Data en feiten Het jaar 2012 in cijfers. Stichting Farmaceutische Kengetallen DATA EN FEITEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Data en feiten 2013. Het jaar 2012 in cijfers. Stichting Farmaceutische Kengetallen DATA EN FEITEN 2013 1"

Transcriptie

1 Data en feiten 2013 Het jaar 2012 in cijfers Stichting Farmaceutische Kengetallen DATA EN FEITEN

2 2

3 Inhoudsopgave Inleiding 5 Data en feiten 2013 in vogelvlucht 9 1 Nederland Uitgavenontwikkeling Structurele groei geneesmiddelenuitgaven Vergoeding apotheken Prijsontwikkeling geneesmiddelen Marktaandelen productgroepen Zorgverzekeraars Beschikbaarheid geneesmiddelen Geneesmiddelengebruik in West-Europees perspectief 31 2 Geneesmiddelen Uitgaven aan geneesmiddelen Geneesmiddelverstrekkingen Geneesmiddelen bij cardiovasculair risicomanagement Geneesmiddelen bij diabetes Geneesmiddelen bij astma/copd Geneesmiddelen bij depressie Niet of voorwaardelijk vergoede geneesmiddelen 50 3 Apotheekbedrijf Zelfstandige apotheken versus ketens Omzet openbare apotheek Personeel openbare apotheek Arbeidsmarkt 60 4 Kerncijfers farmaceutische hulp in DATA EN FEITEN

4 4

5 Inleiding Stichting Farmaceutische Kengetallen De Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) houdt zich sinds 1990 bezig met het verzamelen, monitoren en analyseren van gedetailleerde gegevens omtrent het geneesmiddelengebruik in Nederland. De SFK betrekt haar informatie rechtstreeks van een panel met apotheken. Bij dit panel zijn op dit moment 95% van alle openbare apotheken in ons land aangesloten. De landelijke cijfers op basis van dit panel zijn berekend met behulp van een door de SFK ontwikkelde stratificatietechniek. Deze techniek gaat niet alleen uit van de data die door de bij de SFK aangesloten apotheken zijn aangeleverd, maar benut ook de beschikbare informatie van apotheken die niet deelnemen aan de SFK. De techniek houdt onder meer rekening met de omvang van de patiëntenpopulatie en de locatie van de apotheekvestiging. Per verstrekking registreert de SFK gegevens over het middel dat is afgeleverd, de apotheek die het middel verstrekt heeft, de zorgverzekeraar die de verstrekking al of niet vergoedt, de arts die het middel heeft voorgeschreven en de patiënt die het middel voorgeschreven heeft gekregen. Grondige validatieroutines en beproefde statistische procedures waarborgen de hoge kwaliteit en representativiteit van de SFK-gegevens. De SFK beschikt hiermee over de omvangrijkste en meest actuele gegevensverzameling op dit gebied in Nederland. De verzamelde gegevens dienen ter ondersteuning van de apotheekpraktijk en worden gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek. Periodiek publiceert de SFK de belangrijkste kengetallen en actualiteiten in deze jaaruitgave en in Farmacie in cijfers, een vaste rubriek in het Pharmaceutisch Weekblad (PW). Naast de beroepsvereniging van apothekers, de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP), maakt het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) veelvuldig gebruik van de geneesmiddelengebruikscijfers. DATA EN FEITEN

6 Privacy Bij het registreren van de geneesmiddelengebruiksgegevens gaat de SFK uiterst zorgvuldig om met de privacy van betrokkenen. Een privacyreglement waarborgt de privacy van de deelnemende apothekers. Hierin is opgenomen dat de SFK nooit gegevens aan derden verstrekt die tot individuele apotheken herleidbaar zijn, tenzij de betreffende deelnemer daar nadrukkelijk schriftelijke toestemming voor geeft. Ten aanzien van het verstrekken van gegevens op landelijk of regionaal niveau, ziet een Raad van Toezicht bestaande uit apothekers die in een openbare apotheek werkzaam zijn, toe op de informatieverstrekking aan derden. Ten aanzien van de voorschrijvende arts en de patiënt verzamelt de SFK alleen geanonimiseerde gegevens. De identiteit van de arts wordt aan het zicht van de SFK ontnomen door een versleutelcode die alle deelnemende apothekers afzonderlijk in hun apotheekinformatiesysteem invoeren. De identiteit van de patiënt blijft altijd voor de SFK verborgen, doordat de SFK gebruik maakt van het volgnummer dat de persoon in kwestie in de apotheek toegekend heeft gekregen. Koppeling tussen nummers en individuele personen is bij de SFK niet mogelijk. Uiteraard weet de apotheek wel de identiteit van de eigen patiënten, maar deze gegevens worden niet aan de SFK verstrekt. Deelnemers Deelname aan de SFK staat open voor alle openbare apotheken in Nederland en hieraan zijn geen kosten verbonden. Apothekers die gegevens aanleveren aan de SFK kunnen online actuele en gedetailleerde geneesmiddelengebruikscijfers voor hun praktijk opvragen als managementinformatie voor het eigen bedrijf of als informatie ter ondersteuning van patiëntenzorg. Voor het monitoren van de doelmatigheid van het geneesmiddelengebruik en ter ondersteuning van praktijkprogramma s op het gebied van farmaceutische patiëntenzorg en het FTO biedt de SFK thematische rapportages aan die zijn toegesneden op de individuele apotheek dan wel op het specifieke FTO-overleg. Bij de samenstelling van deze maatwerkrapportages werkt de SFK onder meer samen met de KNMP en IVM (Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik). Over deze uitgave De cijfers die vermeld zijn in deze uitgave geven het landelijk geneesmiddelengebruik via openbare apotheken weer. Deze uitgave bevat geen gegevens over het gebruik van geneesmiddelen in ziekenhuizen of via apotheekhoudende huisartsen. Voor 2012 baseert de SFK de uitgaven voor de farmaceutische zorg voor het eerst op de door de apotheken bij de zorgverzekeraars in rekening gebrachte declaraties. Tot en met 2011 hanteerde de SFK hiervoor de door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vastgestelde maximumtarieven en de apotheekinkoopprijzen van de geneesmiddelen, verminderd met de wettelijke clawback. Sinds de invoering van de vrije tarieven per 1 januari 2012 moeten zorgverzekeraars en apothekers de vergoeding voor de farmaceutische zorg met elkaar 6

7 overeenkomen. Door contractafspraken kunnen de door de verzekeraars aan apothekers uitgekeerde bedragen afwijken van de geneesmiddelkosten die de apotheken bij verzekeraars indienen. Op deze afspraken heeft de SFK geen zicht. Onder de geneesmiddelenkosten verstaat de SFK de kosten tegen de gedeclareerde prijzen van WMG-geneesmiddelen en buiten-wmg geneesmiddelen. In de geneesmiddelen kosten zijn de eigen bijdragen door patiënten in het kader van het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) inbegrepen. De geneesmiddelenuitgaven betreffen het totaal van de gedeclareerde geneesmiddelenkosten en de apotheekvergoeding, inclusief eigen bijdragen door patiënten in het kader van het GVS. Alle cijfers in deze publicatie hebben betrekking op het wettelijk verzekerde geneesmiddelenpakket en alle vermelde bedragen zijn exclusief BTW, tenzij anders vermeld. De BTW op receptgeneesmiddelen bedraagt 6%. DATA EN FEITEN

8 8

9 Data en feiten 2013 in vogelvlucht Scherpe daling geneesmiddelenuitgaven Na een aantal jaren van zeer gematigde groei van de uitgaven aan geneesmiddelen, was er in 2012 sprake van een scherpe daling. De uitgaven aan pakketgeneesmiddelen daalden in 2012 met 12% tot een bedrag van bijna 4,4 miljard. De daling komt voor ongeveer de helft door de overheveling van de TNF-alfaremmers naar het ziekenhuisbudget. De financiering van de TNF-alfaremmers en daaraan verwante geneesmiddelen behoren vanaf 2012 tot het ziekenhuisbudget. Ook het effect van lagere geneesmiddelenprijzen en apotheek tarieven droeg bij aan de lagere geneesmiddel uitgaven. Met name het patentverloop van de cholesterol verlager atorvastatine in mei 2012 had een forse invloed. Lagere groei geneesmiddelengebruik Uitgedrukt in standaarddagdoseringen nam het geneesmiddelengebruik in 2012 met 1,8% toe. Deze groei is lager dan de afgelopen jaren gebruikelijk was. Deze lagere groei wordt deels veroorzaakt door een beperking van de aanspraak op maagzuurremmers. Normaal gesproken neemt de vraag naar farmaceutische zorg namelijk met zo n 4 tot 5% per jaar toe. Ongeveer de helft daarvan komt door toename van het aantal inwoners in Nederland en de vergrijzing. Bij het huidige gebruik en kosten van de geneesmiddelen zou alleen al de bevolkingsgroei en de gewijzigde samenstelling van de bevolking ertoe leiden dat de totale geneesmiddelenuitgaven tot 2020 jaarlijks met 2,0% zullen toenemen. Inkomsten apotheken gedaald Voor veel verzekeraars was een budgettair neutrale overgang van de tariefinkomsten van apotheken een uitgangspunt dat prominent terugkwam in de contracten. Verzekeraars verlaagden daartoe de tarieven zodanig dat de verwachte groei van het geneesmiddelengebruik voor gelijkblijvende tariefinkomsten zouden zorgen. Voor apotheken verloopt deze benadering verre van kostenneutraal. Apotheken moesten voor hetzelfde geld meer werk verrichten, terwijl de personeelskosten stegen. Doordat de groei van het geneesmiddelengebruik lager was dan verwacht, namen de tariefinkomsten voor de gemiddelde apotheek in 2012 met 1,4% af. Daarnaast zetten lagere geneesmiddelenprijzen, lagere marges op hulpmiddelen en verzekeraarsafspraken zoals clawback, laagste prijsgaranties en historische prijzen de financiële situatie van apotheken zwaar onder druk. Dit kan per apotheek sterk verschillen. Zo kan het verlies door historische prijzen oplopen tot per apotheek. Het verlies door laagste prijzen kan zelfs oplopen tot DATA EN FEITEN

10 Alhoewel de inkomsten voor de gemiddelde apotheek daalden, zijn er grote verschillen tussen individuele apotheken maar ook tussen de verschillende soorten apotheken. Poliklinische apotheken zagen hun inkomsten juist toenemen. Aantal openbare apotheken neemt af Op 1 januari 2013 telde Nederland openbare apotheken. Dat zijn er zestien minder dan het jaar daarvoor. Het is voor het eerst dat de SFK een daling van het aantal openbare apotheken in Nederland constateert. In het begin van deze eeuw nam het aantal apotheken jaarlijks nog met 2,4% toe. Vanaf 2009 stagneerde de groei en zakte de toename tot onder de 1% en werd deze in 2012 gevolgd door een afname van 0,8%. Ook het aantal werkzame gevestigde en tweede openbaar apothekers is in 2012 afgenomen. Desondanks blijft de belangstelling voor de studie farmacie groot. Het aantal apothekersassistenten bleef nagenoeg gelijk. Bij een stijgende zorgvraag voeren deze ontwikkelingen de druk binnen de apotheekbranche op. Meer generiek voor minder Het aantal verstrekkingen van generieke receptgeneesmiddelen in het basispakket nam in 2012 met 11% toe tot 140 miljoen. Daarmee waren twee van de drie afgeleverde geneesmiddelen generiek. Met name de introductie van nieuwe generieke varianten van atorvastatine (Lipitor), valsartan (Diovan), desloratadine (Aerius) en olanzapine (Zyprexa) droeg in 2012 bij aan de toename van het aantal verstrekkingen van generieke geneesmiddelen. Ondanks dat generieke geneesmiddelen bijna 67% van de verstrekkingen in de apotheek uitmaken, genereren ze slechts 12% van de geneesmiddelkosten. De gemiddelde behandeling met een generiek geneesmiddel kostte in 2012 nauwelijks 2 euro per maand. Top 10 sterk gewijzigd De top 10 van pakketgeneesmiddelen met de hoogste uitgaven vertoont in 2012 opvallende wijzigingen ten opzichte van het jaar daarvoor. In 2011 werd deze lijst nog aangevoerd door de TNF-alfaremmers adalimumab (Humira) en etanercept (Enbrel). Maar door de overheveling van de TNF-alfaremmers naar het budget van de ziekenhuizen, nemen geneesmiddelen bij astma/copd de eerste drie plaatsen in. Atorvastatine (Lipitor), dat in de lijst van 2011 de drie astma/copd-middelen nog voorafging, moet nu genoegen nemen met de vierde plaats. Van dit middel is de omzet sterk gedaald door het aflopen van het patent. Bètablokker metoprolol is met acht miljoen verstrekkingen terug aan kop van de ranglijst van meest verstrekte middelen die zijn opgenomen in het basispakket. Metoprolol (Selokeen, Lopressor) heeft die eerste plaats overgenomen van maagbeschermer omeprazol (Losec). Omeprazol zakte terug naar plaats vier. Deze daling is vooral het gevolg van de beperking van de vergoedingsvoorwaarden die vanaf 1 januari 2012 voor maagzuurrem mers gelden. Met ingang van die datum beperkte de minister de aanspraak op maagbeschermers tot personen die langdurig op het gebruik van deze middelen zijn aangewezen. Meer geneesmiddelengebruikers Nederlandse openbare apotheken verstrekten in 2012 aan bijna 4,4 miljoen mensen één of meerdere geneesmiddelen ter voorkoming van hart- en vaatziekten zoals hartfalen, angina pectoris en hart- of herseninfarcten. 10

11 Dit betekent dat aan ruim één op de vier inwoners van Nederland CVRM-medicatie (Cardiovasculair Risicomanagement) is voorgeschreven. Het aantal gebruikers van CVRM-middelen groeit ieder jaar nog wel, maar de toename vlakt de laatste jaren af. Het gebruik van deze middelen maakt 40% uit van het totale geneesmiddelengebruik binnen het wettelijk verzekerd pakket, terwijl de uitgaven afgenomen zijn tot een aandeel van 20% van het totaal. Het aantal Nederlanders dat een geneesmiddel bij astma of COPD gebruikt kwam in 2012 uit op 1,7 miljoen. Dit aantal ligt hoger (+7%) dan vijf jaar geleden. De uitgaven aan deze geneesmiddelen bedroegen 420 miljoen. Dat is ongeveer 10% meer dan in Het aantal gebruikers van antidepressiva steeg in 2012 met 2,9% tot 1,1 miljoen mensen. Bijna Nederlanders kregen diabetesmedicatie via de openbare apotheken. Tot diabetesmedicatie worden orale bloedglucoseverlagende middelen en insulines gerekend. Twee derde gebruikte in deze periode alleen een oraal antidiabeticum, 16% een insuline, en 18% middelen uit beide groepen. Nederlandse geneesmiddeluitgaven beneden gemiddeld Een Nederlander besteedde in 2011 gemiddeld 356 aan geneesmiddelen, terwijl het West-Europees gemiddelde 400 bedroeg. Hiermee behoudt Nederland ten opzichte van omringende landen zijn bescheiden positie. In Frankrijk, Zwitserland en Duitsland zijn de geneesmiddelenuitgaven per inwoner traditioneel ruim hoger dan gemiddeld. Zuidelijke landen in Europa hebben traditiegetrouw lagere geneesmiddeluitgaven per inwoner. In Denemarken liggen de uitgaven per hoofd van de bevolking nog eens onder het niveau van de zuidelijke landen. Gerelateerd aan de totale kosten van de gezondheidszorg bedroeg in 2011 het aandeel van de uitgaven aan geneesmiddelen in Nederland 9,6%. Daarmee neemt Nederland evenals in voorgaande jaren een bescheiden positie in te midden van de West-Europese landen. Opnieuw hogere uitgaven buiten pakket Door overheidsmaatregelen neemt al enige jaren achtereen de omzet toe van receptplichtige geneesmiddelen die niet tot het basispakket behoren. In 2012 verstrekten openbare apotheken in totaal voor meer dan 175 miljoen aan deze middelen. Dat is 17% meer dan in het jaar daarvoor. Deze toename komt vooral doordat het eerste recept en het incidenteel gebruik van maagzuurremmers vanaf 2012 niet langer voor vergoeding uit het basispakket in aanmerking komt. DATA EN FEITEN

12 12

13 Nederland 1.1 Uitgavenontwikkeling Uitgaven farmacie 600 miljoen lager De uitgaven aan pakketgeneesmiddelen daalden in 2012 met 600 miljoen euro. Deze daling werd veroorzaakt door de overheveling van een aantal reumamiddelen naar het ziekenhuisbudget en door lagere geneesmiddelenprijzen en apotheektarieven. Deze ontwikkelingen zetten de financiële situatie van apotheken verder onder druk. Na een aantal jaren van zeer gematigde groei van de uitgaven aan geneesmiddelen, was er in 2012 sprake van een scherpe daling. De Nederlandse openbare apotheken verstrekten in 2012 voor miljoen aan geneesmiddelen die behoren tot het basispakket. Het uitgavenniveau ligt hiermee 600 miljoen lager dan in Dat komt overeen met een daling van 12,0%. Tussen 2008 en 2011 namen de uitgaven nog jaarlijks met gemiddeld 1,8% toe en in de jaren daarvoor zelfs met 6% tot 8%. Overheveling De daling komt voor ongeveer de helft door de overheveling van de TNF-alfaremmers naar het ziekenhuisbudget. De financiering van de TNF-alfaremmers en daaraan verwante geneesmiddelen behoren vanaf 2012 tot het ziekenhuisbudget. De overgehevelde middelen waren in 2011 nog goed voor een omzet van 373 miljoen. Of de totale gezondheidszorg daarmee goedkoper is geworden, is nog maar de vraag. Hoewel dat de belangrijkste doelstelling van de overheveling was, hebben de ziekenhuizen gemeld dat ze de door VWS ingeboekte inkoopkortingen niet hebben kunnen realiseren. Patentverloop Ook het effect van het patentverloop droeg bij aan de verlaging van de geneesmiddeluitgaven. Met name het patentverloop van de cholesterolverlager atorvastatine in mei 2012 had een forse invloed. Nog voordat het patent verliep, stelde specialitéleverancier Pfizer verzekeraars in staat om twee varianten van merkloze atorvastatine op te nemen in hun preferentiebeleid. Andere generieke preparaten volgden later. Hierdoor daalden de uitgaven aan dit middel van 136 miljoen in 2011 tot 64 miljoen in De gemiddelde behandeling met een generiek geneesmiddel kost inmiddels nauwelijks 2 euro per maand. Vrije prijzen De introductie van de vrije prijzen en tarieven per 1 januari 2012 bracht zorgverzekeraars DATA EN FEITEN

14 ertoe om zeer terughoudende contractafspraken te maken met apothekers. Terwijl de overheid bij de introductie van vrije prijzen en tarieven rekening hield met een beperkte stijging van de kosten, zetten de zorgverzekeraars bij de contractering in op afwenteling van mogelijke budgettaire risico s. Dat betekende onder meer dat de totale uitgaven aan terhandstellingprestaties in 2012 gelijk zouden moeten blijven aan die in Om die reden voerden de zorgverzekeraars gemiddeld een tariefverlaging door die gelijk was aan de verwachte groei van de zorg. Met andere woorden: de apotheken moesten voor hetzelfde geld meer werk verrichten, terwijl de personeelskosten stegen. Omdat de vraag naar farmaceutische zorg beperkter toenam dan verwacht, daalde de totale apotheekvergoeding met 56 miljoen ten opzichte van In de contracten voor 2012 handhaafden de verzekeraars ook de, voorheen wettelijke, clawback-regeling. Deze verplichte procentuele afslag op de geneesmiddelenkosten is bedoeld ter compensatie van de kortingen die apothekers op de inkoop bedingen, maar door de gevolgen van het bovengenoemde patentverloop is het niet waarschijnlijk dat apotheken hun inkooppositie hebben weten te behouden. Om het risico te ontlopen op mogelijke prijsverhogingen die fabrikanten binnen het wettelijke kader in de loop van de contractsperiode zouden kunnen doorvoeren, pinden een aantal verzekeraars in hun contracten de prijzen van geneesmiddelen vast op een historisch niveau, waardoor eventuele verhogingen voor rekening van de apotheek komen. Ook de uit voorgaande jaren bekende contractafspraken, 1.1 Totale uitgaven aan farmaceutische hulp: openbare apotheken (1 = 1 miljoen euro) Na een aantal jaren van gematigde groei daalden de uitgaven aan geneesmiddelen in 2012 scherp. prognose 2013 Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen 14

15 zoals laagsteprijsgaranties (met en zonder bandbreedte) of vaste prijzen per pakje, bleven gehandhaafd. In de praktijk is de omzetontwikkeling nog ongunstiger dan hier vermeld, omdat een deel van de uitwerking van de verzekeraarsafspraken zich ontrekt aan het zicht van de SFK. Omdat leveranciers van apotheeksystemen niet alle contractafspraken tijdig kunnen ondersteunen, korten verzekeraars doorgaans op de declaraties van apotheken. Veel apotheken zien het effect dan ook pas in volle omvang terug in hun jaarrekening. Leveranciers van apotheeksystemen hebben in april 2012 een brandbrief naar zorgverzekeraars gestuurd om afspraken tijdig en zodanig vorm te geven dat apotheken beter kunnen worden ondersteund. Stapeling Vooraf had de overheid mede vanwege de introductie van de vrije prijzen en tarieven een toename van de uitgaven voor farmaceutische zorg ingecalculeerd. Uit het in mei 2013 gepresenteerde rijksjaarverslag blijkt dat de geneesmiddelenbegroting 2012 een onderschrijding van 827 miljoen laat zien. Zorgverzekeraars hebben de apotheken blijkbaar aanzienlijk minder ruimte voor innovatie geboden dan waarmee de overheid in de premieafdracht naar verzekeraars rekening heeft gehouden. Bij de hulpmiddelen meldt de overheid eveneens meevallers. Hier wordt goedkopere inkoop van incontinentiemateriaal door zorgverzekeraars als een van de oorzaken opgevoerd. Ook deze meevaller komt vooral voor rekening van de apotheek. Stapeling van al deze effecten zet de financiële situatie van apotheken en daarmee ook de kwaliteit van de farmaceutische zorg zwaar onder druk; laat staan dat er ruimte is voor innovatie. Daarentegen maakten zorgverzekeraars melding van recordwinsten, waaraan de inkoop op farmacie sterk bijdroeg. Prognose Op basis van de door openbare apotheken gedeclareerde bedragen in de eerste helft van 2013 verwacht de SFK dat de uitgaven aan farmaceutische zorg voor het tweede achtereenvolgende jaar zullen dalen. De totale uitgaven zullen naar verwachting uitkomen op een bedrag van miljoen. Dit komt neer op een daling van 213 miljoen (-4,8% ) ten opzichte van De overheveling van orale oncolytica en groeihormonen naar het ziekenhuisbudget draagt sterk bij aan deze daling. In 2012 kwamen de uitgaven via openbare apotheken van deze inmiddels overgehevelde middelen nog uit op 181 miljoen. Daarnaast valt op dat het geneesmiddelengebruik opnieuw achterblijft bij de ontwikkelingen van de laatste jaren. Gemeten in het aantal verstrekte DDD s lag het gebruik in de eerste helft van 2013 slechts 2,0% hoger in vergelijking met dezelfde periode in het jaar daarvoor. Mogelijk speelt het hogere eigen risico hierbij een rol. De lagere omzet werkt ook door in de inkomsten voor apothekers. Deze zullen ondanks een gemiddeld iets hoger tarief en een iets lagere clawback ten opzichte van 2012 waarschijnlijk nauwelijks verbeteren. DATA EN FEITEN

16 1.2 Structurele groei geneesmiddelenuitgaven Effect van vergrijzing in structurele uitgavenstijging beperkt Door wijzigingen in de bevolkingsamenstelling en toename van het gebruik van geneesmiddelen is sprake van een structurele stijging van de geneesmiddelenuitgaven met ongeveer 4% per jaar. Daarnaast zorgen verschuivingen in het gebruik voor additioneel effect. In de afgelopen jaren zijn de uitgaven aan pakketgeneesmiddelen vooral door prijsdalingen maar beperkt toegenomen. Patentverloop, prijsaanpassingen binnen de Wet geneesmiddelenprijzen (WGP) en het preferentiebeleid van verzekeraars zorgen voor een structureel prijsdrukkend effect. Toch neemt de vraag naar farmaceutische zorg jaarlijks toe. Normaal gesproken is dat zo n 4 tot 5% per jaar, maar in 2012 was dat lager. Uitgedrukt in standaarddagdoseringen nam het geneesmiddelengebruik in 2012 met 1,8% toe. Deze lagere groei wordt deels veroorzaakt door een beperking van de aanspraak op maagzuurremmers. Toch verklaart dit niet het volledige verschil. Naast de groei van het geneesmiddelengebruik spelen onderliggend nog altijd een aantal factoren een rol die zich vertalen in een structurele stijging van de geneesmiddelenuitgaven van 6% per jaar. Verandering van het voorschrijfen slikgedrag Vanuit Europees perspectief gezien gebruikt de gemiddelde Nederlander relatief weinig geneesmiddelen. In ongeveer twee derde van de gevallen dat een patiënt een huisarts consulteert, wordt er in ons land een geneesmiddel voorgeschreven. In meer zuidelijke landen in Europa kan dit percentage oplopen tot 90%. Volgens het onderzoeksinstituut IMS Health worden er in landen als België, Frankrijk en Spanje gemiddeld 15 tot 40% meer geneesmiddelen voorgeschreven per doktersbezoek dan in Nederland. Toch neemt het geneesmiddelengebruik per Nederlander duidelijk toe. Het toenemende chronisch gebruik van geneesmiddelen blijkt ook uit de groeiende hoeveelheid herhalingsrecepten die apotheken verwerken. Veruit de meeste recepten die artsen uitschrijven, betreffen een herhaling van een eerder recept. In 85% van de gevallen wordt een receptgenees middel afgeleverd dat kort daarvoor ook al door dezelfde apotheek aan dezelfde patiënt is verstrekt. Gemeten in aantal DDD s bedraagt het aandeel herhaalrecepten zelfs 91%. Bevolkingsgroei en vergrijzing Een deel van het toenemende chronisch gebruik van geneesmiddelen wordt veroorzaakt door de groei en de bevolking en de toename van het aantal ouderen. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek 16

17 (CBS) blijkt dat de Nederlandse bevolking in 2012 met 0,3% is toegenomen. Het aantal inwoners is gestegen van in 2012 tot op 1 januari In Nederland wonen personen van 65 jaar of ouder. Dit aantal komt overeen met 16% van de totale bevolking. Volgens het CBS zal het aantal ouderen in ons land in 2020 toegenomen zijn tot personen (20%). Naast de toename van het aantal ouderen, stijgt ook de levensverwachting van de gemiddelde Nederlander. In de afgelopen tien jaren nam de levensverwachting toe en het CBS verwacht dat deze de komende jaren verder toe zal nemen. Bij het huidige gebruik en kosten van de geneesmiddelen zou de bevolkingsgroei en de gewijzigde samenstelling van de bevolking ertoe leiden dat de totale geneesmiddelenuitgaven tot 2020 jaarlijks met 2,0% zullen toenemen. Indien de veranderingen in het voorschrijf- en slikgedrag doorzetten, zal dit een versterkend effect hebben. Volgens de bevolkingsprognose van het CBS bereikt de vergrijzing rond 2040 zijn hoogtepunt. De invloed van de vergrijzing laat zich gelden omdat Nederlanders van 65 jaar of ouder ruim driemaal zo veel geneesmiddelen gebruiken als de gemiddelde Nederlander. Bij personen van 75 jaar of ouder loopt het consumptiepatroon zelfs op tot bijna 5 keer het niveau van de gemiddelde Nederlander. Ook worden geneesmiddelen in deze leeftijdsgroep overwegend chronisch gebruikt: ruim vier van de vijf recepten die 65-plussers inleveren bij de apotheek betreffen een herhaling van een geneesmiddel dat zij eerder voorgeschreven hebben gekregen. De doorsnee 65-plusser gebruikt dagelijks drie verschillende geneesmiddelen naast elkaar. Naast de groei van de bevolking en de vergrijzing, neemt ook het verzorgingsgebied van de openbare apotheken toe. In dunbevolkte gebieden waar het niet rendabel is om een openbare apotheek te exploiteren, nemen apotheekhoudende huisartsen de farmaceutische zorgverlening waar. Zij bedienen samen een kleine acht procent van de bevolking. Verschuiving in het gebruik naar duurdere geneesmiddelen De daling in het aantal verpleegdagen en de reductie van het aantal bedden in ziekenhuizen gedurende de afgelopen jaren toont hoe de gezondheidszorg steeds meer verschuift van het ziekenhuis naar de thuissituatie. In financiële zin fungeert de geneesmiddelensector hiermee als een ventiel binnen de gezondheidszorg: besparingen en bezuinigingen elders in de gezondheidszorg leiden regelmatig tot meer kosten in de farmaceutische sector. Sommige nieuwe geneesmiddelen dragen ook bij aan de verschuiving van het ziekenhuis naar de thuissituatie, omdat zij behandeling in het ziekenhuis in sommige gevallen kunnen vervangen. Veel van deze geneesmiddelen kunnen tot de zogenoemde dure geneesmiddelen worden gerekend. In de afgelopen jaren namen de uitgaven aan geneesmiddelen die meer dan 500 per voorschrift kosten, sterk toe. De omzet van deze middelen steeg van 389 miljoen in 2004 naar miljoen in Binnen de totale geneesmiddelenuitgaven zorgde de toename van de uitgaven aan dure geneesmiddelen voor een structurele groei van bijna 3% per jaar. Omdat de minister van VWS van mening is dat ziekenhuizen een lagere prijs voor dure geneesmiddelen kunnen bedingen dan openbare apotheken, heeft zij besloten om TNF-alfaremmers per 1 januari 2012 nog DATA EN FEITEN

18 1.2 Geneesmiddelengebruik naar leeftijd in 2012 (in voorschriften) 80 3,4 2,5 3,3 4,6 12,0 23,8 33,1 77,1 14, jaar 2-10 jaar jaar jaar jaar jaar jaar >=75 jaar Gemiddeld Openbare apotheken verstrekken aan personen van 75 jaar of ouder ruim 5 keer zo vaak een geneesmiddel als aan een gemiddelde Nederlander. Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen 1.3 Geneesmiddelenuitgaven naar leeftijd in 2012 (in euro s) jaar 2-10 jaar jaar jaar jaar jaar jaar >=75 jaar Gemiddeld Het hogere geneesmiddelengebruik door ouderen vertaalt zich in navenant hogere uitgaven. Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen 18

19 uitsluitend te vergoeden als onderdeel van het ziekenhuisbudget. Dit betekent dat de ziekenhuizen ook verantwoordelijk zijn voor de kosten van het gebruik van deze middelen buiten het ziekenhuis. Door deze overheveling daalden de uitgaven aan dure geneesmiddelen tot 765. Zonder dat de effecten van het voorgenomen beleid duidelijk zijn, heeft de minister met ingang van 1 januari 2013 aangekondigd ook orale oncolytica en groeihormonen naar de ziekenhuisbekostiging over te hevelen. In 2012 kwamen de uitgaven via openbare apotheken van deze over te hevelen middelen nog uit op 181 miljoen. Hierdoor zullen de uitgaven aan dure middelen in 2013 verder dalen. 1.4 Uitgaven geneesmiddelen van meer dan 500 per voorschrift (1 = 1 miljoen euro) Door de overheveling van de TNF-alfaremmers daalden de uitgaven aan dure middelen in Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen DATA EN FEITEN

20 1.3 Vergoeding apotheken Tariefinkomsten apotheken in 2012 gedaald De apotheekvergoeding voor de terhandstelling van geneesmiddelen uit het basispakket nam in 2012 met 62 miljoen af. Tot en met 2011 stelde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) in opdracht van de overheid de tarieven voor de terhandstelling van receptplichtige geneesmiddelen vast. Vanaf 2012 heeft de overheid daar de handen vanaf getrokken en de hoogte van de tarieven aan de markt overgelaten. Apothekers waren voor de tarieven voor de terhandstelling van receptplichtige geneesmiddelen uit het basispakket vanaf dat moment afhankelijk van onderhandelingen met zorgverzekeraars. De uit deze tarieven voortkomende omzet is veruit de belangrijkste bron voor de inkomsten van openbare apotheken. De in 2012 geconstateerde daling van 1,4% voor de gemiddelde apotheek heeft, afgezet tegen een toename van de kosten, een grote impact op het bedrijfsresultaat. Oude prestaties Ondanks het loslaten van de tarieven heeft de overheid wel de gedifferentieerde tariefstructuur in stand gelaten, die vanaf medio 2008 van kracht was. De prestaties die de apotheken in rekening mogen brengen voor de terhandstelling van receptplichtige geneesmiddelen zijn per 2012 opnieuw omschreven, maar de naamgeving is niet gewijzigd. Centraal staan de prestaties voor de standaardterhandstelling en voor de terhandstelling van geneesmiddelen in een weekdoseersysteem. Daarnaast gelden aanvullende prestaties voor eerste uitgiften, voor terhandstelling in de avond en nacht of op zondag en voor (bijzondere) bereidingen. Nieuwe prestaties Naast de prestaties voor terhandstelling zijn er per 2012 ook nieuwe prestaties tot het basispakket toegelaten. Het gaat hierbij om: het geven van een instructie voor de werking van een hulpmiddel dat nodig is voor de toepassing van een receptplichtig genees middel, het met een patiënt bespreken van de beoordeling van chronisch geneesmiddelen gebruik en het verzorgen van de farmaceutische begeleiding bij opname in of ontslag uit het ziekenhuis of bij polikliniekbezoek. Verzekeraars hebben deze farmaceutische begeleiding rond ziekenhuisbezoek overigens niet of nauwelijks gecontracteerd. Om de vaststelling van tarieven voor de gecontracteerde nieuwe prestaties nog even voor zich uit te schuiven, hanteerden verzekeraars voor de meeste hulpmiddelinstructies en medicatiebeoordelingen een nultarief. Apotheken moesten de prestaties wel declareren, maar de bekostiging van deze prestaties maakte onderdeel uit van de tarieven voor het verstrekken van receptgeneesmiddelen. 20

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 6 september 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 6 september 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Data en feiten 2012. Het jaar 2011 in cijfers. Stichting Farmaceutische Kengetallen

Data en feiten 2012. Het jaar 2011 in cijfers. Stichting Farmaceutische Kengetallen Data en feiten 2012 Het jaar 2011 in cijfers Stichting Farmaceutische Kengetallen 2 Inhoudsopgave Inleiding 5 Data en feiten 2012 in vogelvlucht 9 1 Nederland 15 1.1 Uitgavenontwikkeling 15 1.2 Structurele

Nadere informatie

Data en feiten 2014. Het jaar 2013 in cijfers. Data en feiten 2013 1

Data en feiten 2014. Het jaar 2013 in cijfers. Data en feiten 2013 1 Data en feiten 2014 Het jaar 2013 in cijfers Data en feiten 2013 1 Inhoudsopgave Inleiding 5 Data en feiten in vogelvlucht 9 1 Nederland 13 1.1 Uitgavenontwikkeling 13 1.2 Gebruik van geneesmiddelen 15

Nadere informatie

Vragen en antwoorden geneesmiddelenprijzen

Vragen en antwoorden geneesmiddelenprijzen Vragen en antwoorden geneesmiddelenprijzen Wie bepaalt precies de prijs van een geneesmiddel? De geneesmiddelenfabrikant bepaalt in eerste instantie de prijs van een geneesmiddel. Hij doet dit binnen de

Nadere informatie

Data en feiten 2015. Het jaar 2014 in cijfers. Stichting Farmaceutische Kengetallen

Data en feiten 2015. Het jaar 2014 in cijfers. Stichting Farmaceutische Kengetallen Data en feiten 2015 Het jaar 2014 in cijfers Stichting Farmaceutische Kengetallen Data en feiten 2015 Het jaar 2014 in cijfers Data en feiten 2015 1 2 Inhoudsopgave Inleiding 5 Data en feiten in vogelvlucht

Nadere informatie

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Rapport Cardiovasculair risicomanagement Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Colofon Auteur Daniëlla Theunissen, apotheker Met medewerking van Marianne Nijpels, apotheker Illustratie Len Munnik september

Nadere informatie

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008 GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden Augustus 2008 Toelichting: De vragen zijn ingedeeld in drie onderdelen: -1- vergoedingen voor geneesmiddelen, -2- preferentiebeleid van zorgverzekeraars,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 10 december 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 10 december 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Voorschrijven door internisten en cardiologen

Voorschrijven door internisten en cardiologen Cardiologie_Cardiologie 29-10-12 15:18 Pagina 1 Voorschrijven door internisten en cardiologen Beknopte weergave van de verkenning naar oorzaken van verschillen in voorschrijven van cholesterolverlagers

Nadere informatie

Vergoeding van geneesmiddelen in de apotheek. Barbara de Reijke Onafhankelijk adviseur in de zorg(inkoop)

Vergoeding van geneesmiddelen in de apotheek. Barbara de Reijke Onafhankelijk adviseur in de zorg(inkoop) Vergoeding van geneesmiddelen in de apotheek Barbara de Reijke Onafhankelijk adviseur in de zorg(inkoop) Achtergrond Het verzekerde pakket: aanspraak geneesmiddelen Inkoopbeleid zorgverzekeraars declareren

Nadere informatie

Evolutie statinegebruik in België 2003-2013

Evolutie statinegebruik in België 2003-2013 Evolutie statinegebruik in België 23-213 Koen Cornelis, stafmedewerker, R&D Met dank aan de medische directie en de cel geneesmiddelen, LCM Samenvatting Statines zijn cholesterolverlagende geneesmiddelen

Nadere informatie

Analyse IDEA contract Apotheek XX

Analyse IDEA contract Apotheek XX Analyse IDEA contract Apotheek XX Copyright Veneficus v.o.f. 0. Inhoudsopgave 0. Inhoudsopgave...2 1. Introductie...3 1.1. Berekenwijze...3 1.2. Benchmarking...3 1.3. Substitutie...3 1.4. Relatie met voorschrijvers...4

Nadere informatie

Sector in beweging: overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen

Sector in beweging: overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen Zorgtrends Farmacie Sector in beweging: overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen 1 Farmacieketen onder druk In de gehele farmacieketen is op dit moment sprake van ingrijpende wijzigingen. Het preferentiebeleid

Nadere informatie

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 31016 Ziekenhuiszorg Nr. 623 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 juni 2015 Hierbij

Nadere informatie

Overzicht Financiering eerste lijn

Overzicht Financiering eerste lijn Overzicht Financiering eerste lijn Wat gaan we doen? Terugblik inventarisatie ZonMw onder 22 praktijkprojecten Overzicht financieringsbronnen Goed voorbeeld In dialoog met Waarom deze workshop? Quickscan

Nadere informatie

Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen

Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen NVTAG Symposium Juridische kaders van HTA 7 juni 2007 Koosje van Lessen Kloeke k.vanlessenkloeke@leijnseartz.com 1 Inleiding -Welke partijen

Nadere informatie

Beleidsdocument aanwijzing preferente geneesmiddelen

Beleidsdocument aanwijzing preferente geneesmiddelen ZORGVERZEKERAARS NEDERLAND Beleidsdocument aanwijzing preferente geneesmiddelen 1. Definities In dit beleidsdocument wordt verstaan onder: geneesmiddel: een geregistreerd geneesmiddel op verstrekking dan

Nadere informatie

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Inhoud presentatie 1. Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik 2. Monitoren voorschrijfgedrag,

Nadere informatie

Transparantie-eisen aan apotheken

Transparantie-eisen aan apotheken Transparantie-eisen aan apotheken Toelichting bij de verplichte informatieverstrekking door apotheken aan consumenten Juni 2013 2 Inhoud 1. Vooraf 5 2. Transparantie-eisen voor apotheken en zorgverzekeraars

Nadere informatie

Ander merk, zelfde werkzame stof! Preferentiebeleid Geneesmiddelen

Ander merk, zelfde werkzame stof! Preferentiebeleid Geneesmiddelen Ander merk, zelfde werkzame stof! Preferentiebeleid Geneesmiddelen De zorgverzekeraars van Achmea (Zilveren Kruis Achmea, OZF Achmea, Interpolis, Avéro Achmea, FBTO, Agis Zorgverzekeringen, Pro Life Zorgverzekeringen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Correspondentie

Nadere informatie

Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne E.M. Brabers en Judith D.

Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne E.M. Brabers en Judith D. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Reitsma-van Rooijen, M., Brabers, A.E.M., Jong, J.D. de. Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een

Nadere informatie

E.I. Schippers. Gelet op artikel 4:81 van de Algemene wet bestuursrecht; Besluit: Artikel 1

E.I. Schippers. Gelet op artikel 4:81 van de Algemene wet bestuursrecht; Besluit: Artikel 1 Besluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van houdende vaststelling van beleidsregels voor het subsidiëren van zorgaanbieders van farmaceutische ANZ-dienstverlening (Beleidskader subsidiëring

Nadere informatie

Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk als premie

Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk als premie Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer adres Kenmerk Directie Zorgmarkten Cure 030 296 81 11 10D0023238

Behandeld door Telefoonnummer  adres Kenmerk Directie Zorgmarkten Cure 030 296 81 11 10D0023238 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11 F 030 296 82 96 E info@nza.nl I www.nza.nl

Nadere informatie

Inleiding. Methode. Resultaten. Vergelijkbaarheid Nederland en Duitsland

Inleiding. Methode. Resultaten. Vergelijkbaarheid Nederland en Duitsland Inleiding Vanaf 2007 is een aantal nieuwe bloedglucoseverlagende middelen geïntroduceerd op de se markt voor de behandeling van diabetes mellitus type 2 (DM2). Het betreft onder andere de dipeptidylpeptidase-4-remmers

Nadere informatie

VRAAG EN ANTWOORD VOORKEURSBELEID GENEESMIDDELEN

VRAAG EN ANTWOORD VOORKEURSBELEID GENEESMIDDELEN VRAAG EN ANTWOORD VOORKEURSBELEID GENEESMIDDELEN OPGESTELD DOOR ORGANISATIES VAN ZORGVERZEKERAARS, ZORGAANBIEDERS EN CONSUMENTEN / PATIËNTEN (ZORGVERZEKERAARS NEDERLAND, LHV, KNMP, NPCF EN CONSUMENTENBOND).

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

(Oostenrijk staat niet in de tabel: Nederland 15miljoen:1800, ruim 8000, geen 6000, rest bij apotheekhoudend arts)

(Oostenrijk staat niet in de tabel: Nederland 15miljoen:1800, ruim 8000, geen 6000, rest bij apotheekhoudend arts) De NZa nodigt u uit om vóór 4 november 2008 schriftelijk uw eigen visie en commentaar in te sturen op de punten die in deze hoofdlijnennotitie aan de orde komen. Wij ontvangen uw commentaar bij voorkeur

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Compensatie eigen risico is nog onbekend

Compensatie eigen risico is nog onbekend Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U

Nadere informatie

ZORGVERZEKERAARS NEDERLAND BELEIDSDOCUMENT GEZAMENLIJK PREFERENTIEBELEID

ZORGVERZEKERAARS NEDERLAND BELEIDSDOCUMENT GEZAMENLIJK PREFERENTIEBELEID ZORGVERZEKERAARS NEDERLAND BELEIDSDOCUMENT GEZAMENLIJK PREFERENTIEBELEID 1. Definities In dit beleidsdocument wordt verstaan onder: apotheekhoudende: apotheker of apotheekhoudende huisarts; geneesmiddel:

Nadere informatie

AHC Algemene Ledenvergadering Update contracten zorgverzekeraars

AHC Algemene Ledenvergadering Update contracten zorgverzekeraars AHC Algemene Ledenvergadering Update contracten zorgverzekeraars 29 mei 2007 Emmy Martens Onderwerpen Zorgmakelaar diensten Belang gezamelijk onderhandelen en contracteren Wat als er geen contract wordt

Nadere informatie

Evaluatie aspecten verplicht eigen risico 2012 en 2013

Evaluatie aspecten verplicht eigen risico 2012 en 2013 Rapportage Evaluatie aspecten verplicht eigen risico 2012 en 2013 - Betalingsregelingen eigen risico Zvw - Sturing met eigen risico 13 mei 2014 Rapport evaluatie aspecten verplicht eigen risico 2012 en

Nadere informatie

C.R.C. Huizinga-Arp. Praktijkorganisatie voor apothekersassistenten

C.R.C. Huizinga-Arp. Praktijkorganisatie voor apothekersassistenten C.R.C. Huizinga-Arp Praktijkorganisatie voor apothekersassistenten Houten 013 9 De bekostiging van de zorg.1 Inleiding 10. Definitie van de zorg 10.3 De kosten van de zorg 10.4 De betalers van de zorg

Nadere informatie

Samen voor een goed en betaalbaar geneesmiddelenbeleid!

Samen voor een goed en betaalbaar geneesmiddelenbeleid! Samen voor een goed en betaalbaar geneesmiddelenbeleid! Afspraken tussen uw apotheekhoudende huisarts en Achmea Achmea heeft met uw apotheekhoudende huisarts afspraken gemaakt over het gebruik van geneesmiddelen.

Nadere informatie

Op welke vragen geeft dit digitale kaartenboek antwoord?

Op welke vragen geeft dit digitale kaartenboek antwoord? Op welke vragen geeft dit digitale kaartenboek antwoord? Wie doet wat in de bekostiging, verstrekking, financiering en het pakketbeheer van specialistische en? Hoe kan een specialistisch worden bekostigd?

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

VRAGEN & ANTWOORDEN GEZAMENLIJKE INKOOP ADD-ON GENEESMIDDELEN 2016 LEUSDEN, OKTOBER 2015. IC Farma. 2015 Zilveren Kruis 1

VRAGEN & ANTWOORDEN GEZAMENLIJKE INKOOP ADD-ON GENEESMIDDELEN 2016 LEUSDEN, OKTOBER 2015. IC Farma. 2015 Zilveren Kruis 1 VRAGEN & ANTWOORDEN GEZAMENLIJKE INKOOP ADD-ON GENEESMIDDELEN 2016 LEUSDEN, OKTOBER 2015 INKOOPPROCEDURE 2016 VERSIE 1.0, 13 OKTOBER 2015 ZILVEREN KRUIS 2015 Zilveren Kruis 1 VRAGEN 1. Gezamenlijke Inkoop

Nadere informatie

Vergelijking van de ontwikkeling van het voorschrijven van de nieuwere bloedglucoseverlagende middelen in Nederland met Duitsland

Vergelijking van de ontwikkeling van het voorschrijven van de nieuwere bloedglucoseverlagende middelen in Nederland met Duitsland Vergelijking van de ontwikkeling van het voorschrijven van de nieuwere bloedglucoseverlagende middelen in met Samenvatting De hiernavolgende berekeningen laten zien dat wanneer een gelijksoortig voorschrijfpatroon

Nadere informatie

Hierbij zenden wij u het antwoord op de door u gestelde vragen op grond van artikel 39 reglement van orde van de gemeenteraad.

Hierbij zenden wij u het antwoord op de door u gestelde vragen op grond van artikel 39 reglement van orde van de gemeenteraad. Fractie ChristeUnie t.a.v. de heer G. Stam Uw brief van 12-12-2013 Ceintuurbaan 56 7941 LV MEPPEL Uw kenmerk Ons kenmerk 217083 Behandeld door T. Niemer Telefoon 14 0522 Bijlage(n) 1 Datum Onderwerp Collectieve

Nadere informatie

Voor 2016 worden de volgende prestaties apart, dat wil zeggen naast de prestatie Terhandstelling van een URgeneesmiddel,

Voor 2016 worden de volgende prestaties apart, dat wil zeggen naast de prestatie Terhandstelling van een URgeneesmiddel, Artikel 1 Beloning van zorgprestaties Net als voorgaande jaren zal Zilveren Kruis in 2016 farmaceutische zorgprestaties separaat van de prestatie Terhandstelling van een UR-geneesmiddel belonen. Voor 2016

Nadere informatie

BK GRZ- Ziekenhuisverplaatste zorg IR V-1-1-1

BK GRZ- Ziekenhuisverplaatste zorg IR V-1-1-1 25 november 2014 1/9 Z-Index Alexanderstraat 11 2514 JL Den Haag Postbus 16090 2500 BB Den Haag T 070-37 37 400 F 070-37 37 401 info@z-index.nl www.z-index.nl KvK: Haaglanden 27177027 Auteurs N. Speksnijder

Nadere informatie

Het aantal zorgverzekeraars is in 2008 opnieuw afgenomen als gevolg van verdere vormen van samenwerking en integratie.

Het aantal zorgverzekeraars is in 2008 opnieuw afgenomen als gevolg van verdere vormen van samenwerking en integratie. Jaarcijfers 2009 Zorgverzekeraars en -financiering November 2009 In dit artikel staat de ontwikkeling van het aantal zorgverzekeraars, en de inkomsten en uitgaven van deze groep in 2007 en 2008 centraal.

Nadere informatie

De zorg en uw portemonnee. Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl

De zorg en uw portemonnee. Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl De zorg en uw portemonnee Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl 12,5 jaar Transparantie Vanaf 2005 ZorgKiezer.nl, nu grootste onafhankelijke zorgsite van Nederland Trends

Nadere informatie

Zorgverlening van uw apotheek minder risico door goede voorlichting

Zorgverlening van uw apotheek minder risico door goede voorlichting Zorgverlening van uw apotheek minder risico door goede voorlichting Medicijngebruik luistert nauw; het is nooit zonder risico. Uit onderzoek blijkt dat 65-plussers twee keer zo vaak in het ziekenhuis belanden

Nadere informatie

Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Kant en Van Gerven over het gebruik van cholesterolverlagers (2070810190)

Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Kant en Van Gerven over het gebruik van cholesterolverlagers (2070810190) Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Kant en Van Gerven over het gebruik van cholesterolverlagers (2070810190) 1 Gaat u in op het verzoek van de patiëntenorganisatie Hartpatiënten Nederland om een

Nadere informatie

Samen voor een goed en betaalbaar geneesmiddelenbeleid!

Samen voor een goed en betaalbaar geneesmiddelenbeleid! Samen voor een goed en betaalbaar geneesmiddelenbeleid! Afspraken tussen uw apotheek en Achmea Achmea heeft met uw apotheek afspraken gemaakt over het gebruik van geneesmiddelen. Deze afspraken dragen

Nadere informatie

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers. Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt

Nadere informatie

Jaarcijfers 2015. Zorgverzekeraars en zorgfinanciering. Veranderingen in 2015. Augustus 2015

Jaarcijfers 2015. Zorgverzekeraars en zorgfinanciering. Veranderingen in 2015. Augustus 2015 Augustus 2015 In het eerste gedeelte van dit artikel staat de ontwikkeling van het aantal zorgverzekeraars centraal. In het tweede deel wordt ingegaan op het financiële resultaat van de zorgverzekeraars

Nadere informatie

Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste reden om te wisselen.

Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste reden om te wisselen. Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne Brabers & Judith de Jong. Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste

Nadere informatie

Zorginkoopbeleid CZ 2015 Farmaceutische zorg

Zorginkoopbeleid CZ 2015 Farmaceutische zorg Zorginkoopbeleid CZ Farmaceutische zorg 2015 Zorginkoopbeleid CZ 2015 Farmaceutische zorg Voorbehoud Gezien de snel wijzigende omstandigheden op het gebied van farmaceutische zorg behoudt CZ zich het recht

Nadere informatie

Toelichting Resultaatbeloning doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen 2015

Toelichting Resultaatbeloning doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen 2015 Toelichting Resultaatbeloning doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen 2015 De toelichting Resultaatbeloning doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen 2015 is een aanvulling op bijlage 6 Resultaatbeloning

Nadere informatie

komen overeen als volgt:

komen overeen als volgt: 2 komen overeen als volgt: Artikel 1 - Definities Verstaan wordt onder: a. AIP Apotheekinkoopprijs, zoals vermeld in de toepasselijke G-standaard van Z-index B.V. b. Apotheek De ruimte van waaruit zorg

Nadere informatie

Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015. 1. Algemeen

Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015. 1. Algemeen Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015 1. Algemeen Dit Reglement is een uitwerking van de modelovereenkomst van de Zorgverzekering BeterDichtbij welke weer een uitwerking is van het Besluit zorgverzekering

Nadere informatie

Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties

Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties In deze bijlage behandelen we kort vijf opties die de gemeente kan inzetten bij de

Nadere informatie

De Raad van State gehoord (advies van.., nummer ); Gezien het nader rapport van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van..

De Raad van State gehoord (advies van.., nummer ); Gezien het nader rapport van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van.. Besluit van houdende wijziging van het Besluit zorgverzekering in verband met het vervangen van de no-claimteruggave door een verplicht eigen risico Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid,

Nadere informatie

voor goede zorg zorg je samen Voorkeursbeleid geneesmiddelen 2014 Hetzelfde geneesmiddel in een ander doosje. Mag dat?

voor goede zorg zorg je samen Voorkeursbeleid geneesmiddelen 2014 Hetzelfde geneesmiddel in een ander doosje. Mag dat? voor goede zorg zorg je samen Voorkeursbeleid geneesmiddelen 2014 Hetzelfde geneesmiddel in een ander doosje. Mag dat? Ja, uw apotheker mag u een voorkeursgeneesmiddel meegeven. Ook al ziet dat er qua

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 2251 6 februari 2012 Beleidsregels ter verdeling besteedbare middelen beheerskosten verbindingskantoren AWBZ 2012 23 januari

Nadere informatie

IDEA Overeenkomst 2016 Apotheekhoudende huisarts

IDEA Overeenkomst 2016 Apotheekhoudende huisarts Apotheekhoudende huisarts A. DE ZORGVERZEKERAAR: De zorgverzekeraars die de Zorgverzekeringswet uitvoeren en handelend onder de naam Zilveren Kruis:< Zilveren Kruis Zorgverzekeringen N.V., statutair gevestigd

Nadere informatie

Aanwijsprocedure artikelpreferente geneesmiddelen voor de periode januari 2016 december 2017 CZ, Delta Lloyd en OHRA

Aanwijsprocedure artikelpreferente geneesmiddelen voor de periode januari 2016 december 2017 CZ, Delta Lloyd en OHRA Aanwijsprocedure artikelpreferente geneesmiddelen voor de periode januari 2016 december 2017 CZ, Delta Lloyd en OHRA 1. Inleiding en definities Dit document bevat de aanwijsprocedure voor artikelpreferente

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Veelgestelde vragen. Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering

Veelgestelde vragen. Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering Veelgestelde vragen Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering Iedereen van 18 jaar en ouder in Nederland is verplicht zich te verzekeren voor de zorgverzekering. De overheid stelt vast welke

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 29 689 Herziening Zorgstelsel Nr. 215 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Zorgverzekeraars in 2013

Zorgverzekeraars in 2013 Zorgverzekeraars in 2013 (Campagne 2014) Consumentenbond Ramona de Jong September 2014 Index Management Samenvatting 1. Introductie 2. Winst zorgverzekeraars 3. Solvabiliteit zorgverzekeraars 4. Bedrijfskosten

Nadere informatie

BELEIDSREGEL BR/CU-7073

BELEIDSREGEL BR/CU-7073 BELEIDSREGEL Stoppen-met-rokenprogramma Ingevolge artikel 57, eerste lid, aanhef en onder b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) beleidsregels

Nadere informatie

[Naam zorgaanbieder/praktijk] [Adres/Postbus] [Postcode en WOONPLAATS] Postcodehuisnummer

[Naam zorgaanbieder/praktijk] [Adres/Postbus] [Postcode en WOONPLAATS] Postcodehuisnummer [Naam zorgaanbieder/praktijk] [Adres/Postbus] [Postcode en WOONPLAATS] Postcodehuisnummer AGB-code: Contractbeheer 030 68 69 177 [briefnr] [datum] Zorgovereenkomst Farmacie 2013 Geachte heer, mevrouw,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 3 Geneesmiddelenconsumptie in Europees perspectief 47

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 3 Geneesmiddelenconsumptie in Europees perspectief 47 Inhoudsopgave in vogelvlucht 7 Hoofdstuk 1 Uitgaven aan farmaceutische hulp 11 1.1 11% meer uitgegeven 11 1.2 De geneesmiddelenkosten 14 1.3 Oorzaken structurele groei 15 1.4 Hardlopers 23 1.5 Marktaandelen

Nadere informatie

Aandoening Indicatie Eerste Consult (intake) Behandeling. Spataderen Niet medisch noodzakelijk Verzekerde zorg* Niet verzekerde zorg

Aandoening Indicatie Eerste Consult (intake) Behandeling. Spataderen Niet medisch noodzakelijk Verzekerde zorg* Niet verzekerde zorg Welkom bij de Mauritsklinieken. Om u vooraf zo volledig mogelijk te informeren over de kosten en procedures van het zorgtraject dat u bij de Mauritsklinieken doorloopt, hebben wij voor u een overzicht

Nadere informatie

Lokaal samenwerken. M.L.A.(Martin) Favié, apotheker. 13 november 2012 PHARMACOM WORKSHOPPROGRAMMA

Lokaal samenwerken. M.L.A.(Martin) Favié, apotheker. 13 november 2012 PHARMACOM WORKSHOPPROGRAMMA Lokaal samenwerken M.L.A.(Martin) Favié, apotheker 13 november 2012 PHARMACOM WORKSHOPPROGRAMMA Programma Actuele marktontwikkelingen farmacie nationaal Dossierhouderschap Ketenzorg en populatiebekostiging

Nadere informatie

Inkoopvoordelen en praktijkkosten apotheekhoudenden 2009, 2010 en 2011

Inkoopvoordelen en praktijkkosten apotheekhoudenden 2009, 2010 en 2011 Rapport Inkoopvoordelen en praktijkkosten apotheekhoudenden 2009, 2010 en 2011 Gevolgen voor flexibel tarief 2011 november 2010 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Inleiding 15 1.1 Uitvoering

Nadere informatie

Inkoopbeleid farmaceutische zorg 2015

Inkoopbeleid farmaceutische zorg 2015 Inkoopbeleid farmaceutische zorg 2015 Vooraf Gezien de snel wijzigende omstandigheden op het gebied van de farmaceutische zorg, behoudt VGZ zich het recht voor om op enig moment dit inkoopbeleid aan te

Nadere informatie

Enquête Overschrijdingen Wijkverpleging 2015

Enquête Overschrijdingen Wijkverpleging 2015 Enquête verschrijdingen Wijkverpleging 2015 Let op: dit PDF-bestand is enkel een handleiding voor het invullen van de vragenlijst. Voor deelname aan de enquête dient u deze online in te vullen. Vraag 1

Nadere informatie

Monitor Werking farmaciemarkt

Monitor Werking farmaciemarkt Monitor Werking farmaciemarkt Analyse van de ontwikkelingen op de farmaciemarkt december 2008 Inhoud 1. Vraagstelling en werkwijze 9 1.1 Aanleiding 9 1.2 Doelstelling monitor 9 1.3 Vraagstelling 9 1.4

Nadere informatie

BELEIDSDOCUMENT VOORKEURSBELEID 2015 CZ, Delta Lloyd en OHRA

BELEIDSDOCUMENT VOORKEURSBELEID 2015 CZ, Delta Lloyd en OHRA BELEIDSDOCUMENT VOORKEURSBELEID 2015 CZ, Delta Lloyd en OHRA 1. Definities In dit beleidsdocument wordt verstaan onder: apotheekhoudende: apotheker of apotheekhoudende huisarts; geneesmiddel: een geneesmiddel,

Nadere informatie

De prestaties en tarieven zijn van toepassing voor cliënten geïndiceerd voor of aangewezen op verblijf.

De prestaties en tarieven zijn van toepassing voor cliënten geïndiceerd voor of aangewezen op verblijf. Bijlage 19 bij circulaire Care/Wlz/15/07c BELEIDSREGEL Extreme kosten zorggebonden materiaal en geneesmiddelen Ingevolge artikel 57, eerste lid, onderdeel b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg

Nadere informatie

GIPeilingen. Ontwikkelingen genees- en hulpmiddelengebruik. Genees- en hulpmiddelen Informatie Project oktober 2007 nr. 28

GIPeilingen. Ontwikkelingen genees- en hulpmiddelengebruik. Genees- en hulpmiddelen Informatie Project oktober 2007 nr. 28 GIPeilingen Ontwikkelingen genees- en hulpmiddelengebruik Genees- en hulpmiddelen Informatie Project oktober 2007 nr. 28 2005 2006 2007 Ontwikkelingen genees- en hulpmiddelengebruik Genees- en hulpmiddelen

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Controleplan farmacie 2015

Controleplan farmacie 2015 Controleplan farmacie 2015 Formele en materiële controle Datum Auteur Status Versie Bestand Afdrukdatum 12-02-2015 Menzis Zorgverzekeraar NV Concept 1.0 Controleplan Farmacie 2015 01-04-2015, Menzis. Alle

Nadere informatie

SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK. Bureau D & O. Hoevelaken, oktober 2015

SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK. Bureau D & O. Hoevelaken, oktober 2015 SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK Bureau D & O 2015 Hoevelaken, oktober 2015 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD... 1 1 INLEIDING... 3 2 BEOORDELING AANBIEDERS ZORGVERZEKERINGEN... 5 3 AANTAL ZORGPOLISSEN... 7

Nadere informatie

3.2 Prestatie extreme kosten van geneesmiddelen (NZa-code M002) Het leveren van geneesmiddelen noodzakelijk voor de zorg, onder

3.2 Prestatie extreme kosten van geneesmiddelen (NZa-code M002) Het leveren van geneesmiddelen noodzakelijk voor de zorg, onder Bijlage 9 bij circulaire AWBZ/Care/11/9c BELEIDSREGEL Extreme kosten zorggebonden materiaal en geneesmiddelen Ingevolge artikel 57, eerste lid, aanhef en onder b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg

Nadere informatie

Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009

Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009 Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009 Er is rust op de zorgverzekeringsmarkt: 96,5% van de verzekerden blijft bij de huidige zorgverzekeraar en scherpt de polis aan Er is een stabiele mobiliteit van

Nadere informatie

Figuur 1: ontwikkeling totaal aantal zorgverzekeraars medio het jaar (bron: Vektis)

Figuur 1: ontwikkeling totaal aantal zorgverzekeraars medio het jaar (bron: Vektis) Jaarcijfers 2010 Zorgverzekeraars en zorgfinanciering December 2010 In het eerste gedeelte van dit artikel staat de ontwikkeling van het aantal zorgverzekeraars in 2008, 2009 en 2010 centraal. In het tweede

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 44403 9 december 2015 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 2 december 2015, kenmerk 873674-144431-Z,

Nadere informatie

Bijlage I: Woningmarktcijfers 1 e kwartaal 2009

Bijlage I: Woningmarktcijfers 1 e kwartaal 2009 Bijlage I: Woningmarktcijfers 1 e kwartaal 2009 De prijs van de gemiddelde verkochte woning daalt met -3,1% in het 1e kwartaal van 2009. De prijs per m2 daalt met -2,6%. De definitieve cijfers komen voor

Nadere informatie

Zorgverzekeraars 2016, prijzen en voorwaarden. December 2015

Zorgverzekeraars 2016, prijzen en voorwaarden. December 2015 Zorgverzekeraars 2016, prijzen en voorwaarden December 2015 Titel Index 1. Introductie 2. Vergelijking basisverzekeringen Budgetpolissen (reguliere) Naturapolissen Restitutiepolissen 3. Conclusies Titel

Nadere informatie

Reactie Patiëntenfederatie NPCF op de VWS visie op geneesmiddelen: Nieuwe geneesmiddelen snel bij de patiënt, tegen aanvaardbare kosten

Reactie Patiëntenfederatie NPCF op de VWS visie op geneesmiddelen: Nieuwe geneesmiddelen snel bij de patiënt, tegen aanvaardbare kosten Bijlage bij: Reactie Patiëntenfederatie NPCF op de VWS visie op geneesmiddelen: Nieuwe geneesmiddelen snel bij de patiënt, tegen aanvaardbare kosten Inleiding Patiëntenfederatie NPCF neemt met belangstelling

Nadere informatie

Notitie toekomst Hulp bij het huishouden in het kader van de Wmo

Notitie toekomst Hulp bij het huishouden in het kader van de Wmo Notitie toekomst Hulp bij het huishouden in het kader van de Wmo Het zojuist afgesloten zorgakkoord Deze notitie is gebaseerd op het regeerakkoord en de ontwikkelingen rond de toekomst van de hulp bij

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Uw verzekering in 2009. 100222-Bijsl SH Algemeen B27

Uw verzekering in 2009. 100222-Bijsl SH Algemeen B27 Stad Holland, een dijk van een zorgverzekeraar Uw verzekering in 2009 100222-Bijsl SH Algemeen B27 Inhoudsopgave De premies Uw verzekering in 2009 Het eigen risico Onze website 3 4 6 7 Revka 37 jaar Holland

Nadere informatie

Nederlandse Zorgautoriteit T.a.v. mr. F.G.H. de Grave Postbus GA UTRECHT. Geachte heer De Grave,

Nederlandse Zorgautoriteit T.a.v. mr. F.G.H. de Grave Postbus GA UTRECHT. Geachte heer De Grave, Nederlandse Zorgautoriteit T.a.v. mr. F.G.H. de Grave Postbus 3017 3502 GA UTRECHT datum Utrecht, 10 november 2008 ons kenmerk 2008-959/DSB/01.01.01/JC/hm voor informatie J. Coolen onderwerp Geneesmiddelenzorg

Nadere informatie

Aanwijsprocedure artikelpreferente geneesmiddelen juli 2015 december 2016 CZ, Delta Lloyd en OHRA

Aanwijsprocedure artikelpreferente geneesmiddelen juli 2015 december 2016 CZ, Delta Lloyd en OHRA Aanwijsprocedure artikelpreferente geneesmiddelen juli 2015 december 2016 CZ, Delta Lloyd en OHRA 1. Inleiding en definities Dit document bevat de aanwijsprocedure voor artikelpreferente geneesmiddelen

Nadere informatie

De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het overstappen in 2012. Stijging van het aantal overstappers zet door.

De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het overstappen in 2012. Stijging van het aantal overstappers zet door. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma- van Rooijen, Anne Brabers en Judith de Jong. De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het

Nadere informatie

CZ-Kwaliteitsmonitor Apotheken 2015. (ook van toepassing op OHRA en Delta Lloyd)

CZ-Kwaliteitsmonitor Apotheken 2015. (ook van toepassing op OHRA en Delta Lloyd) CZ-Kwaliteitsmonitor Apotheken 2015 (ook van toepassing op OHRA en Delta Lloyd) Inhoud 1 Kwaliteit openbare farmacie 2 2 Visie CZ ten aanzien van openbare farmacie 3 3 Doelen in de openbare farmacie 4

Nadere informatie

De zorgverzekeraar: Vriend of vijand?

De zorgverzekeraar: Vriend of vijand? De zorgverzekeraar: Vriend of vijand? Workshop HEAD Congrens 2016 DSW ZORGVERZEKERAAR Houten, Vrijdag 10 juni 2016 Bas Keijzer 2 3 VWS: De Zvw is een wet die iedere nederlander van een breed basispakket

Nadere informatie

Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding.

Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Internet meest gebruikte informatiebron bij zoeken naar passende zorgverzekering Marjan van der Maat &

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 3 Geneesmiddelenconsumptie in Europa 46

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 3 Geneesmiddelenconsumptie in Europa 46 Inhoudsopgave in vogelvlucht 7 Hoofdstuk 1 Uitgaven aan farmaceutische hulp 11 1.1 8% meer uitgegeven 11 1.2 De geneesmiddelenkosten 13 1.3 Oorzaken structurele groei 15 1.4 Hardlopers 21 1.5 Marktaandelen

Nadere informatie

Gevolgen invoering Directe Toegankelijkheid Fysiotherapie

Gevolgen invoering Directe Toegankelijkheid Fysiotherapie Gevolgen invoering Directe Toegankelijkheid Fysiotherapie Project: 0468 In opdracht van: Zorgverzekeraars Nederland Auteur: Philip Mokveld/Marieke Smit Datum: 23 mei 2007 Vektis BV Sparrenheuvel 18 3708

Nadere informatie