'Laat je leven niet bepalen door COPD'

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "'Laat je leven niet bepalen door COPD'"

Transcriptie

1 'Hormoontherapie kent een groot placebo-effect' Alles wat je moet weten over directe anticoagulantia juni 2014 jaargang 28 'Laat je leven niet bepalen door COPD' VAKBLAD VOOR APOTHEKERSASSISTENTEN, FARMACEUTISCH CONSULENTEN EN FARMACEUTISCH MANAGERS Domperidon om borstvoeding te stimuleren

2 juni 2014 jaargang 28 Inhoud Optima Farma 04 Nieuws 06 'Hormoontherapie kent een groot placebo-effect' 10 Domperidon om de borstvoeding te stimuleren 12 'We hebben de stem van de assistenten broodnodig' 14 'Om de paar jaar begint het te kriebelen 16 Hele gezin Van Ess slikt ADHD-medicatie 18 Alles wat je moet weten over directe anticoagulantia 22 'Laat je leven niet bepalen door COPD' 26 Kwaliteitsregisters, waarom? 27 Verenigingsnieuws 08 METHYLFENIDAAT MEE OP REIS? VERKLARING NODIG! BOEGBEELD VAN DE MAAND Wendy Jansen is farmakundige en werkt als apothekersassistent bij Fleir Apotheek Parkwijk in Utrecht. Wendy: "Mijn taak is het bijhouden van het assortiment en het up-to-date houden van de producten in het robotsysteem. Ik ben gespecialiseerd in CVRM, incontinentie en zelfzorg." Melkhormoon Het middel is in opspraak vanwege de cardiale bijwerkingen: domperidon. Opmerkelijk genoeg schrijft Lareb over ditzelfde middel dat het nogal eens offlabel wordt voorgeschreven aan moeders die te weinig borstvoeding aanmaken. Domperidon stimuleert de productie van prolactine, het melkhormoon. En de risico s voor moeder en kind lijken zó klein dat er geen bezwaar lijkt tegen deze toepassing, aldus Lareb. Mits eerst alle andere mogelijkheden zijn geprobeerd: de baby goed en vaak aanleggen. Als verloskundige mijn eigenlijke beroep ben ik hier blij mee. Behalve de oxytocineneusspray (vaak niet verkrijgbaar), is er niet veel voorhanden om moeders met te weinig borstvoeding te helpen. Ik raad kraamvrouwen dus wel eens domperidon aan. En kan daar gelukkig gewoon mee doorgaan. Een heel gezin vertelt in dit nummer hoe het ADHD-medicatie gebruikt en daardoor beter is gaan functioneren. Maar in de media zijn ook tegengeluiden te beluisteren. Professor Trudy Dehue beschrijft in haar boek Betere mensen hoe de farmaceutische industrie ADHD-middelen probeert te promoten, en bijwerkingen als agressie veelal onvermeld laat. Daar ligt wellicht een voorlichtende taak voor de apothekersassistent... Mariël Croon Hoofdredacteur

3 04 OPTIMA FARMA NR 06 - NIEUWS Ook apothekers hebben vitamine D-tekort Slechts een kwart van de apothekers had in maart een goede vitamine D-status, zo blijkt uit onderzoek van Meda Pharma, fabrikant van zelfzorggeneesmiddelen. Tijdens het KNMP-congres op 11 maart 2014 lieten 120 apothekers hun vitamine D-spiegel bepalen in de stand van dit bedrijf. 16 procent had een tekort, 25 procent scoorde onvoldoende, 33 procent voldoende en bij slechts 25 procent was de spiegel goed (meer dan 75 mmol/l). Een halfjaar ervoor, tijdens het najaarscongres in oktober, hadden meer apothekers een goede vitamine D-status: 46,5 procent. Het verschil wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat de zonkracht tussen oktober en maart in Nederland te zwak is om voldoende vitamine D aan te maken. Vitamine D slikken, lijkt dus het devies. Zeker omdat een tekort steeds meer ongunstige effecten lijkt te hebben. Zo hebben mannen met een verhoogd risico op prostaatkanker meer kans dat ze daadwerkelijk een agressieve vorm van deze kanker krijgen als ze een ernstige vitamine D-deficiëntie hebben (minder dan 12 µg/l). Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek onder zowel blanke als donkere mannen. Zelfzorg goedkoper dan middel op recept Patiënten die met een eenvoudige klacht naar de huisarts gaan, betalen tot wel drie keer meer voor een geneesmiddel op doktersrecept dan wanneer ze dit als zelfzorgmiddel kopen bij een apotheek of drogist. Dat blijkt uit berekeningen van de Consumentenbond. Een voorbeeld: ketoconazolzalf op recept kost E 17,58 per 30 gram, een vergelijkbaar zelfzorgmiddel, miconazol 30 gram zalf, kost E 5,50. Bovendien komt op de productprijs nog E 12,00 extra: E 6,00 voor de receptverwerking in de apotheek en E 6,00 voor de eerste terhandstelling. Apotheekmedewerkers slecht beschermd bij prikaccidenten Apothekers en apothekersassistenten zijn vaak niet gevaccineerd tegen hepatitis B, en daardoor weinig beschermd tegen prikaccidenten. In 2013 waren er bij de PrikPunt-meldlijn 36 meldingen van apotheekmedewerkers. Daarvan waren er maar twee gevaccineerd tegen hepatitis B. Van de 36 meldingen waren er 33 met een laag risico, en kans op besmetting met het hepatitis B-virus. Hepatits B geeft, bij besmet bloed, het grootste besmettingsrisico: 30 procent. Bij hepatitis C is dat 3 procent en bij hiv 0,3 procent. Het goede nieuws is: tegen hepatitis B is preventieve bescherming mogelijk door vaccinatie. Dat geldt niet voor hepatitis C en hiv. Een prikaccident kan zich in de apotheek voordoen bij het terugbrengen van gebruikte naalden, wanneer de containers overvol zijn. Of bij het prikken van patiënten om bijvoorbeeld de glucosespiegel te bepalen. In zo n geval is het belangrijk de PrikPunt-meldlijn te bellen ( ). Soms is snelle actie geboden. Wanneer er een hoog besmettingsrisico bestaat, is het zaak dat er binnen twee uur een diagnose is gesteld, en liefst ook actie is ondernomen. Bij mogelijke hiv-besmetting is het belangrijk om post-expositieprofylaxe (PEP) te krijgen: de antivirale middelen die ook hiv-geïnfecteerde patiënten gebruiken. Bij mogelijke hepatitis B-besmetting is het belangrijk om binnen 24 uur hepatitis B-immunoglobuline toegediend te krijgen. Maar hier geldt het aloude motto: voorkomen is beter dan genezen. Stimuleer het gebruik van veiligheidsnaalden. En laat je vaccineren... >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

4 JUNI 2014 JAARGANG 28 Meer oogklachten door generieke oogdruppels Generieke oogmiddelen tegen glaucoom geven meer oogklachten, mogelijk zelfs blindheid. Dat zegt prof. dr. Hans Lemij, oogarts in het Oogziekenhuis in Rotterdam. Glaucoom, vroeger groene staar genoemd, is een oogaandoening waarbij het vocht binnen in het oog moeilijk weg kan. De oogzenuw raakt beschadigd en de patiënt kan slechter zien. Glaucoom wordt in de helft van de gevallen ontdekt bij de opticien, doordat de oogboldruk verhoogd is. Maar wanneer de druk normaal is, wordt glaucoom vaak pas heel laat ontdekt. Dan ligt blindheid op de loer. Generieke middelen geven meer bijwerkingen, zegt Lemij. Dat komt doordat de samenstelling van de hulpstoffen varieert. Dat heeft invloed op de werkzame stof: de concentratie kan verschillen en de stof dringt niet altijd even goed door in het oog. En in sommige plastic flesjes slaat de werkzame stof neer, wat de concentratie verlaagt. Veel patiënten, 5 tot 10 procent, hebben na de overstap op een generiek middel een hogere oogdruk, zegt Lemij. Of ze hebben last van prikken, branden, roodheid of lichtschuwheid. Het leidt tot meer bezoeken aan de poli. >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> Antipsychotica maken dik Antipsychotica geven een flinke gewichtstoename bij patiënten. Hoe langer de geneesmiddelen worden gebruikt, des te groter het effect, zo blijkt uit Maastrichts onderzoek onder leiding van psychiater Maarten Bak. Daartoe werden ruim driehonderd studies samengevoegd. Uit de analyse bleek dat bijna alle vormen van antipsychotica leidden tot gewichtstoename. Een groot deel van de mensen kwam meer dan 7 procent aan en had een verhoging van de BMI. Bij sommige middelen was de gewichtstoename zelfs meer dan 10 kilo binnen een jaar. In Nederland gebruiken ongeveer mensen deze geneesmiddelen. Door de gewichtstoename lopen patiënten kans op bijvoorbeeld diabetes. Daarom pleit Bak voor aandacht voor dit probleem: Obesitas is wereldwijd al een groot probleem. Bij psychiatrisch patiënten is dat nog veel groter en te weinig erkend, net als het verhoogde risico op diabetes en metaboolsyndroom. Patiënten, psychiaters en artsen moeten zich daarvan meer bewust zijn. Bak vindt dat psychiatrisch patiënten meer goede voorlichting moeten krijgen en gestimuleerd moeten worden om meer te bewegen en gezonder te eten.

5 06 6OPTIMA FARMA NR 06 - INTERVIEW OESTROGENEN ZIJN MINDER EFFECTIEF DAN GEDACHT BIJ OPVLIEGERS EN ANDERE OVERGANGSKLACHTEN. DAT STELT HOOGLERAAR VOORT- PLANTINGSGENEESKUNDE FRANS HELMERHORST VAN HET LEIDS UNIVERSI- TAIR MEDISCH CENTRUM OP GROND VAN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK. BOVENDIEN LIJKEN ZE DE KANS OP HARTAANDOENINGEN EN KANKER TE VERHOGEN. ALLE NEDERLANDSE DOKTERS VOLGEN HET MOTTO NIET SCHADEN. door: Frits Baltesen en Mariël Croon Hormoontherapie kent een groot placebo-effect Welke klachten ervaren vrouwen volgens u in de praktijk als lastige overgangsklachten? Als gynaecoloog in een academisch ziekenhuis zie ik patiënten met overgangsklachten met een abnormale menopauze, die bijvoorbeeld al heel vroeg in de overgang komen. Soms ook door behandelingen tegen kanker, waarbij de eierstokken blijvend aangetast worden. Vrouwen met een normale menopauze hebben vaak véél klachten en vragen zich af of daar een hormonale oorzaak voor is. De meest gehoorde klachten zijn opvliegers en nachtelijk transpireren. Wanneer is er reden voor behandeling? Vóór het inzetten van een behandeling is het verstandig om te kijken of de klachten een andere oorzaak kunnen hebben. Opvliegers worden niet altijd veroorzaakt door oestrogeentekort, maar soms ook door schommelingen in de suikerhuishouding, een hoog cholesterolgehalte, hypertensie, schildklierproblemen, neurologische afwijkingen (migraine, Parkinson, MS), paniek, angst, sommige zeldzaam voorkomende tumoren. Medicijnen kunnen opvliegers als bijwerking hebben. Dat geldt bijvoorbeeld voor sulfonylureumderivaten, co-trimoxazol, nitroglycerine, calciumantagonisten, ACEremmers, methotrexaat, aromataseremmers, tamo-xifen, nicotinezuur, statinen. Nachtelijk zweten komt ook voor bij bijvoorbeeld Hodgkinziekte. Als er sprake is van oestrogeentekort, dan ga je als dokter een afweging maken tussen werking en bijwerking van een therapie. Doe ik meer goed dan kwaad? In hoeverre zijn de klachten afhankelijk van de leeftijd van de vrouw: heeft iemand op haar 45ste andere klachten dan een vrouw van 55? Overgangsklachten, dus klachten die gepaard gaan met onregelmatig vaginaal bloedverlies, komen veelal voor bij jongere vrouwen. Klachten vanwege vaginale atrofie komen meer voor in de wat oudere groep vrouwen, die de overgang al achter de rug hebben. Wanneer zijn hormonen in te zetten bij een behandeling van overgangsklachten? Er is een enorm placebo-effect. Uit een belangrijke studie blijkt dat ook bij vrouwen die een placebo kregen, het aantal opvliegers daalde: niet 75 procent maar 58 procent. We moeten de geringe werking afzetten tegen

6 JUNI 2014 JAARGANG 28 CV prof. Frans Helmerhorst Frans M. Helmerhorst (1949) haalde zijn artsexamen (1978) en promoveerde (1981) aan de Universiteit van Amsterdam. Na zijn opleiding tot gynaecoloog (Universiteit van Leiden, ) werd hij hoofd van de afdeling reproductieve geneeskunde van het Leids Universitair Medisch Centrum. Sinds 2004 is hij hier hoogleraar. de bijwerkingen. Voorheen dachten we dat hormonale suppletietherapie beschermde tegen hartinfarct en beroerte, maar begin deze eeuw bleek uit een groot, vijftien jaar durend gerandomiseerd onderzoek onder duizenden vrouwen dat tijdens hormoontherapie arteriële ziekten juist meer voorkwamen. Borstkanker, met in Nederland al een relatief hoge incidentie, komt tweemaal zo veel voor tijdens HST-gebruik. Kortom, niet schaden blijft een belangrijk motto. Alleen oestrogeen of ook andere hormonen; eventueel in combinatie met andere geneesmiddelen? Allereerst moet je nagaan of er geen contra-indicaties voor oestrogenen zijn zoals risico op arteriële ziekten (roken, overgewicht, diabetes mellitus, hypertensie), op veneuze trombose (zoals trombose in de anamnese of in de familie) en risico op borstkanker. Oestradiolpleisters geven minder kans op veneuze trombose dan orale middelen. Bij vrouwen die nog een baarmoeder hebben, moet de opbouw van het endometrium door oestrogenen worden tegengegaan door gestagenen. Dat kan per pil, continu of discontinu (bijvoorbeeld vier weken alleen oestradiol en de laatste twee weken wordt er een gestageen aan toegevoegd). Een gestageenhoudend spiraal is ook mogelijk. Hoe lang je hormoontherapie dan gebruikt? De NHG-standaard adviseert na drie maanden een evaluatie. Ik doe dat al na één maand, want als dan de klachten niet zijn afgenomen, is het vrij zinloos deze therapie voort te zetten. Wat zijn de alternatieven voor HST? Er is geen overtuigend bewijs dat fyto-oestrogenen opvliegers en nachtelijk zweten voorkomen, of dat lichaamsbeweging helpt tegen opvliegers, of effectiever is dan hormoontherapie of yoga. SSRI s, SNRI s, clonidine en gabapentine zijn bewezen effectief, maar minder dan oestrogenen. Daar komt bij dat de bijwerkingen het gebruik in de weg staan. Hun waarde is dus beperkt, en dan nog enkel bij vrouwen met veel klachten bij wie oestrogeengebruik is gecontraindiceerd, zoals vrouwen met doorgemaakte borstkanker. "De FDA heeft een lage dosis van het antidepressivum paroxetine ter verlichting van opvliegers goedgekeurd. In Europa is dat niet het geval. Je vraagt je af of vrouwen die goed reageren op placebo, juist goed reageren op deze middelen. Dat zou een mooi onderzoek zijn. Hebben we in Nederland een conservatief of een progressief beleid op dit gebied? Nederlanders zijn geen grote medicijngebruikers. Bovendien hebben we wijze poortwachters. Alle Nederlandse dokters, van eerste tot en met de derde lijn, volgen het motto niet schaden. << Oestradiolpleisters geven minder kans op veneuze trombose dan orale middelen

7 08 8OPTIMA FARMA NR 06 - VAKANTIE-INFO GENEESMIDDELEN ZOALS METHYLFENIDAAT EN DEXAMFETAMINE VALLEN ONDER DE OPIUMWET. OM GENEESMIDDELEN DIE EEN OPIUMWETMID- DEL BEVATTEN LEGAAL MEE OP REIS TE NEMEN, IS EEN VERKLARING NODIG. LICHT PATIËNTEN TIJDIG IN. door: Doerine Postma, Laboratorium der Nederlandse Apothekers Methylfenidaat mee op reis? Verklaring nodig! Wie op vakantie gaat naar een Schengenland (zie kaartje) met geneesmiddelen die onder de Opiumwet vallen, heeft een Schengenverklaring nodig. De voorschrijvend arts moet deze verklaring ondertekenen. De patiënt moet deze vervolgens opsturen naar Farmatec, dat de verklaring controleert op volledigheid en echtheid, en bovendien de inschrijving van de arts in het BIG-register controleert. Als alles in orde is, wordt het document gewaarmerkt, gelegaliseerd en teruggestuurd. Per verklaring mag maximaal één geneesmiddel genoteerd worden, en mogen maximaal vier verschillende reisbestemmingen genoemd worden. Een Schengenverklaring is dertig dagen geldig. Mocht de reis langer zijn, dan moeten per geneesmiddel meerdere verklaringen aangevraagd worden. Niet-Schengenlanden Voor het reizen met geneesmiddelen die onder de Opiumwet vallen naar landen buiten het Schengengebied, is een Engelstalige medische verklaring nodig. De verklaring volgt dezelfde route, moet ingevuld en ondertekend zijn door de voorschrijvend arts en opgestuurd worden naar Farmatec. Als de patiënt reist naar een land dat is aangesloten bij het

8 JUNI 2014 JAARGANG 28 Landen binnen Schengengebied België Denemarken Duitsland Estland Finland Frankrijk Griekenland Hongarije Italië Letland Litouwen Luxemburg Malta Noorwegen Oostenrijk Polen Portugal Slovenië Slowakije Spanje Tsjechië IJsland Zweden Zwitserland Schengenlanden Niet aangesloten landen binnen Europa Welke medicijnen zijn Apostilleverdrag moet de verklaring ook voorzien worden van een Apostillestempel. Reist de patiënt naar een niet aangesloten land, dan moet de Engelstalige verklaring gelegaliseerd worden door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Voor een Engelstalige medische verklaring is er geen maximum aan het aantal geneesmiddelen dat genoteerd mag worden. Deze verklaring is maximaal één jaar geldig (vanaf de briefdatum), als er geen wijziging plaatsvindt in de medicatie en dosering. De verklaring is vaker te gebruiken binnen dat jaar. Ten slotte dient de patiënt (of verzorgende) contact op te nemen met de ambassade of het consulaat van het betreffende land in Nederland om te achterhalen of eventueel aanvullende documenten nodig zijn. Rol apotheek De patiënt is zelf verantwoordelijk voor bovenstaande verklaring(en). Maar als apothekersassistent kun je (de ouders van) methylfenidaatgebruikers tijdig attenderen op de vereiste papieren. Het proces bij Farmatec kan vier weken in beslag nemen, dus het is belangrijk op tijd de aanvragen te doen. De apotheek kan helpen met het verstrekken van een medicijnpaspoort als ondersteuning bij de Schengenverklaring of de Engelstalige medische verklaring, maar zo n paspoort vervangt de verklaring niet. Verder kun je de patiënt adviseren om geneesmiddelen in de originele verpakking van de apotheek mee te nemen op vakantie. Lever, indien geen originele verpakking van de fabrikant wordt verstrekt, bij elke verpakking een bijsluiter. << verboden? Onbezorgd op vakantie in Europa? In veel landen is bezit en gebruik van bepaalde medicijnen streng verboden. Heeft u ze toch nodig, vraag dan een Schengenverklaring aan! Dus, gaat u op vakantie? Regel het via Let op: dit kan enige weken duren! Voorbeelden van deze medicijnen: slaap- en kalmeringsmiddelen (bijv. diazepam, oxazepam), sterke pijnstillers (bijv. morfine), ADHD-middelen (bijv. methylfenidaat (Ritalin, Concerta)) en medicinale cannabis. Meer informatie vind je op Een poster over de Schengenverklaring is op te vragen via

9 10 10OPTIMA FARMA NR 06 - TERATOLOGIE INFORMATIE SERVICE door: Anneke Passier, Teratologie Informatie Service, Lareb, den Bosch Domperidon om borstvoeding te stimuleren TIS Bij de Teratologie Informatie Service (TIS, onderdeel van Lareb) kunnen zorgverleners terecht met vragen over het effect van onder andere geneesmiddelgebruik op de zwangerschap, het ongeboren kind en de borstvoeding. De TIS telefoondienst is bereikbaar op werkdagen van 9-17 uur op Op onze website kun je zelf zoeken in de meest recente informatie uit Geneesmiddelen, Zwangerschap en Borstvoeding, zie

10 JUNI 2014 JAARGANG 28 DOMPERIDON IS IN NEDERLAND VRIJ VERKRIJGBAAR. HET GENEESMIDDEL WORDT GEBRUIKT BIJ MAAGKLACHTEN, MISSELIJKHEID EN BRAKEN. MAAR HET WORDT OOK WEL EENS OFF-LABEL VOORGESCHREVEN OM DE AAN- MAAK VAN BORSTVOEDING TE STIMULEREN. DE TERATOLOGIE INFORMATIE SERVICE KRIJGT HIEROVER REGELMATIG VRAGEN. Als een moeder onvoldoende melk aanmaakt voor haar baby, kunnen het beste eerst natuurlijke oplossingen worden geprobeerd, zoals vaker en op de juiste manier aanleggen. Geneesmiddelgebruik komt alleen in aanmerking in bijzondere situaties, bijvoorbeeld bij een moeder die kolft voor haar zieke of premature baby. Domperidon kan de melkproductie stimuleren doordat het middel de concentratie prolactine in het bloed van de moeder verhoogt. Prolactine is een hormoon dat het borstklierweefsel stimuleert. Melkproductie In enkele studies is de hoeveelheid melk gemeten bij vrouwen die een paar weken na het starten van de borstvoeding domperidon gingen gebruiken. Daaruit bleek dat als zij gedurende 1 tot 2 weken driemaal daags 10 mg domperidon gebruiken de melkproductie inderdaad toeneemt; met gemiddeld 75 tot 95%. In andere studies is onderzocht of een hogere dosering een nog beter effect heeft. Dat was niet zo: verhoging van de dosis naar driemaal daags 20 mg gaf geen duidelijke extra toename van de melkproductie, maar wel meer milde bijwerkingen. Risico voor de baby Hoe zit het met de overgang van domperidon naar de melk? Kan de baby er via de borstvoeding last van krijgen? Uit metingen blijkt dat er maar heel weinig domperidon overgaat naar de melk. Bovendien is de orale biologische beschikbaarheid klein (zo n 15%), met andere woorden: als domperidon al via de borstvoeding bij de baby terechtkomt, kan er maar heel weinig vanuit de maag worden opgenomen. Er zijn dan ook tot nu toe geen bijwerkingen bij zuigelingen beschreven. Het risico voor de baby is dus bij kortdurend gebruik door de moeder minimaal. Risico voor de moeder In 2013 ontstond twijfel over de veiligheid van domperidon vanwege mogelijke ernstige bijwerkingen op hart en bloedvaten (inclusief hartdood). Deze bijwerkingen werden vooral gezien bij patiënten ouder dan 60 jaar, bij doseringen hoger dan 30 mg/dag, en bij gebruik van risicoverhogende comedicatie. Hoogstwaarschijnlijk heeft dit geen gevolgen voor jonge, gezonde moeders die kortdurend een lage dosering domperidon gebruiken. De bijwerkingen werden immers gezien bij personen en onder omstandigheden die niet met hen vergelijkbaar zijn. Alleen bij vrouwen met een hartaandoening en bij gebruik van andere middelen die het hartritme beïnvloeden of die de afbraak van domperidon vertragen, is het belangrijk om extra voorzichtig te zijn met domperidon. Stoppen van de behandeling Hoe lang moet domperidon gebruikt worden om het beste effect te krijgen? En blijft de melkproductie op peil na staken van de behandeling? Daarover is helaas niet veel bekend. In de meeste onderzoeken is alleen het effect van een korte behandeling (1-2 weken) bestudeerd. Maar in twee andere studies is wel gemeten dat de melkproductie niet terugliep als de dosering over een periode van 2-4 weken langzaam wordt afgebouwd. Conclusie Bij onvoldoende melkproductie zijn natuurlijke oplossingen, zoals vaak en op de juiste manier aanleggen, altijd eerste keus. Uit meerdere studies blijkt dat de melkproductie toeneemt na kortdurend gebruik van domperidon (driemaal daags 10 mg gedurende 1-2 weken). Om de melkproductie op peil te houden is het advies om over een periode van enkele weken de dosis langzaam af te bouwen. Langdurig gebruik en gebruik van hogere doseringen domperidon worden afgeraden omdat dat niet zinvol is en om het risico voor moeder en baby zo klein mogelijk te houden. <<

11 12 OPTIMA FARMA NR 06 - VERENIGING OPTIMA FARMA OPTIMA FARMA IS DE BEROEPSVERENIGING VAN APOTHEKERSASSIS- TENTEN. EEN STERKE ORGANISATIE IS NODIG VOOR DE PROFESSIONALI- SERING VAN HET VAK EN DE KWALITEIT VAN HET APOTHEEKTEAM. HET LIDMAATSCHAP BIEDT BOVENDIEN HET HANDBOEK DE APOTHEKERS- ASSISTENT EN EEN GEACCREDITEERDE NASCHOLING. APOTHEKER HARM SANDERS SLOOT EEN GROEPSLIDMAATSCHAP AF VOOR ZIJN TEAM. door: Frits Baltesen en Mariël Croon We hebben de stem van de assistenten broodnodig Wij kunnen als apotheker wel vertellen sistenten onder al het gedoe van het wat we anders willen in de apotheek, preferentiebeleid en de onduidelijkheid maar het meest lijden de apothekersas- over het eerste-uitgiftetarief, zegt Speciale aanbieding Wie meteen voor twee jaar lid wordt, ontvangt gratis het boek De apothekersassistent van Peter Felen met daarbij de geaccrediteerde e-learning De apothekersassistent. Ook ontvangen nieuwe leden een geaccediteerde e-learning van Accredidact. Tevens geldt bij een lidmaatschap een 50% korting op de KNMP-kennistesten. Naast het onafhankelijke vakblad Optima Farma krijgen leden voortaan maandelijks een actuele digitale nieuwsbrief. Een lid betaalt s 49,50 per jaar. Wordt het hele team (minstens 10 personen) lid, dan daalt de contributie met 10% per jaar*. Bestaat het team uit 4-9 personen, dan geldt 5% korting. Meer info over het groepslidmaatschap is te vinden op *Voor apothekers die (een deel van) het lidmaatschapsgeld betalen, is de bijdrage fiscaal aftrekbaar. apotheker Harm Sanders van Service Apotheek Elderveld in Arnhem. Juist nu hebben we de apothekersassistenten broodnodig om duidelijk te maken wat zich in de apotheek afspeelt. Sanders en zijn collega Tim Zaagman besloten voor hun apotheekteam collectief het lidmaatschap van beroepsvereniging Optima Farma af te sluiten. Naast een groepskorting van 10% krijgt elke assistent het handboek De apothekersassistent van Peter Felen met de bijbehorende geaccrediteerde e-learning. Nieuwe leden krijgen ook nog een geaccediteerde e-learning van Accredidact en bovendien korting op de KNMP-kennistesten. Eén van hun twaalf assistenten, Linda van der Velde, doet mee omdat ze een krachtige beroepsvereniging belangrijk vindt. Vooral naar buiten toe: naar andere zorgverleners, naar zorgverzeke-

12 JUNI 2014 JAARGANG 28 raars en de politiek. Om uit te dragen dat we geen vakkenvuller zijn, maar dat we een grote verantwoordelijkheid hebben, dat het een pittige opleiding is en er veel van ons wordt gevraagd. Actieve houding Sanders: Ik wil assistenten met een actieve houding, en dat is precies wat Optima Farma uitdraagt. Het collectieve lidmaatschap is een extra prikkel om actief aan de slag te gaan en nascholingen te volgen. Als we als apotheek een professionele uitstraling willen hebben, moet het duidelijk zijn wat je personeel doet en kan. De tijd dat de apothekersassistent achteroverleunt en doet wat de apotheker zegt, is gelukkig voorbij. Sanders stelde twee eisen voordat hij toestemde met het collectieve lidmaatschap. Elk lid van zijn team moest zich inschrijven in het Kwaliteitsregister Apothekersassistenten Openbare Farmacie (KAOF). En allemaal moesten ze de e-learningcursus volgen die hoort bij het handboek. Heel bijzonder, vindt Sanders, een boek over hun werk. Deskundig personeel Optima Farma is niet alleen de naam van de bekende beroepsvereniging voor apothekersassistenten maar ook van het gelijknamige, onafhankelijke vakblad voor deze doelgroep. Een krachtige vereniging helpt apothekers om de kwaliteit van het apotheekteam hoog te houden, met geaccrediteerde nascholingen (met korting), een vakblad en congressen. Deskundige en betrokken medewerkers, die bij voorkeur zijn ingeschreven in het kwaliteitsregister, zijn onontbeerlijk voor hoogwaardige zorgverlening in de apotheek. Een beroepsvereniging met een grote achterban kan veel bereiken, als Optima Farma spreekt met bijvoorbeeld het ministerie van VWS en de KNMP. Apothekersassistent Van der Velde en haar collega s lezen Optima Farma met plezier. Ik lees graag over hoe anderen praktische problemen in hun apotheek oplossen en hoop dat velen lid worden van de beroepsvereniging. << 'De tijd dat de apothekersassistent achteroverleunt en doet wat de apotheker zegt, is gelukkig voorbij'

13 14 Na een paar jaar 14OPTIMA FARMA NR 06 - DE APOTHEKERSASSISTENT begint het te kriebelen door: Edwin Bos 'We spreken de taal van de apothekersassistenten; dat is heel fijn samenwerken

14 JUNI JUNI JAARGANG APOTHEKERSASSISTENT EN FARMAKUNDIGE MANON KRIKHAAR IS AMBI- TIEUS. MET HAAR EIGEN BEDRIJF, DAT ZE IS GESTA RT MET TWEE VROUWEN, ADVISEERT ZE APOTHEKERS BIJ HET MANAGEN VA N DE APOTHEEK. IK HEB LEF, DUS DIT PAST WEL BIJ ME. Manon Krikhaar wil zo veel mogelijk ontdekken in de farmacie. Na het diploma voor apothekersassistent ging ze direct door naar Farmakunde. Tijdens een stage bij apotheekketen Mediq ondersteunde ze meerdere apotheken tegelijk, dat sprak haar wel aan. Krikhaar organiseerde de eerste Bloedsuikerdag voor alle Mediqapotheken in Nederland. Ook was ze betrokken bij het opzetten van de eerste- en tweede-uitgiftebegeleiding. Nog vóór de diploma-uitreiking van Farmakunde had Krikhaar haar eerste baan al te pakken: formulemanager bij Service Apotheken. Maar na twee jaar apothekers en apotheekteams begeleiden bij farmaceutische projecten was het tijd voor iets nieuws. Krikhaar vond een baan bij Fagron, leverancier van kanten-klare bereidingen. Ze gaf adviezen over dermatologische producten aan huisartsen, dermatologen en kinderartsen. Bij Fagron heb ik veel geleerd en inspirerende mensen ontmoet. Maar na vier jaar begon het weer te kriebelen, vertelt Krikhaar. Ze wilde terug naar de apotheek. Sinds haar afstuderen in 2008 is er veel niet meer hetzelfde. Het preferentiebeleid heeft alles veranderd. Zorgverzekeraars hebben veel meer macht en apotheken hebben het financieel zwaar. Krikhaar besluit apothekers te gaan helpen. Een eigen bedrijf is altijd een droom van me geweest. En ik heb lef, dus dat past wel bij me, vertelt Krikhaar. In die periode ontmoet ze apothekersassistente Saskia ter Buurkes de Vries en verpleegkundige Mijke de Bruijn. Het klikt meteen tussen de drie. Begin dit jaar starten ze samen het bedrijf Apotheek Partners. Veel apothekers hebben mooie ideeën voor betere zorg, maar die blijven vaak binnen de muren van één apotheek. Wij willen alle apotheken laten profiteren van de beste ideeën, zegt Krikhaar. Samen met haar twee partners adviseert Krikhaar apothekers hoe zij de apotheek nog beter kunnen organiseren. Ze geeft verkooptrainingen aan apotheekteams, ondersteunt apothekers met producten zoals een track-and-trace-systeem en biedt hulp bij zorgprojecten. Hoe reageren de apothekers en apothekersassistenten op jullie? Omdat ons idee goed aansluit bij de praktijk krijgen we veel leuke reacties. En dat we drie vrouwen zijn, spreekt ook wel aan. Wat is jullie drijfveer om dit te doen? Met die vraag begint bijna elk gesprek met een apotheker, vertelt Krikhaar. We hebben alle drie een passie voor dit vak. En we spreken de taal van de apothekersassistenten; dat is heel fijn samenwerken. Apotheek Partners is nu vier maanden bezig. Hoe gaan de zaken? Onze eerste opdrachten zijn binnen. Verder doen we er alles aan om onze naam overal bekend te maken... <<

15 16 OPTIMA FARMA NR 05 - DE PATIËNT HET GEZIN VAN ESS GEBRUIKT SINDS DRIE JAAR ADHD-MEDICATIE. VOOR- DAT DE OUDERS DE JUISTE DOSERINGEN EN MIDDELEN HADDEN GEVON- DEN, MOESTEN ZE VEEL ZELF UITZOEKEN EN BARRIÈRES OVERWINNEN. HET GAAT INMIDDELS EEN STUK BETER MET IEDEREEN: MATTEO (5) KRIJGT NU COMPLIMENTEN VAN ZIJN JUF. door: Frits Baltesen Hele gezin Van Ess slikt ADHD-medicatie

16 JUNI 2014 JAARGANG 28 Taran van Ess (9) is opgeleefd sinds hij drie jaar geleden ADHD-medicatie ging gebruiken: Ik word er rustiger van. Ik merk het verschil niet zo, maar anderen wel. Als ik een keer vergeet een pil te nemen, krijg ik een rebound. Dan ben ik extra opgewonden, druk en kan me slecht concentreren. Dan wil ik mijn hoofd vrijmaken en doen wat ik zelf wil, niet wat mij wordt voorgeschreven. In de eerste klas van de basisschool viel Taran op door zijn drukke gedrag, vertelt Anita Kentie. Hij vond het in de kring heel moeilijk op zijn beurt te wachten. Toen realiseerden we ons dat hij altijd al druk was. In zijn wieg zat hij snel op om te kijken. Overdag sliep hij nooit langer dan een kwartier achter elkaar. Op de crèche vonden ze hem demanding. Het was niet makkelijk voor Henk en Anita te ontdekken wat er met Taran was. De school was afhoudend: toen Anita een keer vroeg of het misschien ADHD kon zijn, zei de juf: "Die term mogen we op school niet gebruiken." Hun huisarts vond ADHD maar onzin. Anita: Bij onze relatietherapeut werd alles duidelijk. Ik herkende het vergeetachtige en chaotische van Henk. Henk: Vroeger had ik dat hyperactieve. Ik kreeg veel verkeersboetes. Balletpakje vergeten Anita: Ik kon mijn zorgtaken niet goed combineren met mijn werk en dacht terug aan mijn jeugd: ik was altijd degene die mijn bril liet liggen bij gym en vergat vaak mijn balletpakje. Ik wilde het liefst naar de kunstacademie, maar dacht dat ik zou verzanden in complete chaos. Daarom ging ik bouwkunde studeren. De relatietherapeut zei uiteindelijk: Dat jullie niet in staat zijn jullie problemen op te lossen, is geen kwestie van onwil, maar van onmacht. Ze dacht bij Henk aan ADD en bij Anita aan ADHD. En zei erbij: de beste manier om uit te vinden of jullie het hebben is de medicijnen te slikken. De huisarts verwees door naar de psychiater. Ook hun tweede kind Matteo (5) deed het slecht in groep 1. Anita: In de klas reageerde hij op alle prikkels. Hij deed niets: als hij een schaar moest pakken, kwam hij iemand tegen en was daarna vergeten dat hij een schaar ging halen. Aan het eind van de dag was hij moe en moest veel huilen. Methylfenidaat en Concerta Dat is nu allemaal voorbij. De kinderen slikken dagelijks methylfenidaat en in het weekend Concerta, omdat ze dan minder structuur hebben. Anita stopte met werken en neemt in het weekend en op een drukke dag (kinderfeestje) Concerta. Henk neemt doordeweeks af en toe methylfenidaat en in het weekend altijd Concerta: Dat vind ik het prettigst. Dan gaat het fijn met de kinderen. Het is ongelooflijk dat het zo n effect heeft op de harmonie in mijn gezin. Het echtpaar moest zelf uitvinden wat de goede doseringen waren, wat de beste tijd voor de inname was en het beste middel. In het begin slikte Henk iets te veel, waardoor hij agressief werd. Of ze merkten dat de tabletjes voor de kinderen steeds eerder waren uitgewerkt. Met Concerta vatten ze moeilijker slaap, daarom krijgen de kinderen in het weekend ook melatonine. Het gezin moest leren omgaan met de rebounds. Henk: De normale klachten van ADHD en ADD komen dan in tienvoud terug het duurt ongeveer een half uur. Ik reageer dan feller en bozer. Ik ben een keer enorm uitgevallen tegen een koerier die een pakje bracht. Anita: Door de innametijden en doseringen beter te plannen, beperk je die rebounds. In dat opzicht werkt Concerta veel beter. Nu verstuurt Henk als ZZP er op tijd zijn administratie naar zijn belastingadviseur, Anita volgt met succes een opleiding en Taran organiseerde laatst zelfs 'Wie is de Mol?' in zijn klas. En Matteo? Vroeger zat hij in de klas tijdens het kringgesprek met een koptelefoon een spelletje te doen op de computer. Nu praat hij gewoon mee en steekt eerst zijn vinger omhoog als hij iets wil zeggen. << Anita heeft ADHD of ADD. Ze neemt op drukke dagen, in weekenden en in vakanties 18 mg Concerta. Henk heeft ADD. Hij slikt doordeweeks soms en in het weekend 18 mg Concerta of twee à drie pillen van 5 mg methylfenidaat. Taran heeft ADHD en slikt drie keer per schooldag in totaal 30 mg methylfenidaat en op drukke dagen een extra pilletje. In het weekend 36 mg Concerta. Matteo heeft ADHD en neemt per schooldag 15 à 17,5 mg methylfenidaat en in het weekend 18 mg Concerta. In de zomervakantie kicken de kinderen af, om de medicatie te ontwennen.

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Algemene module nivo 1 en 2 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling Dr. R. Fijnheer, versie 1, november 2011 doel antistollings therapie behandelen van arteriële

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding voor de adviesvraag

Samenvatting. Aanleiding voor de adviesvraag Samenvatting Aanleiding voor de adviesvraag Op dit moment zijn bijna 400.000 mensen in Nederland aangewezen op behandeling met antistollingsmiddelen van het type vitamine K-antagonist (VKA). Hoewel zeer

Nadere informatie

Medicijnen en vakantie. Jaap Dik apotheker

Medicijnen en vakantie. Jaap Dik apotheker Medicijnen en vakantie Jaap Dik apotheker Voorbereiding Controleer of u ruim voldoende heeft voor de reisperiode en de week erna. Ga zo nodig op tijd naar uw huisarts voor een recept. Niet met de caravan

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Geneesmiddelen mee op reis

Geneesmiddelen mee op reis Geneesmiddelen mee op reis Inhoud Geneesmiddelen mee op reis 2 Reizen binnen het Schengengebied 3 Reizen buiten het Schengengebied 4 Lang verblijf in het buitenland 7 Gebruikers van geneesmiddelen die

Nadere informatie

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan GEGEVENS PATIËNT Naam Adres Tel HUISARTS Naam Adres Tel SPECIALIST Naam Ziekenhuis Tel ANTISTOLLINGSMEDICATIE

Nadere informatie

Longembolie. Albert Schweitzer ziekenhuis december 2014 pavo 1117

Longembolie. Albert Schweitzer ziekenhuis december 2014 pavo 1117 Longembolie Albert Schweitzer ziekenhuis december 2014 pavo 1117 Inleiding U bent in het ziekenhuis opgenomen met een longembolie. In deze folder leest u meer over wat een longembolie is en hoe uw behandeling

Nadere informatie

Een longembolie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Een longembolie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Een longembolie U heeft een longembolie gehad en bent hiervoor opgenomen bij Rijnstate. In deze folder leest u meer over een longembolie, de behandeling ervan en adviezen voor thuis. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Thuis in de antistolling

Thuis in de antistolling Thuis in de antistolling met orale anticoagulantia Informatiebrochure patiënten 2 Thuis in de antistolling 3 1. Wat zijn anticoagulantia?...4 2. Hoe neemt u anticoagulantia?...5 2.1 De dosis...5 2.2 Het

Nadere informatie

RVG 28359. Version 2010_11 Page 1 of 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. ACETYLSALICYLZUUR APOTEX NEURO 30 MG Acetylsalicylzuur

RVG 28359. Version 2010_11 Page 1 of 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. ACETYLSALICYLZUUR APOTEX NEURO 30 MG Acetylsalicylzuur Version 2010_11 Page 1 of 5 1.3.1.3 PATIENT INFORMATION LEAFLET BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER ACETYLSALICYLZUUR APOTEX NEURO 30 MG Acetylsalicylzuur Lees goed de hele bijsluiter voordat

Nadere informatie

Prednison of Prednisolon

Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Uw maag, darm- en leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met Prednison. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte van

Nadere informatie

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Osteoporose WAT IS OSTEOPOROSE WAT VERGROOT DE KANS OP OSTEOPOROSE GEVOLGEN VAN OSTEOPOROSE MEDICIJNEN BIJ OSTEOPOROSE WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK

Nadere informatie

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren INHOUD Presentatie (20-25 minuten) Inleiding Medicamenteuze behandeling atriumfibrilleren Geneesmiddelgroepen Bijwerkingen

Nadere informatie

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Prednison bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van prednison. In deze folder lees je de belangrijkste

Nadere informatie

Behandeling voor trombose en anti-stolling

Behandeling voor trombose en anti-stolling Behandeling voor trombose en anti-stolling 2 Waarom behandeling met een anti-stollingsmiddel? Als bloed in een bloedvat stolt, wordt dit bloedvat afgesloten. Het bloed kan het achterliggende orgaan dan

Nadere informatie

Vrij verkrijgbare medicijnen

Vrij verkrijgbare medicijnen Vrij verkrijgbare medicijnen WAT ZIJN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN TIPS VOOR EEN GOEDE KEUZE WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN MEDICIJNEN WERKEN BETER DANKZIJ UW APOTHEKER VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN Een

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Orale anticoagulantia Vitamine K-antagonisten Marcoumar, Marevan, Sintrom

Patiënteninformatie. Orale anticoagulantia Vitamine K-antagonisten Marcoumar, Marevan, Sintrom Patiënteninformatie Orale anticoagulantia Vitamine K-antagonisten Marcoumar, Marevan, Sintrom 2 Inhoud Inleiding... 4 Werking vitamine K-antagonisten... 4 Hoe wordt het geneesmiddel ingenomen?... 4 Wanneer

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Onderbouwing Conclusies Vaak is het door keuze van het juiste geneesmiddel mogelijk om borstvoeding veilig te handhaven 11. Niveau 4 Toelichting Indien

Nadere informatie

Adalimumab Voor de behandeling van psoriasis

Adalimumab Voor de behandeling van psoriasis In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met Adalimumab voor de behandeling van psoriasis. In deze brochure leest u wat u moet weten over de behandeling met het medicijn Adalimumab. Deze

Nadere informatie

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN 1137 Inleiding Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u Prednison voorgeschreven in verband met een ontstekingsziekte van de darm. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog NOAC s Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog Antistollingsmedicatie Toegepast ter preventie en behandeling van arteriële en

Nadere informatie

Graag omlaag. Wat kunt u zelf doen?

Graag omlaag. Wat kunt u zelf doen? Hebt u hoge bloeddruk? Dat is op zichzelf geen ziekte en u hebt er waarschijnlijk niet echt last van. Maar toch is het belangrijk om uw bloeddruk omlaag te krijgen. want hoge bloeddruk kan een risico betekenen.

Nadere informatie

Etanercept Voor de behandeling van psoriasis

Etanercept Voor de behandeling van psoriasis In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met Etanercept voor de behandeling van psoriasis. In deze brochure leest u wat u moet weten over de behandeling met het medicijn Etanercept. Deze

Nadere informatie

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen en zwangerschap Enige tientallen jaren geleden dacht men nog dat ongeboren kinderen in de baarmoeder goed beschermd waren tegen schadelijke

Nadere informatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart 2014 Starten met Tivicay Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Tivicay en andere medicijnen gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder

Nadere informatie

Medicijngebruik; enquête Nierpatiënten Perspectief online: www.nponline.nl

Medicijngebruik; enquête Nierpatiënten Perspectief online: www.nponline.nl Medicijngebruik; enquête Nierpatiënten Perspectief online: www.nponline.nl Samenvatting Medicijngebruik In een inventarisatie betreffende medicijngebruik onder nierpatiënten is gevraagd naar de volgende

Nadere informatie

Prednison bij huidziekten

Prednison bij huidziekten Prednison bij huidziekten In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten of overweegt u het geneesmiddel prednison te gaan gebruiken. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na

Nadere informatie

Het gebruik van tamoxifen. Bij retroperitoneale fibrose

Het gebruik van tamoxifen. Bij retroperitoneale fibrose Het gebruik van tamoxifen Bij retroperitoneale fibrose Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat u retroperitoneale fibrose (RPF) heeft. Bij de behandeling van RPF kan de arts meerdere medicijnen

Nadere informatie

Nieuwe Orale Anti- Coagulantia (NOAC s) Bij atriumfibrilleren

Nieuwe Orale Anti- Coagulantia (NOAC s) Bij atriumfibrilleren Nieuwe Orale Anti- Coagulantia (NOAC s) Bij atriumfibrilleren Albert Schweitzer ziekenhuis november 2014 pavo 1176 Inleiding De cardioloog heeft u verteld dat u last heeft van atriumfibrilleren. U heeft

Nadere informatie

Medicijnen na een TIA

Medicijnen na een TIA Medicijnen na een TIA Albert Schweitzer ziekenhuis september 2013 pavo 1072 Inleiding In deze folder leest u meer over medicijnen die vaak worden voorgeschreven na een TIA. Een TIA is een kortdurende beroerte

Nadere informatie

Thema: "Overgankelijkheden" D.H. Bogchelman. 10 november 2012

Thema: Overgankelijkheden D.H. Bogchelman. 10 november 2012 Thema: "Overgankelijkheden" 10 november 2012 D.H. Bogchelman Inleiding Wat is de overgang? Wat gebeurt er in de overgang? Verschijnselen van de overgang Hoe behandelen we overgangsklachten? Wat zijn de

Nadere informatie

longembolie patiënteninformatie

longembolie patiënteninformatie patiënteninformatie longembolie Bij u is het vermoeden van en longembolie, of is de diagnose longembolie gesteld. Wat is een longembolie eigenlijk? Hoe ontstaat een longembolie en hoe kan het worden behandeld?

Nadere informatie

Wat kunt u zelf doen?

Wat kunt u zelf doen? Hoofdpijn Bijna iedereen heeft wel eens hoofdpijn. Altijd vervelend, maar niet altijd even ernstig, of van even lange duur. Er zijn dan ook verschillende soorten hoofdpijn: spanningshoofdpijn, migraine,

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept)

Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept) Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept) Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Voor wie is deze therapie geschikt?... 1 3 Voor het starten met de behandeling... 1 4 Starten met Enbrel... 2 5 Toediening...

Nadere informatie

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014 Voorkom bloedingen de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren Eindhoven, 19 juni 2014 dr. M.R. Nijziel, internist-hematoloog Indeling stollingssysteem oude antistollingsmiddelen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Glucomed 625 mg tabletten. Glucosamine

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Glucomed 625 mg tabletten. Glucosamine BIJSLUITER BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Glucomed 625 mg tabletten Glucosamine Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel kan zonder

Nadere informatie

Trombose. Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen

Trombose. Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen Trombose Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen Bijna een op de twee Nederlanders sterft direct of indirect aan de gevolgen van trombose. Sommigen krijgen trombose als gevolg van hun leefstijl,

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van azathioprine (Imuran ). In deze folder

Nadere informatie

Hormoongebruik rond de overgang

Hormoongebruik rond de overgang Hormoongebruik rond de overgang Afdelingen gynaecologie en verloskunde Inhoudsopgave Inleiding 2 Wat is de overgang? 2 Klachten tijdens de overgang 2 Het gebruik van oestrogenen tijdens de overgang 2 De

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Azathioprine (Imuran). In deze folder krijgt u informatie

Nadere informatie

Trombosebeen en/of longembolie. Behandeling en begeleiding op de Trombosepolikliniek

Trombosebeen en/of longembolie. Behandeling en begeleiding op de Trombosepolikliniek Trombosebeen en/of longembolie Behandeling en begeleiding op de Trombosepolikliniek Inleiding U heeft van de arts gehoord dat u een trombosebeen en/of longembolie heeft waarvoor u behandeld gaat worden

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder AZA uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL

Nadere informatie

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa )

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa ) 6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa ) Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten

Hart- en vaatziekten 400015 Hart- en vaatziekten folder_400015 Hart- en vaatziekten 27-03-12 09:50 Pag Hart- en vaatziekten WAT ZIJN HART- EN VAATZIEKTEN WAT KUNT U ZELF DOEN MEDICIJNEN BIJ HART- EN VAATZIEKTEN WAT KAN UW

Nadere informatie

Longembolie Onderzoek en behandeling. www.nwz.nl

Longembolie Onderzoek en behandeling. www.nwz.nl Longembolie Onderzoek en behandeling www.nwz.nl Inhoud Wat is een longembolie? 3 Welke onderzoeken krijgt u? 4 Behandeling van een longembolie 5 Behandeling met bloedverdunnende medicijnen 7 Naar huis

Nadere informatie

Diep veneuze trombose

Diep veneuze trombose Diep veneuze trombose Inleiding In verband met uw klachten is er een echo van uw bloedvaten gemaakt. De echo heeft bevestigd dat een diep gelegen ader afgesloten wordt door een bloedprop. In medische termen

Nadere informatie

Antistolling & vitamine K, hoe zit dat?

Antistolling & vitamine K, hoe zit dat? Even tijd voor uw gezondheid! Antistolling & vitamine K, hoe zit dat? Vitamine-K-wijzer voor mensen die acenocoumarol of fenprocoumon gebruiken Boerenkool Snijbiet Rapen Broccoli Spruitjes Botersla Peterselie

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara

Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara Inhoud 1. Inleiding 2. Wie is geschikt voor deze therapie 3. Voor het starten met de behandeling 4. Starten met Stelara 5. Toediening 6. Effectiviteit

Nadere informatie

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD?

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD? Kinderen met ADHD Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is de oorzaak van ADHD? 1 Wat zijn de verschijnselen van ADHD? 1 Hoe wordt de diagnose ADHD gesteld? 2 Behandeling van ADHD

Nadere informatie

Antwoord op veelvoorkomende vragen

Antwoord op veelvoorkomende vragen Antwoord op veelvoorkomende vragen De vragen Hoe werkt de pil? Welke soorten zijn er? Hoe betrouwbaar is de pil? Hoe kom ik aan de pil? Wat moet ik weten als ik de pil voor het eerst slik? Is de pilcontrole

Nadere informatie

Antwoord op veelvoorkomende vragen over medicijnen

Antwoord op veelvoorkomende vragen over medicijnen Antwoord op veelvoorkomende vragen over medicijnen Poeders, pillen, druppels, drankjes, tabletten, zalven, capsules en wat al niet meer... we slikken, smeren en druppelen heel wat a{ Of dat altijd verstandig

Nadere informatie

Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose.

Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose. 1 Samenvatting Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose. Zowel arteriële trombose (trombose

Nadere informatie

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme Indicatie antistolling NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Behandeling DVT/ longembolie Atriumfibrilleren Mechanische hartklep Arterieel vaatlijden Hartfalen met kamerdilatatie ( alleen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium)

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium) Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken

Nadere informatie

Wanneer mag men Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg niet gebruiken? U mag Fem7 niet gebruiken:

Wanneer mag men Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg niet gebruiken? U mag Fem7 niet gebruiken: BIJSLUITER FEM7 50µg/ FEM7 75µg / FEM7 100µg (14-05-2001) blz. 1 Bijsluiter Fem7 50µg / Fem7 75µg / Fem7 100µg Informatie voor de gebruikster Samenstelling Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg zijn pleisters

Nadere informatie

Diep Veneuze Trombose Informatie over de aandoening en de behandeling

Diep Veneuze Trombose Informatie over de aandoening en de behandeling Er is bij u een diep veneuze trombose vastgesteld. In deze folder vindt u informatie over de oorzaak, verschijnselen, behandeling en medicijngebruik bij deze aandoening. Wat is diep veneuze trombose Een

Nadere informatie

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden?

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden? METHOTREXAAT 1173 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de werking en bijwerkingen van Methotrexaat. De folder is bedoeld voor psoriasispatiënten die behandeld worden met Methotrexaat. Wat is

Nadere informatie

Trombosedienst Inleiding Hoe u bij de trombosedienst terecht komt Wat de trombosedienst voor u doet Het kiezen van een prikpost

Trombosedienst Inleiding Hoe u bij de trombosedienst terecht komt Wat de trombosedienst voor u doet Het kiezen van een prikpost Trombosedienst Inleiding Uw arts heeft u antistollingstabletten voorgeschreven. Bij het gebruik van dit soort medicijnen is het noodzakelijk dat uw bloed regelmatig wordt gecontroleerd. De trombosedienst

Nadere informatie

NOAC s: New Oral Anticoagulants

NOAC s: New Oral Anticoagulants NOAC Safety protocol NOAC s: New Oral Anticoagulants Willem Bax, Internist-nefroloog-vasculair geneeskundige Namens Werkgroep NOAC s Werkgroep safety protocol NOAC s Matthijs Westerman, Internist Hematoloog

Nadere informatie

Methotrexaat REUMATOLOGIE. Gebruik van methotrexaat

Methotrexaat REUMATOLOGIE. Gebruik van methotrexaat REUMATOLOGIE Methotrexaat Gebruik van methotrexaat Deze folder is een gezamenlijke uitgave van de poli reumatologie van het Laurentius Ziekenhuis Roermond en het Sint Jans Gasthuis te Weert. Inleiding

Nadere informatie

Algemeen Gebruik van Bloedverdunners Sintrom Mitis, marcoumar en acenocoumarol

Algemeen Gebruik van Bloedverdunners Sintrom Mitis, marcoumar en acenocoumarol Algemeen Gebruik van Bloedverdunners Sintrom Mitis, marcoumar en acenocoumarol 2 Inleiding Bloedverdunners (antistollingsmiddelen) vertragen de stolling van het bloed of wel in de volksmond genoemd, het

Nadere informatie

Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC)

Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC) Titel studie: Opdrachtgever: Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC) Hoofdonderzoeker: Dr. K. Meyer Introductie

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie 00 Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie Inleiding Vrouwen met Premenstrueel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten die enkele dagen tot 2 weken voor de menstruatie beginnen.

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes

Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes De overgang De overgang is een natuurlijke fase in uw leven waarin uw menstruaties onregelmatig worden en uiteindelijk helemaal wegblijven. De

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Methotrexaat. (ledertrexate)/ MTX

PATIËNTEN INFORMATIE. Methotrexaat. (ledertrexate)/ MTX PATIËNTEN INFORMATIE Methotrexaat (ledertrexate)/ MTX 2 PATIËNTENINFORMATIE Uw reumatoloog heeft u methotrexaat voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te

Nadere informatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016 Starten met Triumeq Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Triumeq gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

Leefstijladviezen bij hartfalen

Leefstijladviezen bij hartfalen Leefstijladviezen bij hartfalen 1. Begrijp het belang van medicijnen De dagelijkse voorgeschreven hoeveelheid van de verschillende soorten medicijnen is essentieel voor een goede behandeling van hartfalen.

Nadere informatie

WAT IS HOOFDPIJN WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN

WAT IS HOOFDPIJN WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN Hoofdpijn WAT IS HOOFDPIJN WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL HOOFDPIJN

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Inleiding Uw arts heeft u aan de hand van de Patiëntenbrief uitgelegd, waarom u in aanmerking komt voor een hormoontherapie. In de Patiëntenbrief staan alle gegevens van

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Schildklierafwijkingen en zwangerschap Afdeling Verloskunde/Gynaecologie In het kort Normaal gesproken werkt de schildklier naar behoren. Bij een abnormale werking kan de schildklier te snel werken (hyperthyreoïdie)

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Claritine, tabletten 10 mg. loratadine

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Claritine, tabletten 10 mg. loratadine Bijsluiter Pagina 1/5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Claritine, tabletten 10 mg loratadine Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Behandeling van psoriasis met methotrexaat

Behandeling van psoriasis met methotrexaat Behandeling van psoriasis met methotrexaat In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten om voor de behandeling van uw psoriasis methotrexaat te gaan gebruiken. In deze folder leest u hoe dit middel werkt

Nadere informatie

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL Diabetes mellitus WAT IS DIABETES MELLITUS BEHANDELING: MEDICIJNEN EN DIEET WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VUUR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG

Nadere informatie

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Ongeveer 30% van de kinderen met AD(H)D heeft chronische inslaapproblemen. Dit zien we ook vaak bij onder andere kinderen met een ontwikkelingsachterstand, autisme,

Nadere informatie

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs)

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Regionaal Formularium Zwolle Daphne Bertholee, ziekenhuisapotheker i.o. Douwe van der Meer, coördinator Regionaal Formularium Zwolle FTO 15 oktober 2013 Isala Inleiding

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Astma en COPD VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Astma en COPD VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Astma en COPD WAT ZIJN DE KLACHTEN MEDICIJNEN OM UW KLACHTEN TE VERMINDEREN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

over Anticonceptie VOORBEELD

over Anticonceptie VOORBEELD over Anticonceptie ... valt veel te vertellen Bijna de helft van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd gebruikt een hormonale anticonceptiemethode. Het merendeel hiervan gebruikt de pil. Deze folder gaat

Nadere informatie

MDL. Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

MDL. Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa MDL Prednis(ol)on bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inhoudsopgave Algemeen 4 Werking 4 Gebruik 5 Bijwerkingen 5 Stoppen met Predni(so)lon 7 Interactie met andere geneesmiddelen 8 Vaccinaties

Nadere informatie

TIA en dan. Transient ischemisch attack

TIA en dan. Transient ischemisch attack TIA en dan Transient ischemisch attack Een TIA (transient ischemisch attack) is een plotseling optredende neurologische uitval (voorbijgaande beroerte). Dit komt door een tijdelijke afsluiting van een

Nadere informatie

Fumaraten bij psoriasis

Fumaraten bij psoriasis Fumaraten bij psoriasis Inleiding In overleg met uw behandelend dermatoloog heeft u besloten Fumaraten te gaan gebruiken voor de behandeling van psoriasis. Uit onderzoek is gebleken dat Fumaraten voor

Nadere informatie

Naam van degene die verantwoordelijk is voor het in de handel brengen Novartis Pharma B.V. Postbus 241 6800 LZ Arnhem Telefoon: 026-37 82 111

Naam van degene die verantwoordelijk is voor het in de handel brengen Novartis Pharma B.V. Postbus 241 6800 LZ Arnhem Telefoon: 026-37 82 111 Orimeten Novartis Pharma B.V. Postbus 241 6800 LZ Arnhem Telefoon 026-37 82 111 U leest de bijsluitertekst van Orimeten. Leest u deze bijsluiter alstublieft zorgvuldig door voordat u Orimeten gebruikt,

Nadere informatie

Om deze geneesmiddelen juist te gebruiken is het belangrijk, dat u er een aantal dingen over weet. Lees ook de bijsluiter van de apotheek.

Om deze geneesmiddelen juist te gebruiken is het belangrijk, dat u er een aantal dingen over weet. Lees ook de bijsluiter van de apotheek. 6Thioguanine of 6TG 6THIOGUANINE OF 6TG Uw maag-darm-leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met het middel 6 Thioguanine of 6TG. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte

Nadere informatie

U bent opgenomen in het ziekenhuis met een longembolie. In deze folder krijgt u meer informatie over een longembolie.

U bent opgenomen in het ziekenhuis met een longembolie. In deze folder krijgt u meer informatie over een longembolie. Longembolie U bent opgenomen in het ziekenhuis met een longembolie. In deze folder krijgt u meer informatie over een longembolie. Wat is een longembolie? Een longembolie is een afsluiting van een longslagader.

Nadere informatie

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Informatie voor patiënten F0674-3415 juli 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex

Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex Uw arts heeft u Zoladex voorgeschreven. Zoladex kan worden toegepast bij vrouwen met borstkanker bij wie sprake is van uitzaaiingen. In deze

Nadere informatie

Prednison, Prednisolon. corticosteroïden

Prednison, Prednisolon. corticosteroïden Prednison, Prednisolon corticosteroïden Inhoudsopgave Werking 3 Gebruik 3 Bijverschijnselen 4 Aanvullende informatie 5 Methylprednison injecties 6 Vaccinaties 6 Sint Maartenskliniek 7 Colofon 8 2 U heeft

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Patiënteninformatie Azathioprine (Imuran ) Informatie over de behandeling met het medicijn azathioprine bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa 1234567890-terTER_ Azathioprine (Imuran ) Informatie

Nadere informatie

Oxatomide Tabletten Werkzame stof

Oxatomide Tabletten Werkzame stof Oxatomide Tabletten Werkzame stof Oxatomide Geneesmiddelgroep Anti-histaminica Andere namen Tinset Samenstelling Tinset tabletten: 30 mg oxatomide per tablet Fabrikant/Leverancier Tinset : Janssen-Cilag

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Algemene module nivo 3 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling Dr. R. Fijnheer, versie 4, juli 2012 de stollingsbalans trombose te veel stolling antistolling

Nadere informatie

Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Informatiefolder. N-ICC folder PRED uitgave november 2014

Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Informatiefolder. N-ICC folder PRED uitgave november 2014 Prednis(ol)on bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder PRED uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL artsen

Nadere informatie