureghemNet is een project van MAKS vzw Computerles Programmaboekje sep dec 2014 2 Iedereen mee met de PC Heb je nog nooit een computer gebruikt en wil je de basis leren? Zoek je werk of wil je beter

Nadere informatie

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur (NL for English see bellow) Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challenge Voor Volvo Design Challenge bundelden we onze

Nadere informatie

Presenteren & Promoveren Presentatietraining voor promovendi

Presenteren & Promoveren Presentatietraining voor promovendi Presenteren & Promoveren Presentatietraining voor promovendi Ik kon na de training echt vol vertrouwen, met rust en enthousiasme mijn proefschrift verdedigen! Spies&Spreken Glasfabriek, Daalsedwarsweg

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

Rozen bij de thee. wolk in de plantenbakken aan het balkon. De hortensia s fleurden de muur op met

Rozen bij de thee. wolk in de plantenbakken aan het balkon. De hortensia s fleurden de muur op met Rozen bij de thee Het was een van die warme lenteochtenden. Ik gaf de planten op mijn balkonnetje water, terwijl ik ondertussen van het zonnetje genoot. Ik vond het geweldig om de planten zo weelderig

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

zomer Vakantie zomer

zomer Vakantie zomer NieuwsBrief nr.3, 2011 Naar Binnen Beste lezer, Het is weer tijd voor de zomer. In het midden van Nederland is afgelopen week de zomervakantie begonnen. De kinderen hebben zes weken geen school. Zes weken

Nadere informatie

IIT Kanpur Ornella Geboers Maarten Leys

IIT Kanpur Ornella Geboers Maarten Leys IIT Kanpur Ornella Geboers Maarten Leys Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Voorstelling bedrijf... 3 Producten... 4 Reden in India... 5 Gerichte vragen... 6 Voorstelling bedrijf Het Indiaas Instituut voor

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021. Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers

Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021. Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021 Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers http://www.maastrichtuniversity.nl/ Christine Majelle (international relations officer) maakt je wegwijs in het

Nadere informatie

partnerships met Junior Enterprises in Europa studenten consultants die advies uitbrengen aan bedrijven

partnerships met Junior Enterprises in Europa studenten consultants die advies uitbrengen aan bedrijven UniPartners heeft: 10 vestigingen door heel Nederland 14 partnerships met Junior Enterprises in Europa 70 studenten bestuurders per jaar 300 studenten consultants die advies uitbrengen aan bedrijven 3500

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets.

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets. Een stedentrip is wat Giga (28) het liefste doet tijdens zijn vakanties: het lijstje van steden die hij dit jaar nog gaat bezoeken is enorm; Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Gent, Praag,

Nadere informatie

Keuzeruimte Bachelor College

Keuzeruimte Bachelor College Keuzeruimte Bachelor College Voorlichting over keuzeproces en keuzemogelijkheden voor W-major studenten Tanja Krijgh, studieadviseur BW Voorlichting over Keuzeproces Welke keuzes moet je maken? Keuzemogelijkheden

Nadere informatie

Kies voor meer! kies voor meer

Kies voor meer! kies voor meer kies voor meer Kies voor meer! Je staat op het punt om een heel belangrijke beslissing te nemen: je kiest de school waar je de komende jaren naartoe gaat. Spannend! Want je wilt natuurlijk naar een plek

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL. Dez e t r a i n i n g i s e c h t een

4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL. Dez e t r a i n i n g i s e c h t een 4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL Dez e t r a i n i n g i s e c h t een a a n r a d er o m t e l ere n m e n s e n e c h t t e b e t re k k e n e n t e r a k e n m e t j o u w v er h a a l.

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie