De ontwikkeling van het bbp op lange termijn 5

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De ontwikkeling van het bbp op lange termijn 5"

Transcriptie

1 De ontwikkeling van het bbp op lange termijn 5

2 1 Wat bepaalt economische groei? We schrijven Ik was vijf jaar en woonde in Denderwindeke, een landelijk dorp op nauwelijks 20 kilometer van Brussel. Mijn thuis was een kleine boerderij; in de stal was er plaats voor een varken en in de schuur werd hout opgeslagen. Een diepvriezer om vlees en groenten in te bewaren was er niet en dus werd het vlees gepekeld. Af en toe reed er een auto voorbij, meestal die van de graaf van het kasteel van Zandbergen. Bij een familie die een televisie had, ging ik één keer per week naar Schipper naast Mathilde kijken. Vandaag woon ik in Ninove, een provinciestad. Ik kijk niet vaak tv. Mijn drie computers met internetaansluiting zijn een venster op de wereld en ook onmisbare werkinstrumenten. In mijn badkamer kom ik tot rust in het duomassagebad. Met mijn wagen geraak ik overal. Ik kan mobiel bellen over de hele wereld met mijn smartphone. Turkije is mijn favoriete vakantiebestemming, enkele snipperdagen breng ik steevast door in Heerlen, Nederland Reëel bbp per capita voor België (1900 = 100) a Wat is economische groei? b Waarom is die in de afgelopen eeuw niet gelijkmatig verlopen? Bron: Maddison 6 De ontwikkeling van het bbp op lange termijn

3 2 Welke factoren bepalen economische groei? Laat je inspireren door bovenstaande foto s. De productiemiddelen arbeid, kapitaal en technologie bepalen samen de productiemogelijkheden van een land. Ook de infrastructuur die de overheid ter beschikking stelt, is een productiefactor. Vroeger werd de natuur als een aparte productiefactor beschouwd. De onbewerkte bodem die een landbouwer gebruikt, kun je onder natuur indelen, maar eens de bodem verrijkt is met kunstmest wordt hij kapitaal. Omdat de opdeling in natuur en kapitaal moeilijk haalbaar is, brengen we natuur onder bij de kapitaalgoederen. In bijgaande afbeeldingen staan de autofabriek en de machines voor het kapitaal. De werknemers vormen de factor arbeid. De assemblagemethode en de software voor de design van nieuwe automodellen vormen de factor technologie. Een degelijk wegennet, havens en ook een politiek stabiele omgeving zullen de onderneming helpen in haar groei. Zo heeft ook de overheid een bijdrage in de productiemogelijkheden van de fabriek. De productie van deze autofabriek is echter slechts een onderdeel van de totale productie van een land. Je leerde vorig jaar dat macro-economie de grootheden op het niveau van een land bestudeert. We zullen het dus hebben over arbeid, kapitaal en technologie als inputs van de economie en het bbp als output. De uitdrukking 'economische groei' gebruiken we om een toename van het bbp per capita aan te duiden. 1 Wat bepaalt economische groei? 7

4 1.1 KAPITAAL Wanneer een onderneming start of wil uitbreiden, heeft ze kapitaalgoederen nodig. Die moeten worden gefinancierd. Ondernemingen kunnen op twee manieren aan financieel kapitaal komen: lenen of aandelenkapitaal uitgeven. Lenen betekent dat een ontlener geld krijgt in ruil voor een belofte de som terug te betalen met interest. Bij de uitgifte van aandelenkapitaal wordt de verstrekker van het financieel kapitaal mede-eigenaar van de onderneming. De vergoeding, een dividend, is afhankelijk van de resultaten van de onderneming. Aandeelhouders kunnen eventueel ook genieten van een waardetoename van de onderneming. Grote ondernemingen zijn op de beurs genoteerd en hun succes wordt vertaald in stijgende beurskoersen DE ROL VAN HET BINNENLANDS SPAREN BIJ DE KAPITAALVORMING SPAREN Vlamingen hebben grootste spaarpot Ruim een op de drie Vlamingen bezit een spaarpot, vastgoed niet inbegrepen, waar ten minste euro in zit. Het Europese gemiddelde bedraagt slechts 12 %. En wat we zelf sparen, sparen we beter: de Walen komen aan 19 % rijk volk. Zelfs de Zwitsers moeten het met minder doen dan de Vlamingen. U en ik vragen zich natuurlijk af waarom wij niet bij dat ene derde plussers maar weer bij die andere twee derde moeten behoren. Bron: De Standaard Waarom sparen Amerikanen zo weinig? De Amerikanen hebben jarenlang verzuimd te sparen omdat ze genoten van een enorme stijging van hun vermogen. Door de almaar klimmende huizenprijzen en de goed boerende beurzen voelden de Amerikanen zich rijk. De welvaart maakte van de Amerikanen superoptimisten en voorzorgsparen was dan niet nodig. Een andere reden voor het beperkte sparen van de Amerikanen is dat ze gemakkelijk een lening voor de aankoop van een huis krijgen. Nauwelijks 5 % van de prijs moeten ze zelf op tafel leggen en de rest kunnen ze lenen. Ook daarvoor moeten ze niet sparen. 'Vandaag sparen de Amerikanen zowat 1 % van hun inkomen', zegt Van der Sande, Amerikaspecialist van KBC. Van der Sande schat dat de spaarquote in de VS de volgende jaren naar 4,5 % zal evolueren. Bron: De Standaard 8 De ontwikkeling van het bbp op lange termijn

5 Waarom sparen Japanners zoveel? Japanse gezinnen sparen ongeveer 20 % van hun inkomen, ongewoon veel is dat. Alhoewel dit hoge sparen voor een deel verklaard wordt door culturele factoren zijn er toch ook een aantal andere elementen. Japanners hebben een hoge levensverwachting. Een lange periode van pensioen staat hen te wachten en daarvoor dient flink gespaard tijdens de loopbaan. Ondanks de crash in de Japanse vastgoedprijzen in het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw blijft Japan een verschrikkelijk duur land om een appartement of huis te kopen. In het land van de rijzende zon is het bedrag dat bij aankoop zelf dient gefinancierd, erg hoog. Hiervoor dient dus stevig gespaard of zelfs geleend bij de ouders. Het sparen om later de kinderen een erfenis te kunnen nalaten is ook een traditie. Veel oude Japanners leven na de pensionering bij hun kinderen en in ruil voor de aandacht en vriendschap laten ze de kinderen dan een mooie erfenis na. Voorzorgsparen gebeurt wel minder in Japan. Tot de jaren negentig kende Japan het systeem van levenslange tewerkstelling. Men startte en eindigde zijn carrière in dezelfde onderneming. Maar ook Japanse reuzen (bijvoorbeeld Sony) moesten herstructureren en braken met deze traditie. Bron: vertaald en bewerkt Principles of Economics Robert Frank Spaarquote van de gezinnen in enkele EU-landen (2009) Denemarken 7,9 % Verenigd Koninkrijk 6,3 % Zweden 15,6 % België 18,3 % Nederland 13,4 % Bron: Febelfin Mooie lingerie loont altijd Ook in het economisch moeilijke jaar 2008 kende lingeriefabrikant Van de Velde een omzetgroei. De winst (na belastingen) kwam uit op euro. Daarvan werd 40 % aangewend om de aandeelhouders een dividend uit te betalen. De rest werd toegevoegd aan de overige reserves. Bron: Jaarrekening Van de Velde Begrotingsoverschot Millenniumjaar 2000 was voor de Belgische overheid een historisch jaar! Het jaar 2000 vormde de bekroning van een lange periode van aangehouden saneringen van de overheidsfinanciën. Voor het eerst sinds 1950 werd geen tekort maar een beperkt begrotingsoverschot van 0,1 % van het bbp gerealiseerd. Ook in 2006 sloot de begroting af met een beperkt overschot. Bron: 3 a Wat betekent sparen? b Wie spaart en waarom? Gezinnen sparen om uiteenlopende redenen. Men wil doelstellingen op lange termijn realiseren. Een comfortabele oude dag betekent sparen tijdens de actieve loopbaan, want het pensioen is ontoereikend om de levensstandaard te behouden. Het verwerven van een eigen woonst is ook een langetermijndoelstelling. Eerst moet er een stevig bedrag gespaard worden, want lang niet alles kan worden geleend. 1 Wat bepaalt economische groei? 9

6 Een tweede reden om te sparen is om jezelf en je familie beschermen tegen onvoorziene uitgaven. Een gezondheidsprobleem brengt een dure operatie met zich of er is onverwacht jobverlies. Gezinnen zouden zo n drie tot zes maanden inkomen opzijhouden om aan deze noodgevallen het hoofd te kunnen bieden. Er is nog een derde reden om te sparen. Sommigen willen een erfenis nalaten aan hun kinderen of een schenking doen voor een goed doel. Deze spaarvorm komt meer voor bij de hogere inkomens. Zo heeft iedereen zijn eigen redenen om een appeltje voor de dorst te hebben. Ondernemingen zullen meestal een deel van de winst niet uitkeren aan de aandeelhouders, ze vormen reserves. Ook een bedrijf wil een buffer aanleggen voor de slechtere jaren, maar meestal zal dit spaargeld gebruikt worden om uitbreiding mogelijk te maken. Als de overheid een begrotingsoverschot heeft, kan ze beginnen aan de afbetaling van de schuld die vooral in de jaren zeventig werd opgebouwd. 4 Evalueer de financiële gezondheid van gezinnen, ondernemingen en de overheid. Bespreek de evolutie. Zoek op de website recente cijfers i.v.m. het spaargedrag van deze drie groepen. Analyseer aan de hand van volgende tabel. (Voor de gezinnen: Prognoses van het Federaal Planbureau voor het economisch budget >> Rekening van de particulieren. Voor de bedrijven: Prognoses van het Federaal Planbureau voor het economisch budget >> Rekening van de ondernemingen. Voor de overheid: Overheidsfinanciën >> Niet-financiële rekeningen >> Ontvangsten, uitgaven en vorderingentekort van de overheid. Voor het bbp: Prognoses van het Federaal Planbureau voor het economisch budget >> Bbp en belangrijkste bestedingscategorieën tegen lopende prijzen.) Evolutie van het binnenlands sparen (miljard euro) Overschot of tekort Bbp In % van het bbp Gezinnen Bedrijven Overheid (lopende p) Gezinnen Bedrijven Overheid ,0 5,0-8,9 202, ,0 5,3-7,8 206, ,1 5,4-4,3 217, ,1 4,4-1,5 225, ,5 4,1-1,4 235, ,6-0,3-0,2 251, ,4-4,3 0,9 258, ,4 0,5-0,4 267, ,6 2,1-0,5 274, ,4 3,7-0,7 289, ,0 10,4-8,0 303, ,8 1,9 1,0 318, ,4 3,0-0,3 335, ,7-4,8-3,7 346, ,4 2,8-19,2 340, ,9 14,3-13,9 356, ,2 9,5-14,4 369, ,7 7,3-15,2 376, ,4 4,7 383, Bron: 10 De ontwikkeling van het bbp op lange termijn

7 Om een idee te hebben of een economie over voldoende kapitaal beschikt om te investeren in nieuwe kapitaalgoederen, moeten we kijken naar het sparen. Het sparen van gezinnen is in België altijd belangrijk geweest maar is de laatste jaren aan een langzame daling begonnen. Het sparen door bedrijven (winsten reserveren) kent eveneens een dalende trend. Maar de grote ommekeer is bij de overheid te vinden: gedurende tientallen jaren had de overheid grote begrotingstekorten, maar sinds 2000 is er ongeveer begrotingsevenwicht. Sinds 2008 eist de economische crisis echter haar tol en is er opnieuw een tekort. Economen voorspellen dat die toestand nog enige tijd zal aanhouden RECHTSTREEKSE FINANCIERING De onderneming kan het kapitaal rechtstreeks ophalen bij de kapitaalverschaffers in de vorm van aandelen of obligaties. Ze kan het geld ook bij een financiële instelling lenen. Dit is dan een onrechtstreekse weg omdat de kapitaalverschaffers het geld eerst aan de financiële instellingen bezorgen, die het op hun beurt uitlenen aan bedrijven. a AANDELEN Fortis stuurt Belgische adel naar bedelstaf Bernard t Serstevens, telg uit een eeuwenoud adellijk geslacht, nipt bedaard van zijn glaasje port. 'Hoogmoed, leugen en diefstal, dat zijn de drie oorzaken van de val van Fortis', zegt hij. Uit het handelsregister van Brussel blijkt dat Bernard 't Serstevens tot op de dag van vandaag met zijn zeven kinderen eigenaar is van 3,8 miljoen Fortisaandelen. Dat is 0,1 % van het kapitaal. In april 2007, toen Fortis de hoogste koers uit zijn geschiedenis bereikte, 29,78 euro, waren de effecten die de familie toen bezat 94 miljoen euro waard. Bij de crash van het aandeel bedroeg de laagste koers 57 cent of 2,17 miljoen euro totale waarde voor de adellijke familie, een verlies van 92 miljoen euro. Bron: De Standaard 5 Wat kan een aandeelhouder wel en niet verliezen? Een aandeel is het eigendomsbewijs van de deelname in het kapitaal van een onderneming. De aandeelhouder is dus mede-eigenaar van de onderneming. Dit betekent dat hij mee het beleid van de onderneming kan bepalen op de vergadering van aandeelhouders. Het betekent ook dat hij de risico s van het ondernemen zal ervaren: als de onderneming het goed doet, zal er een dividend en een waardevermeerdering van het aandeel inzitten; als de zaken slecht gaan, zal er geen dividend worden uitgekeerd en zal het aandeel in waarde dalen. Bij een faillissement kan de volledige inbreng verloren gaan. Een aandeelhouder is beperkt aansprakelijk, dit betekent dat hij enkel de ingebrachte som in het kapitaal van de onderneming kan verliezen. Zijn privévermogen kan niet worden aangesproken om in geval van faillissement de schulden van de onderneming te dekken. 1 Wat bepaalt economische groei? 11

8 Een beurskrant geeft de volgende info. Onderneming Koers Munt Dividend Dividendrendement K/W Hoogste-laagste 360 d. Colruyt 40,40 euro 1,02 2,53 % 16,84 44,73 35,67 6 Wat betekenen de begrippen koers, dividend, dividendrendement en K/W? De geldsom die de aandeelhouder aan de onderneming geeft bij uitgifte van aandelen noemen we de nominale waarde van het aandeel. Deze waarde staat ook vermeld op het aandeel. De waarde die het aandeel na verloop van tijd volgens de balans van de onderneming heeft, noemen we de boekwaarde. We bekomen die door de activa te verminderen met de schulden en de voorzieningen en ze vervolgens te delen door het aantal aandelen. Aandelen van grote ondernemingen worden op de aandelenmarkt verhandeld. Iedere dag zorgen vraag en aanbod voor een beurskoers van de aandelen. Op de primaire markt verzamelt de onderneming geld bij de start of kapitaalverhoging. Op de secundaire markt worden de aandelen dagelijks verhandeld. De potentiële aandeelhouder wil weten of een aandeel duur dan wel goedkoop is. Hij kan het dividendrendement (dividend gedeeld door beurskoers) vergelijken met de rente op risicoloze spaarrekeningen. Hij kan ook de beurskoers met de winst per aandeel vergelijken (K/W), m.a.w. hij vraagt zich af hoeveel keer de winst per aandeel hij betaalt voor het aandeel. Vanzelfsprekend zal hij dit getal liefst zo laag mogelijk zien. 7 Bezoek de website van De Tijd: a Zoek de beurskoers van Colruyt. b Vergelijk het dividendrendement met de rente op spaarrekeningen. c Zoek of bereken de K/W. d Vergelijk het aandeel met dat van een sectorgenoot en maak een evaluatie. Venture capital of durfkapitaal Deelname in het kapitaal van een onderneming kan risico s inhouden. En wat met venture capital of durfkapitaal? Bedrijven willen investeren in de nieuwe economie : de elektronische sector, biotechnologie en de medische sector of gezondheidssector. Enorme groeiperspectieven, maar ook enorme risico s. Wie wil vermogen ter beschikking stellen om deze veelbelovende ondernemingen op te starten of uit te breiden? In het ene land worden al gemakkelijker fondsen gevonden voor deze nieuwe economie dan in het andere. 12 De ontwikkeling van het bbp op lange termijn

9 Venture capital (in % bbp) 1 0 Polen Slovakije kije Italiëalië Nederlandand Hongarijerije Roemeniënië Oostenrijkrijk Spanjenje Duitslandand Eurozoneone Belgiëlgië Europese Unie Unie nd krijk Ierland Frankrijk USA USA Portugalugal Finlandand Verenigd Koninkrijkkrijk Denemarkenken Zweden Bron: Eurostat 8 Vergelijk België met de andere landen van de EU en de VS. b OBLIGATIES Grote ondernemingen en de overheid kunnen obligatieleningen plaatsen bij de kapitaalverschaffers. Voor een obligatielening zijn belangrijk: de coupon, de vervaldag, het kapitaal en het rendement. De coupon vertegenwoordigt het vaste bedrag aan interesten dat de ontlener ieder jaar betaalt. De vervaldag is de dag waarop interesten of het leningsbedrag moeten worden betaald. Het kapitaal is de geldsom die geleend werd en op de vervaldag moet worden uitgekeerd. Het rendement is de procentuele jaarlijkse opbrengst die de obligatie geeft indien ze wordt aangehouden tot de vervaldag. We bekomen het rendement door de coupon te delen door de koers van de obligatie. Ook obligaties hebben een primaire en een secundaire markt. Op de primaire markt halen ondernemingen en de overheid het geld op en op de secundaire markt worden de obligaties verhandeld. Vraag en aanbod zorgen er iedere dag voor een prijs. Een uittreksel uit de beursberichten: Uitgever Munt Looptijd Coupon Roerende Rendevoorheffing ment Coupondag Notering AB Inbev EUR , % 27/02 108,00 6,08 % Staatsbon EUR , % 04/03 100,35 3,09 % Rabobank AUD , % 23/04 97,75 6,14 % 1 Wat bepaalt economische groei? 13

10 9 a Waarom is het rendement bij de lening Rabobank hoger dan bij de staatsbon? b Waarom is het rendement bij AB Inbev hoger dan bij de staatsbon? Bij het bepalen van de coupon (de jaarlijkse interestvergoeding) zal natuurlijk gekeken worden naar de stand van de interestvoeten wereldwijd. Maar ook de kwaliteit of solvabiliteit van de ontlener speelt een grote rol. Veronderstel een obligatielening van de Belgische Staat en een van een privéonderneming. Indien de rentevoet gelijk is, zal iedereen kiezen voor de lening van de overheid omdat men, ondanks de hoge staatsschuld, toch meer vertrouwen heeft in de overheid dan in een onderneming. Het privébedrijf moet dus iets meer rente betalen om ook een aantal kapitaalverschaffers te bekoren. De kwaliteit van de ontlener wordt weergegeven met een rating. Zeer betrouwbare ontleners (bijvoorbeeld de overheid of een grote bankinstelling) krijgen de beste rating: AAA. Zo gaat het dan naar omlaag tot B en C, tot men uitkomt bij de junk bonds, de vuilbakleningen. Dit zijn leningen met een hoog risico en dito rendement. Een obligatielening uitgedrukt in een vreemde munt geeft een wisselrisico. Het vertrouwen in de toekomstige evolutie van een munt als AUD is niet bijster groot, want er is een hoog rendement. Hoe kleiner het vertrouwen dat een munt uitstraalt, des te hoger de vergoeding om die munt vast te houden. Ten slotte speelt ook de looptijd van de lening een rol bij het bepalen van de rentevoet. Hoe langer de looptijd, des te hoger de rentevoet. Dat is logisch, want hoe meer tijd een ontlener van geld krijgt om er een winstgevende activiteit mee te ontwikkelen, des te hoger de vergoeding is die hij voor het geleende geld kan betalen Er is een negatief verband tussen de prijs en het rendement van een obligatie. Veronderstel een lening van euro aan 5 % interest per jaar en een looptijd van een jaar. a Wat is het rendement? b Een dag later stijgen de interestvoeten naar 10 % per jaar. Is de obligatie nog concurrentieel in vergelijking met de nieuwe? Hoeveel moet de koers bedragen om er nog geïnteresseerden voor te vinden? Vergelijk aandelen met obligaties ONRECHTSTREEKSE FINANCIERING Ondernemingen kunnen voor hun financieringsbehoefte uiteraard ook terecht bij de financiële instellingen. Deze vervullen een zeer belangrijke rol in de economie. Ze verzamelen spaargelden van gezinnen, bedrijven en eventueel de overheid en lenen die weer uit o.a. aan bedrijven die een investering willen financieren. Groeien vraagt geld De onderneming Belcart van Isabel (zie vorig jaar) bestaat enkele jaren en wil uitbreiden. De productie van allerlei golfmateriaal zou voor groei moeten zorgen. Hiervoor is een productieatelier nodig en alhoewel de onderneming prima resultaten boekte en de winst in de onderneming bleef, dient nu toch uitgekeken naar een financiering via een financiële instelling. Het te lenen bedrag is euro en Isabel zou dit in ongeveer tien jaar willen terugbetalen. 12 Waar kan ze terecht? Wat kun je haar aanbevelen? Geeft de overheid een steuntje? Misschien kan ze ook uitbreiden zonder eigenaar te worden van het productieatelier? (Internetzoekopdracht) 14 De ontwikkeling van het bbp op lange termijn

11 Investeringskredieten zijn kredieten die de aankoop van kapitaalgoederen financieren. Kapitaalgoederen kunnen zijn: grond, gebouwen, materieel, machines Het gaat dus om goederen die op duurzame wijze gebruikt worden in de onderneming. Het geleende geld wordt binnen een vooraf bepaalde termijn terugbetaald. Die periode valt normalerwijze samen met de verwachte economische levensduur van de aangekochte investeringsgoederen. Zo kan met de opbrengsten uit de investering de lening terugbetaald worden. Een financiële instelling die een investeringskrediet verstrekt, zal aan het betrokken bedrijf de nodige waarborgen op terugbetaling vragen: hypotheek, pand, borgstelling, maar natuurlijk is het commerciële succes van de onderneming de beste waarborg. De interestvoet kan vast of variabel zijn en de terugbetalingen gebeuren maandelijks, driemaandelijks, zesmaandelijks of jaarlijks. Er is ook nog een andere manier om investeringsgoederen te financieren: leasing. Leasing is een algemene term en aan het begrip wordt niet steeds dezelfde betekenis toegekend. Leasing is in feite een financieringstechniek waarbij de leasinggever een bepaald investeringsgoed aankoopt op instructie van de investeerder, de leasingnemer. De leasinggever verhuurt dan het bewuste goed gedurende een vooraf overeengekomen periode aan de leasingnemer. De leasingnemer kiest zelf zijn materiaal en is vrij in zijn keuze van de leverancier. Er zijn twee verschillende vormen van leasing. Financiële leasing is een 100 %-financiering die in een huurovereenkomst wordt gegoten. In het contract worden de periodieke huuraflossingen gestipuleerd en is ook een aankoopoptie opgenomen. De leasingnemer wordt beschouwd als economische eigenaar en is gerechtigd het goed af te schrijven. De leasinggever blijft juridische eigenaar. Full service leasing is een huurcontract met inbegrip van een volledig dienstenpakket. Het kan bijvoorbeeld gaan om een vaste huurprijs die toereikend is om voor een wagen alle onderhoud, bandenwissels, vervangwagen, verzekering en pechverhelping te voorzien. Het huurcontract bevat geen aankoopoptie DE ROL VAN HET BUITENLANDS SPAREN BIJ DE KAPITAALVORMING WAT IS BUITENLANDS SPAREN? Je koopt een nieuwe Toyota Avensis voor euro bij de Belgische importeur van Toyota. Die betaalt de Japanse autofabriek met een cheque euro. Wat kan die Japanner doen met deze cheque? Hij kan bijvoorbeeld voor een bedrag van euro Belgische chocolade kopen. Per saldo heeft Japan dan nog een tegoed van euro op Europa. Voor Europa is er een buitenlands sparen ten bedrage van het handelstekort. Of Europa heeft een schuld aan Japan. Als wij goederen en diensten kopen in het buitenland betekent dat een inkomen voor het buitenland. Omgekeerd is er voor ons een inkomen als buitenlanders Belgische producten kopen. Het verschil tussen de waarde van de goederen en diensten die geëxporteerd en geïmporteerd worden door een land, vormt het buitenlands sparen. Als de import groter is dan de export, is er een positief buitenlands sparen, bij export groter dan import is er dan een negatief buitenlands sparen. 1 Wat bepaalt economische groei? 15

12 13 Geef aan hoe de volgende transacties het buitenlands sparen beïnvloeden. a Een Belgische exporteur verkoopt software aan Turkije. De Belg gebruikt de ontvangen Turkse lires om aandelen te kopen van een Turkse onderneming. b Een Saoudi verkoopt olie aan België. Hij gebruikt de euro om een Belgische staatslening te kopen. c De Saoudi gebruikt de euro om Belgische chocolade te kopen. d De Saoudi koopt met de euro fruit in Marokko. De Marokkaan koopt met de euro een Belgische staatslening. Landen met handelstekorten worden door de rest van de wereld gefinancierd. Deze landen worden soms met de vinger gewezen als zouden ze niet in staat zijn op de competitieve wereldmarkt een aanbod te doen dat aantrekkelijk genoeg is. Hun minderwaardige producten laten onvoldoende export toe om hun import te compenseren. Dit wordt al eens gezegd over de VS. Economen zijn het hiermee niet volledig eens. In een land als de VS hebben gezinnen en overheid hoge uitgaven in verhouding tot hun inkomen. De binnenlandse productie is te laag om de vraag het hoofd te bieden, zodat er meer geïmporteerd moet worden dan geëxporteerd. Met hoge import en lage export krijg je natuurlijk een tekort op de handelsbalans. Dit hoeft niet te betekenen dat het exportpakket van dat land echt van inferieure kwaliteit is. Bovendien wordt er door de hoge uitgaven te weinig gespaard om de investeringen te financieren. Er ontstaat voor de VS een vermogensinstroom uit het buitenland en de te kleine nationale besparingen worden aangevuld met buitenlands kapitaal. Zo gaat het overgrote deel van het wereldspaargeld jaarlijks naar de VS. 14 Wat is het gevolg als een land als de VS vele jaren na elkaar een handelstekort heeft? Maar vermogensstromen ontstaan vooral autonoom. Kapitaal zoekt de beste vergoeding voor het laagste risico. Als een land een vrij hoge interestvoet heeft en een laag risico, zal er een kapitaalinstroom zijn BUITENLANDSE INVESTERINGEN OF IS BELGIË THE PLACE TO BE? België heeft een zeer open economie. De invoer en uitvoer bedragen een belangrijk percentage van het bbp. Maar zijn buitenlandse bedrijven even happig om in België te investeren? België in top vijf bij buitenlandse investeerders Ons land is het vijfde aantrekkelijkste land van Europa voor buitenlandse investeerders. Dat blijkt uit cijfers van consultant Ernst & Young. Hoewel het aantal buitenlandse investeringen is gestegen, leverde dat een pak minder banen op. België is er in 2012 in geslaagd 169 directe buitenlandse investeringen aan te trekken, of 10 % meer dan het jaar voordien. Met die cijfers zijn we goed voor een vijfde plaats in Europa. In 2011 bezette België nog de zesde plaats. De cijfers komen van consultant Ernst & Young, en worden al enkele jaren bijgehouden. Minder goed nieuws is dat die investeringen vorig jaar slechts jobs opleverden. Gemiddeld gaat het om 17 banen per project, of 18 % minder dan in Dat is een absoluut dieptepunt in het voorbije decennium. In 2003 werden nog gemiddeld 46 jobs per buitenlands investeringsproject gecreëerd. België doet het nu 60 % slechter dan het Europees gemiddelde, en valt zo uit de Europese top-15. En dat terwijl België zo afhankelijk is van buitenlandse investeringen voor het creëren van jobs, meer dan de buurlanden, merkt economieprofessor Leo Sleuwaegen van de KULeuven op. Ons land gaat ook in tegen de Europese trend. Gemiddeld daalde het aantal buitenlandse investeringsprojecten op het continent (-2,8 %), maar het aantal nieuwe jobs per project steeg met 8 %. Vooral het Verenigd Koninkrijk krijgt buitenlandse geldschieters over de vloer, of bijna een op vijf van het Europees totaal. Ook Duitsland scoort goed (+4,5 %), terwijl Frankrijk (-12 %) en Nederland (-5 %) sterk achteruitboerden. In België gaat het in de meeste gevallen (63 %) om nieuwe investeringen, wat hoopgevend is. Daartegenover staat echter dat het veelal om investe- 16 De ontwikkeling van het bbp op lange termijn

13 ringen in zakenkantoren of marketing & sales gaat, met weinig toegevoegde waarde en weinig jobs. Vlaanderen was goed voor zowat de helft van de buitenlandse investeringen, terwijl Wallonië een opvallende inhaalbeweging maakte. Met 52 projecten werd het tweede hoogste cijfer ooit van de voorbije tien jaar opgetekend. Vooral Amerikaanse bedrijven zien potentieel in ons land. Het gaat om ruim de helft van de projecten (58 %), terwijl ook Duitsland een sterke stijging liet zien. Investeringen uit de BRIC-landen blijven marginaal, maar dat lijkt een algemene Europese trend te zijn. Bron: Buitenlandse investeringen (in % bbp) EU 2,8 Griekenland 0,7 Polen 0,7 Portugal 0,9 Malta 3,2 Duitsland 4,3 Verenigd Koninkrijk 4,3 Ierland 4,9 Nederland 6,6 Denemarken 8,0 Zweden 8,4 België 13,5 Luxemburg 193,5 Bron: Eurostat 15 a Waarom investeren buitenlandse bedrijven in België? b Evalueer buitenlandse investeringen vanuit het standpunt van de overheid. Buitenlandse ondernemingen die in België willen investeren, kunnen zonder problemen een onderneming oprichten of een filiaal openen. Er zijn geen regels die vereisen dat Belgische staatsburgers een gedeelte van het eigen vermogen van de vennootschap dienen te bezitten en aan de overheveling van winsten naar het moederbedrijf zijn geen restricties verbonden. Buitenlandse bedrijven kunnen aanspraak maken op dezelfde investeringsfaciliteiten als binnenlandse bedrijven. Die investeringsfaciliteiten bestaan uit financiële tegemoetkomingen, gunstige belastingmaatregelen en werkgelegenheidsmaatregelen. Subsidies voor onderzoek en ontwikkeling en directe financieringshulp komen van de gewesten, fiscale maatregelen van de federale overheid. Investeringssteun wordt verleend voor onderzoek en ontwikkeling, milieuvriendelijke productietechnieken, innovatieve ontwikkelingen en ook voor startende kleine bedrijven. Buitenlandse bedrijven verkiezen België dikwijls omwille van zijn strategische ligging in het centrum van Europa en omwille van de hooggeschoolde en talensterke arbeidsbevolking. Een bedrijf als Volvo weet heel goed dat België een goede investeringsplaats is. 1 Wat bepaalt economische groei? 17

14 DE ROL VAN DE WERELDBANK In 1944 werd in het Amerikaanse dorpje Bretton Woods de International Bank for Reconstruction and Development opgericht. Meestal spreekt men echter over de Wereldbank. Zoals de naam doet vermoeden was het aanvankelijk de taak van de bank om financieringsmiddelen te verschaffen aan landen die na WO II de economie wilden heropbouwen. Dat lukte verbazingwekkend snel en toen werd het de voornaamste taak van de Wereldbank om economische projecten in ontwikkelingslanden te financieren. Maar die tweede taak is na vele decennia nog niet voltooid. De International Finance Corporation (IFC) is een dochter van de Wereldbank. Ze ondersteunt duurzame investeringen in de private sector van ontwikkelingslanden. Uiteraard is het de bedoeling hiermee de economische groei te ondersteunen en zo de levensstandaard van de mensen te verbeteren. Vanzelfsprekend heeft IFC een uit de kluiten gewassen website: Bezoek de website en los de opdrachten op. a Wie kan een beroep doen op de IFC? b Doet de IFC aan ontwikkelingshulp? c Welke dienstverlening verzorgt de IFC? Maak een kleine case van een door jou gekozen land en activiteit door IFC gesteund (bijvoorbeeld de IT-sector in India). De IFC werkt aan marktvoorwaarden. Ze gaat niet in concurrentie met andere private investeerders maar zorgt voor een aanvulling. Ze zal projecten ondersteunen die aan de voorwaarden voldoen, waar dus geld mee te verdienen is, maar die om een of andere reden elders niet tegen redelijke voorwaarden aan financiering of technische ondersteuning geraken. Zo krijgt de renovatie van het Kabul Serena Hotel in Afghanistan de steun van de IFC. De aanwezigheid van de IFC wordt door iedereen, dus ook door andere potentiële buitenlandse investeerders, als een bonus ervaren omwille van de status van een sterke, onafhankelijke internationale organisatie. De IFC is ook bemiddelaar tussen ondernemingen en regeringen. Deze hebben het volle vertrouwen in de organisatie en anderzijds beseffen ondernemers dat de IFC weet wat zaken doen is. 18 De ontwikkeling van het bbp op lange termijn

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in augustus 2015

De arbeidsmarkt in augustus 2015 De arbeidsmarkt in augustus 2015 Datum: 8 september 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche augustus 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in november 2015

De arbeidsmarkt in november 2015 De arbeidsmarkt in november 2015 Datum: 7 december 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche november 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juli 2014

De arbeidsmarkt in juli 2014 De arbeidsmarkt in juli 2014 Datum: 13 augustus 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche juli 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in april 2015

De arbeidsmarkt in april 2015 De arbeidsmarkt in april 2015 Datum: 12 mei 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche april 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in februari 2015

De arbeidsmarkt in februari 2015 De arbeidsmarkt in februari 2015 Datum: 24 maart 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche februari 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in december 2014

De arbeidsmarkt in december 2014 De arbeidsmarkt in december 2014 Datum: 14 januari 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche december 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

De Belgische arbeidsmarkt in 2012

De Belgische arbeidsmarkt in 2012 1 De Belgische arbeidsmarkt in 2012 De Belgische arbeidsmarkt in 2012 1. Arbeidsmarktstatus van de bevolking van 15 jaar en ouder Iets minder dan de helft van de bevolking van 15 jaar en ouder is aan het

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013)

Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) 1 Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) 1. Arbeidsmarktstatus van de bevolking van 15 jaar en ouder in 1983 en 2013 De Belgische bevolking van

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat'

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat' I B O Een werknemer op maat gemaakt Eén van de kernopdrachten van de VDAB bestaat uit het verstrekken van opleiding. Het tekort aan specifiek geschoold personeel en de versnelde veranderingen in de werkomgeving

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in oktober 2014

De arbeidsmarkt in oktober 2014 De arbeidsmarkt in oktober 2014 Datum: 19 november 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche oktober 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel Page 1 of 6 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel en aan wat? door Phi-Rana di, 2013-11-12 15:45 Phi-Rana Er wordt vaak gezegd

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 Meer 55-plussers aan het werk Arbeidsmarktcijfers eerste kwartaal 2013 66,7% van de 20- tot 64-jarigen is aan het werk. Dat percentage daalt licht in vergelijking met

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 1 De arbeidsmarkt wordt krapper: alle talent is nodig Evolutie van de vervangingsgraad (verhouding 15-24-jarigen

Nadere informatie

Kortcyclische arbeid, Op de teller!

Kortcyclische arbeid, Op de teller! Kortcyclische arbeid, Op de teller! 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische arbeid. Dit laat toe een duidelijke definiëring

Nadere informatie

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I Opgave 1 Beleggingen leiden tot inkomensverschillen Aangetrokken door voorspoedige ontwikkelingen op de effectenbeurs, zijn in een land de mensen steeds meer gaan beleggen in aandelen en obligaties. Mede

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

Rendement = investeringsopbrengst/ investering *100% Reëel rendement = Nominaal rendement / CPI * 100-100 Als %

Rendement = investeringsopbrengst/ investering *100% Reëel rendement = Nominaal rendement / CPI * 100-100 Als % Inflatie Stijging algemene prijspeil Consumenten Prijs Indexcijfer Gewogen gemiddelde Voordeel: Mensen met schulden Nadeel: Mensen met loon, spaargeld Reële winst bedrijven daalt Rentekosten bedrijven

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 Lichte daling werkloosheid Arbeidsmarktcijfers tweede kwartaal 2015 De werkloosheidgraad gemeten volgens de definities van het Internationaal Arbeidsbureau daalde

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Structurele ondernemingsstatistieken

Structurele ondernemingsstatistieken 1 Structurele ondernemingsstatistieken - Analyse Structurele ondernemingsstatistieken Een beeld van de structuur van de Belgische economie in 2012 en de mogelijkheden van deze databron De jaarlijkse structurele

Nadere informatie

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 Training en opleiding (T&O) van werkzoekenden en werknemers is één van de kerntaken van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land.

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. 1 De wisselmarkt 1.1 Begrip Wisselkoers = de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. bv: prijs van 1 USD = 0,7

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Hebben laaggeschoolden een hoger risico om in armoede te belanden? Ja. Laagopgeleiden hebben het vaak

Nadere informatie

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Gert Peersman Universiteit Gent Seminarie VGD Accountants 3 november 2014 Dé grootste uitdaging voor de regering Alsmaar stijgende Noordzeespiegel

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen 7 Juli 2010 Stéphane THYS Coördinator Opzet van de presentatie Studenten in wetenschappelijke

Nadere informatie

Consumptieve bestedingen van de particulieren 2.0 2.6 1.4 Consumptieve bestedingen van de overheid 0.0 2.1 2.6 Bruto vaste kapitaalvorming 4.2 5.9 4.

Consumptieve bestedingen van de particulieren 2.0 2.6 1.4 Consumptieve bestedingen van de overheid 0.0 2.1 2.6 Bruto vaste kapitaalvorming 4.2 5.9 4. Kerncijfers voor de Belgische economie Wijzigingspercentages in volume - tenzij anders vermeld Consumptieve bestedingen van de particulieren 2.0 2.6 1.4 Consumptieve bestedingen van de overheid 0.0 2.1

Nadere informatie

Hypothecair krediet: duurzame groei

Hypothecair krediet: duurzame groei Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet: duurzame groei Brussel, 6 mei 2011 In het eerste trimester van 2011 werden 24% meer hypothecaire kredieten verstrekt dan in het eerste

Nadere informatie

TOEGANG TOT FINANCIERING

TOEGANG TOT FINANCIERING TOEGANG TOT FINANCIERING Opzet van de enquête De toegang tot financiering is essentieel voor het welslagen van een onderneming en een belangrijke factor voor economische groei in Europa na de economische

Nadere informatie

1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet.

1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet. AANVULLENDE SPECIFIEKE TIPS ECONOMIE VWO 2007 1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet. : Leg uit dat loonmatiging in een open economie kan leiden tot

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

Opleidings- en begeleidingscheques

Opleidings- en begeleidingscheques Opleidings- en begeleidingscheques De Maatregel Om werknemers ertoe aan te zetten een leven lang te leren, draagt de Vlaamse overheid financieel een steentje bij. Sinds september 2003 1 kunnen werknemers

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent 1 2 De Perfecte Storm Samenloop van drie crisissen die economische

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Jaarverslag Herplaatsingsfonds 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Het Herplaatsingsfonds financiert de outplacementbegeleiding van alle ontslagen werknemers tewerkgesteld in bedrijven in het Vlaamse

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

Handel (tastbare goederen) 61 35 + 26 Diensten (transport, toerisme, ) 5 4 + 1 Primaire inkomens (rente, dividend, ) 11 3 + 8

Handel (tastbare goederen) 61 35 + 26 Diensten (transport, toerisme, ) 5 4 + 1 Primaire inkomens (rente, dividend, ) 11 3 + 8 betalingsbalans Zweden behoort tot de EU maar (nog) niet tot de EMU. Dat maakt Zweden een leuk land voor opgaven over wisselkoersen, waarbij een vrij zwevende kroon overgaat naar een kroon met een vaste

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen 1 en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord

Nadere informatie

3 4 5 7 24 88 laag inkomen, +55 helemaal oneens eerder oneens 64 noch eens, noch oneens eerder eens helemaal eens [Voor ik iets koop, overweeg ik zorgvuldig of ik het me kan veroorloven.] 5 25 vrouwen,

Nadere informatie

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan?

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de economische crisis van 2009 en 2012 doorstaan? Die twee jaar bedraagt de economische groei respectievelijk -2,8% en

Nadere informatie

VLAAMS WONINGFONDS VAN DE GROTE GEZINNEN cvba PERSBERICHT de Meeûssquare, 26-27 21 mei 2008 1000 BRUSSEL BLIKVANGER VAN HET ACTIVITEITENVERSLAG 2007

VLAAMS WONINGFONDS VAN DE GROTE GEZINNEN cvba PERSBERICHT de Meeûssquare, 26-27 21 mei 2008 1000 BRUSSEL BLIKVANGER VAN HET ACTIVITEITENVERSLAG 2007 VLAAMS WONINGFONDS VAN DE GROTE GEZINNEN cvba PERSBERICHT de Meeûssquare, 26-27 21 mei 2008 1000 BRUSSEL KBO 0421 111 543 RPR Brussel BLIKVANGER VAN HET ACTIVITEITENVERSLAG 2007 Dankzij het ter beschikking

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES «WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES Brussel wordt gekenmerkt door een grote concentratie van armoede in de dichtbevolkte buurten van de arme sikkel in het centrum van de stad, met name

Nadere informatie

NOVEMBER 2014 BAROMETER

NOVEMBER 2014 BAROMETER NOVEMBER 2014 BAROMETER In deze nieuwe editie van de barometer staan we stil bij de Census 2011 die afgelopen maand werd gepubliceerd door Statistics Belgium, onderdeel van de FOD Economie. We vertalen

Nadere informatie

FARMACIJFERS 2014. De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei. De kerncijfers

FARMACIJFERS 2014. De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei. De kerncijfers FARMACIJFERS 214 De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei De kerncijfers Verantwoordelijke uitgever : Catherine Rutten voor pharma.be, Algemene Vereniging van de Geneesmiddelenindustrie

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur oud programma economie Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Rente de prijs van tijd. Als rente hoger is dan de opofferingskosten individuele prijs van tijd niet lenen maar sparen

Rente de prijs van tijd. Als rente hoger is dan de opofferingskosten individuele prijs van tijd niet lenen maar sparen Rente de prijs van tijd. Als rente hoger is dan de opofferingskosten individuele prijs van tijd niet lenen maar sparen Ruilen over de tijd Intertemporele substitutie Bedrijven lenen geld om te investeren

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 PERSBERICHT Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 Het jaar 2007 kan voor de kledingsector worden samengevat als een stabiel jaar. De omzetdaling was

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE NATIONAAL SECRETARIAAT Huidevettersstraat 165 1000 Brussel T 02 502 55 75 F

Nadere informatie

Een Werkende Arbeidsmarkt

Een Werkende Arbeidsmarkt Een Werkende Arbeidsmarkt Bas ter Weel 16 mei2014 Duurzame inzetbaarheid Doel Langer werken in goede gezondheid Beleid gericht op Binden: Gezondheid als voorwaarde voor deelname Ontbinden: Mobiliteit als

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2012 - I

Eindexamen havo economie 2012 - I Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 3 bij (1) substitueerbaar voor bij (2) stijging

Nadere informatie

Langdurige werkloosheid in Vlaanderen

Langdurige werkloosheid in Vlaanderen Langdurige werkloosheid in Vlaanderen In 2015 daalde de kortdurige werkloosheid, maar steeg de langdurige werkloosheid sterk. Hierdoor bleef de totale werkloosheid een heel jaar min of meer status quo.

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 13 26 maart 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 CBS: Werkloosheid gedaald door afname beroepsbevolking 3 Werkloze beroepsbevolking 1) 5 2. Inkomen en bestedingen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 9 december 2013 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

Thema 10 De financiering van de onderneming

Thema 10 De financiering van de onderneming Thema 10 De financiering van de onderneming Wat zul je leren? Enkele belangrijke bronnen van ondernemingsfinanciering op lange termijn beschrijven en de voor- en nadelen van deze financieringsbron afwegen.

Nadere informatie

Arbeidsmarkt vijftigplussers

Arbeidsmarkt vijftigplussers Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt vijftigplussers Samenvatting 2012) 50.216 werkende 50+ ers (2011) aantal werkende vijftigplussers

Nadere informatie

4.1 Klaar met de opleiding

4.1 Klaar met de opleiding 4.1 Klaar met de opleiding 1. Werken in loondienst - Bij een bedrijf of bij de overheid (gemeente, provincie, ministerie); - Je krijgt loon/salaris; - Je hebt een bepaalde zekerheid, dat je werk hebt,

Nadere informatie