SAOEDI-ARABIË. Een informatiepakket voor een werkstuk of spreekbeurt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SAOEDI-ARABIË. Een informatiepakket voor een werkstuk of spreekbeurt"

Transcriptie

1 SAOEDI-ARABIË Een informatiepakket voor een werkstuk of spreekbeurt

2 COLOFON Tekst: Arthur Bruls en Harry de Ridder Met bijdragen van: Herman Bosman en Harry de Ridder Illustraties: CMO en zijn licentiegevers, Flickr, Big Foto, al Jazeera, 11september.com, Amnesty International, VN, Oie. Enkele foto s zijn van de Saoedische tv genomen. De inhoud is met zorg samengesteld. Mocht u van mening zijn dat inbreuk is gedaan op uw auteursrechten of beeldrechten, dan verzoeken wij u vriendelijk contact met ons op te nemen via Centrum voor Mondiaal Onderwijs Postbus HK Nijmegen tel U kunt op de website terecht voor aanvullende informatie bij dit scriptiepakket. U vindt daar onder meer voor gebruik in de klas: een onderzoeksopdracht gebaseerd op de inhoud van het scriptiepakket met een overzicht van de competenties die daarbij worden aangesproken. De gebruikersnaam is: saoediarabie Het wachtwoord is: project018 De Scriptieservice Nieuwe Stijl is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van Kerk en Wereld en door een solidariteitsbijdrage van de gezamenlijke religieuzen in Nederland via de commissie PIN. Centrum voor Mondiaal Onderwijs, Nijmegen, 2012 II

3 INHOUD Inleiding pag. 1 Saoedi-Arabië in vogelvlucht pag. 2 Vier landstreken pag. 2 Dierenrijk, klimaat en milieu pag. 3 Bakermat van de islam pag. 4 Mohammed, grondlegger van de islam pag. 4 De aantrekkingskracht van de islam pag. 5 De hadj pag. 6 Geschiedenis pag. 7 Bedoeïenen en het wahabisme pag. 7 De Saoedi s pag. 8 Stichting van Saoedi-Arabië pag. 9 Ikhwan versus Ibn Saoed pag. 10 Opkomst van de olie-industrie pag. 11 OPEC en oliecrisis pag. 12 Opstand en drie Golfoorlogen pag. 13 Dagelijks leven pag. 14 Mannen en vrouwen pag. 14 Autorijden is verboden voor vrouwen pag. 15 Jongeren pag. 15 Sport en ontspanning pag. 16 Westerse buitenlanders pag. 17 Niet-westerse buitenlanders pag. 18 Staatsinrichting en politiek pag. 19 Majlis en landsbestuur pag. 19 Rechtspraak pag. 20 De blik op het Westen pag. 21 en op het wahabisme pag. 22 Terreurbestrijding pag. 23 Naar een toekomst zonder olie pag. 24 Aantekeningen pag. 25 Meer op internet pag. 27 III

4 IV

5 INLEIDING Waar denk je aan als je de naam Saoedi- Arabië hoort? Is het een sprookjesland of is het leven in het land een nachtmerrie? Het is in ieder geval een land waar je vaak over hoort. Daar wordt méér aardolie uit de grond gehaald dan in welk land ter wereld ook. Elk jaar opnieuw gaan wel twee miljoen moslims op bedevaart naar de Saoedische stad Mekka. Ze komen van overal ter wereld, ook uit Nederland. De koninklijke familie van het land is een van de rijkste ter wereld. In het land kun je lijfstraffen krijgen en zelfs de doodstraf. Bovendien mag iedereen komen kijken als er iemand wordt gegeseld of onthoofd. Ten slotte is s werelds meest beruchte en gezochte terrorist, Osama bin Laden, in Saoedi-Arabië geboren. Over deze zaken hoor of lees je soms en die komen in dit informatiepakket ook aan bod. Maar daarmee kom je nog niet te weten hoe mensen daar leven. Hoe ziet het dagelijks leven eruit voor mannen, vrouwen en jongeren? Kun je daar af en toe naar de stembus, net als in Nederland? Ook daar gaan we op in. Vlag en wapen van Saoedi-Arabië De tekst van de vlag zegt: La ilaha Ila Allah Muhammada Rasulu allah Er is geen andere god dan God, Mohammed is de boodschapper van God Eerst maak je kennis met het landschap, het klimaat en het dierenleven in Saoedi-Arabië (pag. 2). Daarna leggen we uit hoe in Saoedi-Arabië de islam is ontstaan en waarom ieder jaar zoveel mensen op bedevaart naar Mekka gaan (pag. 4). Dan laten we zien hoe dit land, een koninkrijk, is ontstaan en waarom het een belangrijk land is geworden voor onze energievoorziening (pag. 7). In het vierde hoofdstuk laten we zien hoe het dagelijks leven eruit ziet voor verschillende groepen, mannen en vrouwen, jongeren en diverse groepen buitenlanders (pag. 14). In het laatste hoofdstuk laten we zien hoe het land bestuurd wordt, hoe de rechtspraak daar werkt en wat voor politiek de regering van het land voert. Ook kun je lezen over Osama bin Laden, bestrijding van terreur en hoe het land zich voorbereidt op een toekomst zonder olie als pijler van zijn economie (pag. 19). 1 Uitzicht vanaf een balkon over de plaats Corniche

6 SAOEDI-ARABIË IN VOGELVLUCHT We maken kennis met vier landstreken van Saoedi-Arabië. Daarna vertellen we over het klimaat, de dieren die er leven en milieuproblemen. Vier landstreken Nedzj: Deze landstreek is de streek waar de koninklijke familie van Saoedi-Arabië vandaan komt. Vroeger was het één van de armste delen van de wereld. In de woestijn konden alleen de trotse bedoeïenen met hun kamelenkuddes overleven. Vanuit dit deel is de rest van het land veroverd. In de Nedzj ligt ook de hoofdstad van Saoedi-Arabië, Riad. Riad is een grote stad met 2,7 miljoen inwoners, die nog steeds door blijft groeien. Vanuit Riad loopt de enige spoorlijn van Saoedi-Arabië naar de havenstad Damman aan de Perzische Golf. Jedda Bedoeïenenkamp Hijaz: Dit is het gebied waar de islam is ontstaan. Mohammed, de stichter van de islam, woont eerst in de stad Mekka en later in Medina. Sindsdien zijn deze twee steden de belangrijkste bedevaartsoorden voor moslims wereldwijd. Tot de uitvinding van het vliegtuig arriveren veel van die bedevaartgangers via de havenstad Jedda in Hijaz. Ook nu is Jeddah het belangrijkste handelscentrum van het land. Omdat de talloze bedevaartgangers veel geld in het laatje brengen, wordt Hijaz een welvarende streek. Veel Saoedische banken en andere bedrijven hebben er hun hoofdkwartier. Het oosten: In dit deel van Saoedi-Arabië is de meeste aardolie te vinden. Nergens ter wereld liggen grotere aardolievelden dan in dit gedeelte van Saoedi-Arabië. Het is het gedeelte van het land waar de meeste regen valt en traditioneel zijn veel mensen er dan ook boer. Veel mensen in het oosten zijn sjiïetische moslims. In Saoedi-Arabië is de wahabitische islam de officiële godsdienst. De wahabitische islam is een onderdeel van de soennitische stroming binnen de islam. De sjiïeten worden achtergesteld. Ook geeft de regering maar een klein deel uit van de enorme aardolie-inkomsten uit in het sjïietische oosten van het land. Het zuiden: dit gebied hoort tot de jaren 30 van de vorige eeuw bij Jemen. De cultuur verschilt ook met die van de rest van het land. Zo wonen de mensen er net als in Jemen al sinds eeuwen in hoge flats die gebouwd zijn van klei. Het is een heel afgelegen gebied, waar maar zelden buitenlandse bezoekers komen. Hoog in de bergen wonen de geheimzinnige bloemenmannen. Die danken hun naam aan de kransen van bloemen die ze op hun hoofd dragen. 2

7 Dierenrijk, klimaat en milieu Saoedi-Arabië heeft een woestijnklimaat. De zomers zijn heet en droog. Tijdens de winter is het meestal tamelijk warm. In het binnenland is het verschil tussen de hoogste en de laagste temperatuur van de dag vaak groot. Overdag kan het heet worden, s nachts ijzig koud. In het grootste deel van het land valt er zó weinig regen dat er bijna geen planten kunnen groeien. In het oosten valt wat meer regen en de provincie Asir, zuidelijk van Jeddah en grenzend aan Jemen, kent zelfs een echt regenseizoen. Arabische oryx Tot aan het einde van de IJstijd, enige duizenden jaren voor Christus, heeft het land een koeler en vochtiger klimaat. Zelfs Roeb al-khali (Lege Kwartier), nu het droogste en meest onherbergzaamste gebied, is groen. Daar leven talloze wolven, gazellen, Arabische oryxen, jakhalzen, vossen en andere zoogdieren. Daarna wordt het klimaat droger en warmer en komen er steeds minder dieren voor. In de jaren 30 en 40 van de 20 e eeuw wordt er bovendien veel op deze dieren gejaagd om hun vlees. Begin jaren 60 raakt de Arabische oryx zelfs uitgestorven. Tegenwoordig wordt er niet meer gejaagd en probeert de Saoedische overheid wat er van het dierenleven over is te beschermen. Men is er in geslaagd de Arabische oryx weer uit te zetten in het land. Beter gaat het met de vogels. Jaarlijks komen miljoenen trekvogels naar het Arabisch Schiereiland om te overwinteren. Ze zoeken plekken op waar water te vinden is. Daar zijn ook parken in steden bij. Het grootste deel van het land bestaat uit woestijnbodem. Op sommige plaatsen zijn hoge zandduinen te vinden die zich in eindeloze rijen over het land uitstrekken als golven in zee. In Asir zijn ook bergen. Beken, rivieren en meren zijn er nergens. Maar als het een keer regent, ontkiemen er zaadjes van gras en bloemen die vaak jarenlang in de bodem hebben gezeten. Daardoor kleurt de woestijn groen, om daarna langzaam weer de oude kleur aan te nemen. Mensen die door het land trekken, kunnen moeilijk aan water komen. Maar op sommige plekken zit er water in dieper gelegen steenlagen onder de grond. Deze plekken worden aquifers genoemd. Dat water wordt opgepompt om in huis te gebruiken. Maar aquifers worden kleiner omdat er meer water wordt opgepompt dan er bijkomt. Daarom zijn of komen er aan de kust van de Rode Zee en de Perzische Golf installaties die zout uit zeewater halen zodat dat water bruikbaar wordt. Oude waterbron bovenop een aquifer Naast het kleiner worden van aquifers heeft Saoedi-Arabië nog een ander probleem met het milieu: olievervuiling. Vooral de zee voor de kust raakt vervuild door olie die weglekt uit schepen. 3

8 BAKERMAT VAN DE ISLAM De koning van Saoedi-Arabië heet Bewaarder van de Twee Heilige Moskeeën. Die staan in Mekka en Medina, twee steden in Saoedi-Arabië die de bakermat vormen van de islam. Van daaruit heeft deze godsdienst zich over de wereld verspreid. Mohammed, grondlegger van de islam In 570 wordt in Mekka de Arabische karavaandrijver en handelaar Mohammed geboren. Dan is Mekka een grote handelsstad waar handelaren zaken doen met het Perzische en het Byzantijnse Rijk en het christelijke Ethiopië. In de stad wonen joden, christenen en mensen met een godsdienst die meerdere goden heeft. Die hebben een heiligdom in de stad, de Kaäba. Mohammed wordt kort na zijn geboorte wees en hij wordt opgevoed door zijn oom Ali. Hij begeleidt karavanen van kamelen beladen met handelswaar door de woestijn. Hij treedt in dienst bij Kadidja, een rijke koopmansweduwe en trouwt later met haar. Dan begint hij steeds meer na te denken over de zin van het leven. Soms trekt hij zich een nacht lang terug op de berg Hira om te mediteren. In 611, als hij op de Hira is, verschijnt de engel Gabriël. Die vertelt hem dat Allah (Arabische naam voor God) hem uitverkoren heeft om Kaäba in Mekka De openbaring van Gabriël aan Mohammed namens Hem een nieuw geloof te verkondigen, de islam (Arabisch voor overgave of onderwerping ). Daarna ziet Mohammed Gabriël lange tijd niet. Hij wil zelfs zelfmoord plegen, maar op een nacht verschijnt Gabriël opnieuw. Ook gedurende de rest van zijn leven blijft Gabriël hem bezoeken. Steeds zegt Gabriël hem: Er is geen andere God dan God en Mohammed is zijn profeet (= afgezant). Ook krijgt Mohammed andere boodschappen die hij moet verkondigen. Volgelingen schrijven die op. Later worden deze boodschappen verzameld in een boek, de Koran. Zijn eerste volgelingen zijn Kadidja en zijn dochter Fatima. Hij probeert andere mensen in Mekka tot de islam te bekeren. Hij heeft aanvankelijk weinig succes. Van de weinige volgelingen die hij krijgt, komt een aantal uit Medina. Hij richt een gebedsruimte in waar hij en zijn volgelingen bijeenkomen voor gebed. Daar verrijst de eerste Heilige Moskee. Hij maakt veel vijanden in Mekka en in 622 vlucht hij met zijn volgelingen naar Medina. Hiermee begint de jaartelling van de moslims. Daar krijgt hij meer volgelingen en sticht hij een moskee. Daar staat nu de tweede Heilige Moskee. Ook voert hij met zijn leger oorlogen tegen vijanden van de islam. In 630 verovert hij Mekka. Hij vernietigt alle afgodsbeelden in de Kaäba. Als blijkt dat die afgoden de stad hiervoor niet straffen, bekeren ook veel bewoners van Mekka zich tot de islam. Sindsdien is de Kaäba een heiligdom van de islam. Mohammed keert terug naar Medina. Daar sterft hij in

9 De aantrekkingskracht van de islam Niet alleen kent de islam één God, ook mogen moslims, aanhangers van deze godsdienst, geen beelden van Hem en van Mohammed maken. Sommige moslims vinden het toelaatbaar om afbeeldingen van Mohammed te maken zolang zijn gezicht er niet op te zien is (zoals op de miniatuur hiernaast). Andere moslims waaronder de wahabieten (zie het volgende hoofdstuk) wijzen dat af, Voor hen is ook beelden maken (of foto s en films) van andere mensen taboe. Dit beeldverbod berust op de opvatting dat alle aandacht naar de inhoud van de godsdienst moet gaan. Worden er beelden van God en Mohammed gemaakt, dan worden die beelden vaak een voorwerp van verering. Daardoor gaat er minder aandacht naar de inhoud van de godsdienst. Verder zijn voor Mohammed en zijn volgelingen alle mensen gelijk. Iedereen kan moslim worden, rijk of arm en ongeacht zijn afkomst. Op de derde plaats kent iedere moslim het Arabisch (de taal van de Koran) of wordt geacht deze taal te leren. Arabisch is de heilige taal van de islam. Ten slotte is de islam niet alleen een godsdienst, maar ook een manier om het dagelijks leven in te richten. Dat doen moslims aan de hand van regels die in de Koran staan en in de Hadith, een verzameling uitspraken van Mohammed en verhalen over diens leven. Mohammed wordt in de islam niet afgebeeld. Op deze Perzische miniatuur uit de 16 e eeuw. komt Mohammed met Buraq, een hemels dier, aan in de hemel. Zijn gezicht is niet afgebeeld. Na Mohammeds dood verspreidt de islam zich over het Midden- Oosten en delen van Afrika, Azië en Europa. Dat komt omdat mensen die deze godsdienst aanhangen zich als gelijken met elkaar verbonden voelen en zich aan dezelfde leefregels houden. Voordat Mohammed de islam begint te verkondigen, is dat in en rond Mekka wel anders. Daar leven mensen op verschillende manieren. Dan hoort iedereen bij een eigen stam, die vaak ook hun eigen goden aanbidden. Elke god heeft zijn eigen regels. Die regels worden ook nog vaak volkomen willekeurig uitgelegd, vooral door rijke en dus machtige mensen. Als Mohammed begint de islam te verkondigen, vindt hij vooral gehoor bij arme mensen in Mekka. Dit alles is een probleem omdat mensen door de groeiende handel steeds vaker met elkaar in contact komen. Aan dat probleem maakt de islam min of meer een einde. Ook verspreidt de islam zich omdat islamitische legers steeds meer gebied veroveren. Verder bekeren bedoeïenen zich tot de islam om zich aan te sluiten bij islamitische legers. In die tijd mogen alle manschappen van een leger delen in spullen die op de vijand worden buitgemaakt. Dat maakt bekering tot de islam voor bedoeïenen aantrekkelijk. Als islamitische legers delen van het Byzantijnse rijk veroveren, bekeren mensen zich daar tot de islam, want die zijn het beu dat joden en verschillende groepen christenen in hun rijk voortdurend ruzie met elkaar hebben. In de 7 e eeuw raken de moslims in twee groepen verdeeld. De ene groep, de sjiïeten, vindt dat de kalief, de opvolger van Mohammed de leider van alle moslims, een afstammeling van Mohammed moet zijn. De andere groep, de soennieten, vindt dat de kalief ook iemand mag zijn die niet van Mohammed afstamt. 5

10 De hadj De islam kent vijf zuilen, dingen die alle moslims moeten doen. De eerste is de geloofsbelijdenis. Die luidt: Er is geen andere God dan God en Mohammed is zijn profeet. De tweede is het gebed. Moslims moeten vijf maal per dag bidden met het gezicht naar Mekka gekeerd. De derde is het vasten tijdens de Ramadan. De vierde is meedoen aan de hadj, de jaarlijkse bedevaart naar Mekka in Saoedi-Arabië. De vijfde is de zakat (= aalmoes), de verplichting om geld te geven aan de armen. Iedere moslim die gezond is en ook rijk genoeg, moet tijdens zijn leven minstens één keer meedoen aan de hadj. Die vindt plaats in de laatste maand van het moslimjaar. Vroeger was het al een grote opgave om voldoende geld bij elkaar te krijgen om de reis te betalen. Soms spaarden alle bewoners van een dorp jarenlang om één enkele dorpsgenoot op bedevaart te kunnen laten gaan. Ook de reis zelf was een hele opgave. Later maakt de komst van het vliegtuig meedoen aan de hadj voor meer mensen betaalbaar en wordt Mekka makkelijker te bereiken. Pelgrims kleden zich op twintig kilometer van Mekka om. Mannen mogen alleen twee ongenaaide witte lappen dragen. Vrouwen moeten hun gezicht en hun handen onbedekt laten. Meestal dragen ze ook witte kleren tijdens de hadj. Daardoor lijken de pelgrims op elkaar. Hiermee willen ze onderstrepen dat alle moslims gelijk zijn, ongeacht rijkdom en afkomst. Tijdens de hadj mag je je niet kammen, scheren, je haren en nagels (laten) knippen. De pelgrims overnachten in grote tentenkampen in Mina. Miljoenen pelgrims lopen om de Kaäba Ze lopen zeven maal rond de Kaäba. Ook maken ze zeven tochten tussen de bergen Safa en Marwa. Dit verwijst naar het verhaal van Hagar en haar zoon Ismaël. Abraham is al getrouwd met Sara als hij met Hagar trouwt. Nadat Sara bevallen is van haar zoon Isaak, verjaagt ze Hagar en Ismaël. Hagar zwerft met Ismaël door de woestijn op zoek naar water. Net voordat ze van dorst omkomen, wijst aartsengel Gabriël haar een plek met een bron. Ismaël is volgens de Koran de stamvader van de Arabieren en dus ook van Mohammed. De zeven tochten herinneren aan Hagars zwerftocht. De pelgrims bezoeken de berg Arafat. Daar vragen ze Allah om vergeving van hun zonden. Vervolgens verzamelen de pelgrims zich bij drie zuilen die de duivel voorstellen en gooien er stenen naartoe. Daarna scheren mannelijke pelgrims hun hoofd en knippen de vrouwen een lok van hun haar af. Dit is het symbool van een nieuw leven, waarin je bevrijd bent van je oude zonden. De hadj sluit af met het offerfeest dat ook wordt gevierd door moslims die niet aan de hadj meedoen. Dan worden er dieren geslacht. De pelgrims eten maar een klein gedeelte van het vlees op en geven de rest aan de armen. Omdat er nu ongeveer twee miljoen pelgrims zijn, kunnen niet voor iedereen voldoende dieren worden aangevoerd. Daarom kopen de meesten een bon waarop staat dat later ergens op de wereld een dier geslacht zal worden waarvan het vlees aan de armen zal gegeven worden. 6

11 GESCHIEDENIS De stamvaders van Saoedi-Arabië zijn Mohammed ibn Abdoel Wahab, de stichter van het wahabisme, en emir Mohammed Ibn Saoed, van wie de koningen van de Saoeddynastie nakomelingen zijn. Het emiraat van Saoed groeit uit tot een machtig rijk en gaat vervolgens ten onder in chaos en oorlog. In de 20 e eeuw sticht een nazaat van Mohammed Ibn Saoed het koninkrijk Saoedi-Arabië. Vooral dankzij zijn olierijkdom wordt het een grootmacht in het Midden-Oosten. Bedoeïenen en het wahabisme In de 18 e eeuw grenst de Nedzj (zie pag. 2) aan het Ottomaanse Rijk. De Ottomanen lijven het gebied niet in omdat het arm is. De bewoners ervan houden dromedarissen en schapen voor hun melk en vlees. In de oases verbouwen ze gewassen. Vaak overvallen bedoeïenen de oases. Machtige bedoeïenenleiders dwingen de bewoners ervan belasting te betalen. Soms lukt het een bedoeïenenleider om een groot stuk land in zijn macht te krijgen en daar orde en rust te brengen. Dan kan hij de leden van zijn stam een gedeelte van de oorlogsbuit geven. In het gebied kunnen boeren en handelaars ongestoord leven en werken. Maar vaak valt het gebied al snel uiteen omdat vooral jonge bedoeïenen in opstand komen tegen hun leider. Die willen weer oorlogvoeren, want ze leven van de buit die oorlogvoering hen oplevert. De hele bevolking van de Nedzj is islamitisch, maar bedoeïenen houden daarnaast vast aan godsdienstige gebruiken die van vóór het ontstaan van de islam stammen. Ze aanbeden geesten en bidden ook bij de graven van heilige mannen en bij heilige bomen. In 1703 wordt in de oase Uyaina de grondlegger van het wahabisme geboren, Mohammed Ibn Abdoel Wahab. Hij is de zoon van een imam (islamitische priester). Hij wil de islam terugbrengen naar wat het is geweest in de tijd van Mohammed. Hij is daarom fel gekant tegen de verering van geesten en voorouders. Ook wil hij de islam zuiveren van alle vernieuwingen die sinds de dood van Mohammed ingevoerd zijn. Hij is vooral tegenstander van de gewoonte van veel moslims om te bidden bij de graven van islamitische heiligen. Moslims die dat doen, zijn volgens hem helemaal geen moslims. Tegen deze moslims wil hij een heilige oorlog voeren. Hij krijgt steeds meer aanhangers; die heten de wahabieten. Maar ook krijgt hij al snel ruzie met andere geestelijken. Als hij een overspelige vrouw laat stenigen -volgens hem moest je dat volgens de Koran met overspelige vrouwen doen veroordelen islamitische geestelijken hem ter dood. Daarop vlucht hij naar de oase al- Diriya. Mohammed ibn Abdoel Wahab te midden van zijn volgelingen 7

12 De Saoedi's Deze oase wordt geregeerd door emir Mohammed ibn Saoed. Hij is één van de tientallen bedoeïenenleiders die in de Nedzj een eigen gebied voor zichzelf hebben weten te veroveren. Daardoor bestaat de Nedzj uit tientallen staatjes. Ibn Saoed en Wahab kunnen het al snel goed met elkaar vinden. Ze sluiten in 1745 een verbond om samen een heilige oorlog te voeren tegen alle moslims die geen aanhanger van Wahab zijn. Ook wordt Wahab de geestelijk leider van het emiraat. Veel mensen sluiten zich bij de heilige oorlog aan, omdat ze dan recht hebben op een aandeel in de oorlogsbuit of omdat de ideeën van Wahab hen aanspreken. De bedoeïenenleiders die in de Nedzj aan de macht zijn, gebruiken die macht zoals ze zelf willen. Ze maken bijvoorbeeld zelf uit hoeveel belasting hun onderdanen moeten betalen. Wahab belooft ze dat ze geregeerd zullen worden volgens de Koran en dat ze alleen de zakat (zie pag. 6) hoeven te betalen. Verder vindt Wahab dat iedereen heel eenvoudig moet leven. Ze mogen geen heiligen vereren en ook geen muziek maken. Bij de bedoeïenen en de boeren valt het idee om eenvoudig te leven in goede aarde, want ze hebben een afkeer van de pracht en praal waarin veel van hun leiders leven. Ibn Saoed weet het wahabisme te waarderen omdat volgens die leer zijn onderdanen altijd goed naar hem, hun vorst, moeten luisteren. Boven: De oorsprong van het Huis van de Saoeds ligt in de oase al-diriva Onder: Mekka nu Na het sluiten van het verbond veroveren Ibn Saoed en zijn zoon en kleinzoon het grootste deel van het Arabische Schiereiland. Dat kunnen ze doen omdat hun manschappen tevreden gehouden kunnen worden met de oorlogsbuit die ze kunnen verdelen telkens als er een nieuw gebied veroverd is. Ibn Saoeds kleinzoon verovert Hijaz met de heilige steden Mekka en Medina. Pelgrims die daar naartoe willen gaan, moeten zich voortaan houden aan de strenge regels van het wahabisme. Ze mogen geen alcohol meer bij zich hebben, ze mogen geen muzikanten meer meenemen en ze moeten hun baard laten staan. Het Ottomaanse rijk voelt zich bedreigd door de opmars van de Saoedi s. Bovendien ontstaat daar de indruk dat mensen helemaal niet meer op bedevaart kunnen gaan naar Mekka. De Ottomaanse regering besluit in 1811 het Arabisch Schiereiland binnen te vallen. De Ottomanen veroveren Hijaz op de Saoedi s. In 1818 verslaan ze het Saoedische leger en maken ze een einde aan het Saoedische rijk. Dan breekt voor het hele schiereiland een periode van chaos aan, waarbij leden van de familie Saoed elkaar bestrijden. Afstammelingen van de laatste Saoedische vorst slagen er in de Nedzj opnieuw in hun macht te krijgen. Daarna worden ze aangevallen door andere bedoeïenenleiders die het gebied willen besturen. Dat leidt tot eindeloze oorlogen tussen bedoeïenenleiders en tegen de Saoedi s. In 1893 verdrijft één van de bedoeïenenleiders da familie Saoed uit de Nedzj; die wijkt uit naar Koeweit. 8

13 Stichting van Saoedi-Arabië Onder de familieleden die vluchten, is Abdelaziz ( ), die later bekend zou worden als Ibn Saoed. Als Koeweit oorlog voert tegen een ander klein bedoe-ienenstaatje, vecht Ibn Saoed mee aan de kant van de Koeweiti s. Tijdens de oorlog verzamelen bedoeïenenjongens een groep medestrijders om zich heen. Ook Abdelaziz doet dat. Deze groepen strijders houden rooftochten in de Hijaz. De groep van Abedelaziz behaalt daarbij grote successen en veel buit en steeds meer jonge bedoeïenenkrijgers sluiten zich er bij aan. Met toestemming van zijn vader Abdar Rahman trekt hij in 1902 met zijn groep op naar Riad en verovert die. Riad is de hoofdstad van het oude Saoed -rijk. Ook daarna sluiten steeds meer krijgers zich bij Abdelaziz aan omdat de familie Saoed nog steeds veel aanzien geniet en omdat Abdelaziz grote successen boekt. Ibn Saoed In 1913 richten wahabitische bedoeïenen in de streek Nedzj, dat door talloze oorlogen armer is geworden, een nieuwe godsdienstige beweging Ikhwan op. Ze beginnen land te ontginnen en boerderijen op te zetten. Daarmee verschaffen bedoeïenen zich een nieuwe bron van inkomsten naast oorlogsbuit. Ook worden oude dorpen weer opgebouwd. Maar de Ikhwan blijven ook soldaten. Ze helpen Ibn Saoed om steeds meer delen van Arabië te veroveren. Lawrence of Arabia Tijdens de Eerste Wereldoorlog ( ) helpen de Britten een groep Arabieren die in opstand komen tegen de Ottomanen. Ze beloven hen dat er een onafhankelijk Arabisch koninkrijk zou komen dat ook Palestina (waarvan een groot deel nu deel uitmaakt van Israël), Jordanië, Syrië, Irak en Arabië zou omvatten. De leider van deze Arabieren is Sherif Hoesein. De Britten sturen kapitein T.E. Lawrence, later bekend als Lawrence of Arabia, als gezant naar Sherif Hoesein. Lawrence krijgt faam omdat hij in Arabische kleren rondloopt en vloeiend Arabisch spreekt. Nog beroemder wordt hij als de troepen onder zijn leiding en die van Hoessein de Ottomanen verslaan. Na het einde van de Eerste Wereldoorlog komen de Britten hun beloftes echter niet na. Wel wordt het deel van het Midden-Oosten dat onder Ottomaans bestuur heeft gestaan, in 1920 opgedeeld tussen Frankrijk en Groot-Brittannië. Groot-Brittannië krijgt Palestina, Irak en Jordanië. Syrië komt in handen van Frankrijk. Sherif Hoessein mag alleen koning van Hijaz worden. Daar is hij niet tevreden over en hij keert zich tegen Groot-Brittannië. De Britten komen hem niet te hulp als Ibn Saoed met zijn leger het koninkrijk Hijaz verovert. In 1926 vallen Mekka en Medina in handen van Ibn Saoed. Sindsdien voert hij de titel Bewaarder van de Twee Heilige Moskeeën. Die titel voeren ook zijn opvolgers. Op 23 september 1932 worden Hijaz en de Nedzj samengevoegd tot één staat, het koninkrijk Saoedi-Arabië. 23 September is nog steeds de nationale feestdag van het land. 9

14 Ikhwan versus Ibn Saoed Nadat Ibn Saoed Hijaz heeft veroverd, kan hij niets anders meer veroveren. Jordanië en Irak zijn in het bezit van Groot-Brittannië. Alle andere buurlanden van het nieuwe koninkrijk zijn bondgenoten van Groot-Brittannië. Als Ibn Saoed één of meer van de buurlanden zou aanvallen, zou hij ruzie krijgen met Groot-Brittannië en dat zou dan op oorlog uit kunnen draaien. Dat wil hij niet omdat hij ervan overtuigd is dat hij een oorlog tegen Groot-Brittannië niet kan winnen. Groot-Brittannië is in die tijd het machtigste land van de wereld met een groot leger dat moderne wapens heeft en een sterke marine. Maar bedoeïenen in zijn leger willen dat hij tóch gebieden buiten zijn koninkrijk gaat veroveren. Ze worden ontevreden omdat hij geen oorlog meer voert, en zolang er geen oorlog gevoerd en gewonnen wordt, is er geen oorlogsbuit voor hen te verdelen. Ook de Ikhwan willen dat Ibn Saoed weer op oorlogspad gaat en Irak en Jordanië verovert. Dat weigert hij en daardoor krijgt hij ruzie met de Ikhwan. De Ikhwan krijgen ook om andere redenen ruzie met Ibn Saoed. Ten eerste zijn ze steeds meer van mening dat Ibn Saoed geen goede moslim is. Ze uiten hun ongenoegen door na de verovering van Mekka een monument te vernielen dat op het geboortehuis van Mohammed is gezet. Ook vernielen ze het huis van Khadija, Mohammeds eerste vrouw en de eerste vrouw die zich bekeert tot de islam, en dat van Abu Bakr, een vriend en trouwe bondgenoot van Mohammed. Ze doen dat omdat ze omwille van de Wahabitische leer het oprichten van grafmonumenten afwijzen. Voor hen is dat een vorm van afgoderij die ten koste gaat van de aanbidding van Allah. Ikhwan Karavaan uit Egypte op weg naar Mekka. De Ikhwan vermoorden 25 leden van de karavaan omdat ze trompet spelen; dat gaat in tegen het wahabisme. De tweede reden betreft handelaren in Mekka die spullen aanvoeren naar Ibn Saoeds rijk die voor de Ikhwan taboe zijn. Daar krijgen ze ruzie over met de Ikhwan. Ikhwan verbranden bijvoorbeeld een grote partij tabak, omdat ze vinden dat moslims niet mogen roken. Dat brengt Ibn Saoed in een lastig parket. Als hij deze handelaren in bescherming neemt, komt hij in aanvaring met de Ikhwan en kiest hij partij voor de Ikhwan, dan krijgt hij ruzie met de handelaren. Verder vinden de Ikhwan Ibn Saoed geen goede moslim omdat hij moderne apparaten in het koninkrijk invoert en gebruikt zoals telegraaf, telefoon en auto's. Uiteindelijk komen de Ikhwan in opstand. Ibn Saoed slaat die opstand met harde hand neer. Hij dwingt de geestelijke leiders van de wahabieten een verklaring te tekenen. Hierin staat dat je alleen een goede moslim kan zijn als je de koning gehoorzaamt. 10

15 De opkomst van de olie-industrie In mei 1933 sluit het Amerikaanse oliebedrijf Standard Oil Company of California een contract met de Saoedische minister van Financiën. Het bedrijf mag tegen betaling olie gaan zoeken in Saoedi-Arabië. Standard Oil vindt een enorm groot olieveld. Op 3 maart 1938 stroomt voor het eerst olie uit de eerste boorput in dat veld. Op 1 mei 1939 vaart de eerste tanker met Saoedische olie vanuit de haven van Ras Tannura naar het buitenland. Ibn Saoed wordt door de oliewinning één van de rijkste mensen ter wereld. De VS doen er alles aan om Saoedi-Arabië te vriend te houden. In 1945 bijvoorbeeld, als de Tweede Wereldoorlog ten einde loopt, ontmoet de Amerikaanse president Truman Ibn Saoed. Een vertegenwoordiger van Standard Oil bij Koning Ibn Saoud Na de Tweede Wereldoorlog laten Ibn Saoed en zijn familieleden de wereld zien hoe rijk ze zijn door grote aantallen luxe artikelen te kopen in het buitenland. Ze kopen bijvoorbeeld duizenden luxe auto s. Sommige leden van de koninklijke familie laten een paleis voor zichzelf bouwen vol met duur meubilair en vaak ook met een zwembad en een tennisbaan erbij. De koning zelf laat niet minder dan 25 paleizen voor zichzelf bouwen. Elk paleis heeft eigen chauffeurs, tuinmannen, bodyguards en ander personeel. Zakenlieden uit de hele wereld komen naar Riad om de meest bizarre producten aan de koninklijke familie te verkopen. Mede omdat zij een groot aantal leden telt, geeft de koninklijke familie soms zoveel geld uit dat ze toch nog in geldnood komt. De bedoeïenen vinden dat een echte vorst gul moet zijn. Dat is Ibn Saoed soms ook. In de jaren 50 is het niet ongewoon dat arme bedoeïenen naar Riad trekken en daar een heel seizoen lang te eten krijgen uit de koninklijke keuken. In 1953 sterft Ibn Saoed. Hij heeft zijn zoon Saoed als opvolger aangewezen. Maar ook een andere zoon, Faysal wil koning worden. Tijdens het bewind van de nieuwe koning blijft de koninklijke familie handelvol geld uitgeven. Sommige leden van de familie vinden dat dit niet eindeloos kan doorgaan en dat er iets gedaan moet worden aan de armoede in het land, waar het grootste deel van de bevolking in verkeert. Ook buiten de koninklijke familie bestaat onvrede over de ongelijke verdeling van de olierijkdom. Dat blijkt onder meer als arbeiders van oliemaatschappijen het werk neerleggen. Saoed doet echter weinig voor de gewone Saoedi s. Faysal en een aantal andere Faysal prinsen vrezen dat de bevolking daardoor op den duur in opstand zou komen. Ze voeren met Saoed een lange strijd om zelf aan de macht te komen. In 1964 slagen ze daarin en wordt Faysal koning. Die geeft meer geld uit aan onderwijs, laat ziekenhuizen bouwen en probeert het land te moderniseren. 11

16 Van OPEC tot oliecrisis Vanaf het einde van de 19 e eeuw neemt de vraag naar olie toe. Amerikaanse, Britse, Nederlandse en Franse maatschappijen boren in allerlei landen naar olie. Ze spreken af dat als er in een land olie wordt gevonden, de regering van dat land mag delen in de opbrengst ervan. Halverwege de 20 e eeuw wordt olie zelfs s werelds belangrijkste energiebron. In landen die olie produceren vragen steeds meer mensen zich af of bedrijven die de olie winnen niet teveel van de opbrengst ervan voor zichzelf houden en te weinig aan hun land geven. Sommigen willen dat die oliebedrijven eigendom van hun land worden. In 1960 richten Iran, Irak, Koeweit, Saoedi-Arabië en Venezuela de Organisatie van Olie Exporterende Landen OPEC op. Ze doen dat om samen sterker te staan als ze met oliebedrijven praten over hoeveel geld ze voor de olie zouden krijgen. Daarna sluiten nog enkele landen zich bij de OPEC aan. Van alle OPEC-landen produceert Saoedi-Arabië de meeste olie. Naarmate Japan, de VS en landen in Europa de vraag naar olie toeneemt, worden die steeds afhankelijker van olie van de OPEC. Daardoor wordt de OPEC machtiger. Saoedi-Arabië ziet een kans om die nieuwe macht tegen deze landen te gebruiken. In Palestina wonen joden en Palestijnen. In 1948 roepen de joden de staat Israël uit. Sindsdien hebben Israël en de Palestijnen ruzie met elkaar en soms zelfs oorlog. Saoedi-Arabië vindt dat de VS en de meeste landen in Europa teveel steun geven aan Israël en te weinig aan de Palestijnen. Als er in oktober 1973 oorlog uitbreekt tussen Israël en zijn buurlanden, besluit de OPEC de prijs van zijn olie fors te verhogen en geen olie meer te leveren aan de VS en Nederland, de twee landen die Israël het meeste steunen. Rotterdam is in die tijd voor een groot deel van Europa een belangrijke doorvoerhaven voor olie. In 1974 maakt de OPEC een einde aan de boycot op aandringen van Saoedi- Arabië. Die wil geen ruzie krijgen met de VS. Wel blijft de prijs van olie hoog. Gevolg van de olieboycot tegen Nederland in 1973: benzine gaat tijdelijk op de bon 12 Door de prijsverhoging verdient Saoedi- Arabië meer aan de winning van olie. Met een deel van de extra opbrengst koopt de Saoedische regering steeds meer aandelen op van Aramco, het bedrijf dat de olie oppompt en afvoert. Aramco is eigendom van Mobil, Exxon en Standard Oil of California. In 1980 wordt de regering van Saoedi-Arabië in haar eentje eigenaar van Aramco. Een ander deel van de opbrengst wordt gebruikt om het land te moderniseren. In een razend temp worden er nieuwe gebouwen neergezet en geeft de regering meer geld uit aan onderwijs en nieuwe banen voor mensen die werkloos zijn. Ook krijgen Saoedi s meer contact met het buitenland en gaan er werken. Tegelijkertijd haalt het land gastarbeiders uit het buitenland. Die krijgen werk dat Saoedi s niet willen doen.

17 Opstand en drie Golfoorlogen Niet iedereen is ingenomen met al die veranderingen. In 1979 bezetten actievoerders de Grote Moskee van Mekka, want ze vinden dat Saoedi-Arabië niet meer een echt moslimland is. Ook zijn ze boos op de koninklijke familie omdat die alleen nog maar in haar eigen luxeleven geïnteresseerd zou zijn. De regering onderdrukt de opstand bloedig. Wel komt zij min of meer aan de grieven van de bezetters tegemoet door strengere wetten voor het dagelijks leven te maken. Vooral de rechten van vrouwen worden beperkt. Zo worden alle kapsalons voor vrouwen gesloten en mogen Saoedische vrouwen niet meer in het buitenland studeren. De opstand van 1979 leidt tot beperking van de rechten van vrouwen Ook komen sjiïetische moslims in het oosten van het land in verzet, omdat ze zich achtergesteld en onderdrukt voelen. Ook met deze opstand maakt de regering korte metten. De sjiïetische opstand volgt op de Islamitische Revolutie in februari 1979 in Iran waar de meeste mensen sjiïet zijn. Sjïetische geestelijken onder leiding van ayatollah Khomeiny verdrijven de regering van de sjah (= koning). In Koeweit en Irak zorgt deze revolutie voor onrust, want ook daar wonen sjiïeten. De emir van Koeweit en Saddam Hoessein, de president van Irak, zijn bang dat sjiïeten in hun land in opstand komen. Ook de VS moeten niets hebben van de revolutie in Iran. Als Saddam Hoessein in september 1980 Iran binnenvalt en daarmee de Eerste Golfoorlog begint, komen de VS hem met wapens te hulp. Koeweit en Saoedi-Arabië helpen hem met geld. De oorlog eindigt in Dan is Irak bijna failliet door de reusachtige uitgaven die het land voor de oorlog heeft gedaan. In 1990 krijgen Irak en Koeweit ruzie met elkaar over het winnen van olie uit de grensstreek tussen deze twee landen. Ook beschouwt Hoessein Koeweit als een provincie van Irak. Ten slotte heeft Irak een flinke Amerikanen in Saoedi-Arabië tijdens de Tweede Golfoorlog schuld aan Koeweit overgehouden van de Eerste Golfoorlog. Om dit allemaal recht te zetten, lijft Hoessein op 2 augustus van dat jaar Koeweit in. De Saoedi's zijn bang dat Irak ook hun land zou binnenvallen. Ze vragen de VS troepen naar Saoedi-Arabië te sturen. Samen met militairen uit onder andere Groot-Brittannië, Frankrijk en Saoedi- Arabië zelf verdrijven ze in februari en maart 1991 de Iraakse troepen weer uit Koeweit. Dat is de Tweede Golfoorlog. Dan zit Saoedi-Arabië krap bij kas omdat het land een groot bedrag aan de VS moet bestalen voor de hulp en omdat de olieprijs vanaf midden jaren 80 vaak laag is en de oliewinning daardoor minder inkomsten oplevert. Tot 2003 blijven Amerikaanse soldaten in Saoedi-Arabië gelegerd. In 2003 vindt de Derde Golfoorlog plaats als de VS en Groot-Brittannië Irak binnenvallen en het bewind van Saddam Hoessein verdrijven. Saoedi-Arabië doet niet zelf aan deze oorlog mee. Na deze oorlog plegen terroristen aanslagen op westerse buitenlanders die in Saoedi-Arabië werkten. In 2005 en 2006 stijgt de olieprijs sterk waardoor het land weer veel geld verdient aan de winning van olie. 13

18 DAGELIJKS LEVEN Hoe ziet het dagelijks leven er uit voor mannen en vrouwen in Saoedi-Arabië, voor jongeren en voor buitenlanders? Dan kun je hier lezen. Mannen en vrouwen In Saoedi-Arabië leven vrouwen en mannen meestal gescheiden van elkaar en hebben vrouwen minder vrijheid dan mannen. Jongens en meisjes gaan naar aparte scholen en universiteiten. In bedrijven mogen alleen mannen of alleen vrouwen werken. Vrouwen mogen niet werken in winkels waar ook mannen komen. Ze mogen niet buiten sporten, wel in sportzalen waar ze niet door mannen bekeken kunnen worden. Mobiele telefoons met camera's erin zijn verboden, omdat mannen en vrouwen ze gebruikten om elkaar te kunnen zien. Alleen als het echt niet anders kan, mogen mannen en vrouwen op straat met elkaar praten. Een man mag alleen samen met een vrouw de straat op als ze met elkaar getrouwd zijn of familie van elkaar zijn. Vrouwen mogen op straat niet fietsen of autorijden. Ze mogen eigenlijk alleen maar in contact komen met mannen van de eigen familie. In een Saoedisch huis zijn bijna altijd aparte vertrekken voor mannen en vrouwen zodat vrouwelijke gasten nooit mannen te zien krijgen en omgekeerd. Als er thuis een feest is waarop ook gasten komen die geen familie zijn, zitten de mannen en de vrouwen meestal in de aparte mannen- en vrouwenverblijven. Alle vrouwen moeten hun lichaam met zwarte kleding bedekken en Saoedische vrouwen ook hun gezicht. In Saoedi-Arabië houden niet alleen agenten van de gewone politie een oogje in het zeil, maar ook die van de religieuze politie Vereniging ter bevordering van de deugd en de bestrijding van de zonde. Die agenten zien erop toe dat iedereen zich aan de wahabitische leefregels houdt, ook de regels die gaan over hoe mannen en vrouwen met elkaar omgaan. Ze hebben stokken bij zich waarmee ze mensen mogen slaan die deze regels overtreden. Ook mogen ze mensen arresteren. Dat ze soms hard optreden, blijkt bijvoorbeeld in 2002 als agenten van deze politie meisjes die uit een brandende Saoedische vrouwen in hun eigen bedrijf school willen vluchten weer terug de school in jagen. De meisjes dragen geen zwarte jurk en hebben hun haar niet bedekt. Dit optreden wekt ook in Saoedi- Arabië zelf grote verontwaardiging. Toch krijgen vrouwen een grotere rol in het dagelijks leven. Steeds meer vrouwen werken buitenshuis. Koning Abdullah moedigt vrouwen hiertoe aan, niet alleen omdat ze dan geld kunnen verdienen voor hun familie, maar ook omdat het land dan minder gastarbeiders uit het buitenland hoeft te halen. Ook hebben in 2007 ongeveer vier op de tien vrouwen een eigen bedrijf. 14

19 Autorijden is verboden voor vrouwen Saoedi-Arabië is het enige land ter wereld waar het vrouwen niet is toegestaan om auto te rijden. Steeds meer vrouwen trekken zich daar minder van aan, ook al kunnen ze daar flink voor gestraft worden. Ze lopen wel het risico dat, als ze hun auto geparkeerd hebben om boodschappen te doen, bij terugkomst iemand hun autospiegels kapot heeft geslagen. Azza Al Shmasani trekt zich niets van het verbod aan. De spiegel van haar auto is ingeslagen. Op het briefje stond: a.u.b.: niet autorijden. Jongeren In Saoedi-Arabië bestaat meer dan 60% van de bevolking uit jongeren onder de 21 jaar. Hun leven is anders dan dat van leeftijdgenoten in Westerse landen. In Nederland bijvoorbeeld mogen en kunnen jongens en meisjes met elkaar optrekken zoveel ze willen, in Saoedi-Arabië niet. Bij alle verenigingen en sportclubs worden jongens en meisjes van elkaar gescheiden en scholen zijn niet gemengd. Jongens en meisjes kunnen elkaar alleen ontmoeten in cafés waar zowel vrouwen als mannen toegang hebben. Die zijn te vinden in winkelcentra die voor families bestemd zijn. Ook met seksualiteit is het in Saoedi-Arabië anders gesteld dan bijvoorbeeld in Nederland. In Saoedi-Arabië is seks tussen twee jongens of twee meisjes verboden. Agenten van de religieuze politie zouden daar tegen optreden, maar zien dat door de vingers omdat ze weten dat jongeren weinig vertier hebben. Maar als je daar openlijk over praat, grijpt de religieuze politie wél in. Dan kun je streng gestraft worden. In Nederland mag je wel seks hebben met iemand van hetzelfde geslacht en erover praten. Veel jongeren vervelen zich. Ze hebben genoeg geld voor een breedbeeldtelevisie of een home cinema om zich daar binnenshuis mee te vermaken. Maar buitenshuis zijn er weinig mogelijkheden, omdat veel dingen verboden zijn. Een mogelijkheid, maar dan alleen voor jongens, is auto rijden, bij voorkeur in een fourwheeldrive jeep. Daar scheuren jongeren mee rond in de woestijn en soms ook in de stad. In Saoedi-Arabië is het makkelijk om je rijbewijs te halen. Hiervoor moet je naar het gemeentehuis om een proefrit te maken. Als je er dan in slaagt om tussen enkele paaltjes door te rijden, is dat meestal voldoende. Bovendien laat de politie vaak oogluikend toe dat jongeren onder de 18 autorijden. Daardoor hebben veel automobilisten weinig rijvaardigheid. Samen met het soms roekeloos rijden van jongeren maakt dat het verkeer in Saoedi- Arabië gevaarlijk. Jaarlijks komen duizenden mensen om bij verkeersongelukken. Daar zijn veel vrouwen bij; die zijn voor automobilisten s nachts nauwelijks te zien omdat ze in het zwart gekleed zijn. 15

20 Sport en ontspanning Een favoriete sport in Saoedi-Arabië en zijn buurlanden is het houden van races met kamelen. Net als bij paardenraces hebben deelnemers meer kans om met hun rijdier te winnen naarmate ze lichter van gewicht zijn. Vaak worden kleine jongetjes als berijder ingezet tijdens kamelenraces want die wegen weinig. Sommige jonge kamelenrijders zijn door kindersmokkelaars naar Saoedi- Arabië gehaald. Ze moeten hard werken als kameeldrijver en mogen niet naar school. Vaak wordt hen wijsgemaakt dat hun ouders hen verkocht hebben. In de jaren 90 komen er steeds meer protesten tegen deze vorm van slavernij. Naar aanleiding hiervan maken jonge kameeldrijvertjes in de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar plaats voor robots. Die worden met een afstandbediening bestuurd. In Saoedi- Arabië echter worden nog steeds kinderen gebruikt bij kamelenraces. Een andere veel beoefende sport is de valkenjacht. Hierbij wordt een valk, een roofvogel, zó afgericht dat hij in opdracht van zijn baasje (de valkenier) kleine beesten zoals konijnen en hazen vangt. Populair is verder het houden van paardenraces met Arabische volbloedpaarden. Daarnaast worden sporten beoefend die ook in Nederland populair zijn: voetbal, volleybal, tafeltennis en vechtsporten als schermen, karate, judo en taekwondo. In Saoedi-Arabië wordt veel werk gemaakt van gehandicaptensport, en niet zonder succes. In 2006 wordt Saoedi-Arabië wereldkampioen voetbal voor gehandicapten door het Nederlandse team te verslaan. In Saoedi-Arabië zijn geen theaters en bioscopen. Die zijn verboden, want volgens de wahabitische leer mag je geen afbeeldingen maken van levende mensen. Wel kijken Saoedi s thuis vaak naar tvuitzendingen, video s en dvd s. Een populair tijdverdrijf is ook het houden van barbecues en picknicks met de hele familie. Alcohol drinken is verboden, maar veel Saoedi s doen dat thuis. Ze kunnen daarvoor ook naar enkele badplaatsen aan de Rode Zee gaan; daar zijn biertuinen te vinden. Saoedische prinsen hebben er voor gezorgd dat de religieuze politie daar niet mag komen. Je mag in het openbaar roken, maar mensen die dat doen, worden met de nek aangekeken, vooral vrouwen. Ten slotte kun je worden opgepakt als je een 1-aprilgrap uithaalt, want volgens de wahabitische leer mag je niet liegen, dus ook geen mensen foppen. Vaak wordt gedacht dat de leefregels waar de Saoedi s zich aan moeten houden oud zijn. Dat is niet voor alle regels het geval. In 1980 pas wordt het maken van poppen verboden en mogen meisjes er niet meer mee spelen. Voordat Hijaz deel van Saoedi- Arabië uitmaakt, vindt iedereen het gewoon dat mensen op straat roken. Ook zijn vrouwen in die tijd zelfstandiger. Bij bedoeïenen die nu nog vasthouden aan hun nomadisch bestaan is dat nog te zien. Bij hen zijn vrouwen vaak zelfstandiger dan vrouwen die in de stad leven. 16

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Zoals wij Jezus kennen, zo kennen zij de profeet Mohammed als verkondiger van het geloof.

Zoals wij Jezus kennen, zo kennen zij de profeet Mohammed als verkondiger van het geloof. Islam 1. Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is Islam? 3. Het dagelijkse leven 4. Enkele rituelen 5. De dood 6. Feesten 7. Bibliografie 2. Wat is Islam? De Islam is één van de vijf wereldgodsdiensten. Hij is niet

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

1 Landschap en klimaat in Turkije

1 Landschap en klimaat in Turkije 1 Landschap en klimaat in Turkije 1 landschap, klimaat, Turkije, Europa, Azië, Azië 2a 2b 2c 3a 3b Istanbul door twee bruggen De Bosporus eigen antwoord (verschilt per atlas) zee 4a 1 Istanbul 2 Ankara

Nadere informatie

3 De islamitische wereld

3 De islamitische wereld 3 De islamitische wereld Start 1 a islamitische wereld b 1 landschap 2 cultuur 3 inrichting 2 Bijna iedereen is er moslim. Turkije ligt in de islamitische wereld. Er liggen rijke olielanden. Moskeeën horen

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam.

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam. 570 n Chr Profeet Mohammed geboren in Mekka 610 n Chr Openbaringen Allah via de aartsengel Gabriël, De woorden worden opgeschreven in de Koran 622 n Chr Vlucht Mohammed naar Medina, begin islamitische

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 3 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

DE ISLAMITISCHE PELGRIMAGE

DE ISLAMITISCHE PELGRIMAGE DE ISLAMITISCHE PELGRIMAGE EN HET OFFERFEEST Loes Vogels H OVER ISLAM EN HET MIDDEN-OOSTEN A DE ISLAMITISCHE PELGR IMAGE: HEILIGE TOCHT EN DOLLAR SIGNS De hajj, pelgrimstocht naar de Ka aba in Mekka, en

Nadere informatie

Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1

Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1 Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Irene van Hensbergen 31 January 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/48842 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten

Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten Het land Israël is lang en smal. De lengte is 435 kilometer en de breedte is 110 kilometer. Israël grenst aan 4 landen: Libanon, Syrië, Jordanië en Egypte. Het land ligt

Nadere informatie

De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij

De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij De Sjiieten van Irak Irak is een land dat bestaat uit verschillende etnische en religieuze groeperingen. De Sjiieten vormen 60%, de

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

KONING DAVID (DEEL 2)

KONING DAVID (DEEL 2) Online Bijbel voor kinderen presenteert KONING DAVID (DEEL 2) Geschreven door Edward Hughes Illustraties door Janie Forest and Lazarus Aangepast door Lyn Doerksen Alle Bijbelcitaten zijn afkomstig uit

Nadere informatie

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 August 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44859 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Theorieboek. 3Q De vijf zuilen van de Islam 1. De Sahada,de Salaat, de Zakaat, de Sawm en de Hadj

Theorieboek. 3Q De vijf zuilen van de Islam 1. De Sahada,de Salaat, de Zakaat, de Sawm en de Hadj 3Q De vijf zuilen van de Islam 1 Wat zijn en houden de vijf zuilen van de Islam in? De Sahada,de Salaat, de Zakaat, de Sawm en de Hadj Het geloof van de Islam steunt op vijf zuilen. Deze zuilen zijn de

Nadere informatie

Marrakesh. nemen je nu op rondreis door de stad Marrakesh, met haar mooie gebouwen en rijke cultuur. Al je zintuigen

Marrakesh. nemen je nu op rondreis door de stad Marrakesh, met haar mooie gebouwen en rijke cultuur. Al je zintuigen Marrakesh Wanneer je de wil betreden moet je eerst voorbij de wachters geraken die de poorten van de stad bewaken. Deze poorten zijn de enige toegangswegen tot de stad Marrakesh, die door een stadsmuur

Nadere informatie

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad TITEL ACTIVITEIT beschrijving: Wat geloof jij? 2 de graad Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven vroeger en nu. Daarin zijn hoogstwaarschijnlijk al verschillende godsdiensten

Nadere informatie

De jongste wereld-godsdienst auteur: Gerhard Wilts. Overgenomen uit het Nederlands Dagblad, oktober 2014

De jongste wereld-godsdienst auteur: Gerhard Wilts. Overgenomen uit het Nederlands Dagblad, oktober 2014 De jongste wereld-godsdienst auteur: Gerhard Wilts. Overgenomen uit het Nederlands Dagblad, oktober 2014 De meedogenloze terreur van moslimextremisten in Syrië, Irak en Nigeria zet de discussie over de

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO

Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

DE WIJZE KONING SALOMO

DE WIJZE KONING SALOMO Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Programma. Weten en Geloven. Basis van de Islam. Geschiedenis Islam. 20.05 inleiding Islam en Wilders 20.35 vragen. Het evangelie tussen

Programma. Weten en Geloven. Basis van de Islam. Geschiedenis Islam. 20.05 inleiding Islam en Wilders 20.35 vragen. Het evangelie tussen Weten en Geloven Programma Het evangelie tussen 20.05 inleiding Islam en Wilders 20.35 vragen avond 1: atheïsme en ietsisme avond 2: Islam en Wilders avond 3: vrijheid en fatsoen 20.45 koffie 21.00 waar

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Wereldgodsdiensten* hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76063

Wereldgodsdiensten* hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76063 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 02 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76063 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Ramadan in de zomer. Ervaringsuitwisseling Levensbeschouwelijke uitingen op de werkvloer

Ramadan in de zomer. Ervaringsuitwisseling Levensbeschouwelijke uitingen op de werkvloer Ramadan in de zomer Ervaringsuitwisseling Levensbeschouwelijke uitingen op de werkvloer Nuttige achtergrondinfo over Ramadan, Offerfeest, Suikerfeest en het gebed. 26juni2009 Ramadan De negende maand van

Nadere informatie

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan Afghanistan NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan KABUL - In het zuiden van Afghanistan is dinsdag een militair van de internationale vredesmacht ISAF gedood. Dat maakte een woordvoerder van de troepen

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

DOCUMENTEN ISLAM LAGER ONDERWIJS

DOCUMENTEN ISLAM LAGER ONDERWIJS DOCUMENTEN ISLAM LAGER ONDERWIJS TOILET Voor het naar binnen gaan (met linkervoet) zegt men: Bismillâh. Allâhoemma innie a oêdzoe bika min al-choebŝi wa al-chabâ is (In de naam van Allah. Bij U zoek ik

Nadere informatie

DAVID DE HERDERSJONGEN

DAVID DE HERDERSJONGEN Bijbel voor Kinderen presenteert DAVID DE HERDERSJONGEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Thors eik, die naam kennen we hier in de omgeving. Thors eik, dat werd zo n 1400 jaar geleden iets anders geschreven. Thornspiic oftewel Doornspijk

Thors eik, die naam kennen we hier in de omgeving. Thors eik, dat werd zo n 1400 jaar geleden iets anders geschreven. Thornspiic oftewel Doornspijk Na de grote volksverhuizing woonden hier andere stammen dan ervoor. Nu wonen de Franken, Friezen en Saksen hier. Andere stammen dus, maar één ding hebben ze gemeen: het heidendom heerst. Ze geloven in

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

Hadj en zijn essenties en betekenissen

Hadj en zijn essenties en betekenissen Hadj en zijn essenties en betekenissen ] لونلدية - Dutch [ nederlands - Mohamed ben Ayad revisie: Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyadh) 2012-1433 ج و مقصده الرشيع» بالة اهلونلدية «مد بن عياد

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken. FOTO www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79

Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken. FOTO www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79 Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79 Beste, (eigen voornaam) Je bent van harte welkom in het Bijbelhuis Zevenkerken. Zo meteen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij 25 e Van der Leeuw lezing Groningen, 26 oktober 2007 Kader Abdolah De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij Ik spring meteen in het diepe. Een parlementaire democratie is niet geschikt

Nadere informatie

Inleiding Christendom

Inleiding Christendom Wie zijn de grondleggers van het christendom? Jezus zei: Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en hun te leren

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

1. Het jodendom. 1.1 Ontstaan. 1.2 God / goden. 1.3 Heilige boeken. 1.4 De leer. 1.5 Leefregels. 1.6 Richtingen

1. Het jodendom. 1.1 Ontstaan. 1.2 God / goden. 1.3 Heilige boeken. 1.4 De leer. 1.5 Leefregels. 1.6 Richtingen 1. Het jodendom 1.1 Ontstaan Ontstaan in het nabije-oosten, op een woelig trefpunt van culturen. De eerste aartsvader was Abraham. Abrahams zoon Isaak wordt gezien als tweede stamvader, gevolgd door diens

Nadere informatie

1) de geloofsbelijdenis : Er is geen God dan Allah en Mohammed is zijn profeet

1) de geloofsbelijdenis : Er is geen God dan Allah en Mohammed is zijn profeet DE ISLAM 1) Ontstaan Islam betekent gehoorzaamheid of onderwerping aan de wil van Allah. Zijn volgelingen worden moslims of islamieten genoemd, zij die zich overgeven. De islam ontstond vanaf de eerste

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Bijbel voor Kinderen presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS

DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd

Nadere informatie

Oman. De ligging. Korte geschiedenis

Oman. De ligging. Korte geschiedenis Oman De ligging Oman is het op één na grootste land van Arabië, liggend in het zuidoosten van de straat van Harmuz. Aan de westkant grenst het aan de Verenigde Arabische Emiraten, Saudi Arabië en Jemen

Nadere informatie

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN e-book Deze serie bestaat uit... 978-94-6175-209-3 (HB) 978-94-6175-153-9 (HB) 978-94-6175-963-4 (e-book) 978-94-6175-967-2 (e-book) 978-94-6175-210-9 (HB) 978-94-6175-155-3 (HB) 978-94-6175-154-6 (HB)

Nadere informatie

Op 5 december is het Sinterklaasfeest. Hoe wordt dat gevierd? Van welke god wordt de verjaardag gevierd op Ganesj-Chaturti?

Op 5 december is het Sinterklaasfeest. Hoe wordt dat gevierd? Van welke god wordt de verjaardag gevierd op Ganesj-Chaturti? Feestentriviant voorkant vragenkaarten Op 5 december is het Sinterklaasfeest. Hoe wordt dat gevierd? Van welke god wordt de verjaardag gevierd op Ganesj-Chaturti? Hoe heet het feest ter ere van koning

Nadere informatie

Informatie top 5 van de Ranglijst Christenvervolging 2016

Informatie top 5 van de Ranglijst Christenvervolging 2016 Informatie top 5 van de Ranglijst Christenvervolging 2016 1. Noord-Korea 2. Irak 3. Eritrea 4. Afghanistan 5. Syrië 1: Noord-Korea Hoofdstad: Pyongyang Taal: Koreaans en Chinees Weetje: In Noord-Korea

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Werkbladen basisonderwijs. Naam leerling:

Werkbladen basisonderwijs. Naam leerling: Werkbladen basisonderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film Jerusalem. Een film die gaat over Jeruzalem, een van de oudste steden ter wereld. Ontdek waarom Jeruzalem

Nadere informatie

Hoe kun je je bekeren tot de Islaam?

Hoe kun je je bekeren tot de Islaam? De Profeet Mohammed (vzmh) heeft de laatste en universele boodschap van God gekregen. Voor de boodschap aan de Profeet Mohammed (vzmh) heeft God zich aan veel Profeten (vzmh) geopenbaard. Volgens een overlevering

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN CHANOEKA

HET VERHAAL VAN CHANOEKA HET VERHAAL VAN CHANOEKA Op de 25e dag van de joodse maand Kislew begint Chanoeka, een feest dat acht dagen duurt. Met Chanoeka denken we terug aan een belangrijke gebeurtenis uit de geschiedenis van het

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

LEVEN MET LEF Bijbelstudie 4: Het leven van Hagar: God ziet naar mij om. Bijbelstudie: Leven met Lef. Bijbelstudie 4 Leven met lef

LEVEN MET LEF Bijbelstudie 4: Het leven van Hagar: God ziet naar mij om. Bijbelstudie: Leven met Lef. Bijbelstudie 4 Leven met lef LEVEN MET LEF Bijbelstudie 4: Het leven van Hagar: God ziet naar mij om Bijbelstudie 4 Leven met lef Hervormde Gemeente van Enter Contact: Ds. W. Bevelander, (0547) 381222 Mail: predikant@hervormdenter.nl

Nadere informatie

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Bijbel voor Kinderen presenteert DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible for

Nadere informatie

Olie crisis? 24 juni 2014

Olie crisis? 24 juni 2014 24 juni 2014 Olie crisis? De prijs van olie heeft invloed op financiële markten. Een stijgende olieprijs verhoogt de inflatie en heeft een remmend effect op de economische groei. In de jaren 2006-2011

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

Gelukkig Nieuwjaar! Leeftijd: 8-12 Soort bijeenkomst: club Soort werkvorm: heel programma Thema: Overige feestdagen Tijdsduur: 1 uur 30 min.

Gelukkig Nieuwjaar! Leeftijd: 8-12 Soort bijeenkomst: club Soort werkvorm: heel programma Thema: Overige feestdagen Tijdsduur: 1 uur 30 min. Gelukkig Nieuwjaar! Leeftijd: 8-12 Soort bijeenkomst: club Soort werkvorm: heel programma Thema: Overige feestdagen Tijdsduur: 1 uur 30 min. Programma over Nieuwjaarsfeesten. Oud en Nieuw... Lekker de

Nadere informatie

RAMADAN STICHTING KENNISNET/ CMO WERKBLADEN - 1

RAMADAN STICHTING KENNISNET/ CMO WERKBLADEN - 1 STICHTING KENNISNET/ CMO WERKBLADEN - 1 Wat is de ramadan? Allah en zijn profeet Mohammed Het is 621 na Christus. De zakenman Mohammed uit Mekka is veertig jaar geworden. Hij vindt dat het tijd is geworden

Nadere informatie

Hoop in onzekere tijden. Daniël: Gebed & Antwoord

Hoop in onzekere tijden. Daniël: Gebed & Antwoord Hoop in onzekere tijden Daniël: Gebed & Antwoord Relatie met God God Aanbidden Zijn relatie met God Zijn Rol/Relatie in de wereld Hoe werd die band met God duidelijk? Daniël 2: 28 Maar er is een God in

Nadere informatie

PALESTINA EN AL-AQSA. Auteur: Aboe Jouairiya. revisie: Aboe Abdillah Al-belgikie. Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 1431-2010. Islam voor iedereen

PALESTINA EN AL-AQSA. Auteur: Aboe Jouairiya. revisie: Aboe Abdillah Al-belgikie. Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 1431-2010. Islam voor iedereen PALESTINA EN AL-AQSA Auteur: Aboe Jouairiya فلسطني ا ولا قƆ املو لف : أبو جويرية revisie: Aboe Abdillah Al-belgikie مراجعة : أبو عبد االله اكلجييك Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 1431-2010 Islam voor

Nadere informatie

Voorbereidende les Cool in Sjoel!

Voorbereidende les Cool in Sjoel! Voorbereidende les Cool in Sjoel! Voor de docent Tijdens het bezoek aan de Folkingestraat Synagoge zullen de leerlingen kennis maken met verschillende facetten van het Jodendom. Het beleven van gebruiken,

Nadere informatie

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid)

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Hieronder volgen de resultaten van het Israël onderzoek wat de EO in de afgelopen weken heeft laten uitvoeren. Veel stellingen zijn in een 5- puntsschaal

Nadere informatie

Voor deze opdracht heb je het stripboek Senne & Sanne Cordoba nodig en deze moet je lezen als je alle opdrachten wilt kunnen maken.

Voor deze opdracht heb je het stripboek Senne & Sanne Cordoba nodig en deze moet je lezen als je alle opdrachten wilt kunnen maken. GSR 01 Cordoba Voor deze opdracht heb je het stripboek Senne & Sanne Cordoba nodig en deze moet je lezen als je alle opdrachten wilt kunnen maken. Hoewel de strip gemaakt is in België, gaat het toch over

Nadere informatie

Dit werkstuk werd online gezet door. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over:

Dit werkstuk werd online gezet door. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over: Dit werkstuk werd online gezet door Griekenland. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over: De inleiding Het bestuur. Middelen van bestaan. De kranten De eilanden De geschiedenis Het

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Vrienden van onze Heer Jezus Christus,

Vrienden van onze Heer Jezus Christus, Overdenking 24 maart 2016, Witte Donderdag, in de Sixtuskerk 1 e lezing Ex. 12: 1-14 We zingen als antwoordpsalm 81: 1, 4, 7, 8, 9 2 e lezing Lucas 22: 7-20 We zingen Lied 558: 1, 2, 4 Door Ds A.J. Wouda

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

EZECHIËL: MAN VAN VISIOENEN

EZECHIËL: MAN VAN VISIOENEN Bijbel voor Kinderen presenteert EZECHIËL: MAN VAN VISIOENEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

LES 1 OFFERFEEST, RITUELEN EN DE FILM GODS LAM

LES 1 OFFERFEEST, RITUELEN EN DE FILM GODS LAM LES 1 OFFERFEEST, RITUELEN EN DE FILM GODS LAM Algemene opzet van de les Doelen: " Kinderen kunnen verwoorden hoe het offerfeest gevierd wordt. " Kinderen kunnen zich inleven in de personen uit de film

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

In 1618 vaart Jan Janse met zijn schip in de buurt van de Canarische Eilanden als het plotseling hard begint te waaien. Hij stuurt als de bliksem

In 1618 vaart Jan Janse met zijn schip in de buurt van de Canarische Eilanden als het plotseling hard begint te waaien. Hij stuurt als de bliksem Enteren De eerste maanden op het kaperschip zijn machtig mooi. Jan geniet van het leven op zee: dit is nog eens wat anders dan een boottochtje op het Spaarne. Iedere keer als ze een Spaans galjoen op volle

Nadere informatie