MENSEN IN HUN OMGEVING

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MENSEN IN HUN OMGEVING"

Transcriptie

1 MENSEN IN HUN OMGEVING 1 V a n n a t u u r n a a r c u l t u u r O: 19/1 In je tekstboek wordt gesproken van een 'kringloop in het klein'. Hoe komt het dat we in Nederland niet meer op die manier kunnen leven? O: 19/2 a Wat wordt bedoeld met een natuurlandschap? b Wat wordt bedoeld met een cultuurlandschap? c Geef van beide een voorbeeld. Een natuurlandschap is bijvoorbeeld Een cultuurlandschap is bijvoorbeeld O: 19/3 In een aantal Afrikaanse landen worden in grote gebieden alle bomen gekapt. Bovendien graast het vee het natuurlijk plantendek volledig weg. De wind kan dan gemakkelijk grote hoeveelheden bodemdeeltjes verstuiven. a Hoe heet dit verschijnsel? b Kunnen er op die plaatsen nog veel planten groeien? Ja/Nee, want L e e s v e r d e r i n j e t e k s t b o e k 1 9 M E N S E N I N H U N O M G E V I N G

2 2 E t e n v o o r a l l en O: 19/4 Schapen, varkens, geiten en koeien zijn cultuurdieren geworden. a Zijn deze dieren nog gelijk aan de oorspronkelijke wilde dieren? b Kun je cultuurdieren zonder meer terugzetten in nun oorspronkelijke omge-ving? Leg je antwoord uit. Noem daarbij twee redenen waarom dit wel of niet kan. c Hoe noem je het uitkiezen van bepaalde dieren om verder mee te kweken? - d Je bent varkensfokker en je wilt veel vlees produceren tegen een scherpe prijs. Dat vlees moet niet vet zijn. Waarop selecteer je je varkens? Noem ten minste drie dingen waar je op let O: 19/5 a Bij het fokken van varkens zijn ook de abiotische factoren in de stal belangrijk. Noem ten minste drie factoren die de productie zullen beinvloeden b Welke biotische factoren kun je in een varkensstal onderscheiden? Noem er ten minste twee. 1 2 O: 19/6 Wat betekent 'resistent tegen ziekteverwekkers'? O: 19/7 a Het eten van vlees is natuurlijk strijdig met het welzijn van het dier. Er zijn mensen die daarom geen vlees eten. Wat vind je van dat standpunt? 1 9 M E N S E N I N H U N O M G E V I N G

3 b Je kunt dieren ook huisvesten onder betere omstandigheden: meer stalruimte, uitloop naar buiten. De producten (vlees, eieren) zijn dan wel duurder. Heb jij dat voor het welzijn van dieren over? Leg je antwoord uit. Ja/Nee, want O: 19/8 Een teeltmethode waarbij veel dezelfde organismen op een klein oppervlak wor den gehouden, heet een intensieve/extensieve teeltmethode. L e e s v e r d e r i n j e t e k s t b o e k O: 19/9 a b Wat is een monoculture? Welk voordeel heeft een monoculture? O: 19/10 In de tekst worden zeven nadelen van monocultures genoemd. Je ziet ze op de plaatjes hieronder uitgebeeld. Voorzie elk plaarje van het juiste bijschrift. Afbeelding 19/1 1 9 M E N S E N I N H U N O M G E V I N G

4 O: 19/11 Er is veel verschil van mening over het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Lees de uitspraken van persoon 1 en persoon 2 maar eens. Persoon 1: 'Chemische bestrijdingsmiddelen kwamen vroeger niet voor. Mensen hadden ze dus ook niet in hun lichaam. Nu wel. Ze komen zelfs voor in moedermelk! De hoeveelheden in het menselijk lichaam zijn angstwekkend. Dit schaadt de gezondheid van iedereen. Alles moet dan ook in het werk gesteld worden om het gebruik van deze stoffen te verbieden.' Persoon 2: 'Chemische bestrijdingsmiddelen voorkomen dat gewassen op de akkers worden opgevreten door insecten. Ze doden ziektekiemen en helpen planten gezond te blijven. Daardoor is de hoeveelheid voedsel op de aarde sterk toegenomen. Als we zo doorgaan, kunnen we binnenkort alle mensen op de aarde te eten geven. Iedereen weet dat mensen tegenwoordig langer leven dan vroeger. Ik bestrijd dus dat chemische bestrijdingsmiddelen slecht zijn voor de gezondheid. Een verbod op het gebruik van bestrijdingsmiddelen moet dan ook worden voorkomen.' a Persoon 1 spreekt over het binnendringen van chemische stoffen in het lichaam van mensen. Op welke manier gebeurt dit? b Welk feit noemt persoon 1? c Wat is zijn mening? d Welk feit noemt persoon 2? e Wat is zijn mening? f Is er ook nog een andere oplossing mogelijk? Leg je antwoord uit. 1 9 M E N S E N I N H U N O M G E V I N G

5 O: 19/12 In afbeelding 19/2 zie je enkele voedselketens. Afbeelding 19/2 Met het vliegtuig worden bestrijdingsmiddelen op de akker gespoten. a Via welke weg komen deze stoffen in de roofvogel? b Via welke weg komen deze stoffen in de vis? c Welk organisme bevat het meeste gif, de waterplant of de vis? Hoe komt dat? De waterplant/de vis, doordat 1 9 M E N S E N I N H U N O M G E V I N G

6 O: 19/13 Afbeelding 19/3 a Een bos hoeft niet bemest te worden, bouwland wel. Hoe komt dat? (Lees ook paragraaf 2.2 Bio-industrie in je tekstboek.) b Waarom is het gebruik van vaste mest beter dan het gebruik van drijfmest?

7 O: 19/14 In afbeelding 19/4 zie je waarvoor water wordt gebruikt. a Zet bij elk nummer het juiste bijschrift b Het grondwaterpeil is een belangrijke abiotische factor voor planten. Noem twee plantensoorten die alleen in een vochtige omgeving groeien. Gebruik zo nodig een naslagwerk. 1 2 c Wat gebeurt er met deze planten als het grondwaterpeil daalt?

8 d Noem twee oorzaken waardoor in Nederland het grondwaterpeil in veel gebieden laag is 1 2 L e e s v e r d e r i n j e t e k s t b o e k O: 19/15 Op deze kaart zijn gebieden met ammoniak-uitworp aangegeven. Afbeelding 19/5 a b In welke gebieden is de ammoniak-uitworp het grootst? Hoe zou dat komen?

9 O: 19/16 Afbeelding 19/6 Tegenwoordig injecteert men de mest (zie afbeelding 19/6). Welk voordeel heeft dit? O: 19/17 a Welke organismen in het water zorgen voor het afbreken van organische stoffen? b Hoe noemt men het vermogen van water om 'zichzelf' schoon te houden? (Zie hoofdstuk 3!) c Wanneer werkt dit vermogen het best? Als er veel/weinig zuurstof in het water is en veel/weinig organische stof. O: 19/18 Leg uit dat je door minder vlees te eten mee helpt de zure regen te verminderen. O: 19/19 Soms zijn sloten bijna geheel bedekt met eendekroos. a Geef een verklaring voor de forse groei van eendekroos in sloten. B Zullen er veel andere organismen in zo'n sloot leven? Ja/Nee, want 1

10 O: 19/20 In de tabel zie je de stikstofbalans van een gemiddeld melkveebedrijf uit Aanvoer: Afvoer: dierlijke producten 5 plantaardige prod, en melk 3 voer 168 dieren 29 kunstmest 257 zuivel 62 organische mest 18 organische mest 11 overige 55 overige 5 totaal aanvoer 503 totaal afvoer 110 a Hoe groot is het stikstofoverschot op het bedrijf? b Wat gebeurt er met deze stikstof? Het komt terecht in, en. c Een deel van het overschot wordt door bacterien omgezet. Men heeft berekend dat een overschot van kilo door de natuur kan worden weggewerkt. Kan op dit bedrijf het hele overschot zo verdwijnen? ja/nee d In de toekomst zullen er duurdere waterzuiveringsinstallaties nodig zijn om goed drinkwater te maken. Hoe komt dat? e Waarschijnlijk zul je dan meer voor je drinkwater moeten betalen. Wat vind je daarvan? f Bedenk nog een andere oplossing voor het probleem. Bespreek ook de gevolgen van jouw voorstel. L e e s v e r d e r i n j e t e k s t b o e k 1

11 3 W o n e n e n w e r k e n O: 19/21 Welke gevolgen heeft de hoge bevolkingsdruk voor a de natuurlijke hulpbronnen? b het aantal verschillende soorten planten en dieren in Nederland? c de temperatuur van de aarde? d de ozonlaag? O: 19/22 a Wat is horizonvervuiling? b Niet alleen de horizonvervuiling, ook het geluid dat windmolens maken is hinderlijk. Vind je windmolens een goede of een slechte uitvinding? Een goede/slechte, omdat c Windmolens in kustgebieden vormen voor vogels een bedreiging. Waarom juist daar? O: 19/23 Lees het krantenartikel. Afbeelding 19/7 1

12 a Welke schadelijke stoffen bleken in de lucht voor te komen? b Waar kwamen deze stoffen vandaan? c Welke mensen liepen extra risico door deze stoffen? d Wat is smog? e Welke maatregelen werden genomen? O: 19/24 a Een maximumsnelheid van 120 km per uur is niet alleen belangrijk voor de verkeersveiligheid. Welk belang heeft zij nog meer? b Afbeelding 19/8Q Op border, langs snelwegen zie je vaak deze tekst. Wat zou ermee bedoeld worden? Er zijn meerdere antwoorden mogelijk! Afbeelding 19/8b c Op welke manier probeert men de hoeveelheid schadelijke stoffen in uitlaatgassen van auto's te verminderen? d Een rijbewijs halen kost veel geld. Autorijden ook. Bovendien geeft een auto veel milieuproblemen. Denk je dat je toch zult gaan autorijden? Waarom wel of waarom niet?

13 e Op allerlei plaatsen worden projecten gestart om mensen auto's te laten delen. Misschien gebeurt dat in jouw woonplaats ook. Probeer daarover informatie te krijgen. Wat vind je van zo'n project? Ik zou er w e l / n i e t aan mee willen doen, omdat O: 19/25 a Waarom is de ozonlaag voor ons belangrijk? b Wat bedoelt de tekenaar met deze spotprent? Afbeelding 1 9/9 O: 19/26 a Noem drie grote veroorzakers van luchtvervuiling

14 1 Je ziet hier twee diagrammen. Het diagram links geeft de uitstoot van zwaveldioxide (S0 2 ) aan. Het rechterdiagram laat de uitstoot van stikstofoxide (NO) zien. Afbeelding 19/10 b Waardoor wordt de grootste uitstoot van zwaveldioxide veroorzaakt? c En van stikstofoxiden? O: 19/27 Bij verbranding van fossiele brandstoffen komen o.a. zwaveldioxide en stikstofoxiden vrij. Door met waterdamp en zuurstof te reageren ontstaat uit zwaveldioxide zwavelzuur en uit stikstofoxiden salpeterzuur. Met regen komen deze stoffen naar beneden. In gebieden waar zure neerslag valt, worden bodem en water zuurder, a Waarom worden steenkolen, aardolie en aardgas fossiele brandstoffen genoemd? b Welke gevolgen heeft zure neerslag voor veel waterorganismen? (Zie afbeelding uit je tekstboek.) c Welke organismen ontwikkelen zich juist goed in een zure omgeving? d In welke delen van Nederland vindt extra uitstoot van zwaveldioxide en stikstofoxiden plaats? 1 2

15 O: 19/28 Afbeelding 19/12 a Wat verstaat men onder het broeikaseffect? b Wat is de oorzaak van het broeikaseffect? c Welke gevolgen kan het hebben? a Welke chemische stoffen worden er zoal in de bodem gevonden? O: 19/29 Afbeelding 19/13 b Wat bedoelt de tekenaar met deze spotprent?

16 O: 19/30 Ieder huisgezin gooit per jaar ruim 350 kilo afval weg. In de tabel hieronder vind je de samenstelling van die afvalberg. kg per jaar % GFT-afval ,3 papier/karton 76 22,8 kunststoffen 23 6,7 glas 24 7,2 metalen 12 3,4 textiel 7 2,1 brood 7 2,1 dierlijk afval 6 17 leer/rubber 8 2,3 tapijten/matten 2 0,5 hout 2 0,5 bijzonder afval 1 0,4 a Welk afval is niet biologisch afbreekbaar? Geef dit aan met rood. B Zet de tabel om in een sectordiagram. Op de omtrek staan 100 streepjes. Elk streepje stelt één procent voor. Gebruik verschillende kleuren om de sectoren aan te geven. Afbeelding 19/14

17 O: 19/31 Afbeelding 19/15 Hierboven zie je enkele recreanten. Op welke manieren bedreigen zij de natuur? O: 19/32 In het schema zijn de oorzaken en gevolgen van milieuvervuiling samengevat. Er worden vijf oorzaken genoemd. Kruis in de kolommen de gevolgen aan ^^\Oorza ken: bevolkingsdruk verkeer industrie energieopwekking landbouw/ veeteelt gevolgen: luchtvervuiling watervervuiling bodemvervuiling geluidhinder stress horizonvervuiling uitputten grondstoffen broeikaseffect ruimtegebrek verdroging van natuurgebieden accumulatie van gif in voedselketens L e e s v e r d e r i n j e t e k s t b o e k

18 4 O p l o s s i n g e n O: 19/33 Wat kun je zelf doen? Wat gebeurt er thuis al aan de afvalberg? Vul deze lijst in. Zet in de goede kolom een kruisj 1 We kopen zo groot mogelijke verpakkingen 2 We kopen zoveel mogelijk onverpakt 3 We kopen navullingen 4 We gebruiken geen keukenrollen 5 We nemen altijd een tas mee naar de winkel 6 We gebruiken geen wegwerpspullen 7 Deze producten kopen we in flessen: melk yoghurt vla frisdrank bier 8 We kopen geen producten in blik 9 We kopen geen kant-en-klaarmaaltijden 10 We gebruiken ongekleurd wc-papier 11 We hebben een sticker op de deur tegen ongevraagd drukwerk 1 2 We gebruiken oplaadbare batterijen 13 We gebruiken adapters i.p.v. batterijen 14 We gebruiken geen spuitbussen 15 We brengen oude spullen naar kringloopwinkel ofrommelmarkt 16 We doen oude kleding in een zak van het Leger des Heils of in de zak van Max 17 We doen GFT-afval in ons eigen compostvat 18 We brengen chemisch afval naar de chemokar 19 We gebruiken cadeaupapier opnieuw 20 We nemen brood naar school mee in een trommeltje 21 We gebruiken grote enveloppen opnieuw 22 We proberen kapotte spullen eerst te repareren 23 We kopen wel eens spullen uit de kringloopwinkel 24 We gebruiken eenzijdig bedrukt drukwerk als kladpapier 25 We zorgen dat afval zo goed mogelijk gescheiden wordt gebeurt al zou kunnen onmogelijk

19 O: 19/34 Biotechnologie a Milieu-biotechnologen maken veel gebruik van bacteriën. Dat is begrijpelijk, bacteriën zijn immers de afvalopruimers in de natuur. Voor elke op te ruimen stof worden geschikte bacteriën gezocht. Bijvoorbeeld om olie op het strand af te breken of zwaveldioxide in rook. Door te zorgen voor ideale groei-omstandigheden kan de afbraak van deze stoffen snel gaan. a Welke abiotische factoren zijn daarbij van belang? b Als de groei-omstandigheden goed zijn, heb je snel heel veel bacteriën. Hoe komt dat? B Er wordt niet alleen gebruik gemaakt van bacteriën, ook van stoffen die door organismen gemaakt worden, bijvoorbeeld enzymen. Het enzym fytase is daar van een voorbeeld. In krachtvoer zit veel fosfor, dieren hebben dat nodig. Helaas bestaat het fosfaat voor tweederde uit een vorm (fytaat) die de dieren niet kunnen verteren. Het fosfor komt ongebruikt in het milieu. Door de dieren het enzym fytase te geven, wordt het fytaat in hun spijsverteringskanaal wel afgebroken. c Een boer die zijn vee fytase geeft, kan m e e r / m i n d e r fosfor in het voer doen. d Er komt dan m e e r / m i n d e r fosfor in het milieu terecht. C Planten kunnen resistent gemaakt worden tegen een bepaald onkruidbestrijdingsmiddel. Men brengt daarvoor bepaalde genen in de plant in. e Wat gebeurt er als een akker met resistente planten met zo'n middel wordt bespoten? f Milieu-organisaties vinden dit een slechte zaak. Waarom? D Je kunt ook planten resistent maken tegen bepaalde ziekten, bijvoorbeeld schimmels. g Welk voordeel heeft dit voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen? E Veel planten worden gegeten door insecten. Door de 'smaak' van de plant te veranderen, kan een plant minder aantrekkelijk worden gemaakt, h Moeten er in dit geval nog bestrijdingsmiddelen worden gebruikt tegen insecten?

20 i Welk van de 'ontdekkingen' A t/m E spreekt jou het meeste aan? Geef ook aan waarom. O: 19/35 Jij mag een huis bouwen voor jouw familie. Het huis moet passen in een duurzame samenleving. Hoe zou jij de volgende dingen aanleggen of verzorgen? a verwarming b watervoorziening c isolatie d ligging van het huis e materiaal (hout, verf) f verlichting g vloerbedekking

21 O M G E V I N G 19 M E N S E N I N H U N

MENSEN IN HUN OMGEVING

MENSEN IN HUN OMGEVING MENSEN IN HUN OMGEVING 1 V a n n a t u u r n a a r c u l t u u r In sommige gebieden op aarde leven mensen nog dicht bij de natuur. Ze leven in kleine groepen. Ze gaan op jacht of verzamelen eetbare plantendelen.

Nadere informatie

Milieuproblemen: Stoffen worden in het milieu onttrokken (deel verwijderen) en er worden andere stoffen aan toegevoegd = veranderen van het milieu.

Milieuproblemen: Stoffen worden in het milieu onttrokken (deel verwijderen) en er worden andere stoffen aan toegevoegd = veranderen van het milieu. Biologie hoofdstuk 7 Mens en milieu Paragraaf 1 mens en het milieu de mens is afhankelijk van het milieu: - voedsel => voor de mens. - zuurstof => voor planten (fotosynthese) en om te ademen. - water =>

Nadere informatie

- de explosieve groei van de wereldbevolking - de manier van leven die verandert (machines, industrie, grootschaligheid)

- de explosieve groei van de wereldbevolking - de manier van leven die verandert (machines, industrie, grootschaligheid) Samenvatting Thema 4: Mens en milieu Basisstof 1 Mensen hebben het milieu nodig voor het krijgen van: - voedsel - water - energie - grondstoffen - zuurstof - een plekje om je er te recreëren Milieuproblemen

Nadere informatie

Opwarming van de aarde

Opwarming van de aarde Leerlingen Opwarming van de aarde 8 Naam: Klas: In dit onderdeel kom je onder andere te weten dat er niet alleen een broeikaseffect is, maar dat er ook een versterkt broeikaseffect is. Bovendien leer je

Nadere informatie

Economie en milieu hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52456

Economie en milieu hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52456 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52456 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Samenvatting Mens & Milieu Biologie voor Jou VMBO 4a

Samenvatting Mens & Milieu Biologie voor Jou VMBO 4a Samenvatting Mens & Milieu Biologie voor Jou VMBO 4a 4.1 Mensen zijn van het milieu afhankelijk voor: Voedsel (via fotosynthese) Zuurstof (via fotosynthese) Water Energie Grondstoffen Recreatie Milieuproblemen:

Nadere informatie

LEVENSGEMEEN SCHAPPEN

LEVENSGEMEEN SCHAPPEN LEVENSGEMEEN SCHAPPEN 1 E e n e i g e n h u i s, e e n p l e k o n d e r d e z o n Waarom groeien er geen klaprozen op het sportveld? Waarom leven er geen kwallen in de IJssel? Kunnen struisvogels wel

Nadere informatie

Economie en milieu vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Economie en milieu vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 17 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62169 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Afhankelijk van de natuur vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62385

Afhankelijk van de natuur vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62385 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62385 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

4.4 Opdracht: de boer

4.4 Opdracht: de boer 4.4 Opdracht: de boer Deze opdracht is verdeeld in vier delen. Namelijk de volgende: opdracht 1: milieubelasting opdracht 2: de appel opdracht 3: ziektes bij de appel opdracht 4: Beleid, boeren, bedrijven

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Afhankelijk van de natuur. banner. Green Science CITAVERDE. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.

Afhankelijk van de natuur. banner. Green Science CITAVERDE. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs. banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Green Science CITAVERDE 12 juli 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/81673 Dit lesmateriaal is gemaakt met

Nadere informatie

Vragen 1. Welke soorten afval zijn er? Noem bij elk een voorbeeld...

Vragen 1. Welke soorten afval zijn er? Noem bij elk een voorbeeld... 1 2 Vragen 1. Welke soorten afval zijn er? Noem bij elk een voorbeeld....... 2. Goed of fout? Omcirkel. a De strooisellaag bestaat uit natuurlijk afval. b De strooisellaag wordt steeds dikker. c Bodemdieren

Nadere informatie

stp lwo wb.2 09-03-2005 12:44 Pagina 1 STANDPUNT voor VMBO/LWOO & BBL Werkboek deel 2 Jan de Leeuw Van: Klas: School: Schooljaar:

stp lwo wb.2 09-03-2005 12:44 Pagina 1 STANDPUNT voor VMBO/LWOO & BBL Werkboek deel 2 Jan de Leeuw Van: Klas: School: Schooljaar: stp lwo wb.2 09-03-2005 12:44 Pagina 1 STANDPUNT voor VMBO/LWOO & BBL Werkboek deel 2 Jan de Leeuw Van: Klas: School: Schooljaar: stp lwo wb.2 09-03-2005 12:44 Pagina 3 Hoofdstuk 1 Dierproeven Paragraaf

Nadere informatie

Jouw idealen in Utrecht Verkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal

Jouw idealen in Utrecht Verkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Jouw idealen in Utrecht Verkiezingsprogramma Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Verkiezingen in de provincie Op 18 maart 2015 zijn er verkiezingen in de provincie Utrecht. Iedereen die in Utrecht

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

Samenstelling en eigenschappen

Samenstelling en eigenschappen Samenstelling en eigenschappen Mest is onder te verdelen in kunstmest en natuurlijke mest. Natuurlijke mest is op zijn beurt weer onder te verdelen in mest van dierlijke herkomst en mest van plantaardige

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL 2004

Bijlage VMBO-GL en TL 2004 Bijlage VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 1 BIOLOGIE CSE GL EN TL BIOLOGIE VBO-MAVO-D Deze bijlage bevat informatie. 400009-1-586-543b BIOTECHNOLOGIE INFORMATIE 1 OUDE TECHNIEKEN Al eeuwen gebruiken mensen organismen

Nadere informatie

Afhankelijk van de natuur vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Afhankelijk van de natuur vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 14 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62464 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

7. Bestrijding van ziekten en plagen

7. Bestrijding van ziekten en plagen extra basisstof extra basisstof 7. Bestrijding van ziekten en plagen Je hebt geleerd dat in de gangbare (intensieve) landbouw chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt om voedingsgewassen tegen ziekten

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud Inhoud Voorwoord 5 1 Handel in duurzame producten 11 1.1 Duurzame of traditionele productie? 11 1.2 Logo s en keurmerken 13 1.3 Kosten van duurzame teelt 18 1.4 Relatie prijs - kwaliteit - afzet 19 1.5

Nadere informatie

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst BEWAREN EN BEHOUDEN Wij vinden het heel normaal dat de supermarkt vol eten ligt. Vandaag, morgen, volgende week en daarna. Dat is mogelijk doordat

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven

Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven Oplossingenbundel 2 1 Korte uitleg In deze bundel staat kort uitgeschreven wat de mogelijke oplossingen kunnen zijn voor een vraag. Bij sommige

Nadere informatie

Verteren en fermenteren. havo/vwo 3-4

Verteren en fermenteren. havo/vwo 3-4 Verteren en fermenteren havo/vwo 3-4 Bij onze spijsvertering en voedselproductie spelen microben een belangrijke rol. Het gebruik van microben om voedsel te maken, heet fermentatie. Veel van ons eten en

Nadere informatie

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE 1 e GRAAD 1 LESUUR FICHES VOOR DE LEERLINGEN FICHE 1 - A WORTELEN Biowortelen van een bioboer die kiest voor natuur en milieu. Bio kiest voor natuur en milieu! De biowortelboer(in)

Nadere informatie

3. Leid uit de formules van water, zwaveldioxide en zwavelzuur af welke stof uit de lucht hier bedoeld wordt..

3. Leid uit de formules van water, zwaveldioxide en zwavelzuur af welke stof uit de lucht hier bedoeld wordt.. Steenkool Steenkool komt in heel veel verschillende vormen voor. Dat geldt voor het uiterlijk van de steenkool. De kleur van steenkool kan bijvoorbeeld variëren van bruin tot zwart, steenkool kan hard

Nadere informatie

BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:...

BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:... BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:..................... INLEIDING Dit werkboek hoort bij de website Boer in de buurt (www.boerindebuurt.nl). Op deze website vind je filmpjes, illustraties en opdrachten

Nadere informatie

E C O L O G I E Ecologie Factoren die invloed hebben op het milieu: Niveaus van de ecologie:

E C O L O G I E Ecologie Factoren die invloed hebben op het milieu: Niveaus van de ecologie: E C O L O G I E Ecologie = wetenschap die bestudeert waarom bepaalde planten en dieren ergens in een bepaald milieu voorkomen en wat de relaties zijn tussen organismen en dat milieu Factoren die invloed

Nadere informatie

WAT IS GENETISCHE MODIFICATIE?

WAT IS GENETISCHE MODIFICATIE? SPREEKBEURT OF WERKSTUK WAT IS GENETISCHE MODIFICATIE? Hier vind je informatie voor een spreekbeurt of werkstuk over genetische modificatie. De informatie is ingedeeld in stappen. Dit zijn de verschillende

Nadere informatie

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ECOLOGIE HAVO / VWO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK ELAND Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Aardolie is een zwart, stroperig mengsel van heel veel stoffen, wat door middel van een bepaalde scheidingsmethode in zeven fracties gescheiden wordt.

Aardolie is een zwart, stroperig mengsel van heel veel stoffen, wat door middel van een bepaalde scheidingsmethode in zeven fracties gescheiden wordt. Meerkeuzevragen Naast koolstofdioxide en waterdamp komen bij verbranding van steenkool nog flinke hoeveelheden schadelijke stoffen vrij. Dit komt doordat steenkool ook zwavel- en stikstofatomen bevat,

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Chemisch wateronderzoek 1. klimaatstad. water leeft 2. Abio. klimaatstad

Chemisch wateronderzoek 1. klimaatstad. water leeft 2. Abio. klimaatstad Chemisch wateronderzoek 1 water leeft 2 Abio Chemisch wateronderzoek 2 Chemisch wateronderzoek 3 WATER LEEFT Chemisch wateronderzoek Een goede waterkwaliteit is van groot belang voor het leven van waterdieren

Nadere informatie

Duurzame landbouw door bodemschimmels

Duurzame landbouw door bodemschimmels Duurzame landbouw door bodemschimmels Omdat er in natuurgebieden over het algemeen veel bodemschimmels leven, wordt vaak gedacht dat de aanwezigheid van schimmels in een akker of in grasland een kenmerk

Nadere informatie

Werkboek bij lessenserie. Mens & Milieu

Werkboek bij lessenserie. Mens & Milieu Werkboek bij lessenserie Mens & Milieu Naam: Klas: Auteur: Marc Bel, 2016 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 2 Les 1: Introductie Mens & Milieu (week 4.4.1)... 3 Les 2: De mens en het milieu (week 4.4.2)...

Nadere informatie

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Verkiezingen in de provincie Op 18 maart 2015 zijn er verkiezingen in de provincies van Nederland. Iedereen

Nadere informatie

Als de rodekoolsap roder is gekleurd betekend dit dat de stof die je erin hebt gedaan zuur is. Hoe zuurder, hoe roder!

Als de rodekoolsap roder is gekleurd betekend dit dat de stof die je erin hebt gedaan zuur is. Hoe zuurder, hoe roder! Opdracht 2; Bij deze opdracht is rodekoolsap nodig. Deze zit in de 6 potjes die op tafel staan. Druppel in elk glas één van de volgende stoffen. Doe dit om de beurt. Zet een kring om de stoffen die de

Nadere informatie

NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN

NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN Een verbranding is de reactie tussen zuurstof en een andere stof, waarbij vuurverschijnselen waarneembaar zijn. Bij een verbrandingsreactie komt warmte vrij.

Nadere informatie

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Wat is afval? Hoeveel is dat per dag? 538 / 365 dagen = 1,47 kilo per dag Hoeveel gooien we samen thuis elk jaar weg? 538 x 2,2 = 1183,6 per gezin

Nadere informatie

Het Groene Kompas Voor duurzame ontwikkeling in het MBO. Door Heleentje Swart, Nordwin College dmbo Congres, Nieuwegein, 14 december 2016

Het Groene Kompas Voor duurzame ontwikkeling in het MBO. Door Heleentje Swart, Nordwin College dmbo Congres, Nieuwegein, 14 december 2016 Het Groene Kompas Voor duurzame ontwikkeling in het MBO Door Heleentje Swart, Nordwin College dmbo Congres, Nieuwegein, 14 december 2016 Aanleiding en achtergrond van het Groene Kompas Uitleg over het

Nadere informatie

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ECOLOGIE VMBO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK SPOREN Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen hier

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK?

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? Hoi, ik ben Maarten Milieu. Ik werk voor Cyclus en haal bij jou thuis het afval op. De ene dag leeg ik groene minicontainers met een zijlader. De andere dag zie je me zakken

Nadere informatie

1.7 Kwartet over de verschillende energiebronnen

1.7 Kwartet over de verschillende energiebronnen 2. 1. Lessuggesties Oriënterende en activiteiten op klasniveau 1.7 Kwartet over de verschillende energiebronnen Dit kwartet is een syntheseactiviteit. De meeste aspecten van energie die aan bod zijn gekomen,

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 29 juni 2011. Verspilling

Transition Town Castricum filmavond 29 juni 2011. Verspilling Transition Town Castricum filmavond 29 juni 2011 Verspilling WAT KAN IK IK DOEN? Alleen iets kopen als ik het nodig heb en het kapot is (bv TV). Zoals een nieuwe rits in een broek zetten. Spaarlampen Huis

Nadere informatie

Ons eten en het milieu

Ons eten en het milieu SPREEKBEURT OF WERKSTUK Ons eten en het milieu Hier vind je informatie voor een spreekbeurt of werkstuk over ons eten en het milieu. Het is handig om je spreekbeurt onder te verdelen in stappen. Dit zijn

Nadere informatie

WERKBLADEN VOOR DE LEERLINGEN

WERKBLADEN VOOR DE LEERLINGEN BIO? DA S LOGISCH! INTROLES VOOR DE 2 e GRAAD 1 LESUUR WERKBLADEN VOOR DE LEERLINGEN 2 BIO? DA S LOGISCH? - WERKBLADEN VIDEO: GEERT HOSTE Wat is biologische voeding? Schrijf zoveel mogelijk termen op die

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

DeNOx-installatie. Onmisbaar voor schone lucht

DeNOx-installatie. Onmisbaar voor schone lucht DeNOx-installatie Een DeNOx-installatie is niets meer dan een uit de kluiten gewassen autokatalysator. Net als de installatie onder uw vierwieler zorgt een DeNOx-installatie ervoor dat schadelijke stoffen

Nadere informatie

Klimaattentoonstelling Milieudefensie

Klimaattentoonstelling Milieudefensie Klimaattentoonstelling Milieudefensie Milieudefensie heeft met steun van het VSB Fonds een tentoonstelling ontwikkeld over klimaatverandering, en wat je daartegen kunt doen. De tentoonstelling laat zien

Nadere informatie

Produceren en milieu vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62284

Produceren en milieu vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62284 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 augustus 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62284 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen.

In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen. Samenvatting Thema 3: Ecologie Basisstof 1 In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen. Waarom leeft het ene dier hier en het andere dier daar? Alle organismen

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Inhoud Inhoud... 2 1. De Melkveehouderij in onze streek... 3 1.1 Onze streek... 3 1.2 Wat is veen?... 3 1.3 Boeren vanaf het begin... 3 1.4 Koeien melken...

Nadere informatie

1 Meten. Wat kan Iris zo bij zichzelf onderzoeken?

1 Meten. Wat kan Iris zo bij zichzelf onderzoeken? 1 Meten Wat kan Iris zo bij zichzelf onderzoeken? hoe sterk haar spieren zijn hoe vaak haar hart klopt of haar bloeddruk goed is of haar botten stevig genoeg zijn 2 Plastic afval Het plastic afval geeft

Nadere informatie

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster Vragen en opdrachten bij de poster Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster 3 vwo Probleem: Zuur gas T1 Waterstofsulfide ontstaat bij de afbraak van zwavelhoudende organische stoffen.

Nadere informatie

Ons milieu, een kostbaar goed

Ons milieu, een kostbaar goed 1 Ons milieu, een kostbaar goed Datum Blz. 1. Inleiding 4 2. Soorten vervuiling 5 2.1. Luchtverontreiniging 5 2.2. Bodemvervuiling 6 2.3. Lichtvervuiling 7 2.4. Geluidsoverlast 7 2.5. Watervervuiling 8

Nadere informatie

Les 1 woordenschat 2F. de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim

Les 1 woordenschat 2F. de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim Fris innoveert Woorden van deze les de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim de omzet innoveren Wat weet je al? Lees het woord. Kun jij

Nadere informatie

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt dat niet alle

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt dat niet alle Wereldoriëntatie - Natuur Algemene vaardigheden: 1.1 & 1.2 Levende en niet-levende natuur: 1.3 & 1.5 Wereldoriëntatie - Techniek 2.16* Geschatte lesduur 50 minuten Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt

Nadere informatie

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar 17-1- Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar BODEM De Bodem Van Groot naar Klein tot zeer klein 2 1 17-1- Bodemprofiel Opbouw van de bodem Onaangeroerd = C Kleinste delen = 0 en A Poriënvolume

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

Project Milieu-Kringloop. Week 1ABC: De leefomgeving

Project Milieu-Kringloop. Week 1ABC: De leefomgeving Project Milieu-Kringloop. Week 1ABC: De leefomgeving Info: De leefomgeving Jij bent thuis, op school of ergens anders. Al die plekken samen zijn jouw leefomgeving, jouw milieu. Dieren hebben ook een leefomgeving.

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Jacques van der Pijl THEMA 4 thema 4 les 1 Wat eten

Nadere informatie

Kan een plant direct alle voedingszouten gebruiken die in dierlijke mest zit? Licht je antwoord toe.

Kan een plant direct alle voedingszouten gebruiken die in dierlijke mest zit? Licht je antwoord toe. Opdrachten Mestsoorten Puzzel Doel Je kunt: via een tabel verschillende mestsoorten met elkaar vergelijken; vormen van drollen bekijken en vaststellen van welke diersoort ze afkomstig zijn. Benodigheden

Nadere informatie

Het belang van bodemleven Inspiratiedag over functionele agrobiodiversiteit Gent, 4 november 2014

Het belang van bodemleven Inspiratiedag over functionele agrobiodiversiteit Gent, 4 november 2014 Het belang van bodemleven Inspiratiedag over functionele agrobiodiversiteit Gent, 4 november 2014 Petra Deproost Departement LNE, Dienst Land en Bodembescherming Biodiversiteit: niet enkel bovengronds!

Nadere informatie

WK-shirts. Zet een kruisje bij de juiste afbeelding.

WK-shirts. Zet een kruisje bij de juiste afbeelding. WK-shirts duurzame t-shirts van PET-flessen In 2011 streden tweeëndertig topteams in Zuid Afrika om de wereldbeker. Veel landenteams presenteerden zich in nieuwe shirts. Het Nederlands elftal speelde in

Nadere informatie

26/05/2010. Materiaal Gebruik Bewaring

26/05/2010. Materiaal Gebruik Bewaring Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? Op een lang leven voorbereid? Materiaal Gebruik Bewaring 1 Eigenschappen van

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht biotechniek

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht biotechniek Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht biotechniek Biotechniek Biotechniek: een overzicht Biotechniek: een overzicht Biotechniek: een overzicht Biotechniek: een overzicht Biotechniek Life sciences

Nadere informatie

LEVENSGEMEEN- SCHAPPEN

LEVENSGEMEEN- SCHAPPEN LEVENSGEMEEN- SCHAPPEN 1 E e n e i g e n h u i s, e e n p l e k o n d e r d e z o n O:18/1 Je ziet hier een aantal planten en dieren. In welke gebieden horen ze thuis? Trek een lijn van de plant of het

Nadere informatie

verwerking : wat is een bos?

verwerking : wat is een bos? verwerking : wat is een bos? Leven vestigt zich op plaatsen waar het goed is om te leven. Er zijn verschillende factoren die de leefomgeving vorm geven : levende factoren, niet-levende factoren en menselijke

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen Tekst lezen en vragen stellen 1. Om een tekst goed te begrijpen is het erg belangrijk om een tekst actief te lezen. In de uitleg lees je hoe je dat moet doen. Als je actief leest, dan: - controleer je

Nadere informatie

Herhaling leerstof / maatwerk. Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie)

Herhaling leerstof / maatwerk. Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie) Herhaling leerstof / maatwerk Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie) Algemeen: Lees onderstaande tekst en uitleg door en beantwoord de vragen

Nadere informatie

oork omen v an ziekten en pl agen

oork omen v an ziekten en pl agen Inhoud 3 1. Over deze brochure 4 2. Eerst wat geschiedenis 4 - Vroeger 4 - Het eerste bestrijdingsmiddel 4 - Meer middelen 4 - Bestrijdingsmiddelenwet 5 - Gevolgen voor het milieu 5 - Andere soorten bestrijdingsmiddelen

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Grote schoonmaak 9 1.1 Reinigen en ontsmetten 9 1.2 De handelingen 13 1.3 De apparatuur 19 1.4 Het ontsmetten 22 1.5 Werking, bijsluiter en veiligheid 25 1.6 De middelen

Nadere informatie

Biotechnologie vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Biotechnologie vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73574 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

50 Hoe kun je ervoor zorgen dat mensen geen lampen laten branden in kamers waar ze toch niet zijn? 52 Waarom stijgt de temperatuur?

50 Hoe kun je ervoor zorgen dat mensen geen lampen laten branden in kamers waar ze toch niet zijn? 52 Waarom stijgt de temperatuur? Inhoud 8 Wat is het beste vervoermiddel voor het milieu? En wat het slechtste? 10 Kunnen we geen vliegtuigen op water laten vliegen? 12 Wat is beter voor het milieu: plastic of karton? 14 Waarom zit er

Nadere informatie

Bio-industrie. Wat is de bio-industrie? Om hoeveel dieren gaat het eigenlijk. De legbatterij

Bio-industrie. Wat is de bio-industrie? Om hoeveel dieren gaat het eigenlijk. De legbatterij Bio-industrie Wat is de bio-industrie? Bio betekent,,leven'' en industrie is een verzamelnaam voor fabrieken. Bio-industrie is een nieuw woord voor bepaalde moderne vormen van veeteelt. In de veeteelt

Nadere informatie

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van foto

Nadere informatie

Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?!

Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?! Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?! Wat is duurzaam? Duurzaam betekent letterlijk dat iets lang kan blijven bestaan. En tegenwoordig wordt er vooral mee bedoeld dat de aarde lang kan blijven bestaan.

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Om optimaal te groeien heeft een plant verschillende voedingsstoffen nodig:

Om optimaal te groeien heeft een plant verschillende voedingsstoffen nodig: Om optimaal te groeien heeft een plant verschillende voedingsstoffen nodig: Stikstof, voor de bovengrondse plantdelen en de vorming van eiwit Fosfaat, voor de wortelontwikkeling Kali, voor de sapstroom

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Cradle to Cradle - Hype of toekomst

Cradle to Cradle - Hype of toekomst Cradle to Cradle - Hype of toekomst Opdrachten voor de brugklassen van het Stella Maris College 20 januari 2009 Eerst even dit Deze tentoonstelling gaat over afval. En wat je er allemaal mee kunt doen.

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

In Nederland zijn het klimaat en het landschap zeer geschikt voor veeteelt. Logisch dat we veel koeien houden en melkproducten maken.

In Nederland zijn het klimaat en het landschap zeer geschikt voor veeteelt. Logisch dat we veel koeien houden en melkproducten maken. DE ZUIVELSECTOR > Inleiding In Nederland zijn het klimaat en het landschap zeer geschikt voor veeteelt. Logisch dat we veel koeien houden en melkproducten maken. De zuivelsector is belangrijk voor de Nederlandse

Nadere informatie

Examentrainer. Vragen. Broeikasgassen meten in wijn. 1 Uitgeverij Malmberg. Lees de volgende tekst.

Examentrainer. Vragen. Broeikasgassen meten in wijn. 1 Uitgeverij Malmberg. Lees de volgende tekst. Examentrainer Vragen Broeikasgassen meten in wijn Lees de volgende tekst. Sterk toegenomen verbranding van organische stoffen leidt tot een verhoging van de concentratie CO 2 in de atmosfeer. Er is op

Nadere informatie

2 Soorten micro-organismen Bacteriën Gisten Schimmels Virussen Samenvatting 40

2 Soorten micro-organismen Bacteriën Gisten Schimmels Virussen Samenvatting 40 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 De geschiedenis van de microbiologie 9 1.1 De vroegste historie 9 1.2 Louis Pasteur 12 1.3 Ziekte: door micro-organismen of een straf van God? 14 1.4 De bestrijding van

Nadere informatie