IK HOU VAN DAADKRACHT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IK HOU VAN DAADKRACHT"

Transcriptie

1 Succesvolle dialoog chemie en burgers Rozenburg Sectorplan helpt bedrijven te investeren in personeel Colafonteinen tijdens chemiedag Haagse basisschool Maandblad van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie juni 2014 SPECIAL MET SPECIALE BIJLAGE WILMA MANSVELD (IENM) OVER VEILIGHEID CHEMISCHE INDUSTRIE IK HOU VAN DAADKRACHT

2 Hoe komen we aan vakmensen met verstand van zaken? VAPRO Detachering; Dé partner die vakmensen levert met kennis én kunde! Operators en technici die goed allround zijn opgeleid door VAPRO kunnen nu ook flexibel worden ingezet via VAPRO Detachering. De detacheringtak van Nederland s eerste en grootste opleider van procesoperators. En omdat wij de vakmensen persoonlijk kennen vanuit de opleiding, zijn wij bovendien uitstekend in staat om mensen met kennis én kunde te matchen met uw organisatie. Nieuwsgierig naar onze aanpak? Bel met VAPRO Detachering: , wij vertellen u er graag meer over. VAPRODETACHERING.NL STERK IN VAKMENSEN

3 INHOUD juni 2014 RISICO S ACCEPTEREN HANGT SAMEN MET VERTROUWEN Duidelijke regelgeving,uniformiteit in handhaving, transparantie en een branche die haar verantwoordelijkheid neemt, dat zijn volgens staatssecretaris Wilma Mansveld van het ministerie van IenM de ingrediënten die nodig zijn om de veiligheid van de chemische industrie naar een nog hoger plan te tillen. Zij heeft er ver- 16trouwen in dat het lukt. SPECIAL SPECIALE BIJLAGE In deze bijlage wordt vanuit verschillende gezichtspunten naar de duurzaamheid van de chemische industrie gekeken. Dit naar aanleiding van het verschijnen van het eerste duurzaamheidsrapport van de Nederlandse chemische industrie. Het werd tijdens de VNCI-jaarvergadering op 19 juni officieel gepresenteerd aan de stakeholders. juni 2014 Chemie Magazine 3

4 Infor goes the whole way for us by delivering useful, practical solutions for our industry. Infor understands how we think. Dr. Luc Turkenburg Director R&D Services and Regulatory Affairs AkzoNobel Automotive and Aerospace Coatings Safe, sustainable enterprise software solutions Realize a 10% cost reduction in product development with powerful, industry-specific business applications that enable stronger relationships with customers and suppliers. Infor s intuitive user interface and flexible architecture provide agility to respond swiftly to changes in the marketplace. Automotive coatings producer AkzoNobel uses Infor Optiva to reduce waste and costs, gain global operational efficiency, and improve development quality across all sites customers in 200 countries & territories supported by employees Tel: +31 (0) infor.com/industries/chemicals Copyright 2014 Infor. All rights reserved.

5 INHOUD juni Voorwoord Colette Alma Verduurzamen Evenementen 20 Verslag van de VNCIjaarvergadering 23 Klankbordgroep Samen Veilig Werken en Wonen Rozenburg gaat door met dialoog tussen burgers en bedrijven 28 Sectorplan NIEUWS Aanpassing BoL van de baan Plant Manager of the Year Winnaar RC-prijs ACHTERGROND Veiligheid Staatssecretaris Wilma Mansveld van IenM Vereniging VNCI-jaarvergadering Samenwerken Feestelijke manifestatie Klankbordgroep Rozenburg Onderwijs Chemiedag Haagse basisschool groot succes Onderwijs Sectorplan helpt bedrijven investeren in personeel Veiligheid Safety leadership bij Chemtura Duurzaamheid Hoe groen is de Amerikaanse chemiesector? Wetenswaardig Feiten & Cijfers chemische industrie VNCI Nieuws Mensen Colofon Volgens dir Corine Ba Chemtura een veilighei SPECIAL DUURZAAMHEID Voorwoord Werner Fuhrmann Duurzaamheidsrapport Ruud Koornstra, De Groene Zaak Chemie helpt consument verduurzamen Bert Weckhuysen, Universiteit Utrecht Voorbeelden van duurzame productie Column Jan Paul van Soest Nina Hodzic, ING Investment Management Jasper Wesseling, ministerie van EZ De circulaire economie Dorette Corbey, Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa The industry of industries juni 2014 Chemie Magazine 5

6

7 Voorwoord VERDUURZAMEN In deze Chemie Magazine treft u een speciale bijlage over duurzaamheid aan, waarin we vanuit verschillende gezichtspunten naar de duurzaamheid van de chemische industrie kijken en naar de bijdrage die de chemie levert aan de verduurzaming van de samenleving. De reden daarvoor is het verschijnen van het eerste duurzaamheidsrapport van onze sector. Het werd tijdens de VNCI-jaarvergadering op 19 juni officieel gepresenteerd aan onze stakeholders. Sommigen beschouwen het begrip duurzaam als een vaag containerbegrip, waar iedereen zijn eigen betekenis aan kan geven. Voor anderen is duurzaamheid glashelder en is er geen discussie mogelijk over de inrichting van een duurzame wereld. Ik vind dit echter geen nuttige discussie, en heb daarom gekozen voor een andere insteek. Bij het samenstellen van het duurzaamheidsrapport hebben we ons vooral laten leiden door het werkwoord verduurzamen. Door verduurzaming kunnen de mensheid en de natuur langer op deze planeet blijven voortbestaan. Verduurzamen betekent een richting durven kiezen en gaandeweg checken of die richting bijgesteld moet worden. Er wordt gesproken over duurza duurzame productie en duurzaam ink werkelijkheid zijn er echter maar we ten, bedrijven en activiteiten die op de beschouwd het predicaat duurzaam Je kunt altijd aspecten aanwijzen die, schaalgrootte toeneemt, moeilijk vol zijn, hetzij voor het milieu, hetzij voor dingen in de samenleving, hetzij in fin Ons rapport laat zien dat ook onze ind verre van duurzaam is. Maar het laat dat we vele malen duurzamer zijn da aantal jaren geleden, en dat bedrijven duurzaamheidsuitdagingen die de ind kent, zowel in het eigen bedrijf als in waardeketen, voortvarend tegemoet den. En natuurlijk blijven er ook vrag zoals: maken we de juiste keuzes, ho nen we de juiste snelheid maken, en w ruimte kan de maatschappij ons bied Dat zijn precies de vragen waar we gr dialoog over aangaan. Het duurzaam rapport is daarvoor bedoeld. Colette Alma, directeur VNCI EVENEMENTEN 26.6 Rol van gedrag en cultuur bij managen van risico s Symposium over de rol van gedrag en cultuur bij het managen van risico s. Hoe groot is de invloed van menselijk handelen op de risicobeheersing? Kan ik het menselijk handelen borgen in een systeem? Waar liggen valkuilen en hoe anticipeer ik daarop? Hoe krijg ik een effectief risicomanagementsysteem? Locatie: Royal HaskoningDHV, Amersfoort Organisatie: Royal HaskoningDHV 29.9 The Chemical Conference 2014 Agri meets Chemicals : The biobased (r)evolution in the chemical industry. Op deze editie van The Chemical Conference ontmoeten de landbouw en de chemische industrie elkaar. Het hart van het debat wordt gevormd door de verbindingen tussen agro en chemie en de daaruit voortvloeiende bijdrage aan de economische groei. Locatie: Duisenberg Auditorium, Utrecht Organisatie: Deloitte, Rabobank, TNO en VNCI World of Technology & Science World of Technology & Science (vervolg van de beurs HET Instrument) is opgedeeld in World of Automation, World of Laboratory, World of Motion & Drives en World of Electronics. Vanwege de interactieve beursprojecten, boeiende innovaties, Exciting Technology en de inspire- rende oplossingen van exposanten, luidt het credo tijdens de beursdagen Kennis door doen en beleven!. Locatie: Jaarbeurs, Utrecht Organisatie: FHI en FEDA Van kennis naar innovatieve oplossingen in de chemie De chemische keten is dringend op zoek naar innovatieve oplossingen vanwege veranderingen in de markt, goedkope energie in andere delen van de wereld en een gewijzigde behoefte van de maatschappij. Tegelijkertijd vragen wijzingen in regelgeving, het leaner worden van bedrijven en de pensionering van een generatie om aanscherping van het kennisniveau. Dat vereist een daadkrachtige aanpak. De ketenbeurs van de VNCW (Vereniging Nederlandse Chemische Warehousingbedrijven) presenteert de innovatieve oplossingen. Locatie: Van der Valk Hotel, Dordrecht. Organisatie: VNCW. VERGADERINGEN VNCI 30.6 WG Juristen 4.7 BG Communicatie 26.8 WG Energie en Klimaat 28.8 WG RC Global Charter 3.9 BG Energie en Klimaat 4.9 WG Arbeidshygiëne 9.9 WG Procesveiligheid 9.9 VNCI Advocacy Team 9.9 BG Innovatie 11.9 WG Stoffenbeleid COMPLEET OVERZICHT EN AANMELDEN: juni 2014 Chemie Magazine 7

8 Integraal asset management Uitgebreide HSE-suite beschikbaar Om integraal asset management te laten slagen binnen uw organisatie, is een algehele benadering vanuit het perspectief van onderhoud, productie, veiligheid en financiën van doorslaggevend belang. De Ultimo EAM-software ondersteunt u hierbij op gebruiksvriendelijke en flexibele wijze, al dan niet conform PAS 55, NEN of andere standaarden in de markt. Met de Ultimo software managet u correctief, preventief, conditiegebaseerd en risicogestuurd onderhoud. Daarnaast is het mogelijk om een langetermijnvisie voor het beheer van assets op te stellen, waarbij u rekening houdt met financiële implicaties. Door eveneens gebruik te maken van de HSE-suite creëert u een veiligere werkomgeving en borgt u de voor u relevante regelgeving. Uw processen optimaal ondersteund met de meest gebruikte asset management software van Nederland.

9 Actueel EERSTE PAAL VOOR PYROLYSEFABRIEK GESLAGEN Op 21 mei is de eerste paal voor de bouw van de pyrolysefabriek Empyro in Hengelo symbolisch geslagen door Theo Rietkerk, gedeputeerde van de provincie Overijssel. Samen met directeur Gerhard Muggen van BTG Bioliquids onthulde hij op de bouwlocatie het informatiebord. De pyrolysefabriek wordt gebouwd op het terrein van AkzoNobel en zal vanaf eind 2014 geleidelijk in gebruik worden genomen. De volle productiecapaciteit bedraagt ruim 20 miljoen liter pyrolyse-olie per jaar. Deze hoeveelheid duurzame olie vervangt ruim 12 miljoen kubieke meter aardgas. Dit komt overeen met het jaarlijkse aardgasverbruik van 8000 huishoudens. De jaarlijkse CO2-besparing bedraagt ruim ton. Bijkomend effect is dat voor ongeveer 100 mensjaren werk wordt gecreëerd in Overijssel. p VEILIGHEID VOOROP NU OOK ONLINE Op de website is alle informatie te vinden over Veiligheid Voorop, het actieplan van onder meer VNO-NCW, VNCI, VNPI, Votob en VHCP, bedoeld om de veiligheid in de chemische industrie naar een nog hoger plan te brengen. De site biedt informatie over de achtergronden van Veiligheid Voorop, legt uit wat het actieplan inhoudt, geeft inzicht in de activiteiten van Veiligheid Voorop en biedt contactgegevens van onder meer de regionale veiligheidsnetwerken. Op de website is verder het laatste nieuws te vinden en kunnen actieplan en tussenrapportages worden gedownload. p Theo Rietkerk (r.) luidt de bouw officieel in. AANPASSING BELASTING OP LEIDINGWATER VAN DE BAAN Het kabinet draait de plannen voor aanpassing van de Belasting op Leidingwater (BoL) terug. In een brief aan de Tweede Kamer meldde staatssecretaris Eric Wiebes op 4 juni dat het maximumverbruik waarover belasting moet worden betaald 300 kubieke meter per jaar blijft. In het najaar van 2013 zou dit heffingsplafond verdwijnen. Het kabinet komt nu tegemoet aan bezwaren van watergebruikers en waterleveranciers zoals geformuleerd in een impactanalyse die eerder dit jaar aan Wiebes was aangeboden. De analyse is tot stand gekomen op initiatief van VNO-NCW, VEMW, VNCI en Vewin. Onderzoek onder de achterbannen heeft overduidelijk aangetoond dat de effecten van de plannen zeer ingrijpend zouden zijn. Afgezien van de forse financiële consequenties (sommige bedrijven zouden op jaarbasis miljoenen meer moeten betalen) zouden initiatieven van bedrijven om het watergebruik te verduurzamen averechts uitpakken. De staatssecretaris erkent in zijn brief dat de invoering van het plan stuit op complexe uitvoerbaarheid en niet bijdraagt aan de beoogde vergroening van het watergebruik. De maatregel was onderdeel van het Begrotingsakkoord van PvdA, VVD, D66, CU en SGP. Het kabinet is nu van plan de derving van de inkomsten van in totaal 80 miljoen euro te dekken in de sfeer van de milieubelastingen. VNCI sluit zich aan bij de nadrukkelijke wens van VEMW dat eventuele belastingmaatregelen uitsluitend worden ingevoerd als daar draagvlak voor bestaat én als onomstotelijk vaststaat dat ze daadwerkelijk leiden tot verduurzaming van de economie. p juni 2014 Chemie Magazine 9

10 Dé Logistics Control Tower voor de chemische industrie Bekijk de DSM business case Bereken nu zelf úw besparing op CHEMIE MAGAZINE NU OOK OP IPAD EN ANDERE TABLETS Chemie Magazine is nu ook (gratis) beschikbaar voor bezitters van een ipad, Galaxy Tab of een ander tablet (met Android 3.2 of hoger). Via een gratis abonnement ontvangt u automatisch iedere maand Chemie Magazine op uw tablet. U ontvangt een wanneer dit het geval is. NEMENT AF: Abonnementen ww.magzine.nu magazine/chemiemagazine Nu kopen Afrekenen Verder Download Magazines Mijn Magazines VRAGEN OF OPMERKINGEN? Neem contact op met Igor Znidarsic, hoofdredacteur van Chemie Magazine,

11 TU/E-STUDENT STAA AT IN SCIENCE E MET NIEUWE KUNSTSTOF Met een publicatie in wetenschapsblad Science heeft de Eindhovense chemiestudent Gijs ter Huurne zijn opleiding op een wel heel bijzondere manier afgerond. Ter Huurne is co-auteur in een artikel van technologiegigant IBM, waar hij eerder dit jaar stage liep. Hij werkte er aan een nieuwe klasse kunststoffen, veelzijdig toepasbaar en makkelijk te recyclen. Ter Huurne is hartstikke blij met het opmerkelijke resultaat van zijn stageperiode bij het Almaden Research Center van IBM in San Jose (Californië). Bij de onderzoeksgroep van James Hedrick bestudeerde hij een nieuwe klasse kunststoffen gebaseerd op de polymerisatie van paraformaldehyde met di-amines. Ter Huurne: We haalden er zelfs het Amerikaanse nieuws mee. De kunststof is niet alleen heel sterk, maar ook chemisch te recyclen. Als je het oplost in een zuur krijg je de uitgangsstoffen weer terug. Dat is bijzonder omdat de meeste sterke plastics zogenaamde thermoharders niet te recyclen zijn. Vermalen of verbranden zijn de enige oplossingen. De IBM-vinding kan daar verandering in brengen. Elastische gel Ter Huurne werkte zelf aan een bijzondere variant van de kunststof: een elastische gel. Die is gemaakt volgens dezelfde polymeerchemie, maar met andere uitgangsstoffen. Het is in feite een heel ander materiaal. De gel is tamelijk stevig en blijft stabiel tot zo n 50 graden Celsius. In contact met water valt het materiaal weer in de oorspronkelijke bouwstenen uiteen. Dat biedt interessante mogelijkheden voor medische toepassing, zegt Ter Huurne, bijvoorbeeld als dragermateriaal voor de toediening van medicijnen. De Eindhovense student noemt zijn stageperiode bij IBM de tijd van mijn leven. Hij wilde altijd al eens in Amerika werken en met zijn fascinatie voor materialen en materiaalkunde was IBM een schot in de roos. Ter Huurne: Als het even kan ga ik nog eens terug. p FOTO: ROY LUBBERS. Gijs ter Huurne voor het IBM Almaden Research Center bij San Jose, VS. ONLINE MARKTPLAATS VOOR BIOMASSA GELANCEERD Onlangs is gelanceerd. Hier kunnen bedrijven biomassa aanbieden of afnemen. Doel van de online marktplaats is reststromen maximaal te hergebruiken en het transport zo duurzaam mogelijk te organiseren. Biopark Terneuzen, een initiatief van Zeeland Seaports, exploiteert de website. De website biedt snel, makkelijk en gratis toegang aan producenten én gebruikers van biomassa en restproducten. Wat voor de één een afvalproduct is, is grondstof voor de ander. Door deze producten via de website aan te bieden kunnen gebruikers van biomassa makkelijker toegang vinden tot het versnipperde aanbod ervan. De VNCI is enthousiast over het initiatief. Dit voorziet in een grote behoefte, zegt Nelo Emerencia, voormalig speerpuntmanager Onderwijs en Innovatie. En omdat Biomedisch toepasbare gelvariant van de nieuwe IBM-kunststof. het een website is, kan vraag en aanbod van ver buiten de lokale grenzen bijeen worden gebracht. Bovendien is het een van de eerste initiatieven die in deze behoefte voorziet. De website vloeit voort uit het Europese Interreg-project Grenzeloze Logistiek, dat als doel heeft de grensregio Vlaanderen-Nederland te laten uitgroeien tot dé logistieke draaischijf van Europa. Grenzeloze Logistiek is een samenwerking tussen twaalf projectpartners uit Vlaanderen en Nederland die samenwerken aan een slimme grensregio zonder grenzen. Ook Zeeland Seaports is als projectpartner betrokken bij de website, die verder mogelijk wordt gemaakt met de ondersteuning van Interreg, provincie Zeeland en het ministerie van EZ. p Meer informatie: juni 2014 Chemie Magazine 11 FOTO: ALEX YUEN

12 De registratie-estafette: Als u nu Het is allemaal teamwerk; samenwerken met knoell leidt vanzelfsprekend naar succes. Besluit nu de leiding te nemen! Dr. Knoell Consult GmbH, Wageningen Een stap in jouw carrière maken? Ga dan voor de opleiding HVK en/of AH Kies je voor PHOV, dan kies je voor kwaliteit! docenten uit de praktijk en autoriteiten op hun vakgebied praktijkgericht met opdrachten binnen het eigen bedrijf PHOV al 20 jaar toonaangevend in veiligheidskunde 23 september 2014 (avondopleiding): Arbeidshygiëne, Hogere Veiligheidskunde, Hogere Veiligheidskunde en Arbeidshygiëne gecombineerd PHOV al 25 jaar een begrip in veiligheidskundig onderwijs Al afgestudeerd HVK er of AH er? Volg dan: 8 januari 2015 (avondopleiding): Specialisatie HVK voor Arbeidshygiënisten 14 januari 2015 (middag-avondopleiding): Specialisatie HVK voor Arbeidshygiënisten 15 januari 2015 (avondopleiding): Specialisatie Arbeidshygiëne voor HVK ers Meer informatie: Voor persoonlijk studieadvies: ,

13 TWI TTER Actueel Ymro Hoogendoorn wint Nationale Scheikundeolympiade 2014: Reineke van der Kamp: Topsectoren cruciaal voor economie en werkgelegenheid: 95% innovatie in topsectoren! Huntsman Hoera we gaan naar Huntsman! Groep 7 van PCBS De Rank in Rozenburg zorgt vandaag voor de juiste chemie. Liesbeth Machines #gezocht voor Green PAC COCI Emmen. Wie, welke bedrijf, heeft #Spinmachines, pultrusiemachines, persen... Iemand die da laatste deel van chemie snapt? Dat moet en kan anders! Biomassa (= waardevolle grondstof chemie) wordt gesubsidieerd verbrand Henri Schaliegas en schalieolie zijn het afscheidsfeestje van de fossiele brandstoffen : FRANS SCHEEREN (OCI NITROGEN) PLANT MANAGER OF THE YEAR Frans Scheeren, plantmanager bij OCI Nitrogen in Geleen, is uitgeroepen tot de beste plantmanager van Dat is op 5 juni bekendgemaakt tijdens het Deltavisie-congres in Rotterdam. De jury, onder leiding van voormalig LyondellBasell-topman Jos Benders, roemde Scheeren voor het verkrijgen van betrokkenheid bij zijn collega s. De Limburger reageerde euforisch op zijn verkiezing: Super! A ls Plant Manager of the Year fungeert Scheeren een jaar lang als boegbeeld van de procesindustrie. Hij gaat zich inzetten voor het verbeteren van de bedrijfsvoering en laat zich daarbij inspireren door het oude systeem van meesters en gezellen. Op die manier wil hij Weltmeister worden in veiligheid, onderhoud en uitvoering. De andere twee finalisten waren Arjen Fieret (Air Products, Rotterdam Botlek) en Ronny van de Lavoir (Dow Chemical, Terneuzen). Ook zij ontvingen een oorkonde voor hun inzet, aangezien deze twee plantmanagers het afgelopen jaar uitzonderlijke prestaties hebben neergezet. Dit jaar waren er tien kandidaten genomineerd door hun werkgevers, waarvan er zeven zich daadwerkelijk kandidaat stelden. Na interviews met de jury bleven drie finalisten over. De jury bezocht deze finalisten op hun plant en sprak met hun collega s. Bovendien spraken Fieret, Scheeren en Van de Lavoir een column uit tijdens Deltavisie om het publiek op hun hand te krijgen. De puntentelling bestond uit een online verkiezing, een stemming tijdens het congres en het oordeel van de vakjury (met daarin naast Benders onder meer VNCI-directeur Colette Alma, Verwater-CEO Cor Kloet en enkele voormalige Plant Managers of the Year). De verkiezing van de Plant Manager of the Year vindt sinds 2008 plaats en is een initiatief van het Petrochem Platform en de VNCI, in samenwerking met Deltalinqs en het Havenbedrijf Rotterdam. De verkiezing draagt bij aan een positief imago van de Nederlandse procesindustrie door de inspanning en prestaties van plantmanagers te benoemen en te waarderen. De focus ligt hierbij op veiligheid, gezondheid, milieu, productiviteit en duurzaamheid. p FOTO: GIJS HOEKSTRA juni 2014 Chemie Magazine 13

14 MIJN PRODUCTIEPROCES STAAT STIL, WAT LEVERT DAT OP? MET ENCHARGE VAN GDF SUEZ PROFITEERT U VAN UW FLEXIBILITEIT IN ENERGIEVERBRUIK Stilstand kan geld opleveren. Heeft uw onderneming een duidelijke piek in de energievraag of heeft u signifi cant vermogen binnen uw bedrijfsproces dat op verzoek tijdelijk opgeschakeld of verminderd kan worden? Dan is EnCharge van GDF SUEZ waarschijnlijk interessant voor u. Kijk op voor meer informatie.

15 Responsible Care LATEXFALT WINT MET VERJONGINGS- CRÈME VOOR ASFALT RC-PRIJS I m extremely proud, zei Irina Cotiuga, chemical engineer bij Latexfalt, tijdens het ontvangen van de Responsible Care-prijs Latexfalt won de prijs met ZOAB langer jong, een innovatie die de levensduur van asfalt van tien naar vijftien jaar verlengt. Daarnaast bespaart de door Cotiuga ontwikkelde technologie geld en grondstoffen en zorgt voor aanmerkelijk minder files vanwege de lagere onderhoudsfrequentie van het asfalt. Zeer open asfalt beton (ZOAB) is vooral tijdens de wintermaanden erg kwetsbaar. Als oplossing heeft Latexfalt, dat asfaltproducten zoals bitumen, polymeren en kunststof bindmiddelen produceert, de warme biobased binder Modiseal ZX ontwikkeld, die werkt als een soort verjongingscrème voor asfalt. Deze asfaltinnovatie zorgt ervoor dat het - door oxidatie, vorst en zon beschadigde - bindmiddel in het asfalt (bitumen) weer soepeler wordt, dat steentjes weer hechten en scheuren worden hersteld. Door deze verbeterde flexibiliteit treedt er minder steenverlies op en gaat de snelweg jaren langer mee. Dit resulteert in minder onderhoudskosten voor de landelijke en regionale wegbeheerders. De resultaten zijn dermate positief dat van een echte doorbraak op het gebied van wegonderhoud gesproken wordt. Als chemiebedrijf kan Latexfalt zo bijdragen aan de maatschappelijke uitdaging voor duurzame mobiliteit. Win-win-win De innovatie is volgens Latexfalt-directeur Bert Jan Lommerts het resultaat van intensieve ketensamenwerking met universiteiten, aannemers, TNO en Rijkswaterstaat. Zijn inschatting is dat jaarlijks zo n 500 kilometer ZOAB een verjongingskuur met Modiseal ZX zou moeten krijgen om de levensduur ervan te verlengen. We hebben te maken met een win-win-winsituatie. We proberen Rijkswaterstaat in beweging te brengen om dit al op korte termijn toe te passen. Dat kan meteen veel geld schelen voor groot onderhoud aan het asfalt. Latexfalt heeft veel visie en lef getoond, zonder zeker te zijn van de uitkomst, aldus V.l.n.r.: Commercieel manager Jan Willem Struik, chemical engineer Irina Cotiuga en juryvoorzitter Henk Leegwater. (Latexfaltdirecteur Bert Jan Lommerts was in het buitenland). juryvoorzitter Henk Leegwater. De samenwerking met veel diverse partners in de keten heeft ervoor gezorgd dat wij minder in de file hoeven te staan. Uit het juryrapport: De jury prijst vooral het feit dat een middelgroot bedrijf zonder grote researchafdeling een intensieve ketensamenwerking met universiteiten, aannemers, TNO en Rijkswaterstaat heeft geïnitieerd. Samen met een heilig geloof in deze samenwerking, zelfs zonder per se een verdienmodel te hebben, is Latexfalt erin geslaagd om tot een voor de markt en de maatschappij zeer interessante innovatie te komen. Verbeteren De drie andere genomineerden waren Dow Benelux met het Summerspike programma, Styron met het project Owner Visual Inspection en Emerald Kalama Chemical in samenwerking met afvalverwerker AVR met het project Stoomimport. Het Responsible Care-programma is een wereldwijd initiatief van de chemische industrie dat erop gericht is de prestaties van bedrijven voor veiligheid, gezondheid, milieu en duurzaamheid continu te verbeteren. Met de RC-prijs wil de VNCI Responsible Care breed onder de aandacht brengen. p Filmpje over ZOAB langer jong en de andere genomineerde projecten FOTO: JEROEN POORTVLIET juni 2014 Chemie Magazine 15

16 WILMA MANSVELD, STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU: RISICO S ACCEPTEREN HANGT SAMEN MET VERTROUWEN Duidelijke regelgeving, uniformiteit in handhaving, transparantie en een branche die haar verantwoordelijkheid neemt, dat zijn volgens staatssecretaris Wilma Mansveld van het ministerie van IenM de ingrediënten die nodig zijn om de veiligheid van de chemische industrie naar een nog hoger plan te tillen. Zij heeft er vertrouwen in dat het lukt. Ik zie dat de branches de verantwoordelijkheid pakken, stappen vooruit maken, zegt ze, doelend op onder meer het actieplan Veiligheid Voorop. Wilma J. (Jacqueline) Mansveld is namens de PvdA staatssecretaris van Infrastructuurr en Milieu in het kabinet Rutte-Asscher. In haar takenpakket zitten onder meer milieu, luchtvaart, openbaar vervoer en het spoor. Onder milieu valt ook de veiligheid van de chemische industrie. Zij is coördinerend bewindspersoon voor het BRZO, de Nederlandse wetgeving waarin de Europese regels voor de industriële veiligheid zijn vastgelegd. Naar aanleiding van het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid Tekst: Igor Znidarsic (OvV) over de slechte veiligheidssituatie bij tankopslagbedrijf Odfjell, meldde ze vorig jaar dat ze wil kunnen ingrijpen als een chemiebedrijf er zo n potje van maakt dat de veiligheid van mens of milieu in gevaar is. Maar ze voegde er ook aan toe dat ingrijpen niet nodig is als toezichthouders hun werk goed doen. Ze werkt nu aan meer uniforme controle op BRZO-bedrijven, zo uniform mogelijke vergunningen en zo min mogelijk overlap van eisen voor verschillende vergunningen. Volgens haar moeten alle betrokkenen bedrijven, provincies, gemeenten, justitie en inspecties hun verantwoordelijkheid nemen om gezamenlijk te werken aan het versterken van de veiligheid. Al ligt de verantwoordelijkheid in eerste instantie wel bij de bedrijven zelf. Mevrouw Mansveld, hoe veilig is die chemische industrie nou eigenlijk? Stel u bent op een verjaardagsfeestje en iemand stelt u die vraag, wat zegt u dan? Wilma Mansveld: Meestal beginnen ze over het spoor, ha ha Mijn antwoord is: het is veilig. Natuurlijk kan het altijd veiliger, maar in principe is het een veilige sector. Als je kijkt naar de chemie zie je altijd twee beelden. Aan de ene kant is het een enorm vergroenende sector, die denkt in ketens en daarin vooruit loopt, en energie onderling uitwisselt, en elkaars reststromen gebruikt. Aan de andere kant denken mensen al snel aan Chemie- Pack en Odfjell. Op verjaardagsfeestjes zeg ik altijd: als je ziet wat wij hier allemaal kunnen op ons grondgebied, in chemie, in agro business, dat is ongelooflijk. Ik verbind daar ook altijd het spoor aan: kijk wat we aan spoor hebben liggen. Maar alles wat we doen, doen we op een heel kleine ruimte. De chemie is altijd zichtbaar. Dat maakt 16 Chemie Magazine juni 2014

17 Veiligheid Het zelfcorrigerend vermogen in de branche is enorm belangrijk. Dat de koplopers hun deuren openstellen zodat andere bedrijven, die minder ver zijn, kunnen zien: hé, zo kan het ook CV WILMA MANSVELD de vraagstukken rond chemie en omwonenden intrigerend, net als rond vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor en omwonenden. Omdat we veel dingen zo dicht op elkaar doen, is het belangrijk dat je mensen daarin meeneemt en een goede afweging maakt. Ik wijs ook altijd op de voordelen van de chemie, die aan de basis staat van zo veel goeds. Neem alleen al medicijnen. In de Staat van de Veiligheid, door uw ministerie recent opgesteld in samenwerking met die van SZW en Veiligheid&Justitie, wordt een stand van zaken opgemaakt van alle inzet en bereikte resultaten om veiligheid bij risicovolle bedrijven te borgen. Wat vindt u van de inhoud? In de Staat van de Veiligheid wordt een aantal rapporten gebundeld. Dat zegt in samenhang veel meer e FOTO: HOLLANDSE HOOGTE Wilma Mansveld was van 1997 tot 2001 manager Personeelszaken bij Gran Dorado Beheer en Projecten. Daarna was zij tot 2011 secretaris van de SER Noord-Nederland. Ook was ze vanaf 2003 voor de PvdA lid van de Provinciale Staten van Groningen, van mei 2009 tot april 2011 als fractievoorzitter. Daarna was zij gedeputeerde van de Provincie Groningen, met in haar portefeuille economische zaken, energie, jeugdzorg en facilitaire zaken. In november 2012 werd zij benoemd tot staatssecretaris van IenM in het kabinet Rutte-Asscher. juni 2014 Chemie Magazine 17

18 over veiligheid dan de losse rapporten. Het gaat er nu om dat we met die samenhang aan de slag gaan. Daar moet de winst liggen. Bedenk wel dat het de eerste keer is dat we dit doen, het is een ontwikkeltraject, waarin pas op termijn trends en eventuele bijsturingsmogelijkheden zichtbaar worden. De winst kan ook liggen in het vermijden van de risico-regel-reflex, de neiging van de overheid om als er iets mis gaat meer regels in te voeren. We moeten niet een nieuwe regel bedenken als reflex op het risico, maar kijken of we de goede beheersmaatregelen hebben genomen om het risico te beheersen. Hierin vindt de chemische industrie mij aan haar zijde. In plaats van meer regels, moet je je afvragen: wat is de oorzaak, hoe is er gehandeld in de keten, hoe hebben bedrijven, Inspectie SZW, ILT, gemeenten en provincie, de veiligheidsregio en het OM gehandeld en samengewerkt, en hoe is met de omgeving rekening gehouden? Dat is ook de samenhang die spreekt uit de Staat van de Veiligheid. Het is heel belangrijk om bij een incident rustig te blijven en de analyse goed te hebben. En we moeten af van wat de OvV onderhandeltoezicht noemt. Maar het belangrijkste is dat het bij bedrijven goed zit. Die wake up call is er wel geweest, met Chemie-Pack en Odfjell. En ik denk ook dat de overheid zich anders is gaan gedragen. We hebben de omgevingsdiensten ingericht, waarin gemeenten en provincies samenwerken. Speciaal voor BRZO-bedrijven hebben we zes gespecialiseerde BRZO-omgevingsdiensten. Het is belangrijk dat die overal hetzelfde doen en van elkaar leren en dat de vergunningverlening en het toezicht en de handhaving uniform is. Dan weten bedrijven wat ze kunnen verwachten. Hoe ziet u de rol van de bedrijven hierbij? Die is cruciaal. Het zelfcorrigerend vermogen in de branche is enorm belangrijk. Dat de koplopers hun deuren openstellen zodat andere bedrijven, die minder ver zijn, kunnen zien: hé, zo kan het ook. En ik vind ketenverantwoordelijkheid van groot belang. Dat je als bedrijf zegt: als je niet veilig bent doe ik geen zaken met je. Gelukkig heb ik tijdens werkbezoeken gezien dat men zich heel bewust is van de ketenverantwoordelijkheid, en ik zie ook dat de VNCI, en VNO-NCW, er alles aan doen om die boost eraan te geven. Des te jammer is het dat doordat de overheid sinds Chemie-Pack en Odfjell sneller overgaat tot handhaving het aantal geconstateerde overtredingen toeneemt, ondanks dat ze vaak administratief van aard zijn en geen direct gevaar opleveren. Het lijkt daardoor alsof de veiligheid van de chemische industrie verslechtert. Moeten we daarom niet vooral naar het type overtredingen kijken in plaats van naar het aantal, en het beeld gezamenlijk corrigeren? Bij een inspectie of nulmeting worden alle overtredingen waargenomen, van de verkeerde sticker op de brandblusser tot de leidingen die niet goed zijn en een rapport dat niet correct is ingevuld. Maar de toezichthouder moet inderdaad wel duidelijk maken wat de ernst van de overtredingen is, het nuanceren en in het goede kader plaatsen. Overigens, bij het nuanceren is de branche er zelf bij. Tegelijkertijd zie ik het ook als een kans om ook die kleine papieren fouten te corrigeren. Het is ook een moment van awareness. En dat wordt dan ook zichtbaar in Staat van de Veiligheid, het helpt dat de omgeving denkt: die jongens in de chemie zijn goed bezig. In plaats van in de risicoregel-reflex te schieten, moeten we werken aan oplossingen van bepaalde problemen of gevaren De toegenomen inspectiedruk helpt hier niet bij. Ik vind het belangrijk dat iedereen goed in zijn rol zit. De Inspectie SZW en de gemeenten en provincies moeten inspecteren. Het OM en ook ILT moeten hun rol invullen. En de bedrijven moeten ook doen wat ze moeten doen. Als iedereen goed in zijn rol zit bij zo n inspectie, kunnen overtredingen ook tot sancties leiden. Het is ook weer een kans voor bedrijven om orde op zaken te stellen. Okee, je bent op zo n moment even geen vrienden, maar het gaat wel ergens over. Bovendien is het de kans om als branche de achterlopers mee te krijgen. Ik zie de branche in ieder geval de koplopers en een groot deel van de middenmoters die handschoen ook oppakken. Naming and shaming is misschien niet de oplossing, maar het is wel belangrijk dat je laat zien dat bedrijven het goed doen en dat je niet wilt dat sommige bedrijven dat voor de hele branche verpesten. U noemde al ketenverantwoordelijkheid, een van de vier hoofdpunten van Veiligheid Voorop. Wat vindt u van de initiatieven die ondermeer VNO-NCW, VNCI, Votob, VNPI en VHCP hebben genomen in het kader van dit actieplan? Ik vind dat echt een goed initiatief. Ik zie dat de branches de verant- 18 Chemie Magazine juni 2014

19 FOTO: HOLLANDSE HOOGTE Veiligheid SAFETY DEALS IenM stelt voor drie achtereenvolgende opleidingen (van de 2-jarige postacademische opleiding Management of Safety, Health and Environment) steeds drie beurzen beschikbaar (per beurs euro). Voor elke opleiding wordt een prijsvraag uitgeschreven. Het eerste thema is Veiligheid en leiderschap. Dit is de eerste zogenoemde safety deal (vergelijkbaar met green deals, maar dan op veiligheidsgebied, waarin IenM afspraken maakt met bedrijven over verbetering van hun prestaties). De prijsvraag is bedoeld voor jonge talenten. Mansveld: Jongen mensen hebben nieuwe ideeën en meer voeling met de samenleving waarin iedereen toegang heeft tot informatie en tot elkaar. Zij kunnen hun ideeën over veiligheid opschrijven in de vorm van een essay. De winnaar, die wordt bekendgemaakt tijdens de Veiligheidsdag voor BRZO-bedrijven in het najaar, krijgt de beurs. De ideeën worden ook gebundeld tot een boek. Zo n bundeling van ideeën stimuleert weer anderen tot nadenken over veiligheid. Een andere safety deal is een vragenlijst waarmee een chemiebedrijf kan beoordelen in welke mate veiligheid is ingebed in de organisatie. Bedrijven krijgen hiermee snel inzicht in de mogelijkheden om de veiligheid te verbeteren. Andere safety deals die in de pijplijn zitten zijn een Digitaal Veiligheidspaspoort, het toegankelijk maken van de auditrapporten van en voor verschillende inspectie-instellingen, het idee van safety coaches voor kleinere bedrijven en een digitaal hulpmiddel voor bedrijven om vast te stellen aan welke regelgeving zij moeten voldoen. woordelijkheid pakken, stappen vooruit maken. Zij zijn ook de deskundigen over de eigen bedrijven. Het is daarom ook zo belangrijk om lid te zijn van een brancheorganisatie. Als ik een chemiebedrijf bezoek vraag ik ook altijd of ze al lid zijn van de VNCI. En ik ben onder de indruk van de Veiligheidsnetwerken. Bedrijven openen hun deuren voor andere bedrijven en die zeg- gen: o ja, dat gaan we ook zo doen. Beter dan op die manier met elkaar omgaan kun je niet. Onlangs heeft u de Aanpak Modernisering Milieubeleid gepresenteerd. Daarin zijn bewust omgaan met veiligheid en risico s belangrijke aspecten. Met welke acties van dit beleid krijgen we de komende tijd te maken? We gaan een aantal wetten in samenhang bijeenbrengen in de Omgevingswet. Het is belangrijk dat milieu en ruimtelijke ordening in dezelfde context worden geplaatst. Dat betekent voor een bedrijf minder rompslomp. Snelheid, eenvoud, duidelijk te begrijpen, transparant, en vooral toegankelijker, dat zijn de doelen. En uniformiteit. Zodat bedrijven weten waar ze aan toe zijn. En voor de buitenwereld is het ook een stuk transparanter. U wilt ook toewerken naar een maatschappelijke acceptatie van risico s. Wat bedoelt u daarmee? Twijfel of achterdocht ontstaan als mensen dingen niet snappen of niet goed zien. Het is daarom belangrijk dat je niets verbergt en laat zien wat er aan de hand is. En dat we werken aan oplossingen van bepaalde problemen of gevaren in plaats van te schieten in de eerder genoemde risico-regel-reflex. De samenleving beschikt over het vermogen om risico s te accepteren, maar dan moet je wel duidelijk maken wat de risico s zijn. Mensen snappen heel goed dat het leven niet risicoloos is en weten dat bijvoorbeeld in de auto stappen risico s met zich mee kan brengen. Risico s accepteren hangt samen met vertrouwen. Daarom is het zo belangrijk dat de chemie vertrouwen opbouwt. Mensen moeten het gevoel hebben dat bedrijven de maximale veiligheid nastreven. Ik denk dat zij hierin op de goede weg zijn en dat ook laten zien. In de Modernisering Milieubeleid wil ik aandacht voor dat vertrouwen. Op het moment dat je weet of snapt wat er gaat gebeuren is de schrik of achterdocht een stuk kleiner. Ik wil knelpunten voorkomen. We hebben zure regen gehad, en smog, maar er komen nu nieuwe problemen aan: nanotechnologie, microplastics. We moeten daarop anticiperen, samen met het bedrijfsleven, om te voorkomen dat er dingen gebeuren die we een halt toe moeten roepen. Hierin reken ik ook op de deskundigheid en het verantwoordelijkheidsgevoel van het bedrijfsleven. Bij de Staat van de Veiligheid hebben we het over veiligheid en dingen die mis kunnen gaan, maar de andere kant is ook om te laten zien wat goed gaat. In uw brief aan de Tweede Kamer over de Aanpak Modernisering Milieubeleid heeft u het over volle vaart. Hoe snel krijgt u een en ander voor elkaar? Binnen uw ambtstermijn? Ik weet dat dingen niet in een half jaar kunnen, maar je moet wel laten zien dat je je inzet en dat met daadkracht doet. Ik ben soms van de volle vaart. Ambtstermijn of niet, het moet gewoon gebeuren. Ik hou van daadkracht. Tijdens het overleg tussen een delegatie van Veiligheid Voorop-partners en uzelf afgelopen december gaf u aan de overheidsgovernance te willen verbeteren, met onder meer één overheidsloket. Hoe staat het hiermee? Het wordt niet zoals veel mensen denken een deur met ernaast een schuifraam. Het is een virtueel loket, gebaseerd op uniformiteit. Waarheen je ook belt, de ILT, de Inspectie SZW, het OM, de omgevingsdiensten, je krijgt overal hetzelfde antwoord op dezelfde vraag, waar je ook vandaan belt. Dat is al begonnen. Deze uniformiteit, gecombineerd met transparantie, een branche die haar verantwoordelijkheid neemt, iedereen strak in zijn rol, en dan vooruit gaan, en dat laten zien aan de buitenwereld, dat is de slag die we moeten en gaan maken. p juni 2014 Chemie Magazine 19

20 VNCI-jaarvergadering in teken van eerste duurzaamheidsrapport DUURZAAMHEID IS DE TOEKOMST, MAAR WE LEVEN VANDAAG We moeten verduurzamen, maar ook bestaan. Dat zei VNCI-voorzitter Werner Fuhrmann in zijn jaarrede tijdens de VNCI-jaarvergadering op 19 juni in de Nieuwe Kerk in Den Haag. Hij doelde enerzijds op de noodzaak tot verduurzaming, en anderzijds op het zware weer waarin de Nederlandse chemische industrie zich bevindt. De jaarvergadering had als thema Chemie als basis van verduurzaming. Tijdens de jaarvergadering presenteerde de VNCI het eerste duurzaamheidsrapport van de Nederlandse chemische industrie. Ik ben er ontzettend trots op, zei VNCIdirecteur Colette Alma. We hebben veel bereikt, maar we hebben nog een lange weg te gaan. En daar hebben we alle stakeholders voor nodig. Aan drie van hen werd het rapport officieel overhandigd: Prins Carlos de Bourbon de Parme, directeur van het Institute for Sustainable Innovation & Development, Jasper Wesseling, directeur Innovatie en kennis bij het ministerie van EZ, en Sylvia Borren, directeur van Greenpeace. Tussen hoop en wanhoop, zo omschreef Borren haar gevoel bij het lezen van het rapport. Zij ziet veel mogelijkheden om te verduurzamen, maar vindt de ambities niet ver genoeg gaan. Jullie zijn goed bezig, nu de big leap nog. Volgens De Bourbon de Parme is er business-to-business al veel bereikt, maar op het gebied van businessto-consumer is er nog veel te doen. Wesse- ling miste het bredere, Europese verband. Hij gaf als oplossing: inzetten op innovatie en op korte termijn het concurrentievermogen versterken. Tapijt Drie praktijkvoorbeelden lieten zien hoe de chemie bijdraagt aan verduurzaming. Yara Sluiskil toonde de Yara N-Sensor, die vanaf het dak van de trekker meet hoeveel stikstof het gewas nodig heeft en aan de hand daarvan de kunstmest gedoseerd strooit. Het bedrijf denkt daarmee mee in de keten tot aan de boer. Het levert een optimale opbrengst op, een betere benutting van de stikstof en minder CO2-uitstoot. Dupont Industrial Biosciences presenteerde een tapijt dat gemaakt is van deels op biomassa gebaseerde polymeren. Als heel VS hierop zou overstappen, zou dat jaarlijks miljoenen vaten olie schelen, zo heeft men berekend. Medical2market tenslotte toonde een prototype van een apparaat waarmee gezonde bloedcellen uit bloed gerecycled kunnen worden. Want: Donorbloed is duur en niet zo gezond. Ethyleenprijs We hebben maar één planeet, zei VNCIvoorzitter Werner Fuhrmann in zijn jaarrede. Omschakeling naar de circulaire economie is daarom prioriteit. En chemie kan het verschil maken. Geen duurzaamheid zonder chemie. Maar om die rol te kunnen spelen moet de chemische industrie wel bestaan. Duurzaamheid is de toekomst, maar we leven vandaag. En vandaag verkeert de chemische industrie in zwaar weer. De relatief hoge energie- en grondstofprijzen zorgen voor een slechte mondiale concurrentiepositie, het Amerikaanse schaliegas heeft een grote impact op de ethyleenprijs, het Midden-Oosten beweegt downstream, en er wordt in Nederland en Europa veel te weinig geïnvesteerd, zo liet Fuhrmann met cijfers zien. Sustainability en business kunnen volgens hem niet zonder elkaar. We moeten verduurzamen, maar we moeten ook bestaan. Van de drie p s van People, Planet, Profit staat Profit voor deze regio hoog op de lijst. Highway Kunstenaar, ondernemer en ontwerper Daan Roosegaarde trakteerde de zaal tot slot op een staaltje out-of-the-box-denken waarin kreten als ja, maar, kan niet en mag niet niet voorkomen. Met zijn smart highway, hi tech-poloshirts en smart flowers liet hij de zaal stil achter. Koppelen is volgens Roosegaarde het toverwoord voor innovatie. Koppelen aan nieuwe markten. En de lef om poëtisch en praktisch te koppelen. De jaarvergadering werd afgesloten met de uitreiking van de Responsible Care-prijs (zie pagina 15), met aansluitend een gezellige borrel, waar de traditionele haringkar niet ontbrak. p Colette Alma presenteert het duurzaamheidsrapport. Volle Nieuwe Kerk. 20 Chemie Magazine juni 2014

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Stakeholderdialoog VNCI Pieterstraat 11 3512 JT Utrecht T +31 (0) 30 234 00 31 info@vbdo.nl www.vbdo.nl Samenvatting Op 14 oktober 2013 heeft de Vereniging van de Nederlandse

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

D66-notitie. Veiliger omgaan met Chemie

D66-notitie. Veiliger omgaan met Chemie D66-notitie Veiliger omgaan met Chemie Stientje van Veldhoven, Tweede Kamerlid Paul Breitbarth, Statenlid Zuid-Holland 20 juni 2013 Kansen, maar ook risico s Nederland kent een grote chemische industrie

Nadere informatie

Ethiek en management-systematiek

Ethiek en management-systematiek Responsible Care Deze presentatie wat is Responsible Care (Global Charter) Relatie met operationele veiligheid In de chemie VCA en VCO Enkel k l aanbevelingen Bert Zandvoort Coordinator Masterclass Veiligheid

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

De juiste requirements juist

De juiste requirements juist De juiste requirements juist Een voorwaarde voor succesvolle applicatie ontwikkeling Arno van Herk Managing partner Synergio B.V. a.van.herk@synergio.nl 2011 Een brug naar onze presentatie Uniface is Compuware's

Nadere informatie

IBM Cognos Performance 2010

IBM Cognos Performance 2010 IBM Cognos Performance 2010 Smart Decisions. Better Results. De Meervaart, Amsterdam Woensdag 10 november 2010 09.30-18.15 uur Kom naar IBM Cognos Performance 2010 op 10 november in Amsterdam 33% meer

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Duurzame winst voor MKB in 7 stappen Jaap de Vries Gijs Duivenvoorde

Duurzame winst voor MKB in 7 stappen Jaap de Vries Gijs Duivenvoorde Duurzame winst voor MKB in 7 stappen Jaap de Vries Gijs Duivenvoorde Duurzaam ondernemen 1 Even voorstellen Gijs Duivenvoorde ir, Delft Berenschot Maakindustrie Duurzaamheid Innovatie Normcommissie ISO26000

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Veiligheid Voorop. Hoofdpunten voor veiligheid - Actieplan VNCI. Een initiatief van: VNO-NCW VHCP VNCI VNPI VOTOB

Veiligheid Voorop. Hoofdpunten voor veiligheid - Actieplan VNCI. Een initiatief van: VNO-NCW VHCP VNCI VNPI VOTOB Veiligheid Voorop Hoofdpunten voor veiligheid - Actieplan VNCI Een initiatief van: VNO-NCW VHCP VNCI VNPI VOTOB Veiligheid Voorop is een initiatief van: 1 Het originele actieplan Veiligheid Voorop is te

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Ins en outs Betrokkenheid gemeenten Gemeentelijk Afvalcongres Marc Pruijn, Directie Duurzaamheid, IenM Circulaire economie? 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu 3 Ministerie

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

Speech minister Henk Kamp van Economische Zaken bij ECP- jaarcongres op 20 november 2014

Speech minister Henk Kamp van Economische Zaken bij ECP- jaarcongres op 20 november 2014 Speech minister Henk Kamp van Economische Zaken bij ECP- jaarcongres op 20 november 2014 Dames en heren, Nergens ter wereld hebben zoveel huishoudens een pc, tablet of smartphone en is het mobiele netwerk

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Winst met Waarde In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Erwin Meijboom Je hebt de stap genomen om deze e-paper te downloaden! Ben je startend ondernemer, wil je je startup gaan ontwikkelen,

Nadere informatie

Smart Delta Resources Platform

Smart Delta Resources Platform Platform Slimme Energie & Grondstof uitwisselingen in de Delta Regio Het resultaat van gezamenlijke inzet is groter dan de som van de individuele inspanningen 3 September 2015 Ger Spork, Program Manager

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

DUURZAME INITIATIEVEN

DUURZAME INITIATIEVEN DUURZAME INITIATIEVEN Onder duurzame initiatieven verstaat Arcadis technische innovaties die direct of indirect leiden tot energiebesparende oplossingen. Daarnaast initiatieven die de maatschappelijke

Nadere informatie

ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN

ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN VAN AGENDEREN NAAR DOEN Terwijl u dit leest, voltrekt zich een revolutie in het zakelijk landschap. Het Nieuwe Werken (HNW) staat volop in de aandacht. En niet zonder reden:

Nadere informatie

Chemie is meer dan veiligheid alleen

Chemie is meer dan veiligheid alleen Chemie is meer dan veiligheid alleen Dirk van Well 1 Toegenomen aandacht voor veiligheid Chemie-pack Odfjell Focus op veiligheid bij BRZO-bedrijven: Veiligheid Voorop Aandacht voor gezond werken Lange

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Meer en Betere Recycling

Meer en Betere Recycling Meer en Betere Recycling als onderdeel van VANG Uw sprekers: Max de Vries Marco Kraakman Jacobine Meijer Emile Bruls Geert Cuperus Inhoud deelsessie Meer en Beter Recycling Inleiding Pitches projecten

Nadere informatie

Digitalisering van de voedselketen

Digitalisering van de voedselketen Digitalisering van de voedselketen Patrick Roelandt Director Strategy, Technology & Business Innovation @PatrickRoelandt 26/11/2014 http://nl.linkedin.com/in/patrickroelandt Version: [###] Classification:

Nadere informatie

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie 27 november 2008 Martine Willems Programma Ontwikkelingen in MVO De Duurzaamheid Strategie Scan (DSS) vernieuwd Een tweede maal de DSS

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Overseas Logistics Multimodal Inland Locations Supply Chain Solutions Advanced logistics for a smaller world Als het gaat om het optimaal beheersen

Nadere informatie

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Eelco Smit Philips Consumer Lifestyle 29 maart 2012 Een sterke diverse industriële groep leading

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Nudge Finance Leadership Challenge

Nudge Finance Leadership Challenge Nudge Finance Leadership Challenge Extra informatie Wat is de Nudge Finance Leadership Challenge? De Nudge Finance Leadership Challenge is een ontwikkeltraject met een competitie voor de jonge leiders

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

WELKOM. Biobased Business Event Emmen. Over natuurlijke oplossingen gesproken

WELKOM. Biobased Business Event Emmen. Over natuurlijke oplossingen gesproken WELKOM Biobased Business Event Emmen Over natuurlijke oplossingen gesproken Natural Plastics Ontwikkelen, produceren en op de markt brengen van groene producten welke geen schade opleveren voor de natuur

Nadere informatie

C-153 Green Deal Groen Bouwen

C-153 Green Deal Groen Bouwen C-153 Green Deal Groen Bouwen Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J Kamp, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, ieder handelende in haar of

Nadere informatie

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014 Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing Theo Olijve 27 maart 2014 Wake-up call! De Europese chemie staat voor een enorme uitdaging De chemie is een motor van de economie; die positie mogen

Nadere informatie

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Brightlands Chemelot Campus 13/10/14 Hugo Delissen Chemisch technoloog 14 jaar Productie engineer, Product ontwikkeling, Operations manager 1990-2004 Philips

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

OPLEIDING LUCHTVERONTREINIGING LUCHTKWALITEIT EN DEPOSITIE

OPLEIDING LUCHTVERONTREINIGING LUCHTKWALITEIT EN DEPOSITIE OPLEIDING LUCHTVERONTREINIGING LUCHTKWALITEIT EN DEPOSITIE De samenleving vraagt om goed opgeleide professionals en experts op het vakgebied luchtverontreiniging. Omdat de breedte en complexiteit daarvan

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Toelichting onderdelen VANG-programma NVRD themadag 27 november Marc Pruijn Directie Duurzaamheid Van regeerakkoord naar ketens Rutte 2: groene groei, circulaire economie Circulaire

Nadere informatie

Prins Carlos de Bourbon de Parme

Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme is directeur van INSID, Institute for Sustainable Innovation & Development. Een onafhankelijke stichting die als doel heeft het versnellen

Nadere informatie

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP STARTDOCUMENT 1. De kracht van samenwerking Deltalinqs Energy Forum, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Amsterdam, Havenbedrijf Eemsmond, Energy Valley, Stichting Zero Emissie Busvervoer, RAI Platform

Nadere informatie

Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014

Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014 Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Hoe werkt het opstellen van hoogst haalbare doelen en brancheverduurzamingsplannen?

Nadere informatie

DUURZAAM WINT VAN FOSSIEL (OVER DUURZAAM INKOPEN 3.0) Willem Lageweg directeur MVO Nederland 25 juni 2015

DUURZAAM WINT VAN FOSSIEL (OVER DUURZAAM INKOPEN 3.0) Willem Lageweg directeur MVO Nederland 25 juni 2015 DUURZAAM WINT VAN FOSSIEL (OVER DUURZAAM INKOPEN 3.0) Willem Lageweg directeur MVO Nederland 25 juni 2015 >2100 PARTNERS, 16 NETWERKEN EN >685 KOPLOPERS in oprichting 20+ deelnemers IMVO Chemie IMVO Stedelijke

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol

Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol Voorwoord Met trots presenteer ik u het allereerste duurzaamheidsverslag van CCL Nutricontrol! In dit eerste duurzaamheids verslag willen wij u laten zien dat wij

Nadere informatie

Factsheet Enterprise Mobility

Factsheet Enterprise Mobility Factsheet Enterprise Mobility www.vxcompany.com Informatie willen we overal, altijd en op elk device beschikbaar hebben. Privé, maar zeker ook zakelijk. Met het gebruik van mobile devices zoals smartphones

Nadere informatie

Focus op milieu en veiligheid

Focus op milieu en veiligheid Focus op milieu en veiligheid Philips Innovation Services Philips Environment & Safety (PES) Praktische vertaling van milieu, arbo en veiligheid De eisen die de maatschappij en de overheid stellen aan

Nadere informatie

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Introductie van het bedrijf Uitvinder van de Heuga tapijttegel Omzet $ 1 miljard 3500 medewerkers

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Prof.dr. Jacqueline Cramer Universiteit Utrecht Opzet lezing Wat zijn de grote opgaven in de bouw op het gebied van duurzaamheid? Hoe kunnen deze opgaven worden

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Parallelsesssie "Lean bij Aon Nederland"

Parallelsesssie Lean bij Aon Nederland Parallelsesssie "Lean bij Aon Nederland" Lean succesvol implementeren zonder grootscheeps veranderprogramma!! Peter Dijkstra, Senior Business Consultant, @PDleanAon Rob de Bruin, Managing Director Afdeling

Nadere informatie

Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s

Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s Wim Maassen Fellow Life Cycle Performance Design CV Wim Maassen Fellow Technische Universiteit

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel!

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel! Gaby Remmers: senior onderzoeker Blauw Research Drijfveer: organisaties helpen inzicht te krijgen in de kansen op een nog klantgerichtere dienstverlening Andre Heeling: onderzoeker Blauw Research Drijfveer:

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw Intentieverklaring Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw 19 november 2014 1 Partijen: 1. Royal HaskoningDHV Nederland B.V., vertegenwoordigd door mevrouw I. Siebrand-Oosterhuis, Business

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam Terneuzen 3 september 2015 AGENDA 1. Ontwikkelingen lucht- en zeehaven 2. Uitdagingen en strategierichtingen

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord

MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT 30 januari 2014 Introductie Nederland ICT Nederland ICT is de branchevereniging van ICT-bedrijven

Nadere informatie

Het hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

Het hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Strategische personeelsplanning in stapjes Het hoeft niet groots en meeslepend te zijn Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Negentien gemeenten in West-Brabant willen in 2017 één gezamenlijke

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks

HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks Voortgang project, na bespreking vrijdag 30/1/15 HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks plant - dier - voeding - natuur HappyHarvest De hele wereld ziet dat Nederland

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

Geachte gasten, beste collega s

Geachte gasten, beste collega s Geachte gasten, beste collega s Ik heet u allen van harte welkom bij de officiële ingebruikname van de volledig nieuwe voorzuivering voor ons Productiebedrijf Andijk. In het bijzonder wil ik verwelkomen,

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

Denk mee over standaardisatie in Smart Industry

Denk mee over standaardisatie in Smart Industry Denk mee over standaardisatie in Smart Industry D U T C H I N D U S T RY F I T F O R T H E F U T U R E www.smartindustry.nl PROFITEER VAN DE KANSEN DIE SMART INDUSTRY UW BEDRIJF BIEDT DENKT U MEE OVER

Nadere informatie

Join the Innovation Makers!

Join the Innovation Makers! Join the Innovation Makers! Personal development in hard and soft skills Many career opportunities Embedded & Technical software Connected Devices 4 locations in the Netherlands and Belgium Social after-work

Nadere informatie