Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG STE BOEKJAAR

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2012 64STE BOEKJAAR"

Transcriptie

1 Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG STE BOEKJAAR

2 JAARVERSLAG 2012 Contact Stichting Shell Pensioenfonds Postbus CB Den Haag Nederland Internetsite: Handelsregister Den Haag no BTW no. NL B01

3 JAARVERSLAG 2012 INHOUDSOPGAVE 1) Belangrijke cijfers 2 2) Voorwoord van de Voorzitter 3 3) Verslag van het Bestuur 4 1) Financiële positie 4 2) Governance 7 3) Uitvoering van het beleid 7 a) Doelstelling 7 b) Financiering van de pensioenregeling 7 c) Beleggingen 9 d) Maatschappelijk verantwoord beleggen 14 e) Communicatie 14 f) Uitbesteding 15 g) Verhoging transparantie uitvoeringskosten 16 4) Risicomanagement 19 5) Beleidswijzigingen 23 6) Bestuursaangelegenheden 25 a) Evaluatie eigen functioneren van het Bestuur 25 b) Deskundigheidsbevordering 25 c) Deelnemersraad 25 4) Verantwoording en toezicht 27 1) Commissie Intern Toezicht 27 2) Oordeel van het Verantwoordingsorgaan 30 3) Reactie van het Bestuur 31 5) Geconsolideerde jaarrekening ) Geconsolideerde balans van Stichting Shell Pensioenfonds 34 2) Geconsolideerd totaalresultaat van Stichting Shell Pensioenfonds 35 3) Geconsolideerd kasstroomoverzicht van Stichting Shell Pensioenfonds 36 4) Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening van Stichting Shell Pensioenfonds van het jaar eindigend op 31 december ) Overige gegevens 69 1) Gebeurtenissen na balansdatum 69 2) Actuariële verklaring 69 3) Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 71 7) Historisch overzicht Bijlagen 74 Bijlage 1: Bestuur, medezeggenschap, uitvoering en toezicht 74 Bijlage 2: Personalia en benoemingen 77 Bijlage 3: Mutaties deelnemersbestand 79 Bijlage 4: Begrippenlijst 81 Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 1

4 BELANGRIJKE CIJFERS 1) BELANGRIJKE CIJFERS Deelnemers op 31 december Actieve deelnemers Ingegane pensioenen ouderdom arbeidsongeschiktheid partner wezen Gewezen deelnemers met premievrije aanspraken Totaal Financiële gegevens miljoen Vermogen op 1 januari Toevoegingen en onttrekkingen Werkgevers- en deelnemerspremies Inkomsten uit beleggingen Waardewijziging beleggingen Uitgekeerde pensioenen (648) (641) Vermogensbeheerkosten (33) (33) Pensioenbeheerkosten (8) (7) Overig 8 10 Mutatie vermogen Vermogen op 31 december Voorziening pensioenverplichtingen op 1 januari Toevoeging door rente Indexatie (17) 262 Kosten pensioenopbouw actieven Uitkeringen (648) (641) Overige Voorziening pensioenverplichtingen op 31 december Dekkingsgraad 119% 111% Totaal resultaat (1.434) Eigen vermogen (algemene reserve) Rendement return seeking assets (exclusief liability hedge) 15,3% -0,8% Totaal rendement op gemiddeld belegd vermogen 17,0% 6,5% (na kosten vermogensbeheer) Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 2

5 VOORWOORD VAN DE VOORZITTER 2) VOORWOORD VAN DE VOORZITTER Ondanks de achtergrond van economische recessie en onzekere financiële markten is er een goed beleggingsresultaat behaald waardoor de vermogenspositie en dekkingsgraad van SSPF zijn toegenomen. Tegen diezelfde achtergrond heeft het Bestuur in het tweede kwartaal moeten besluiten om de indexatie van pensioenen voor gepensioneerden en slapers per 1 juli 2012 geen doorgang te laten vinden. Gedurende het verslagjaar heeft het Bestuur met grote inzet gewerkt aan de bestendiging van het vernieuwde beheersingskader. Op deelgebieden zoals risicobeheer, financial reporting & controls zijn er verdere verdiepingsslagen gemaakt, en heeft het bestuursteam verdere stappen gemaakt in termen van eigen deskundigheid en effectiviteit. Heldere communicatie en verdeling van taken binnen het team en ook met de directies van pensioenbureau en vermogensbeheerder hebben hieraan bijgedragen. Het overleg met de Deelnemersraad over een aantal belangrijke aangelegenheden is door Directie en Bestuur als bijzonder inhoudelijk en constructief ervaren. De betreffende onderwerpen werden zoveel mogelijk in een vroeg stadium aanhangig gemaakt waardoor de gelegenheid voor gedegen overleg met en goede advisering door de raad mogelijk was. Ook wil het Bestuur haar dank uitspreken voor de bijdragen die zowel de Commissie Intern Toezicht alsook het Verantwoordingsorgaan hebben geleverd met hun aanzienlijke betrokkenheid en kritische toetsing van het functioneren en het beleid van het Bestuur over dit verslagjaar. Op basis van de hierboven aangegeven verbeteringen heeft het Bestuur nu meer gelegenheid om proactief aandacht te besteden aan de consequenties voor SSPF van het besluit van de werkgever om voor nieuwe medewerkers een nieuwe pensioenregeling te introduceren en onder te brengen in een apart op te richten fonds en aan de gevolgen van belangrijke externe ontwikkelingen zoals Nederlandse en Europese wetswijzigingen en het vigerende regeerakkoord. Het Bestuur maakt zich zorgen over de voortdurende veranderingen in en daardoor langdurige onzekerheid omtrent de regelgeving, waarbij het financiële toetsingskader aanzienlijk verzwaard dreigt te worden. De pensioensector is gebaat bij een stabiel kader, waarbinnen deelnemers en gepensioneerden goed zicht blijven houden op het pensioenresultaat dat zij mogen verwachten. Het is daarom van groot belang dat de landelijke beleidsbepalers snel voor duidelijkheid zorgen. Zelf heeft het Bestuur goede communicatie over deze en andere onderwerpen hoog op de lijst staan van bestuursprioriteiten voor Garmt Louw Voorzitter Bestuur Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 3

6 VERSLAG VAN HET BESTUUR 3) VERSLAG VAN HET BESTUUR 1) Financiële positie In 2012 steeg de voorziening pensioenverplichtingen van Stichting Shell Pensioenfonds met miljoen van miljoen naar miljoen. Deze stijging werd voornamelijk veroorzaakt door daling van de rente en overgang naar nieuwe overlevingstafels. Het vermogen steeg met miljoen van miljoen naar miljoen. Deze toename werd veroorzaakt door een sterk positief beleggingsrendement dat over 2012, inclusief het rendement op de liability hedge, 17,0% bedroeg. Op zowel de vastrentende als de zakelijke portefeuille werden positieve beleggingsresultaten geboekt. Doordat de voorziening pensioenverplichtingen minder steeg dan het vermogen is het totaal eigen vermogen met miljoen gestegen van miljoen naar miljoen. De dekkingsgraad steeg hierdoor van 111% naar 119%. In september 2012 heeft DNB besloten om de methodiek voor de vaststelling van de rentetermijnstructuur aan te passen. Vanaf deze datum wordt de te hanteren rentetermijnstructuur gebaseerd op de 3-maands gemiddelde rentetermijnstructuur met toepassing van de zogenaamde Ultimate Forward Rate (UFR) van 4,2%. Bij de huidige rentestand betekent dit dat er voor de langere looptijden uitgegaan kan worden van een iets hogere rekenrente, hetgeen gunstig is voor de dekkingsgraad. De gemiddelde rekenrente daalde in 2012 desondanks van 2,74% (ultimo 2011) naar 2,40% (ultimo 2012). Onderstaande grafiek toont de ontwikkeling van zowel de dekkingsgraad op basis van de ongecorrigeerde rentetermijnstructuur (dekkingsgraad o.b.v. marktrente) als de dekkingsgraad op basis van de door DNB voorgeschreven, gecorrigeerde rentetermijnstructuur (DNB dekkingsgraad). Tot september werd alleen de middeling over drie maanden van de rentetermijnstuctuur door DNB voorgeschreven bij het berekenen van de dekkingsgraad. Vanaf september werd in aanvulling op de middeling over drie maanden het gebruik van de UFR door DNB voorgeschreven. Door deze aanpassingen ligt de dekkingsgraad ultimo procent-punten hoger dan wanneer de dekkingsgraad bepaald zou worden op basis van de ongecorrigeerde rentetermijnstructuur. 135% Ontwikkeling dekkingsgraad over boekjaar 2012 Dekkingsgraad 130% 125% 120% 115% 110% 105% 100% Dec 2011 Jan 2012 Feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sept Okt Nov Dec Minimaal vereiste dekkingsgraad Dekkingsgraad obv marktrente Gemiddelde rekenrente obv marktrente Vereiste dekkingsgraad DNB dekkingsgraad Gemiddelde DNB rekenrente 2,50% 2,00% 1,50% 1,00% rekenrente Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 4

7 VERSLAG VAN HET BESTUUR Op basis van de strategische beleggingsmix per 31 december 2012 bedraagt het vereist eigen vermogen 25% van de voorziening pensioenverplichtingen (2011: 25%), waardoor de vereiste dekkingsgraad 125% bedraagt. De problemen in de euro-zone hebben het verloop van de financiële positie van SSPF in het afgelopen jaar sterk beïnvloed. De vlucht naar veiligheid op de kapitaalmarkt en het handelen van de Europese Centrale Bank (ECB) hebben de marktrente naar een zeer laag niveau doen dalen. Door de onzekerheid omtrent de problemen in de euro-zone is de marktrente vanaf het tweede kwartaal aanhoudend op een laag niveau gebleven. Doordat DNB vanaf september het gebruik van de UFR is gaan voorschrijven bij de bepaling van de rekenrente, is de stijging van de voorziening pensioenverplichtingen, ondanks de gedaalde marktrente, nog enigszins beperkt gebleven. Het positieve rendement op de beleggingsportefeuille van 17,0%, heeft ervoor gezorgd dat de dekkingsgraad, ondanks de stijging van de voorziening pensioenverplichtingen, toch is gestegen van 111% naar 119%. De dekkingsgraad ligt eind 2012 nog 6 procentpunten verwijderd van het vereiste niveau van 125%. Er is derhalve sprake van een reservetekort. In de eerste helft van 2012 is een herzien Herstelplan opgesteld en aan DNB toegestuurd. Het herstelplan is opgesteld volgens bepaalde uitgangspunten en veronderstellingen binnen de door de wet gestelde mogelijkheden. In dit herstelplan wordt beschreven hoe Stichting Shell Pensioenfonds (het Pensioenfonds/SSPF) verwacht, zonder aanvullende maatregelen, de dekkingsgraad binnen de wettelijke termijn (ultimo 2023) op het voor SSPF vereiste niveau (125%) te brengen. De dekkingsgraad ligt ultimo 2012 boven het niveau dat in het langetermijnherstelplan werd voorzien. De reële dekkingsgraad, dit is de dekkingsgraad waarbij rekening is gehouden met inflatieverwachtingen, steeg in 2012 van 76% naar 85%. De gemiddelde reële rente daalde van 0,57% naar 0,48%. De reële dekkingsgraad is een van de aspecten waarmee rekening wordt gehouden in de financiële opzet van SSPF. Ontwikkeling eigen vermogen (in miljoenen euro) / / / 253 / Beginstand Rentetoevoeging pensioenverplichtingen Wijziging rentetermijnstructuur Beleggingsopbrengsten Premie Pensioenopbouw en kosten Indexatie Omrekening prognosetafels Overig Eindstand Begin/eindstand Afname eigen vermogen Toename eigen vermogen Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 5

8 VERSLAG VAN HET BESTUUR In 2012 is een positief resultaat behaald van miljoen. Hierdoor steeg het eigen vermogen van miljoen naar miljoen. Dit resultaat kan als volgt worden onderverdeeld: Beleggingen/marktrente ( miljoen) Het resultaat op beleggingen/marktrente in 2012 is gelijk aan: - Rentetoevoeging aan voorziening pensioenverplichtingen: -/- 253 miljoen - Lagere rentetermijnstructuur: -/ miljoen - Netto beleggingsopbrengsten inclusief rentehedges: miljoen miljoen In het bedrag van is het effect van de invoering van de UFR verwerkt. Premies en pensioenopbouw (+ 24 miljoen) Het resultaat op premies is het saldo van enerzijds de beschikbare premies voor de coming service koopsom en de backservice koopsom en anderzijds de werkelijke stijging van de voorziening pensioenverplichtingen als gevolg van het toenemen van de pensioenjaren en van salarisstijgingen. De in de rekening van baten en lasten opgenomen premie bedroeg 433 miljoen. Daarvan was 414 miljoen beschikbaar voor de toename van de voorziening pensioenverplichtingen als gevolg van het toenemen van de pensioenjaren en van salarisstijgingen. De resterende 19 miljoen is om de lasten te dekken die voortvloeien uit het overlijden of arbeidsongeschikt worden in actieve dienst en is in de post Overig opgenomen. De werkelijke toename van de voorziening pensioenverplichtingen door het toenemen van de pensioenjaren bedroeg 197 miljoen en door salarisstijgingen 193 miljoen. In totaal was een premie van 390 miljoen benodigd. Per saldo was de premie toereikend om de pensioenopbouw te dekken en resulteerde een positief verschil van 24 miljoen ( 414 miljoen -/- 390 miljoen). Indexatie (+ 17 miljoen) Voor de pensioenelementen die een onvoorwaardelijke indexatie kennen wordt op voorhand gefinancierd. Doordat de onvoorwaardelijke indexaties in 2012 lager waren dan voorzien in de voorziening pensioenverplichtingen, daalde de voorziening pensioenverplichtingen met 17 miljoen, hetgeen tot een positief resultaat leidde. Voor de voorwaardelijke indexatie wordt niet op voorhand gefinancierd. De pensioenelementen die een voorwaardelijke indexatie kennen zijn per 1 juli 2012 niet verhoogd. De hierdoor gemiste indexatie bedraagt 2,2% (= toename van het afgeleide prijsindexcijfer alle huishoudens) en kan in de toekomst alsnog worden toegekend als de dekkingsgraad zich bestendig boven de 125% bevindt. Een eventuele inhaalindexatie heeft dan alleen betrekking op toekomstige betalingen en mag uiterlijk 5 jaar na dato alsnog worden toegekend. Omrekening prognosetafels (-/- 180 miljoen) De omrekening van de AG prognosetafels naar de AG prognosetafels heeft geleid tot een stijging van de voorziening pensioenverplichtingen met 180 miljoen. Diverse (+ 44 miljoen) In deze post zijn onder andere de resultaten op technische grondslagen opgenomen, zoals saldo waardeoverdrachten, pensioenadministratie en uitbetalingskosten en sterfteresultaat. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 6

9 VERSLAG VAN HET BESTUUR 2) Governance In het verslagjaar heeft het Bestuur aandacht gehad voor nieuwe regels op het terrein van governance van pensioenfondsen, die naar verwachting in 2013 zullen worden ingevoerd en uiterlijk 1 juli 2014 zullen moeten worden nageleefd: de initiatiefwet Ko er Kaya/Blok over de vertegenwoordiging van gepensioneerden in het bestuur van pensioenfondsen, de Wet versterking bestuur pensioenfondsen en de nieuwe Code Pensioenfondsen. Als de regelgeving meer uitgekristalliseerd is, zal het Bestuur na raadpleging van alle stakeholders, waaronder de Deelnemersraad, het Verantwoordingsorgaan, de Commissie Intern Toezicht en de sponsor, een keuze maken voor een aangepast dan wel geheel nieuw bestuursmodel voor SSPF. In het laatste kwartaal van 2011 is de nieuw ingestelde Commissie Intern Toezicht, als opvolger van de Visitatie Commissie, met haar werkzaamheden begonnen, en heeft deze nieuwe vorm van het intern toezicht binnen SSPF gedurende 2012 verder vorm gekregen. Een overzicht van de governance van het pensioenfonds is opgenomen in Bijlage 1: Bestuur, medezeggenschap, uitvoering en toezicht. 3) Uitvoering van het beleid a) Doelstelling Doelstelling van het beleid van het Bestuur is het nakomen van pensioenaanspraken en pensioenrechten, waarbij het streven is ingegane pensioenen en premievrije pensioenaanspraken waardevast te houden. De voor dat streven geldende maatstaf is het afgeleide prijsindexcijfer alle huishoudens. In de opzet van de pensioenregeling wordt gestreefd naar eenvoud en transparantie en naar onafhankelijkheid van de ontwikkelingen in de sociale zekerheid. Het Pensioenfonds streeft ernaar deze doelstelling te bereiken met aanvaardbare en stabiele premies. Het strategisch beleggingsbeleid van het Pensioenfonds is erop gericht om binnen de door het Bestuur aanvaarde risico s maximale beleggingsresultaten te genereren, zodat het Pensioenfonds op lange termijn een gezonde financiële positie heeft. Hierbij wordt een afweging gemaakt tussen de doelstellingen en het risico dat wordt gelopen. Dit wordt middels een Asset Liability Management (ALM) studie getoetst. Deze ALM-studie wordt minimaal één maal per drie jaar uitgevoerd, voor het laatst in b) Financiering van de pensioenregeling Kostendekkende en gedempte premie De kostendekkende premie voor het jaar 2012 is berekend op basis van de per 1 januari 2012 geldende rentetermijnstructuur, zoals deze door DNB gepubliceerd is. De berekening van de gedempte premie wordt gebaseerd op het verwacht rendement, waarbij geen rekening is gehouden met verwachte extra rendementen als gevolg van diversificatie-effecten. Het verwacht rendement dat is gehanteerd voor de berekening van de gedempte premie voor 2012 bedroeg 5,4%. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 7

10 VERSLAG VAN HET BESTUUR Overzicht premies 2012 (in procenten van de pensioenpremiegrondslag) Rentetermijnstructuur (gemiddeld) Verwacht rendement Kostendekkende premie (in %) 2,7 5,4 Totale premie 53,0 32,8 Gedempte premie (in %) Werkgevers- en deelnemerspremie In het afgelopen jaar bedroeg de werkgeverspremie 41,6% van de pensioenpremiegrondslag. De gemiddelde deelnemerspremie bedroeg 3,4%. De deelnemerspremie over het deel van de pensioenpremiegrondslag dat ligt boven de pensioenpremiegrens bedroeg in 2012 de in het Reglement bepaalde 8% (onder de pensioenpremiegrens bedraagt de deelnemerspremie 2%). Tezamen bedroeg de totale feitelijke premie 45,0%. Indexatie Het Bestuur heeft besloten, conform het beleid zoals opgenomen op pagina 54, om de pensioenen die voorwaardelijk worden geïndexeerd, per 1 juli 2012 niet te verhogen met de indexatie-ambitie van 2,2%. De normale salarismaxima van Shell in Nederland voor niet CAO-ers zijn in 2012 met 1% verhoogd. Hierdoor werden zowel het overbruggingspensioen als de maxima voor de tegemoetkoming 65-min voor het ouderdomspensioen en voor het partnerpensioen eveneens met 1% verhoogd. Grensbedragen Voor de opbouw van de pensioenaanspraken worden verschillende percentages gebruikt, afhankelijk van de hoogte van het salaris. Daarvoor gelden drie grensbedragen, die jaarlijks per 1 juli worden aangepast aan de ontwikkelingen van de normale salarismaxima voor respectievelijk salarisgroep 15, 6 en 3. Alle normale salarismaxima zijn met 1% verhoogd. Als gevolg hiervan is het eerste grensbedrag per 1 juli 2012 verhoogd naar , het tweede grensbedrag naar en is het derde grensbedrag verhoogd naar Premie 2013 Op basis van de huidige financiële opzet heeft het Bestuur in december 2012 besloten om de totale premie voor 2013 op hetzelfde niveau te houden als voor 2012, te weten 45% van de pensioenpremiegrondslag. De werkgeverspremie bedraagt 41,6% van de pensioenpremiegrondslag. De deelnemerspremie over het deel van de pensioenpremiegrondslag dat ligt boven de pensioenpremiegrens bedroeg in 2012 de in het Reglement bepaalde 8% (onder de pensioenpremiegrens bedraagt de deelnemerspremie 2%). Dit resulteert in een gemiddelde deelnemerspremie van 3,4% van de pensioenpremiegrondslag. AG Prognosetafels In september 2012 heeft het Actuarieel Genootschap de nieuwe AG Prognosetafel gepubliceerd als vervanger voor de AG Prognosetafel In december 2012 heeft het Bestuur besloten om per 31 december 2012 over te gaan op de nieuwe AG Prognosetafel waarbij de vermenigvuldigingsfactoren voor zowel mannen als vrouwen zijn gehandhaafd. De overgang op de nieuwe Prognosetafel leidt tot een verhoging van de voorziening pensioenverplichtingen met 180 miljoen. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 8

11 VERSLAG VAN HET BESTUUR c) Beleggingen Investment Beliefs De Investment Beliefs zijn er op gericht om de doelstellingen van het Pensioenfonds te helpen realiseren: het nakomen van pensioenaanspraken en pensioenrechten, waarbij het streven is ingegane pensioenen en premievrije pensioenaanspraken waardevast te houden. Het Pensioenfonds streeft ernaar deze doelstellingen te bereiken met aanvaardbare en stabiele premies. De wijze waarop SSPF haar beleggingsorganisatie en de beleggingsportefeuille heeft ingericht sluit aan bij deze Investment Beliefs. De strategische beleggingsmix In 2011 is een ALM-studie uitgevoerd en het strategisch beleggingsbeleid opnieuw vastgesteld. Het Bestuur heeft daarbij besloten om te starten met een mix van 60% zakelijke waarden en 40% vastrentende waarden (de startmix ) en bij hogere dekkingsgraden toe te groeien naar een mix van 52,5% zakelijke waarden en 47,5% vastrentende waarden (de strategische mix ). Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 9

12 VERSLAG VAN HET BESTUUR In het volgende overzicht zijn de startmix en de strategische beleggingsmix per 31 december 2012 opgenomen: Strategische mix en startmix (in %) Strategische mix Startmix Vastrentende waarden 47,5 40 Aandelen Alternatieve beleggingen 20,5 20 Totaal Liability hedge nominaal (% nom. renterisico) Liability hedge reëel (% reële renterisico) Financiële markten in 2012 In de laatste maand van 2011 was gebleken dat ook de sterkere landen in de eurozone mogelijk niet ongeschonden uit de schuldencrisis zouden komen. Collectief werden zij door S&P op Credit Watch With Negative Implications gezet met de mogelijkheid van verlaging van hun kredietwaardigheid in het verschiet. Begin 2012 voegde S&P de daad bij het woord en verlaagde de kredietwaardigheid van 9 landen in de eurozone, waaronder die van Frankrijk (die haar AAA-rating verloor), Italië en Spanje; naar Bruto Nationaal Product gemeten 3 van de 4 grootste economiën van de eurozone. Het is (weer) een jaar geworden van onvoldoende doortastend politiek ingrijpen, schuldencrises, bezuinigingen, stijgende werkloosheid en (daarmee) groeiende sociale onrust. In de hele eurozone zouden uiteindelijk 18,3 miljoen mensen, 11,3% van de beroepsbevolking, zonder werk zitten, waarbij vooral de grote werkloosheid onder jongeren in landen als Spanje zorgen baart. Maar het bleek ook een jaar dat aantoonde dat het nemen van risico kan lonen. Het 1 e kwartaal was duidelijk risk on, waarbij de beurzen onder meer werden geholpen door een herstructurering van de schuld van Griekenland. De private sector moest daarbij een behoorlijke veer laten. Tevens sorteerde een tweede ronde Long Term Refinancing Operation van de Europese Centrale Bank (ECB) met goedkope 3-jaarsleningen voor banken en acceptatie van lagere kwaliteit onderpand effect. Ook het besluit tot oprichting van een permanent noodfonds, het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), voor de redding van lidstaten van de Europese Unie die in moeilijkheden verkeren, naast het tijdelijke noodfonds, het EFSF (Europese Financiële Stabiliteits Faciliteit) had zijn uitwerking. Dit permanente noodfonds moest toen wel nog worden goedgekeurd door het Duitse Constitutionele Hof (wat uiteindelijk in september gebeurde). In dit eerste kwartaal besloot het Bestuur om de benchmark van de vastrentende portefeuille aan te passen, om deze verder te diversificeren, exposure naar perifere EMU-landen en financials iets af te bouwen en een betere bescherming tegen een mogelijk verdere verdieping van de crisis in de eurozone te bewerkstelligen, In het 2e kwartaal draaide het sentiment snel en vluchtten beleggers naar safe havens ( risk off ). De marktrente liet hierdoor een forse daling zien. Op 5 juni bereikte de gemiddelde rekenrente van de voorziening pensioenverplichtingen (vervangingsrente) een dieptepunt van 1,81%. Op dat moment bereikten de verplichtingen van het Pensioenfonds met 19,397 miljard een hoogtepunt. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 10

13 VERSLAG VAN HET BESTUUR Deze ontwikkelingen speelden zich af tegen de achtergrond van (aangekondigde) verkiezingen in Frankrijk, Griekenland (waar een tweede ronde nodig was) en Nederland (waarbij de markten vreesden voor een overwinning van euro sceptische partijen) en een toenemende onzekerheid over Spanje, waar vooral de situatie van de Spaanse banken zorgelijk was. Tegen het einde van het kwartaal nam de onrust af, vooral als gevolg van het besluit van de Europese Unie om de Spaanse banken te helpen met een kapitaalinjectie van 100 miljard. In het 3 e kwartaal kondigde de Fed (het Amerikaanse stelsel van centrale banken) aan dat de rentetarieven lang laag zullen blijven en dat het aan- en verkopen van Bonds voor monetaire doeleinden (Operation Twist) werd voortgezet. De meest opzienbarende gebeurtenis was toch wel de speech van de President van de ECB, de heer Draghi, op 26 juli 2012 waarin hij onder meer de volgende boodschap gaf: But there is another message I want to tell you. Within our mandate, the ECB is ready to do whatever it takes to preserve the euro. And believe me, it will be enough.. Op 2 augustus 2012 bevestigt de ECB dat de euro onomkeerbaar is en dat de ECB schuldpapier uitgegeven door Europese overheden mag gaan opkopen, al was dit niet geheel zonder voorwaarden. In het 4 e kwartaal bereikte de Europese Unie overeenstemming over een afgezwakte bankenunie waarmee de ECB centraal toezicht krijgt op banken met een balanstotaal van meer dan 30 miljard. Griekenland kreeg opnieuw steun en Obama werd herkozen als President van de VS. Hoewel de VS gedurende 2012 bleven verrassen met beter dan verwachte macro economische cijfers hadden zij in de laatste maand van het jaar hun eigen Europees moment en konden de Republikeinen en de Democraten het niet eens worden over een akkoord om de zogenoemde fiscal cliff te vermijden. Dit betreft een combinatie van belastingverhogingen en bezuinigingsmaatregelen die per 1 januari 2013 effectief zou worden, met ingrijpende gevolgen voor de economische groei. Bijna letterlijk te elfder ure bereikten zij op 1 januari 2013 een voorlopig akkoord wat in 2013 vervolgd zal worden. Daarmee kon 2013 in ieder geval optimistisch van start gaan. Tijdelijke risico beperkende maatregelen Het besluit om een tijdelijke onderweging in aandelen, met een equity futures short positie, te handhaven over het jaareinde 2011 heen is in 2012 teruggedraaid in combinatie met de implementatie van een nieuwe strategische vastrentende benchmark. De nog resterende tijdelijke allocatie aan Other Fixed Income is gedurende de 2 e helft van 2012 geleidelijk aan aandelen gealloceerd. De in het eerste kwartaal afgeroepen level I crisissituatie werd door het Bestuur in maart 2012 opgeheven. Het Bestuur heeft de werking van het Crisis Management Plan in mei 2012 geëvalueerd. Beleggingsresultaat Tegen de beschreven achtergrond heeft het pensioenfonds een beleggingsrendement, inclusief het rendement op de liability hedge (gedeeltelijke afdekking van het rente- en inflatierisico), over 2012 behaald van 17,0% (2011: 6,5%). Het beleggingsrendement was daarmee 1,3% hoger dan het rendement van de samengestelde interne benchmark. Exclusief het rendement op de liability hedge was het beleggingsresultaat 15,3% (1,4% beter dan het rendement van de benchmark van 13,9%). Strategisch belegde het Pensioenfonds in 2012 conform de startmix. Het positieve rendement op aandelen bedroeg over ,1% (benchmark 15,4%). De vastrentende portefeuille liet een prima rendement zien van 14,6% (1% hoger dan de benchmark). Private Equity behaalde een rendement van 15,3% (3% hoger dan de benchmark van 12,3%). Ook de meeste andere alternatieve beleggingscategorieën deden het beter dan de interne benchmark. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 11

14 VERSLAG VAN HET BESTUUR In onderstaande tabel worden de rendementen na valuta-afdekking en na kosten vergeleken met de interne benchmark na valuta-afdekking en na kosten. Rendement in procenten Actueel Interne Exces Actueel Interne Exces benchmark benchmark Aandelen 17,1 15,4 1,7-10,5-9,5-1,0 Vastrentende waarden 14,6 13,6 1,0 3,6 2,2 1,4 Private Equity 15,3 12,3 3,0 11,3 13,8-2,5 Hedgefondsen 4,9 4,4 0,5-0,5-2,8 2,3 Vastgoed 10,4 9,8 0,6 14,3 20,6-6,3 Overige alternatieve beleggingen 8,8 10,9-2,1 7,7 5,9 1,8 Return seeking assets 15,3 13,9 1,4-0,8-0,9 0,1 Liability hedge fixed 12,4 12,4 0,0 23,1 23,1 0,0 Liability hedge floating 3,7 3,7 0,0 1,3 1,3 - Actief valuta management -0,1-0,1-0,1 Totaal Rendement 17,0 15,7 1,3 6,5 6,6-0,1 Wijze van berekening van het rendement op het vermogen In de berekening van de rendementen zijn begrepen de directe inkomsten uit beleggingen en de opbrengsten respectievelijk kosten van het uitlenen en inlenen van effecten, de totale vermogensbeheerkosten, de waardewijzigingen van de beleggingen en de resultaten op het afdekken van valutarisico. Het rendement is berekend op dagbasis waarbij de tijdsgewogen methode is toegepast, met uitzondering van niet beursgenoteerde beleggingen zoals Private Equity en Hedgefondsen waarbij de rendementen op maand- en/of kwartaalbasis worden berekend. Beleggingsrendementen van het Pensioenfonds en rendementsvergelijking Aan het in 2012 behaalde rendement van 17,0% werd positief bijgedragen door alle beleggingscategorieën, de liability hedge (als gevolg van de dalende rente) en de outperformance van SAMCo. Het Bestuur heeft in 2012 tweemaal besloten om de liability hedge aan te passen. In februari is besloten om de reële hedge te verlagen naar 0%, en de nominale hedge te verhogen naar 30%. In juni, toen de rente daalde naar historisch lage niveau s werd besloten om de nominale hedge te verlagen naar 20%. Het rendement van de aandelenportefeuille was 17,1%. Dit werd vooral in de tweede helft van het jaar gerealiseerd, waarbij Europa en Japan het met name goed hebben gedaan met rendementen van net iets meer dan 21%. Ook opkomende markten presteerden prima en wonnen 18,6%. Hierbij vergeleken bleven de VS wat achter met een rendement van 15,4%. In alle regio s, met uitzondering van Japan, deden small cap aandelen het beter dan large cap aandelen, in Europa zelfs 8% beter. Het pensioenfonds heeft een relatief hogere weging in aandelen van bedrijven in opkomende markten en in small cap aandelen. De outperformance binnen de aandelenportefeuille (rendement ten opzichte van de benchmark) was 1,7%. Het rendement van de vastrentende portefeuille bedroeg 14,6%. Vooral de rendementen van schuldpapier van opkomende markten (19,5%) en van ondernemingen ( corporate credits, 16,7%) waren sterk als gevolg van lagere rentes en kleiner wordende spreads. Ook de liquid rates portefeuille noteerde een double digit rendement (12,8%), vooral door een sterke performance van perifeer Europa in de tweede helft van het jaar (vooral Italië). Ook hier werd een outperformance gerealiseerd ten opzichte van de benchmark met name door de bijdragen van de liquid rates en de corporate credit portefeuilles. De emerging markets portfeuille bleef iets achter bij de benchmark. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 12

15 VERSLAG VAN HET BESTUUR Private equity rendeerde 15,3% in 2012, en bleef daarmee achter bij het rendement op beursgenoteerde aandelen. Hogere waarderingen van aan de beurs genoteerde bedrijven in combinatie met omzetgroei en winsten van de bedrijven waarin private equity fondsen investeren resulteerden in substantieel hogere (her)waarderingen van die investeringen. Het rendement werd ook positief beïnvloed door verkoop van investeringen ( exits ) tegen hogere vergoedingen dan waarvoor die investeringen in de boeken stonden. De portefeuille deed het 3% beter dan de peer group benchmark. Niet beursgenoteerde vastgoedbeleggingen (real estate) lieten in 2012 een rendement van 10,4% noteren. Lage rentes dreven beleggers naar hoger renderende beleggingen, zoals vastgoed. Vooral core real estate deed het (mede) als gevolg daarvan goed. De portefeuille is nog steeds in opbouwfase maar inmiddels dichter bij de strategische doelweging gebracht door in 2012 toegezegde investeringen ( commitments ), vooral aan de categorie value added real estate. De outperformance ten opzichte van de peer group benchmark bedroeg 0,6%, ondanks het J-curve effect waar kosten gemaakt worden voordat rendement gemaakt wordt, en het feit dat ook in 2012 het Europese deel van de portefeuille nog werd vergeleken met een US only benchmark, en het rendement op Europees vastgoed opnieuw achterbleef bij dat van vastgoed in de VS. Ultimo 2012 heeft het Bestuur besloten tot wijziging van de gehanteerde benchmark. Ook de hedgefondsenportefeuille versloeg in 2012 de peer group benchmark : 4,9% tegen 4,4%. Desondanks wordt de performance van de categorie hedgefondsen in zijn geheel als wat teleurstellend ervaren in vergelijking met andere asset categorieën, hoewel het rendement van de hedgefondsen portefeuille van het pensioenfonds in lijn met het verwachte rendement van Libor + 3% presteerde. De outperformance ten opzichte van de benchmark kan vooral worden toegeschreven aan SAMCo s manager selectie; de strategische mix speelde daarin een wat minder belangrijke rol. Other alternatives tenslotte boekten een rendement van 8,8%, 2,1% onder het benchmark rendement. Vooral fondsen die leningen verstrekken ( lending funds ) profiteerden van het feit dat banken daarin juist terughoudend werden. De underperformance van de portefeuille ten opzichte van de benchmark wordt verklaard door het feit dat de benchmark voor 50% wordt gevormd door een aandelenindex en de portefeuille minder exposure heeft aan met aandelen vergelijkbare beleggingen. Het vermogen Het vermogen bedroeg ultimo miljoen (2011: miljoen). Samenstelling van het vermogen De vermogenssamenstelling op basis van het economische of beleggingsrisico is relevant voor de vergelijking met de strategische beleggingsmix en de tactische ruimte. Hierin zijn de derivaten voor de bepaling van het economisch risico per beleggingscategorie verwerkt, waardoor de vermogenssamenstelling afwijkt van die in de geconsolideerde jaarrekening, welke gebaseerd is op verslaggevingsregels die voortvloeien uit Titel 9 Boek 2 Burgerlijk Wetboek en International Financial Reporting Standards (IFRS), zoals aanvaard binnen de Europese Unie. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 13

16 VERSLAG VAN HET BESTUUR Samenstelling vermogen op basis van beleggingsrisico miljoen % miljoen % Aandelen % % Vastrentende waarden % % Alternatieve beleggingen % % Overige activa en passiva 360 2% (210) -1% % % Liability hedge fixed Liability hedge floating (3.679) (5.916) Liability hedge Leningen in verband met hedgefondsen - - Vermogen d) Maatschappelijk verantwoord beleggen Het beleid inzake Verantwoord Beleggen is opgenomen op de website van het Pensioenfonds. In 2012 is ieder kwartaal op de website verslag gedaan over de uitvoering van het beleid. Er is door het Pensioenfonds in het verslagjaar op afstand gestemd op aandeelhoudersvergaderingen. Bij van deze aandeelhoudersvergaderingen werd bij één of meer besluiten tegen gestemd, voornamelijk op corporate governance onderwerpen, zoals bestuursstructuur, beloningssystemen, vermogensstructuur, succession planning, risicobeheer, kapitaalstructuur en controles. Het betrof ondernemingen wereldwijd. Namens het Pensioenfonds werd door Hermes Equity Owner Services, een gespecialiseerde dienstverlener die institutionele beleggers helpt om beleid inzake verantwoord beleggen in praktijk te brengen, gesproken met 696 ondernemingen over corporate governance en `verantwoord ondernemen. Onderwerpen waren: bestuursstructuur, bedrijfscultuur, succession planning, interactie met werknemers en de gemeenschap, gezondheid en veiligheid, kinderarbeid, controversiële wapens, corruptie, klimaatverandering, waterbeheer, bosbeheer en andere onderwerpen betreffende het milieu. e) Communicatie In 2012 werd voortgebouwd op het vorig jaar ingezette traject om meer pro-actief en meer stakeholder gericht te communiceren. Eind 2011 werd met een online enquête aan deelnemers en gepensioneerden feedback gevraagd over de communicatie van het Pensioenfonds. Zowel actieve deelnemers als pensioengerechtigden oordeelden positief over de communicatie van het Pensioenfonds. De meerderheid vond de kwaliteit van de communicatie voldoende tot goed en de frequentie voldoende. Deelnemers gaven aan op de hoogte te zijn van de eigen pensioensituatie, en de website als belangrijke informatiebron te gebruiken. Nieuwsbrieven en regelmatige berichten over de actuele financiële situatie werden waardevol gevonden. Op basis van de resultaten van deze feedback is in 2012 het gedeelte van de website voor deelnemers opnieuw ingericht. De informatie wordt meer gesegmenteerd naar leeftijdscategorieën aangeboden, met de gebeurtenissen die voor deze categorieën van belang zijn. Tegelijkertijd is meer gelaagdheid aangebracht: van algemene informatie komen deelnemers door 1 of 2 maal door te klikken bij steeds meer specifieke informatie. In 2013 wordt verder gewerkt aan meer doelgroepspecifieke communicatie. Na aanpassing van de tabellen uit de Bijlage bij Reglement V in juli 2012, worden deze alleen nog digitaal aangeboden. Digitalisering van de communicatie zal ook in 2013 worden voortgezet. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 14

17 VERSLAG VAN HET BESTUUR Er werden het afgelopen jaar twee nieuwsbrieven verstuurd aan alle (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden, in februari en in oktober. De nieuwsbrieven bevatten informatie over de maatregelen die het Pensioenfonds per 1 januari 2012 heeft genomen, en over de AOW-maatregelen plus de gevolgen daarvan voor gepensioneerden, deelnemers en gewezen deelnemers. Ook de fiscale maatregelen die gevolgen hebben voor de opbouw van het pensioen kwamen aan de orde. Het jaaroverzicht ( jaar in het kort ) werd herzien en kreeg een andere vorm. De nieuwe uitgave is beknopter dan die van voorgaande jaren. De belangrijkste onderwerpen en cijfers van 2011 kwamen kort aan de orde, voor meer informatie werd verwezen naar de website. Het jaaroverzicht wordt per post naar deelnemers, gewezen deelnemers en pensioengerechtigden verzonden, en is daarnaast digitaal in twee talen beschikbaar op de website. Tenslotte werd aan het einde van 2012 opnieuw online feedback gevraagd aan deelnemers en gepensioneerden, door deelname van SSPF aan het Benchmark Onderzoek Platform (BOP). Dit initiatief vanuit de sector om te komen tot een benchmarktool voor pensioencommunicatie wordt door AFM toegejuicht. Er zal jaarlijks gemeten worden. Eind 2012 namen 17 pensioenuitvoerders, waaronder SSPF, deel aan de nul-meting. Door jaarlijks te meten, kan SSPF het effect van zijn communicatie inspanningen in de tijd zien. Daarnaast vormen de resultaten van het BOP een leidraad om de communicatiemiddelen gerichter in te zetten, en om activiteiten bij te sturen of aan te passen. De resultaten van het onderzoek komen in 2013 beschikbaar. f) Uitbesteding Uitbestedingsbeleid Het uitbestedingsbeleid heeft tot doel de beheersing van risico s die samenhangen met uitbesteding van (delen van) bedrijfsprocessen. Het Bestuur heeft in 2011 dit beleid geëvalueerd en herzien, waarbij gebruik is gemaakt van voorbeelden en ervaringen van andere pensioenfondsen. Het principle-based karakter van het beleid is behouden gebleven. Het uitbestedingsbeleid beschrijft de uitgangspunten voor uitbesteding, het uitbestedingsproces, de eisen die aan de uitvoerder gesteld worden, hoe de continuïteit van de uitbestede processen gewaarborgd wordt en hoe getoetst wordt of de wijze waarop de uitbestede processen worden uitgevoerd nog in overeenstemming is met de gemaakte afspraken. Het Bestuur is en blijft te allen tijde (eind)verantwoordelijk voor een beheerste en integere bedrijfsvoering, ook voor het gedeelte van de werkzaamheden dat is uitbesteed. Uitbesteding vermogensbeheer en pensioenbeheer Het Bestuur heeft Shell Pensioenbureau Nederland B.V. (SPN) op basis van een Service Agreement aangesteld als Directeur van SSPF. SPN ondersteunt het Bestuur, voert de financiële- en de pensioenadministratie en adviseert het Bestuur over het pensioenbeleid. Tevens ondersteunt SPN het Bestuur bij het toezicht op het vermogensbeheer en op het terrein van risicobeheersing. Shell Asset Management Company B.V. (SAMCo) is op basis van een Investment Management Agreement door het Bestuur aangesteld voor het beheren van het vermogen en het adviseren van het Bestuur over het beleggingsbeleid. Voor een deel van de aandelenbeleggingen en voor een beperkt deel van de vastrentende waarden heeft SAMCo, namens SSPF, externe vermogensbeheerders aangesteld. Daarnaast zijn externe vermogensbeheerders ingeschakeld voor het beheren van alternatieve beleggingen. Aanstelling van externe vermogensbeheerders geschiedt op basis van investment management agreements. De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van SPN en SAMCo zijn schriftelijk vastgelegd. Het Bestuur heeft SPN alsmede de directeuren en een medewerker van SPN algemene procuratie verleend. Daarnaast beschikken enkele door het Bestuur aangewezen medewerkers van SPN over een beperkte Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 15

18 VERSLAG VAN HET BESTUUR procuratie voor handelingen betreffende de pensioenadministratie. SAMCo heeft een beperkte procuratie conform een specifieke volmacht ( Power of Attorney ) om aan haar uitbestede taken op vermogensbeheerterrein te kunnen uitoefenen. g) Verhoging transparantie uitvoeringskosten Vanaf 2011 is er in toenemende mate binnen politiek, toezichthouders, de media en het algemeen publiek belangstelling getoond voor de uitvoeringskosten van pensioenfondsen. Onder uitvoeringskosten wordt in dit kader verstaan de kosten van pensioenbeheer, vermogensbeheer en de transactiekosten. De Pensioenfederatie heeft voorstellen voor zelfregulering opgesteld welke in november 2011 als Aanbevelingen Uitvoeringskosten aangeboden zijn aan de Financiële Commissie van de Tweede Kamer. De Pensioenfederatie heeft daarbij een implementatietraject voor ogen waarbij de pensioensector in toenemende mate inzicht geeft in de totale vermogensbeheerkosten, met als doel dat over boekjaar 2014 voor 100% van het totaalvermogen van de Nederlandse pensioenfondsen op de voorgestelde wijze inzicht wordt gegeven in de uitvoeringskosten. De Pensioenfederatie heeft de volgende aanbevelingen gedaan: Rapporteer de kosten van pensioenbeheer in euro per deelnemer. Het aantal deelnemers is de som van het aantal actieve deelnemers en gepensioneerden. Rapporteer de kosten van vermogensbeheer in % van het gemiddeld belegd vermogen. Bekijk deze kosten ook in relatie tot: De gekozen beleggingsmix en de bijbehorende benchmarkkosten; Het rendement over een langere termijn. Rapporteer separaat (eventueel geschatte) transactiekosten in % van het gemiddeld belegd vermogen. Het Bestuur streeft er naar om, in lijn met de aanbevelingen van de Pensioenfederatie en voorzover de beschikbaarheid van deze gegevens dat mogelijk maakt, in toenemende mate inzicht te geven in de uitvoeringskosten inclusief de indirecte vermogensbeheerkosten en transactiekosten en hiervoor gebruik te maken van de relevante communicatie-uitingen die het Pensioenfonds ter beschikking staan. Onder kosten van pensioenbeheer wordt verstaan de pensioenadministratiekosten, de communicatiekosten, de werkgeverskosten, de kosten van bestuur en financieel beheer en de projectkosten. In de Toelichting op de Jaarrekening onder punt 12 zijn de kosten voor pensioenbeheer opgenomen. In de paragraaf Pensioenbeheerkosten 2012 op pagina 17 wordt een verdere toelichting gegeven op de pensioenbeheerkosten over Onder kosten van vermogensbeheer wordt verstaan de beheerkosten van de beleggingen, onderverdeeld in kosten van fiduciair beheer, kosten van portefeuillebeheer en prestatieafhankelijke vergoedingen, de kosten van bewaarloon en de kosten voor onder andere accountants en juridisch adviseurs. In de Toelichting op de Jaarrekening onder punt 12 zijn in lijn met IFRS de kosten van fiduciair beheer opgenomen, alsmede de kosten van portefeuillebeheer en prestatieafhankelijke vergoedingen (voor zover ten behoeve van directe beleggingen en daardoor direct gefactureerd aan het Pensioenfonds), de kosten van bewaarloon en de overige kosten. Beheerkosten en prestatievergoedingen van externe vermogensbeheerders ten behoeve van indirecte beleggingen zijn niet separaat opgenomen in de Jaarrekening, maar zijn ten laste gebracht van de beleggingsrendementen. Deze kosten worden toegelicht in de paragraaf Vermogensbeheerkosten 2012 op pagina 17. Onder transactiekosten wordt verstaan de kosten die gemaakt moeten worden om een beleggingstransactie tot stand te brengen en uit te voeren. Deze kosten worden gezien als onderdeel van het bedrag waarvoor beleggingsinstrumenten worden gekocht dan wel verkocht. Deze kosten worden conform IFRS niet separaat toegelicht in de Jaarrekening maar zijn impliciet onderdeel van de aankoop Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 16

19 VERSLAG VAN HET BESTUUR en verkoopprijs en onderdeel van het behaalde rendement. Deze kosten worden toegelicht in de paragraaf Transactiekosten 2012 op pagina 18. In de Aanbevelingen Uitvoeringskosten opgesteld door de Pensioenfederatie wordt opgeroepen om gebruik te maken van een kostenbenchmarkonderzoek ter vergroting van de vergelijkbaarheid van uitvoeringskosten. Een dergelijk benchmarkonderzoek beschrijft de kosten van vermogens- en pensioenbeheer in relatie tot andere pensioenfondsen. Het Pensioenfonds maakt gedurende langere tijd gebruik van de diensten van CEM Benchmarking Inc. om inzicht te verkrijgen in de hoogte van de kosten van vermogensbeheer en pensioenbeheer. CEM Benchmarking Inc. is overigens nauw betrokken bij het opstellen van de aanbevelingen van de Pensioenfederatie en zal in de toekomst haar benchmarking onderzoeken in lijn met de aanbevelingen van de Pensioenfederatie structureren. De CEM Benchmarking rapportages over 2011 zijn medio 2012 beschikbaar gekomen en worden toegelicht in de paragrafen Benchmarking pensioenbeheerkosten 2011 en Benchmarking vermogensbeheerkosten De rapportages naar aanleiding van de onderzoeken worden jaarlijks door het Bestuur geanalyseerd en besproken. Pensioenbeheerkosten 2012 De pensioenbeheerkosten van SSPF, feitelijk de doorbelaste kosten van Shell Pensioenbureau Nederland B.V. gecorrigeerd voor kosten gemaakt ten behoeve van activiteiten op het gebied van vermogensbeheer en de pensioenbeheerkosten die direct door SSPF gemaakt zijn, over 2012 bedragen ongeveer 220 per premiebetalende deelnemer en gepensioneerde en zijn licht gestegen ten opzichte van 2011 met 216 en 2010 met 218 per premiebetalende deelnemer en gepensioneerde. Een van de oorzaken van deze stijging is dat additionele kosten gemaakt zijn om adequaat te kunnen reageren op externe ontwikkelingen zoals de frequenter wijzigende Nederlandse regelgeving, de veranderingen binnen het Financieel Toetsingskader en de mogelijke effecten van maatregelen in Europees verband. Benchmarking pensioenbeheerkosten 2011 SSPF neemt jaarlijks deel aan de kostenvergelijking van CEM ten aanzien van de pensioenuitvoeringskosten. Hierbij zijn de pensioenbeheerkosten van SSPF ondermeer vergeleken met die van pensioenfondsen van ongeveer dezelfde omvang die de laatste 4 jaar hebben deelgenomen aan de benchmark. De pensioenbeheerkosten voor SSPF over 2011 waren min of meer stabiel en blijven vergelijkbaar met de kosten van de peer groep, aangepast naar schaalgrootte en rekening houdend met de complexiteit van de gevoerde regeling. Vermogensbeheerkosten 2012 In de Toelichting op de Jaarrekening onder punt 12 zijn in lijn met IFRS de kosten van fiduciair beheer opgenomen, alsmede de kosten van portefeuillebeheer en prestatieafhankelijke vergoedingen (voor zover ten behoeve van directe beleggingen en daardoor direct gefactureerd aan het Pensioenfonds), de kosten van bewaarloon en de overige kosten. Deze kosten bedragen voor miljoen (2011: 33 miljoen). Beheerkosten en prestatieafhankelijke vergoedingen van externe vermogensbeheerders ten behoeve van indirecte beleggingen en de transactiekosten zijn conform IFRS niet separaat opgenomen in de Jaarrekening, maar zijn ten laste gebracht van de beleggingsrendementen. De wens om meer transparantie te krijgen met betrekking tot de totale kosten voor vermogensbeheer betekent een verandering in de (inter)nationale vermogensbeheer sector en heeft tot gevolg dat een deel van de kosten geschat moet worden. Kosten van vermogensbeheer kunnen niet in ogenschouw genomen worden, zonder deze af te zetten tegen de gekozen beleggingsmix, de mate van actief of passief beheer en de mate van intern en extern beheer, de structurering van een belegging, het rendement op lange termijn en de schaalgrootte van het fonds. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 17

20 VERSLAG VAN HET BESTUUR Vermogensbeheerkosten en transactiekosten Beheerkosten en bewaarkosten Prestatievergoeding 2012 miljoen bps Directe beleggingen Indirecte beleggingen Directe beleggingen Indirecte beleggingen Transactiekosten Totale vermogensbeheerkosten en transactiekosten De beheerkosten bestaan uit de kosten van vermogensbeheerder Shell Asset Management Company BV (SAMCo) en de externe managers die SAMCo selecteert voor verschillende beleggingscategorieën ( externe vermogensbeheerders ). De beheervergoeding voor externe vermogensbeheerders wordt voor alternatieve beleggingscategorieën verrekend met het rendement waarbij de standaard beschikbaar gestelde informatie veelal beperkt is en diverse kosten en opbrengsten verrekend kunnen worden met de beheervergoeding die vermeld wordt in de jaarverslagen van de betreffende fondsen. De beheervergoeding voor deze categorie is dan ook geëxtrapoleerd op basis van opgevraagde informatie dan wel berekend op basis van de contractuele afspraken. De vergoeding van SAMCo alsmede verschillende externe vermogensbeheerders op het gebied van aandelen en vastrentende waarden is toegelicht in de Jaarrekening (zie pagina 59). De prestatievergoeding heeft vrijwel uitsluitend betrekking op de beleggingscategorie alternatieve instrumenten. Per eind 2012 is voor geen enkele andere beleggingscategorie in de portefeuille een prestatievergoeding overeengekomen. De prestatievergoeding voor alternatieve instrumenten is veelal complex en voor sommige beleggingen afhankelijk van de prestatie over de gehele looptijd zoals bijvoorbeeld bij private equity. De prestatievergoeding voor hedgefondsen is berekend op basis van de afspraken in de investeringsovereenkomsten en de beschikbare informatie omtrent de waarderingen. Voor private equity en indirect vastgoed is de prestatievergoeding gebaseerd op de informatie die is opgevraagd bij de managers. Transactiekosten 2012 Transactiekosten hebben betrekking op aandelen en vastrentende waarden die door SAMCo direct beheerd worden. De transactiekosten voor vastrentende waarde is geschat op basis van het transactievolume en de standaard bid-ask spread zoals deze gepubliceerd wordt door de Pensioenfederatie. Benchmarking vermogensbeheerkosten 2011 De CEM Benchmarking analyse richt zich voornamelijk op vermogensbeheerkosten (exclusief transactiekosten en prestatievergoedingen private equity en hedgefondsen) en plaatst de kosten tevens in relatie tot het gelopen risico en het behaalde rendement. In de analyse worden de vermogensbeheerkosten van SSPF vergeleken met die van 17 Europese pensioenfondsen (de peers), waaronder 11 Nederlandse pensioenfondsen. De werkelijke SSPF vermogensbeheerkosten over 2011 van 54,2 basispunten (bps) zijn nagenoeg gelijk aan de 55,4bps van 2010, een kostenniveau dat mede veroorzaakt wordt doordat in de asset mix alternatieve beleggingen zijn opgenomen. Indien gecorrigeerd wordt voor verschillen in asset mix tussen SSPF en haar peers resulteert een benchmark cost van 62,4 bps. Jaarverslag 2012 Stichting Shell Pensioenfonds 18

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

2014 IN HET KORT BEHEERST VERANDEREN. Stichting Shell Pensioenfonds

2014 IN HET KORT BEHEERST VERANDEREN. Stichting Shell Pensioenfonds 2014 IN HET KORT BEHEERST VERANDEREN Stichting Shell Pensioenfonds 2014 in het kort belicht enkele gebeurtenissen en cijfers over het afgelopen jaar van Stichting Shell Pensioenfonds (het Pensioenfonds).

Nadere informatie

2013 IN HET KORT PENSIOENEN IN BEWEGING. Stichting Shell Pensioenfonds

2013 IN HET KORT PENSIOENEN IN BEWEGING. Stichting Shell Pensioenfonds 2013 IN HET KORT PENSIOENEN IN BEWEGING Stichting Shell Pensioenfonds DEKKINGSGRAAD De dekkingsgraad is de verhouding tussen het aanwezige vermogen (het geld dat het Pensioenfonds bezit) en de pensioenverplichtingen

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

2012 IN HET KORT VOORZICHTIG VOORUIT. Stichting Shell Pensioenfonds

2012 IN HET KORT VOORZICHTIG VOORUIT. Stichting Shell Pensioenfonds 2012 IN HET KORT VOORZICHTIG VOORUIT Stichting Shell Pensioenfonds DEKKINGSGRAAD De dekkingsgraad is de verhouding tussen het aanwezige vermogen en de pensioenverplichtingen op een bepaald moment. Het

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen.

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. Verkort jaarverslag 2014 In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. U kunt het volledige jaarverslag downloaden op www.bpfmedewerkersnotariaat.nl.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC

Stichting Pensioenfonds SABIC Stichting Pensioenfonds SABIC Presentatie SPF tijdens algemene ledenvergadering VGSE 15 april 2010 Jan van den Berg, voorzitter SPF 1 Programma 1. Algemeen 2. Situatie SPF eind 2008 3. Ontwikkelingen SPF

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009 Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics Verkort Jaarverslag 2009 Inleiding 2009 is voor de Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics (hierna Pensioenfonds SABIC-IP) weer een bijzonder

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015 Belanghebbendenvergadering 24 september 2015 Agenda 1. Opening 2. Actuele ontwikkelingen Ballast Nedam N.V. 3. Jaarverslag 2014 4. Nieuwe pensioenregelgeving en herstelplan 5. Toekomst pensioenfonds 6.

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Analyse financiële positie

Analyse financiële positie Analyse financiële positie Notitie voor deelnemers en gepensioneerden oktober 2012 2 Samenvatting Aanleiding SPOA krijgt regelmatig vragen van deelnemers over de financiële situatie bij het pensioenfonds.

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen.

Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen. LCP Netherlands Werk in uitvoering bij pensioenfondsen 2013 Jeroen Koopmans 1 oktober 2013 Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen. Even voorstellen drs. Jeroen Koopmans

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2013

Verkort jaarverslag 2013 Verkort jaarverslag 2013 Wat waren in 2013 de belangrijkste feiten en gebeurtenissen voor GE Pensioen? U leest het in deze verkorte versie van het jaarverslag 2013. Naast deze bondige versie treft u ook

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Stichting Shell Pensioenfonds. Jaarverslag 2010. 62ste boekjaar

Stichting Shell Pensioenfonds. Jaarverslag 2010. 62ste boekjaar Stichting Shell Pensioenfonds Jaarverslag 2010 62ste boekjaar Contact Stichting Shell Pensioenfonds Postbus 65 2501 CB Den Haag Nederland E-mail: Internetsite: Internetsite (English): pensioenfonds@shell.com

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Waarom is het fonds afhankelijk van de rentestand?

Waarom is het fonds afhankelijk van de rentestand? PensioenNieuws Voor deelnemers aan de pensioenregeling van TenCate TIP! Bewaar deze PensioenNieuws in uw pensioenmap! nummer 3 september 2009 Financiële crisis raakt het pensioenfonds Het jaar 2008 was

Nadere informatie

1. Definities Kostendekkende premie Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen.

1. Definities Kostendekkende premie Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen. Premiebeleid 1. Definities Kostendekkende Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen. Gedempte Premie gebaseerd op gemiddelde rente curves, waardoor de invloed van

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Papendorpseweg 100 3528 BJ Utrecht Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 41184467

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG. Financiële situatie. Beleggingen. De organisatie. Veranderingen. Communicatie. 2014 in cijfers

POPULAIR JAARVERSLAG. Financiële situatie. Beleggingen. De organisatie. Veranderingen. Communicatie. 2014 in cijfers POPULAIR JAARVERSLAG 2014 Financiële situatie Beleggingen De organisatie Veranderingen Communicatie 2014 in cijfers 2 Pensioenfonds UWV heeft in 2014 veel aandacht besteed aan de toekomst van het pensioenfonds,

Nadere informatie

NOTULEN DEELNEMERSVERGADERING VAN DE STICHTING JAN HUYSMAN WZ. FONDS 25 september 2012 Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard

NOTULEN DEELNEMERSVERGADERING VAN DE STICHTING JAN HUYSMAN WZ. FONDS 25 september 2012 Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard Voorzitter: R.J.P. Siebesma AGENDA: 1. Opening 2. Notulen deelnemersvergadering d.d. 20 september 2011 3. Samenstelling bestuur en verantwoordingsorgaan

Nadere informatie

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Versie 1.0 17 juni 2015 Auteur: Corné van Bokhoven Status: vastgesteld door bestuur Inleiding Nadat Stichting Pensioenfonds DHV in 2008 in dekkingstekort kwam heeft

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2014 66STE BOEKJAAR

Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2014 66STE BOEKJAAR Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2014 66STE BOEKJAAR JAARVERSLAG 2014 Contact Stichting Shell Pensioenfonds Postbus 65 2501 CB Den Haag Nederland E-mail: Internetsite: pensioenfonds@shell.com

Nadere informatie

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Agenda 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Pensioenregeling uitgevoerd door BNPF 3. Vergelijking andere pensioenfondsen 4. Herstelplan

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

stichting pensioenfonds wonen

stichting pensioenfonds wonen stichting pensioenfonds wonen Verkort Jaarverslag 2007 Kerncijfers Aantallen per 31-12 2007 2006 Werkgevers 4.331 4.161 Deelnemers 33.009 31.705 Gewezen deelnemers 70.948 62.860 Gepensioneerden 8.468 7.735

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012 VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN 18 JUNI 2012 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Organisatie... 2 2.1 Het fonds... 2 2.2 Organisatie... 2 2.3 Toeslagenbeleid... 3 3. Beleggingsbeleid... 4 3.1 Doel van het

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Papendorpseweg 100 3528 BJ Utrecht Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 41184467

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Verkorte kerngegevens fonds

Verkorte kerngegevens fonds Samenvatting jaarverslag 2010 Deze samenvatting is een ingekorte versie van het Jaar verslag 2010 van Pensioenfonds Horeca & Catering (PH&C). Hierin leest u over de belangrijkste onderwerpen en ontwikkelingen

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2012. 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel. Stichting Pensioenfonds PostNL. Meer weten? www.pensioenpostnl.

Verkort jaarverslag 2012. 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel. Stichting Pensioenfonds PostNL. Meer weten? www.pensioenpostnl. Verkort jaarverslag 2012 Stichting Pensioenfonds PostNL 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel Pensioenfondsen en pensioenen stonden ook in 2012 weer in het middelpunt van de belangstelling.

Nadere informatie

Resultaten 2011 April 2012. Lagere rente, hogere verplichtingen Aan de andere kant stegen onze pensioenverplichtingen

Resultaten 2011 April 2012. Lagere rente, hogere verplichtingen Aan de andere kant stegen onze pensioenverplichtingen JAARBERICHT Resultaten 2011 April 2012 Rendement van 13% door afdekken risico s Dekkingsgraad toch omlaag Het jaar 2011 stond in het teken van een sterk afnemend vertrouwen in de overheidsfinanciën van

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Henk Brouwer, voorzitter bestuur Amsterdam, 23 mei 2012 2011: een roerig jaar Positief: - positief rendement (8 miljard euro) - meer en beter inzicht in kosten - kostprijs

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding Nieuwsbrief augustus 2015 Beleggen Inleiding In de nieuwsbrief van juli 2015 over het nieuwe FTK en het toeslag-/premiebeleid kondigden we aan dat het Q8 Pensioenfonds u graag nader wil informeren over

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1 Kwartaalbericht 2015 Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3 Als je werkt bij ING Bank voert ING CDC Pensioenfonds vanaf 1 januari 2014* jouw huidige pensioenregeling

Nadere informatie

Grens volledige indexatie 141% 1 114% 115% complex 125% Indexatie 2.53% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00%

Grens volledige indexatie 141% 1 114% 115% complex 125% Indexatie 2.53% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% Benchmark pensioenfondsen Inleiding De Vereniging exleaseplan (VeLP) heeft het initiatief genomen om een benchmarkstudy te maken voor de Stichting Pensioenfonds Lease Beheer (SPLB). Het doel van deze benchmark

Nadere informatie

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren:

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren: Vastgesteld door het bestuur op 16 mei 2012 1 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Beschrijving crisissituatie... 3 3. Dekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen... 4 4. Maatregelen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM

De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM Wormerveer, 12 december 2011 Betreft: Herstelplan Stichting Pensioenfonds De Fracties Geachte heer Keereweer, De dekkingsgraad

Nadere informatie

Reactie op het wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader (FTK)

Reactie op het wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader (FTK) Reactie op het wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader (FTK) Utrecht, 2 september 2014 Koninklijk Actuarieel Genootschap Postbus 2433 3500 GK UTRECHT 1 In deze notitie treft u de reactie aan

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Herstelplan PME 2015. Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015

Herstelplan PME 2015. Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015 Herstelplan PME 2015 Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015 1 PME Herstelplan 2015 dekkingraadsjabloon inclusief onderbouwing Dit document bevat het dekkingsgraadsjabloon dat deel uitmaakt

Nadere informatie

Herstel beleggingen teniet gedaan, maar Metro pensioenen niet gekort

Herstel beleggingen teniet gedaan, maar Metro pensioenen niet gekort Verkort jaarverslag 2011 Elk jaar publiceert Metro Pensioenfonds een jaarverslag waarin het pensioenfonds verantwoording aflegt over het gevoerde beleid van het afgelopen jaar. Dat moet van de toezichthouder,

Nadere informatie

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Ballast Nedam Pensioenfonds. Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden. Theo Bruijninckx 1 november 2004

Ballast Nedam Pensioenfonds. Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden. Theo Bruijninckx 1 november 2004 Ballast Nedam Pensioenfonds Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden Theo Bruijninckx 1 november 2004 Onderwerpen Agendapunt 1: Jaarverslag 2003 Overzicht 2003 Herstelplan 2002 Agendapunt

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2013 65STE BOEKJAAR

Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2013 65STE BOEKJAAR Stichting Shell Pensioenfonds JAARVERSLAG 2013 65STE BOEKJAAR JAARVERSLAG 2013 Contact Stichting Shell Pensioenfonds Postbus 65 2501 CB Den Haag Nederland E-mail: Internetsite: pensioenfonds@shell.com

Nadere informatie

pensioenkrant augustus 2015

pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 5 WOORD VAN DE VOORZITTER 6 DEKKINGSGRAAD 7 INDEXATIE RENDEMENT OP DE BELEGGINGEN 8 KERNCIJFERS KOSTEN UITVOERING EN VERMOGENSBEHEER 9 COMMUNICATIE

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER DNB SEMINAR UITBESTEDING Door: Oscar van Angeren I. Regulatory framework en II. Algemene contractuele aspecten 1 I. Regulatory framework Uitbestedingsregels pensioenfondsen: artikel 34 Pw en 12-14 BuPw.

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG 2014: SOLIDE GROEI

VERKORT JAARVERSLAG 2014: SOLIDE GROEI VERKORT JAARVERSLAG : SOLIDE GROEI Welkom bij deze eerste nieuwsbrief van SNPS. De belangrijkste zaken van zijn voor u verzameld in deze speciale editie: het verkorte verslag. Later dit volgen nog twee

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014 Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV 1 2 3 4 Uit de grondslagen van de geconsolideerde jaarrekening: a. Algemeen Sligro Food Group N.V. is gevestigd te Veghel,

Nadere informatie

Deelnemersbestand en uitvoeringskosten

Deelnemersbestand en uitvoeringskosten 03 Financiële positie 06 Deelnemersbestand en uitvoeringskosten 05 Het bestuur 07 08 Pensioencommunicatie Kerncijfers 2012 Uit het voorwoord van het bestuur Hoewel de Europese schuldencrisis ook in 2012

Nadere informatie

Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013

Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013 Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013 Inhoudsopgave 1. Verslag van de directie 3 2. Jaarrekening 5 Balans per 30 juni 2013 Winst- en verliesrekening over 26 april

Nadere informatie