Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Assetmanagement op maat: meer waarde creëren"

Transcriptie

1 Waterschap Vallei en Veluwe De Centrale Regiekamer DE VRAAG Waterschap Vallei en Veluwe constateerde een aantal jaar geleden dat het met de toenmalige bedrijfsvoering onvoldoende was toegerust om nieuwe uitdagingen adequaat het hoofd te bieden. De klassieke decentrale verantwoordelijkheid voor de procesvoering van de installaties stelde Vallei en Veluwe onvoldoende in staat om in te spelen op de toenemende behoefte om de assets optimaal uit te nutten: de zuiveringsinstallaties (rwzi) tegen zo laag mogelijke kosten optimaal laten zuiveren. Deze beperking werd nog versterkt door het feit dat installaties steeds complexer worden (de rwzi als energie- en grondstoffenfabriek). Daarom wilde het waterschap van de klassieke decentrale procesvoering naar een meer gecentraliseerde procesvoering, waarbij een beperkte groep specialisten de verantwoordelijkheid heeft om in de dagelijkse procesvoering het maximale uit de zuiveringsinstallaties halen. Doel was het structureel verbeteren van de benutting van de kostbare assets van zuiveringsbeheer. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

2 DE OPLOSSING Royal HaskoningDHV heeft het waterschap ondersteund bij het ontwikkelen en implementeren van de benodigde oplossing, die de naam Centrale Regiekamer heeft gekregen. Royal HaskoningDHV heeft voor Waterschap Vallei en Veluwe de volgende deelprojecten uitgevoerd: Het met een aantal sleutelpersonen van het waterschap ontwikkelen van een breed gedragen houtskoolschets (stip op de horizon) voor de herinrichting van de bedrijfsvoering op basis van het concept van de Centrale Regiekamer; Het ontwerpen van de fysieke inrichting van de Centrale Regiekamer; Het ontwikkelen van een concept voor Intelligente Alarmering, op basis waarvan de operators in de regiekamer alarmen uit de rwzi s veel effectiever en efficiënter kunnen afhandelen; Het ontwikkelen van een masterplan voor de modernisering van de procesautomatisering op de rwzi s, toegesneden op het concept van de Centrale Regiekamer; Levering en implementatie van de advanced controloplossing Aquasuite CarCON en bijbehorende dashboards, waarmee de operators structureel grip krijgen op de essentiële KPI s van de zuiveringsprocessen. HET RESULTAAT Met de implementatie van de Centrale Regiekamer heeft Waterschap Vallei en Veluwe een structurele verbetering bereikt in de procesvoering van haar zuiveringsinstallatie. Door de centrale regie zijn de prestaties van de zuiveringsinstallaties substantieel verbeterd. Dit is onder meer zichtbaar in een aanzienlijke besparing in het verbruik van metaalzouten en energie op de installaties. Daarnaast is er een structurele kennisopbouw, kennisborging en kennisdeling met betrekking tot de optimale procesvoering van de rwzi s gerealiseerd. De kwetsbaarheid van de performance van de individuele rwzi s is substantieel gedaald, doordat de operators in de Centrale Regiekamer elkaar kunnen vervangen. Verder is de Centrale Regiekamer voor Waterschap Vallei en Veluwe een belangrijk startpunt voor de samenwerking met de gemeenten, om de doelen van het Bestuursakkoord Water te realiseren. Tot slot vormt de Centrale Regiekamer een centraal aanspreekpunt voor in- en externen, met een professionele uitstraling fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Aris Witteborg Emil Hartman

3 Waterschap Peel en Maasvallei Beheerplan waterkerende kunstwerken DE VRAAG Het waterschap Peel en Maasvallei bezit en beheert een groot areaal van objecten of assets. Hiermee biedt het bescherming tegen overstromingen en draagt het zorg voor voldoende en schoon oppervlaktewater en zuivering van het afvalwater. De uitvoer van de taken wordt bemoeilijkt door uitdagingen als verouderde infrastructuur, incomplete en mogelijk deels incorrecte objectinformatie, nieuwe taken en verantwoordelijkheden voor de medewerkers, budgetreducties, toenemende druk op de beschikbare ruimte voor de objecten en zwaardere functionele eisen aan het systeem. Ook zijn recentelijk waterkeringen in beheer overgenomen van Rijkswaterstaat. De wens van het waterschap is een verdere professionalisering van de organisatie, om met de juiste middelen balans aan te brengen in prestaties, risico s en kosten van het beheer en onderhoud. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

4 DE OPLOSSING Royal HaskoningDHV heeft een grondige analyse gemaakt van de huidige beheersituatie bij het waterschap ten aanzien van de waterkerende kunstwerken in het areaal. We hebben binnen het waterschap verschillende stakeholders naar hun visie op de bestaande en gewenste beheersituatie gevraagd. Op basis daarvan hebben we een overzicht gemaakt van de door het waterschap te nemen stappen om tot de gewenste situatie te komen: het in control zijn van het waterschap over de kunstwerken. In control betekent dat het waterschap beschikt over voldoende en de juiste mensen, middelen en informatie om goed gefundeerde beslissingen te nemen en acties uit te voeren om de kunstwerken te beheren en onderhouden. Alle activiteiten om tot deze situatie te komen zijn geprioriteerd, gebudgetteerd en opgenomen in een vijfjarig plan van aanpak. Zo hebben we samen met het waterschap de basis gelegd voor het langetermijnbeheer van de waterbouwkundige kunstwerken. HET RESULTAAT Het waterschap is voorzien van een beheerplan voor de waterbouwkundige kunstwerken. Het plan bestaat onder andere uit: Een overzicht van de waterkerende kunstwerken in beheer bij het waterschap; Onderhoudstermijnen voor de verschillende onderdelen van de kunstwerken; Het te voeren beleid voor het beheer van de kunstwerken. Het beleid heeft onder andere betrekking op hoe het waterschap omgaat met nevenfuncties van de kunstwerken (naast waterkeren) en welke strategie wordt gevolgd ten aanzien van toetsing op veiligheid, inspecties en calamiteiten; Specifieke taken (actieprogramma beheermaatregelen) die moeten worden uitgevoerd in een meerjarig onderhoudsprogramma. Dit heeft betrekking op onder andere de informatievoorziening over de kunstwerken, eisen aan de organisatie om de objecten te kunnen beheren en het wegwerken van achterstallig onderhoud fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Alle activiteiten zijn gebudgetteerd en opgenomen in een vijfjarig plan van aanpak. Bas van Lammeren Martijn van Houten

5 Aquasuite en GEONIS Blaeu Asset Information Management DE VRAAG Informatiemanagement vormt een van de cruciale pijlers onder professioneel asset management. De ISO55000 wijdt een heel hoofdstuk aan het belang van goed informatie management en de aspecten die daar deel van uitmaken. Zo staat of valt goed assetmanagement bijvoorbeeld met een goed ingericht centraal assetregister waarin de belangrijke eigenschappen van de assets eenduidig en actueel zijn vastgelegd. Een ander belangrijk aspect is de vertaling van ruwe (meet)gegevens naar betekenisvolle stuurinformatie, bijvoorbeeld Key Performance Indicators (KPI s). Assetmanagement vereist meestal een aantal verschillende softwaresystemen voor registratie, verwerking en ontsluiting van de benodigde informatie. Het inrichten van een kwalitatief goede informatie-huishouding is geen eenvoudige zaak. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

6 DE OPLOSSING Royal HaskoningDH biedt op het gebied van informatiemanagement en automatisering voor assetmanagement zowel adviesdiensten als concrete producten (software). Zo ondersteunen wij waterschappen bij het in kaart brengen en oplossen van knelpunten in de informatiehuishouding (Informatiebeleidsplan) en bij het inrichten van professionele gegevensbeheerorganisaties. Ook stellen wij Masterplannen op voor modernisering van de procesautomatisering van rioolwaterzuiveringen (rwzi s) en gemalen. Daarnaast leveren en implementeren wij onder andere de volgende softwaresystemen: Aquasuite CarCON, de advanced control -software voor optimale processturing van de zuiveringsprocessen in de rwzi s; Aquasuite Dashboard, dat middels de echte proces-kpi s real-time inzicht geeft in de performance van de rwzi s; Aquasuite iwatt, dat real-time inzicht geeft in het functioneren van het afvalwatertransportsysteem; GEONIS Blaeu, het assetregister voor onder meer afvalwaterketenkarakteristieken, dat wil zeggen de kerngegevens van persleidingen en rioleringsgebieden (naast die van waterlopen en keringen). HET RESULTAAT De diensten en producten van Royal HaskoningDHV op het gebied van informatiemanagement helpen de waterschappen om de informatiemanagementbasis van het assetmanagement op orde te brengen. Zo geven Informatiebeleidsplannen en Masterplannen Procesautomatisering de roadmap voor het structureel verbeteren van de informatiehuishouding. En het inrichten van een professionele gegevensbeheerorganisatie legt de basis voor het optimaal benutten van de kostbare set kerngegevens van de assets. Aquasuite CarCON en Dashboard geven de zuiveringsbeheerders de tools om qua zuiveringsperformance zo scherp mogelijk aan de wind te zeilen. Aquasuite iwatt geeft de tooling om de werking van het afvalwatertransportsysteem te doorgronden, waardoor bij een aantal waterschappen onnodige investeringen in de fysieke infrastructuur zijn voorkomen. Met GEONIS Blaeu krijgen de waterschappen een state-of-the-art-registratiesysteem, waarmee ze hun kostbare kerngegevens adequaat kunnen beheren en de assetmanagementwerkprocessen op een moderne en efficiënte manier kunnen ondersteunen fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Aris Witteborg Emil Hartman

7 Hoogheemraadschap van Rijnland Prioritering uitvoering stedelijke waterplannen DE VRAAG Tussen zijn in Nederland stedelijke of gemeentelijke waterplannen opgesteld. Hoogheemraadschap van Rijnland is samen met gemeenten belast met het opstellen en uitvoeren van die stedelijke waterplannen als onderdeel van het beleidsprogramma Voldoende Water. Rijnland constateerde in 2009 dat de uitvoering van de maatregelen achterblijft vanwege de recessie, de wens om de lastenstijging te beperken, veranderingen in het waterbeheer en de waterwetgeving, en bijkomende beleidsopgaven. In 2010 is ze kritisch naar de uitvoering van de stedelijke waterplannen gaan kijken om inzicht in de voortgang te krijgen en overzicht over het totale werkpakket. Dat was ook de wens van de bestuurlijke opdrachtgever en de verenigde vergadering, gekoppeld aan de interne actie Nut, Urgentie en Uitvoeringsniveau. Kernvragen: welke besparingen zijn er te behalen en welke risico s loopt Rijnland wanneer bepaalde maatregelen/projecten niet of veel later worden gerealiseerd. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

8 DE OPLOSSING Rijnland startte met de actualisatie uitvoering stedelijke waterplannen als intern project voor eigen inzicht. De afdeling P&P werd tijdelijk aangevuld met een procesleider stedelijk waterbeheer van Royal HaskoningDHV. In het beheersgebied van Rijnland liggen 35 gemeenten. Rijnland is betrokken bij zeventien waterplannen, die achttien gemeenten en de luchthaven Schiphol omvatten. Voor dit project zijn per waterplan algemene kenmerken verzameld en prioriteiten gesteld, waarna een toetskader is ontwikkeld. Voor de beleidsprogramma s Voldoende Water, Schoon Water, Veiligheid en Samenwerking zijn conform het Waterbeheersplan 4 van Rijnland drie uitvoeringscenario s onderscheiden: basis, midden en hoog. Alle maatregelen en projecten in de Uitvoeringsprogramma s Stedelijke Waterplannen zijn ingedeeld in deze scenario s. Een voorbeeld: de natuurvriendelijke oevers (nvo) zijn onderverdeeld in basis: nvo s in prioritaire KRW-waterlichamen; midden: nvo s in overige KRW-waterlichamen en hoog: nvo s in niet KRW-waterlichamen. Op basis van de scenario s zijn diverse onderdelen van alle uitvoeringsprogramma s Stedelijke Waterplannen opnieuw beoordeeld en geprioriteerd. Tot slot zijn de gerealiseerde uitgaven, geraamde kosten en besparingen in beeld gebracht HET RESULTAAT Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft met de actualisatie uitvoering stedelijke waterplannen meer inzicht gekregen in de stand van zaken van de projecten en kosten, en in de uitvoeringsrisico s en mogelijke besparingen. In afstemming met de betrokken projectleiders bij de afdeling Plannen & Projecten is Rijnland gestart met het bijstellen naar meer doelmatige en realistische uitvoeringsprogramma s. De uiteindelijke actualisatie en bijstelling van de uitvoering van waterplannen vindt plaats in overleg met de betrokken gemeenten, waarbij hun prioriteiten en financiële mogelijkheden worden meegenomen. De verwachting is dat gemeenten met een bezuinigingsopgave ook de noodzaak tot actie voelen. Zo komt uiteindelijk een gezamenlijke actualisatie van de planning voor uitvoering van de waterplannen in beeld fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Bas van Lammeren Martijn van Houten

9 Wetterskip Fryslan Besparingen op het watersysteem DE VRAAG Wetterskip Fryslân wil weten of het mogelijk is om de beheer- en onderhoudskosten van het watersysteem voor de periode van terug te brengen. De kernvraag van de klant is: in hoeverre is het mogelijk om, met behoud van voldoende kwaliteitsniveau in de functiebediening, besparingen te realiseren in het watersysteembeheer. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

10 DE OPLOSSING Royal HaskoningDHV en Twynstra Gudde hebben gezamenlijk een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar de mogelijke besparingen op waterbeheer. Daarin zijn concrete maatregelen opgesteld met implementatiestrategieën en besparingen. Het onderzoek had drie sporen: Het terugbrengen van het aantal assets, bijvoorbeeld samenvoegen van peilvakken en bemalingsgebieden; Een andere manier van werken bij het watersysteembeheer; Ander gebruik van beleidsinstrumenten. HET RESULTAAT Het is duidelijk geworden dat er op korte termijn kostenbesparingen mogelijk zijn. De reflectie op de organisatie heeft Wetterskip Fryslân inzicht gegeven in het beheer en duidelijk gemaakt wat het gewijzigd beheer voor besparingen kan opleveren. Het project heeft Wetterskip Fryslân inzicht gegeven in technische oplossingen en de bijbehorende implementatiestrategieën. Wetterskip Fryslân start momenteel met de daadwerkelijke implementatie van een deel van de voorgestelde maatregelen fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Daarbij is de praktische en financiële haalbaarheid (business case) van de maatregelen onderzocht. De effecten op het grond- en oppervlaktewater zijn berekend, waardoor de prestaties en risico s zichtbaar zijn geworden. Om steun voor de maatregelen te krijgen, zijn bestuurders, management en medewerkers van de verschillende clusters, onder andere beleid, planning en vergunningen, nauw bij het onderzoek betrokken. Bas van Lammeren Martijn van Houten

11 Afvalwaterteam Woudenberg Gezamenlijk beheer rioolgemalen DE VRAAG Het afvalwaterteam Woudenberg (AWT) is een geformaliseerd samenwerkingsverband tussen het waterschap Vallei en Veluwe, de gemeente Scherpenzeel en de gemeente Woudenberg. Doel van het AWT is gezamenlijk tot een meer doelmatige en efficiënte inrichting en beheer van de afvalwaterketen te komen. Het AWT wil de kwetsbaarheid van de eigen organisatie verminderen, de kwaliteit van de dienstverlening verhogen en de doelmatigheid in termen van direct kostenvoordeel vergroten. Nauwere samenwerking op het gebied van risicogestuurd beheer van rioolgemalen is één van de onderwerpen waar samenwerking mogelijk loont. Het ontbrak het AWT echter aan kennis en ervaring van assetmanagement op het gebied van gemalenbeheer. Daarnaast had het samenwerkingsverband behoefte aan een onafhankelijke en deskundige beoordeling van mogelijke organisatievormen. Daarom is Royal HaskoningDHV gevraagd hen daarbij te ondersteunen. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

12 DE OPLOSSING Royal HaskoningDHV heeft een onderscheidende methodiek ontwikkeld die het gehele spectrum van het beheer van gemalen transparant en eenduidig analyseert, beoordeelt, ordent en rangschikt. Alle rioolgemalen zijn geïnspecteerd, waarmee de huidige technische staat goed in beeld is gebracht. Ook is een risicomatrix opgesteld en zijn de rioolgemalen in die matrix gepositioneerd. Onderscheidend is dat daarbij niet alleen is gekeken naar het gemaal zelf, maar ook naar het (afval)watersysteem waar het gemaal deel van uitmaakt. Daarnaast is het gewenste niveau van het beheer (beheerorganisatie, informatiebeheer, inrichtingsniveau en inspanningsniveau) nader gedefinieerd. Op basis daarvan is bepaald of het beheer op een doelmatige en efficiënte wijze wordt uitgevoerd en zijn aanbevelingen gegeven om de doelmatigheid en efficiëntie te vergroten. Verder zijn de mogelijke organisatievormen gestructureerd en onafhankelijk financieel vergeleken. De varianten zijn gerangschikt op basis van kwaliteit, kosten, kwetsbaarheid en duurzaamheid, waarbij de belangen van de verschillende partijen onafhankelijk van elkaar zijn afgewogen. HET RESULTAAT Het onderzoek heeft meer inzicht gegeven in de huidige praktijk van het gemalenbeheer en (technische) staat van de objecten en de technische kenmerken. Uit het onderzoek bleek dat het beheer niet altijd aansloot bij het risicoprofiel van het gemaal. Ook bleek dat de toegevoegde waarde van de nauwere samenwerking tussen de partijen vooral ligt op het gebied van het verhogen van kwaliteit en het verminderen van de kwetsbaarheid van het beheer en in mindere mate ook leidt tot kostenbesparingen en meer duurzaamheid. De partijen hebben op basis van de nieuwe inzichten een voorkeur uitgesproken voor de toekomstige organisatievorm van het gemalenbeheer en werken hier nu naartoe. De studie is interessant voor een bredere doelgroep, omdat de methodiek ook bij andere zuiveringskringen kan worden gebruikt fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Aris Witteborg Emil Hartman

13 Drinkwaterbedrijven PWN, Oasen en Vitens Assets in control DE VRAAG Drinkwaterbedrijven verleggen hun focus van nieuwbouw naar renovatie en onderhoud en dat vraagt om extra investeringen. Om de investeringen voor pompstations, zuiveringsinstallaties en transportsystemen zo efficiënt mogelijk in te zetten, is het van belang de (bedrijfs)doelen en de risico s mee te wegen in de investeringsbeslissingen. De Nederlandse drinkwatersector heeft een benchmark waarin alle drinkwaterbedrijven met elkaar worden vergeleken. Drie zware componenten hierin zijn 1) de financiële gezondheid van het bedrijf, 2) de waterkwaliteit en 3) de leveringszekerheid. Om water binnen de kwaliteits- en kwantiteitsstandaarden te kunnen leveren, is het van belang om assets goed te onderhouden en rekening te houden met risico s. Drinkwaterbedrijven PWN, Oasen en Vitens willen alle onvoorziene investeringen en risico s voor zijn én meer controle hebben over hun assets. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

14 DE OPLOSSING Royal HaskoningDHV stelde een middellange termijninvesteringsprogramma op om assets in control te houden. We analyseerden de kwestie van onzekere assetconditie en levensverwachting. We ontwikkelden een methode volgens de NEN2767, een standaard in de bouwsector waaraan we onze expertise op drinkwatergebied hebben toegevoegd. We hebben de werkwijze op zo n manier gedigitaliseerd dat de opdrachtgever direct in het proces kan meekijken. De resultaten kunnen op elke gewenste manier worden geaggregeerd en weergegeven. Door technische expertise met cost engineering, risicoanalyse, prioritering en programmamanagement te combineren, konden we onafhankelijk geïntegreerd, strategisch, tactisch en operationeel advies geven. Het resultaat is een compleet geprioriteerde middellange termijnplanning voor PWN, Oasen en Vitens. De methodologie geeft de mogelijkheid om eigen expertise en componenten toe te voegen, zodat binnen het gehele drinkwaterbedrijf draagkracht voor het plan ontstaat. HET RESULTAAT Het resultaat is een goed en transparant investeringsplan dat bijdraagt aan een gezond investeringsniveau van de drinkwaterbedrijven en conditioneel goede assets, rekening houdend met de geïnventariseerde risico s. Zo kunnen PWN, Oasen en Vitens water leveren dat aan de kwaliteits- en kwantiteitsstandaarden voldoet. Dankzij de inspecties, risicoanalyse en prioritering hebben de drinkwaterbedrijven inzicht gekregen in hoe ze de assetmanagementfilosofie binnen hun eigen bedrijf kunnen ontwikkelen. Daarnaast hebben we de drinkwaterbedrijven direct inzicht gegeven in de conditie van hun assets, zodat zij hun middellange termijnplanning kunnen opstellen. Ze houden grip op de investeringspiek nu ze weten welke dringende zaken aangepakt moeten worden en minder urgente zaken kunnen worden uitgesteld. Dit zorgt voor een gezonde financiële positie van de drinkwaterbedrijven. Het inzicht in de conditie van de assets levert de mogelijkheid op om de reguliere onderhoudsprogramma s te herijken. Met deze optimalisatie kunnen ook kosten worden bespaard fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Aris Witteborg Emil Hartman

15 Rijkswaterstaat Risico Inventarisatie Natte Kunstwerken DE VRAAG Rijkswaterstaat wil als vaarwegbeheerder grip hebben op het gebruik, beheer en onderhoud van natte kunstwerken in haar areaal, zoals stuwen, sluizen en beweegbare bruggen. Rijkswaterstaat vult dit in met professioneel assetmanagement. Vanwege veroudering, achterstallig onderhoud en het intensievere gebruik en hogere belastingen op deze kunstwerken, heeft Rijkswaterstaat onvoldoende inzicht in de actuele conditie, de mate waarin deze functioneren en welk risico de organisatie loopt met het gebruik van deze kunstwerken. RINK betrof een meerjarig project waarin diverse opdrachtnemers, waaronder Royal HaskoningDHV, deze risico s van het gebruik van de kunstwerken in beeld hebben gebracht. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

16 DE OPLOSSING Royal HaskoningDHV heeft in het RINK-programma een bijdrage geleverd aan de technische analyses van een aantal sluizen en stuwen in de Maascorridor. Hierbij is gebruik gemaakt van een door Rijkswaterstaat voorgeschreven methodiek. Deze methodiek betreft het inspecteren, beschrijven, analyseren en kwantificeren van faalkansen van de objecten. Voor de diverse kunstwerken is een inspectieprogramma opgesteld, waarna de conditie van de kunstwerken op basis van de inspectieresultaten is beoordeeld. Deze beoordeling heeft, samen met de functionele decompositie geleid tot een faalkansanalyse van de objecten, gedifferentieerd naar de waterbouwkundige, constructieve, elektrotechnische en werktuigbouwkundige componenten. In deze analyses hebben wij verwachtingswaarden van de sterkte van de kunstwerken opgesteld en op basis hiervan een toelaatbare belasting gegeven. Deze is vergeleken met de werkelijk optredende belastingen en een bepaling van situaties met kans van optreden waarin de maximaal toelaatbare belastingen worden overschreden. Vervolgens zijn herstelmaatregelen opgesteld, gekwantificeerd en begroot om de risico s van het gebruik te reduceren. HET RESULTAAT Het RINK-programma heeft Rijkswaterstaat inzicht gegeven in de conditie van de natte kunstwerken en mate van achterstallig onderhoud bij die objecten. Het project heeft echter niet alleen inzicht gegeven in de actuele staat van de diverse individuele kunstwerken, maar heeft hiermee ook de informatie geleverd om objectoverstijgende analyses te maken ten aanzien van kritieke onderdelen van haar infrastructuur. Ook heeft het programma de aard en omvang van de risico s in kaart gebracht en de faalmechanismen (volgend uit FMECA s) op een rijtje gezet. Bovendien is er inzicht verkregen in de omvang van de benodigde investeringen om de risico s te beheersen. Dit overzicht helpt Rijkswaterstaat om de kunstwerken veilig, beschikbaar en betrouwbaar te houden, zowel voor de beheerder als voor de gebruiker. Nu en in de toekomst fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Bas van Lammeren Martijn van Houten

17 Provincie Fryslân Kostbare data betrouwbaar beheren met Dawaco DE VRAAG Door het gebruik van verschillende soorten software dreigde voor provincie Fryslân 35 procent van de grondwaterdata verloren te gaan. Het grondwaterkwantiteitsmeetnet met meer dan 900 filters vertoonde dusdanige onregelmatigheden dat de integriteit van de hele database ter discussie stond. Hierdoor dreigden langjarige investeringen verloren te gaan en zouden verkeerde beleidsmatige beslissingen kunnen worden genomen. Aan Royal HaskoningDHV de vraag hoe de provincie Fryslân tot een betrouwbare en volledige grondwaterdatabase en meetnetbeheersysteem kan komen, waarmee de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van grondwaterdata in de toekomst wordt geborgd. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

18 DE OPLOSSING Royal HaskoningDHV heeft begin 2013 onderzoek gedaan naar het grondwaterkwantiteitsmeetnet van de provincie Fryslân. Daarbij hebben wij gebruik gemaakt van Dawaco, ons informatiesysteem voor meetnetten. We hebben onder andere een analyse gemaakt van de afwijkingen tussen de gegevens binnen DINO en Dawaco. De tijdsafhankelijke informatie hebben we automatisch vergeleken met software die naast Dawaco draait. In veertien dagen hebben we daarmee de 900 filters van het provinciale meetnet gevalideerd en het afwijkende gedrag verklaard dat door hydrologische omstandigheden werd veroorzaakt, zoals bemalingen en getijdewerking. Hieruit bleek dat ruim 35 procent van de filters onbetrouwbare data vertoonden, zodanig dat aan de totale langjarige reeks moest worden getwijfeld. Met validatie en herstel van deze data konden we dit percentage terugbrengen tot minder dan 5 procent. HET RESULTAAT Ons informatiesysteem Dawaco ondersteunt de informatiebehoefte van beleidsmedewerkers en adviseurs. Meetnetbeheerders gebruiken Dawaco voor het vastleggen en valideren van de meetgegevens en het beheer van de meetnetten. Met Dawaco is bij de Provincie Fryslân het percentage onbetrouwbare data met een geringe investering teruggebracht tot onder de 5 procent. Hiermee is ruim 95 procent van de grondwaterstijghoogtedata in de provincie Fryslân veilig gesteld. Hierdoor kan zij voorkomen dat verkeerde beleidsbeslissingen worden genomen op basis van foutieve data. Dankzij Dawaco is de grondwaterdatabase van de provincie Fryslân weer integer en een investering van circa 1 miljoen euro veiliggesteld fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb Bas van Lammeren Martijn van Houten

19 Hoogheemraadschap van Rijnland en Hollands Noorderkwartier De toekomstige organisatie van zuiveringsbeheer DE VRAAG De organisatie van het zuiveringsbeheer en breder van de gehele waterketen is onderwerp van discussie. In de toekomst zijn er diverse organisatievormen denkbaar, bijvoorbeeld met meer ruimte voor marktpartijen of samenwerking met andere overheden, met verschillende juridische rechtsvormen. Complicerende factor is dat er nog veel onzeker is. Denk aan de rol van de overheid, de financiële situatie van de waterschappen en maatschappelijke trends als de circulaire economie. Hoogheemraadschap van Rijnland en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier willen beide een goede discussie over de toekomst van de organisatie van zuiveringsbeheer kunnen voeren. Daarvoor hebben ze inzicht nodig in de voor- en nadelen en de toekomstbestendigheid van de diverse organisatiescenario s. Deze benadering waarin prestaties, risico s en kosten worden bekeken, omvat de kern van assetmanagement. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

20 DE OPLOSSING Royal HaskoningDHV heeft samen met Twynstra Gudde onderzoek gedaan naar alternatieve organisatievormen voor het zuiveringsbeheer. Dit proces werd begeleid door zowel een ambtelijke projectgroep als een bestuurlijke klankbordgroep. Met behulp van een vooraf vastgesteld afwegingskader zijn de kenmerken van zes alternatieve organisatiescenario s overzichtelijk in beeld gebracht en vergeleken: Beschrijving en nadere inkleuring organisatievorm; Impact op de eigen organisatie; Impact op stakeholders; Toekomstbestendigheid en adaptief vermogen; Kwantificeerbare kosten en baten; Niet-kwantificeerbare kosten en baten; Risico s van het organisatiemodel en bij implementatie. HET RESULTAAT De studie heeft de consequenties van zes mogelijke organisatievormen van zuiveringsbeheer in kaart gebracht. Hierdoor hebben de bestuurders van de hoogheemraadschappen inzicht gekregen in de voor- en nadelen van verschillende denkbare manieren (cq. organisatievormen) om de zuivering van afvalwater te organiseren. Op basis van het rapport kunnen Hoogheemraadschap van Rijnland en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier een visie op het toekomstig zuiveringsbeheer formuleren. Zo kunnen ze inspelen op uitdagingen en het zuiveringsbeheer op een hoog, doelmatig en professioneel niveau brengen én houden fo-wat-mo-rhdhv-0515-nl-v01-lvb In het rapport zijn geen waardeoordelen of adviezen opgenomen. Het rapport faciliteert de besturen van Hoogheemraadschap van Rijnland en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier bij de discussie over de voor hen beste organisatievorm. Aris Witteborg Emil Hartman

21 Gecertificeerd door Lloyd s Assetmanagement volgens ISO55000 geïmplementeerd DE VRAAG Chemelot is met een oppervlakte van 850 hectare het grootste chemische industriële complex in Nederland. Het complex huisvest meer dan 50 ondernemingen, waaronder DSM, Sabic, OCI, Sekisui, Air Liquide en Lanxess. Sitech heeft, als eigenaar van de infrastructurele assets op Chemelot, sinds 2006 Royal HaskoningDHV aangesteld voor het assetmanagement van onder meer 195 kilometer riolering, 80 kilometer weg, 50 kilometer spoor, 200 hectare groen, kolommen banen, 16 bruggen en een haven. Doel van deze uitbesteding was met name gericht op het reduceren van kosten en om te zorgen dat Sitech zich meer kon richten op haar kernactiviteiten. Sitech en Royal HaskoningDHV wilden de onderlinge samenwerking zo professioneel mogelijk inrichten en hebben besloten hier de ISO55000 (toen nog PAS55) voor te gebruiken. Assetmanagement op maat: meer waarde creëren

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 3 Samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Blad 2 van 6 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Huidige situatie; wat is er al bereikt?... 4

Nadere informatie

Hans de Jonge 29 oktober2009

Hans de Jonge 29 oktober2009 Hans de Jonge 29 oktober2009 Strategische doelen Rendement Risico s Monitoring en verantwoording Risico- en lifecycle management Veroudering & lifecycle Besluitvorming en prioritering Operationele werkzaamheden

Nadere informatie

Concept Notitie Bestuurlijk Overleg Water & Klimaat Doelmatigheidsonderzoek afvalwaterketen Rotterdam

Concept Notitie Bestuurlijk Overleg Water & Klimaat Doelmatigheidsonderzoek afvalwaterketen Rotterdam Concept Notitie Bestuurlijk Overleg Water & Klimaat Doelmatigheidsonderzoek afvalwaterketen Rotterdam Datum: oktober 2012 Onderwerp: Doelmatigheidsonderzoek afvalwaterketen Rotterdam 1. Inleiding In het

Nadere informatie

: 3 informatiseringsprojecten Load-it, Z-info en Mcmain

: 3 informatiseringsprojecten Load-it, Z-info en Mcmain A L G E M E E N B E S T U U R Vergadering d.d. : 7 september 2011 Agendapunt: 13 Onderwerp : 3 informatiseringsprojecten Load-it, Z-info en Mcmain KORTE SAMENVATTING: Binnen het programma Gezuiverd water

Nadere informatie

DATUM BEHANDELING IN D&H 12 febľ"uaľï 2013. COMMISSIE 0 MBH (6 maart 2013)

DATUM BEHANDELING IN D&H 12 febľuaľï 2013. COMMISSIE 0 MBH (6 maart 2013) DATUM VERGADERING 21 maart 2013 BIJLAGE(N) 1 AGENDAPUNTNUMMER j į) DATUM BEHANDELING IN D&H 12 febľ"uaľï 2013 COMMISSIE 0 MBH (6 maart 2013) AAN DE VERENIGDE VERGADERING AANVRAAG PROJECTINVESTERINGSKREDIET

Nadere informatie

Water en Cyber Security. Wiljan Vos -7 december 2015

Water en Cyber Security. Wiljan Vos -7 december 2015 Water en Cyber Security Wiljan Vos -7 december 2015 Waterschap Rivierenland Voorstellen Waterschap Rivierenland Proces automatisering bij WSRL Cyber security bij WSRL Waterschappen 24 waterschappen in

Nadere informatie

Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s

Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s Vincent Hovinga 14 april 2016 v.hovinga@vechtstromen.nl Even voorstellen: Vincent Hovinga 39 jaar, van huis uit historicus, sinds

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

Professionalisering van Levensduurverlenging

Professionalisering van Levensduurverlenging Professionalisering van Levensduurverlenging De toegevoegde waarde van VITALE Rob van Dongen 9 februari 2012 Agenda 1 2 3 4 Levensduurverlenging volgens VITALE Het referentiemodel Toepasbaarheid VITALE

Nadere informatie

Implementatie assetmanagement Provincie Noord-Holland

Implementatie assetmanagement Provincie Noord-Holland Implementatie assetmanagement Provincie Noord-Holland Chris de Vries Directeur Beheer en Uitvoering AMC Seminar 30-10-2014 Het areaal van PNH Provincie Noord-Holland in cijfers 672 km wegen 391 km fietspaden/parallelwegen

Nadere informatie

Inleiding. Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management?

Inleiding. Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management? Inleiding Stand van zaken Nederland? Groeiende druk op de buitenruimte Veeleisende burgers Krimpende budgetten en Risico management Planmatig en weinig flexibiliteit en creativiteit; Beheer en onderhoud

Nadere informatie

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Plan van Aanpak POV Auteur: Datum: Versie: POV Macrostabiliteit Pagina 1 van 7 Definitief 1 Inleiding Op 16 november hebben wij van u

Nadere informatie

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s In vogelvlucht Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s watersysteem De afvalwaterketen Wij beschouwen de afvalwaterketen als één geheel,

Nadere informatie

Uw specialist in technisch management

Uw specialist in technisch management IP-Solutions Het technisch beheer van installaties staat onder druk. De toenemende concurrentie, kostendruk en veranderende wet- en regelgeving vraagt om grotere transparantie, flexibiliteit en efficiency.

Nadere informatie

Samenwerking in het AWT Woudenberg; Lessons learned

Samenwerking in het AWT Woudenberg; Lessons learned Samenwerking in het AWT Woudenberg; Lessons learned Ruud van der Velden (gemeente Woudenberg), Trilok Pradhan (gemeente Scherpenzeel), Jan Wisse (waterschap Vallei en Veluwe) Al sinds 2010 werken in het

Nadere informatie

Welkom Presentatie investeringsagenda 2016/2017 zeven waterschappen Midden en Oost Nederland

Welkom Presentatie investeringsagenda 2016/2017 zeven waterschappen Midden en Oost Nederland Welkom Presentatie investeringsagenda 2016/2017 zeven waterschappen Midden en Oost Nederland Deelnemende Waterschappen Exploitatie en Investeringen 2016-2017 Afdelingshoofd Projectrealisatie Patrick

Nadere informatie

Assetmanagement & FMECA

Assetmanagement & FMECA Assetmanagement & FMECA De Waternet-aanpak 526 maart mei 2015 Eric Voost Assetmanagement is niks doen Tenzij je WEL wat moet doen Systeem Lange termijn: 30-50 jaar Stelsel Middellange termijn: 5-30 jaar

Nadere informatie

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterteam BMWE/NZV, 27 november 2013 Inhoud Aanleiding Ketenbenadering Maatregelen Kosten en Baten Specificatie Bedum Organisatie Aanleiding BMWE samenwerking Vier nieuwe

Nadere informatie

Information Management Control Get Across By Doing It: Praktijkcase WSHD

Information Management Control Get Across By Doing It: Praktijkcase WSHD Information Management Control Get Across By Doing It: Praktijkcase WSHD Robert van Grunsven, Adviseur CMS Asset Management Agenda Introductie Probleemstelling Gekozen aanpak in relatie tot AMC Implementatie

Nadere informatie

2. Overall scope Bouwkundig Versterken 250 Schadegevallen

2. Overall scope Bouwkundig Versterken 250 Schadegevallen NOTITIE AANPAK BOUWKUNDIG VERSTERKEN URGENTE SCHADEGEVALLEN 1. Inleiding In deze notitie wordt de scope en de aanpak van het bouwkundig versterken van 250 schadegevallen op hoofdlijnen toegelicht. In paragraaf

Nadere informatie

Water in Bebouwd gebied

Water in Bebouwd gebied Presentatie 20-06 - 2007 1 Water in Bebouwd gebied (relatie gemeente en waterschap) Judith Calmeyer Meijburg-Van Reekum Wat wil ik u vertellen? 2 Status Quo Aa en Maas De stip op de horizon Voorbeeld Geerpark

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

Sturingsfilosofie en Organisatiestructuur Waterschap Limburg

Sturingsfilosofie en Organisatiestructuur Waterschap Limburg Sturingsfilosofie en Organisatiestructuur Waterschap Limburg Uitgangspunten, hoofdlijnen en vervolgprocedure November 2015 Inhoud Bestuursopdracht als kader Visie 2020 en WBP als basis voor sturing en

Nadere informatie

Samenwerken in de Waterketen

Samenwerken in de Waterketen Samenwerken in de Waterketen Presentatie voor de Raadscommissie van Menterwolde op 13 november 2008 H.Hoogeveen en H.Küpers (RioNoord) 1 Inhoud: Waterketen-ontwikkelingen Voorstel RioNoord Voordelen van

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling U WILT UW GEBIED ONTWIKKELEN. DAT ROEP VEEL VRAGEN OP: HOE PAK IK DAT AAN? EN IS HET FINANCIEEL WEL HAALBAAR IN DEZE

Nadere informatie

datum 2 februari 2012

datum 2 februari 2012 WAT Cr,. NO. 2012.03543,NGEK - 9 - FEB 2012 ij Ê Stichting RIONED Postbus 133, 6710 BC Ede Galvanistraat 1, 6716 AE Ede Waterschap Peel en Maasvallei het Algemeen Bestuur Postbus 3390 5902 RJ VENLO t 0318

Nadere informatie

Lessons Learnt: de Inzichten

Lessons Learnt: de Inzichten Lessons Learnt: de Inzichten De pilot asset management vindt plaats bij het district Haaglanden. Het doel van de pilot is tweeledig: het helder krijgen van de rollen en bevoegdheden van de verschillende

Nadere informatie

Drones voor Assetmanagement. Onafhankelijk uniform periodiek vaststellen status installaties/vastgoed en voortgang werk in uitvoering

Drones voor Assetmanagement. Onafhankelijk uniform periodiek vaststellen status installaties/vastgoed en voortgang werk in uitvoering Drones voor Assetmanagement Onafhankelijk uniform periodiek vaststellen status installaties/vastgoed en voortgang werk in uitvoering Programma 15.00 uur Welkom 15.05 uur De toepassing van Drones in de

Nadere informatie

0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer

0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer 0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer Informatie over deze aanpak? Jeroen Niezen, 06-30717435, j.niezen@groningergemeenten.nl Hans

Nadere informatie

Uitvoeringsbesluit regionale waterkeringen West-Nederland 2014

Uitvoeringsbesluit regionale waterkeringen West-Nederland 2014 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van 8 juli 2014, van Zuid- Holland van 15 juli 2014 en van Utrecht van 1 juli 2014 houdende nadere regels met betrekking tot regionale waterkeringen (Uitvoeringsbesluit

Nadere informatie

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Onderzoeksrapport Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Trends en ontwikkelingen in het gebruik van Business Intelligence en het toepassen van managementinformatie binnen

Nadere informatie

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Onderzoeksrapport Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Trends en ontwikkelingen in het gebruik van Business Intelligence en het toepassen van managementinformatie binnen

Nadere informatie

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer]

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] [Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] Bestemd voor: Managers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, het (installatie)beheer of de bedrijfsvoering van technische systemen. Technici die

Nadere informatie

Ontdek de verborgen schat in onderhoud

Ontdek de verborgen schat in onderhoud Ontdek de verborgen schat in onderhoud Zoektocht naar waarde Zoektocht naar waarde Zoektocht naar waarde Zoektocht Zoektocht naar waarde Zoektocht naar waarde Zoektocht naar waarde Zoektocht Zoektocht

Nadere informatie

Inventarisatie voortgang regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen. Enquête respons 1

Inventarisatie voortgang regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen. Enquête respons 1 Inventarisatie voortgang regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Enquête respons Respons ID 4 Datum verstuurd 26-3-6 :5:46 Laatste pagina 7 Begin taal nl Startdatum 26-2-9 :3:47

Nadere informatie

Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit

Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit Beheer kan efficiënter en met hogere kwaliteit Leveranciers van beheertools en organisaties die IT-beheer uitvoeren prijzen

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Asset management in de Watercyclus Thomas Staverman, Stelselbeheerder Riolering

Asset management in de Watercyclus Thomas Staverman, Stelselbeheerder Riolering Asset management in de Watercyclus Thomas Staverman, Stelselbeheerder Riolering No-Dig dag, 23 september 2010 Wat mag je verwachten? Een korte agenda Waternet Asset management organisatie Onderhoudsmanagement

Nadere informatie

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van.

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van. HAMERSTUK VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 10 Onderwerp: Realisatie uitbreiding afvalwatertransportsysteem Houten Nummer: 515150 In D&H: 16 oktober 2012 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ

Nadere informatie

Aanleiding Maatregelenpakket uit 2008 ter verbetering van de ICT/GIS functie (DB 8-12-2008).

Aanleiding Maatregelenpakket uit 2008 ter verbetering van de ICT/GIS functie (DB 8-12-2008). voorstel aan dagelijks bestuur routing met data: overleg portefeuillehouder : 9 november 2010 dagelijks bestuur : vergaderdatum commissie wb : datum commissie bcwvm : datum algemeen bestuur : datum ab

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2016 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3)

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3) Bouwlokalen INFRA Innovatie onder het maaiveld / renovatie van rioolstelsels Het riool in Veghel Jos Bongers Beleidsmedewerker water- en riolering Gemeente Veghel 21 juni 2006 Veghel in cijfers en beeld

Nadere informatie

Uitvoeringskader Zorgplicht Primaire Waterkeringen RWS

Uitvoeringskader Zorgplicht Primaire Waterkeringen RWS Uitvoeringskader Zorgplicht Primaire Waterkeringen RWS Wanneer is goed, goed genoeg 19 maart 2015 Uitdaging: zorgplicht inbedden in een procesgerichte organisatie RWS heeft zelf actief bijgedragen aan

Nadere informatie

Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011.

Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011. Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011. Doel van dit document en voorstel tot uitwerking. Document ten

Nadere informatie

Business Risk Management? Dan eerst data op orde!

Business Risk Management? Dan eerst data op orde! Business risk management? Dan eerst data op orde! Kwaliteit, leveringsbetrouwbaarheid, klantgerichtheid, kostenbewustzijn en imago zijn kernwaarden in de bedrijfsvoering die door nutsbedrijven hartelijk

Nadere informatie

Onderhoud Transportsysteem

Onderhoud Transportsysteem Onderhoud Transportsysteem Zes gemeenten en HHD hebben de afgelopen periode gezamenlijk onderzocht hoe samenwerking in het beheer en het onderhoud van de afvalwatertransportsystemen (bestaande uit gemalen

Nadere informatie

KENNISPORTAAL iampro. In samenwerking werken aan professioneel beheer

KENNISPORTAAL iampro. In samenwerking werken aan professioneel beheer KENNISPORTAAL iampro In samenwerking werken aan professioneel beheer iampro. Even voorstellen: Yvonne Kroon - van den Berg Beleidsmedewerker afdeling Wegen Provincie Utrecht. Frank van der Vaart Groepshoofd

Nadere informatie

KENNISPORTAAL iampro. In samenwerking werken aan professioneel beheer

KENNISPORTAAL iampro. In samenwerking werken aan professioneel beheer KENNISPORTAAL iampro In samenwerking werken aan professioneel beheer Professioneel beheer en de uitdagingen Assetmanagement als volgende stap Samen aan de slag met Assetmanagement iampro Waarom? Hoe werkt

Nadere informatie

De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA

De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA MKB ondernemer wil duiding cijfers & strategisch advies van zijn accountant Uitkomst wetenschappelijk onderzoek onder ondernemers Klantonderzoek SRA en Universiteit

Nadere informatie

Copyright 2002, Waterschap Rijn en IJssel, Doetinchem

Copyright 2002, Waterschap Rijn en IJssel, Doetinchem Gerard van Ramshorst is vanaf het begin betrokken bij de implementatie van onderhoudsmanagement bij ws Rijn en IJssel. Destijds is ervoor gekozen onderhoud en onderhoudsmanagement zoveel mogelijk uniform

Nadere informatie

Per vaarweg komen deze partijen elkaar steeds tegen bij de afstemming van werkzaamheden aan oever of bodem.

Per vaarweg komen deze partijen elkaar steeds tegen bij de afstemming van werkzaamheden aan oever of bodem. Inleiding De afgelopen jaren is er door de overheden veel geld gestoken in het opwaarderen van de Friese vaarwegen. Ook de komende jaren wordt er nog veel geïnvesteerd. De uitdaging is om dit prachtige

Nadere informatie

Project Portfolio Management. Doing enough of the right things

Project Portfolio Management. Doing enough of the right things Project Portfolio Management Doing enough of the right things BPUG, Hilversum, 24 juni, 2015 Inhoud 1 2 3 4 Introductie Het belang van portfolio management Project portfolio management volgens MoP 3a 3b

Nadere informatie

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Commissie Ruimte, Verkeer en Wonen, 2 februari 2015 Agenda Onderwerpen 1. Verbetertraject beheersing grondexploitaties

Nadere informatie

Kennisdag Materieelbeheer

Kennisdag Materieelbeheer Kennisdag Materieelbeheer Jan A. Kamphuis IFV, Kemperbergerweg 783 in Arnhem 27 oktober 2015 Asset Management Inleiding en oriëntatie Inleiding Asset Management wat is een fysieke asset? een fysieke asset

Nadere informatie

Doel van de rol Iedere Compliance Officer heeft als doel het beheersen van de risico s die BKR loopt in haar strategische en operationele processen.

Doel van de rol Iedere Compliance Officer heeft als doel het beheersen van de risico s die BKR loopt in haar strategische en operationele processen. FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: BKR Compliance Officer Security & Risk BKR is een onafhankelijke stichting met een maatschappelijk doel. BKR streeft sinds 1965, zonder winstoogmerk, een financieel

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst. Het Rotterdamse E-depot

Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst. Het Rotterdamse E-depot Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst Het Rotterdamse E-depot Stand van zaken Het Stadsarchief Rotterdam heeft twee opdrachten: Als informatiebeheerder van Rotterdam, klaarstaan voor de digitale

Nadere informatie

VOORWOORD. Melanie Schultz

VOORWOORD. Melanie Schultz communicatieplan 2015 VOORWOORD Alle betrokken partijen zijn op de goede weg naar een doelmatiger beheer van de waterketen. De afgelopen jaren is een cultuur ontstaan van samenwerking en kennisdeling.

Nadere informatie

Programma doorontwikkeling veiligheidshuizen. Informatiemanagement en privacy 21 november 2011

Programma doorontwikkeling veiligheidshuizen. Informatiemanagement en privacy 21 november 2011 Programma doorontwikkeling veiligheidshuizen Informatiemanagement en privacy 21 november 2011 Presentatie Privacy Binnen het programma doorontwikkeling veiligheidshuizen is Privacy een belangrijk onderwerp.

Nadere informatie

Asset Management bij Hoogheemraadschap van Rijnland

Asset Management bij Hoogheemraadschap van Rijnland ASSET MANAGEMENT Condities en kosten inzichtelijk door Lange Termijn Asset Management software Asset Management bij Hoogheemraadschap van Rijnland Hoogheemraadschap van Rijnland beschikt tegenwoordig over

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

Aan de leden van de verenigde vergadering

Aan de leden van de verenigde vergadering Aan de leden van de verenigde vergadering V.V: 24 november 2010 Datum 5 oktober 2010 Agendapuntnr. H.8 Bijlagen Inrichtingsplan Kleinpolderplen Overzichtskaart Besluit Onderwerp Kredietaanvraag waterberging

Nadere informatie

Benefits Management. Sturen op realistische organisatievoordelen

Benefits Management. Sturen op realistische organisatievoordelen Benefits Management Sturen op realistische organisatievoordelen Benefits Management Het project is klaar, de finish is gehaald. En nu? Ervaren u en uw belanghebbenden dat de organisatie écht profijt heeft

Nadere informatie

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Agendapunt 9A Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438 In D&H: 22-01-2013 Steller: Drs. J.L.P.A. Dankaart

Nadere informatie

Het PMO van PostNL IT

Het PMO van PostNL IT Het PMO van PostNL IT WIN PMO Congres Blik op een kleurrijk PMO Alex Palma, manager IT Projecten 13-03-2014 Wat willen we jullie vertellen? Positionering van projectenorganisatie Waarom een PSO? Implementatiestrategie

Nadere informatie

De overtuiging is dat verdergaande samenwerking nog meer voordelen oplevert in termen van kwaliteit, kwetsbaarheid en kosten.

De overtuiging is dat verdergaande samenwerking nog meer voordelen oplevert in termen van kwaliteit, kwetsbaarheid en kosten. 2 SAMENATTING EN ADIES Sinds oktober 2009 hebben wij samen met het AOWR gewerkt aan het onderzoek verdergaande samenwerking in de afvalwaterketen in de Regio Noord-eluwe. In dit hoofdstuk vindt u een samenvatting

Nadere informatie

Missie van Rijkswaterstaat (1) Assetmanagement bij Rijkswaterstaat

Missie van Rijkswaterstaat (1) Assetmanagement bij Rijkswaterstaat Assetmanagement bij Bijeenkomst NVRB 21 april 2011 in Delft Jenne van der Velde, topadviseur assetmanagement Missie van (1) is de uitvoeringsorganisatie die in opdracht van de minister en de staatssecretaris

Nadere informatie

Basisopleiding Riolering Module 3

Basisopleiding Riolering Module 3 Basisopleiding Riolering Module 3 Cursusboek Nieuwegein, 2012 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, januari 2012 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 1.0 (herzien)

Nadere informatie

0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma

0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma 0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma Informatie over deze aanpak? Jeroen Niezen, 06-30717435, j.niezen@groningergemeenten.nl Hans de Vries, 06-52051319,

Nadere informatie

4V';;'9' B E R N H EZ E

4V';;'9' B E R N H EZ E 4V';;'9' B E R N H EZ E Dossierornslag voor burgemeester en wethouders cgj Behandeling door college Registratiekenmerk: v/2012/27094 D Afdoening door portefeuillehouder via besluitenlijst paraafstukken

Nadere informatie

Functieprofiel Functioneel Beheerder Functieprofiel titel Functiecode 00

Functieprofiel Functioneel Beheerder Functieprofiel titel Functiecode 00 Functieprofiel Functioneel Beheerder Functieprofiel titel Functiecode 00 Doel Zorgdragen voor adequaat beheer en onderhoud van systemen en applicaties, voor tijdige en effectieve ondersteuning van en kennisontwikkeling

Nadere informatie

Beschikken over actuele gegevens van elkaars deel van de (afval)waterketen

Beschikken over actuele gegevens van elkaars deel van de (afval)waterketen Beschikken over actuele gegevens van elkaars deel van de (afval)waterketen Wijnand Turkensteen Waterschap Rijn en IJssel Rutger Traag Gemeente Duiven Waar gaan we het over hebben? Inleiding Ons probleem

Nadere informatie

Naar een leidraad Assetmanagement voor het Afvalwatersysteem

Naar een leidraad Assetmanagement voor het Afvalwatersysteem Oplegnotitie Voor u ligt een generieke beschrijving van assetmanagement instrumenten voor toepassing in de afvalwatersector. Dit werkrapport is bedoeldd voor achtergrondinformatie en bevat nog niet door

Nadere informatie

Even voorstellen: Historie

Even voorstellen: Historie Postbus 33 5160 AA Sprang-Capelle T 0416 280 880 F 0416 273 322 E info@vanscholladvies.nl I www.vanscholladvies.nl BTW-nr NL8057.27.826.B.01 K.v.K. Tilburg nr. 18047302 Rabobank 33.42.24.578 Even voorstellen:

Nadere informatie

ASSET MANAGEMENT KEN DE RISICO S, DAN IS ALLES BEHEERSBAAR

ASSET MANAGEMENT KEN DE RISICO S, DAN IS ALLES BEHEERSBAAR ASSET MANAGEMENT KEN DE RISICO S, DAN IS ALLES BEHEERSBAAR Jan A. Kamphuis Voorzitter NVDO Sectie Food, Beverages & Farma / Partner Traduco B.V. Food Event 2015 De Verkadefabriek, Den Bosch 03 december

Nadere informatie

Project Portfolio. IP-Solutions

Project Portfolio. IP-Solutions Project Portfolio IP-Solutions IP-Solutions leidt de uitrol van een Maintenance Improvement Programma over 3 locaties : Op- en overslag natte bulk : 12 maanden Uitrol en verankering van een Corporate Maintenance

Nadere informatie

Medewerker administratieve processen en systemen

Medewerker administratieve processen en systemen processen en systemen Doel Voorbereiden, analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, beheren en evalueren van procedures en inrichting van het administratieve proces en interne controles, rekening houdend met

Nadere informatie

Het nieuwe assetmanagement Beeld plaatsen ter grootte van dit kader

Het nieuwe assetmanagement Beeld plaatsen ter grootte van dit kader Het nieuwe assetmanagement Beeld plaatsen ter grootte van dit kader een bijdrage aan een toekomstbestendige infrastructuur 26 mei 2016 Marc van den Elzen Bas Govers 2 Voorstelrondje Naam Functie Wat is

Nadere informatie

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 BEOORDELINGSGRONDSLAG VOOR AFVALWATERSYSTEMEN Hans Korving Witteveen+Bos Waar gaan we het over hebben? Motivatie Context Aanpak Zelf aan de slag Uitwerking grondslag

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Royal HaskoningDHV (meer dan 100 kantoren in 35 landen) ASSET VALUATION INFRASTRUCTUUR Soest 30/5/2013. Consultancy, Engineering & Management

Royal HaskoningDHV (meer dan 100 kantoren in 35 landen) ASSET VALUATION INFRASTRUCTUUR Soest 30/5/2013. Consultancy, Engineering & Management ASSET VALUATION INFRASTRUCTUUR Soest 30/5/2013 Geert Fuchs Leading Professional Asset Management Royal HaskoningDHV (meer dan 100 kantoren in 35 landen) Consultancy, Engineering & Management Page 2 1 Onze

Nadere informatie

Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu

Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Waakzaam op het gebied van Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu! Certafix

Nadere informatie

Risico-gestuurd beheer rioolgemalen

Risico-gestuurd beheer rioolgemalen Risico-gestuurd beheer rioolgemalen Initiatief: AFVALWATERTEAM Woudenberg Gemeente Scherpenzeel Opbouw Scope en resultaat Hoe zijn we daar gekomen? Resumé & vervolg (Jan) (Ruud) (Jan) Scope en resultaat

Nadere informatie

Asset management. en informatie. Symposium Bouwen met informatie, 23-01-2014 Door: Matthijs Opheikens en Patricia Westerweel

Asset management. en informatie. Symposium Bouwen met informatie, 23-01-2014 Door: Matthijs Opheikens en Patricia Westerweel Asset management en informatie Symposium Bouwen met informatie, 23-01-2014 Door: Matthijs Opheikens en Patricia Westerweel Waarom veranderen 2 Beheer & Onderhoud moet professionaliseren Redenen & aanpak

Nadere informatie

HealthRatio Integrated Planning

HealthRatio Integrated Planning HealthRatio Integrated Planning HIP is de alles in één oplossing voor uw besturing: Begroten, plannen, prognosticeren en rapportage Financieel, Productie en Middelen (FTE, OK, Bedden) Geïntegreerde kostprijscalculatie

Nadere informatie

The Road to Working Capital Excellence. Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal

The Road to Working Capital Excellence. Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal The Road to Working Capital Excellence Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal The road to Working Capital Excellence Vraag Aanpak Toepassing Resultaat Quick

Nadere informatie

aan kopie aan datum Afdeling Programmeren

aan kopie aan datum Afdeling Programmeren MEMO aan kopie aan datum Bestuurscommissies 21 augustus 2014 Watersysteem, Waterketen en Besturen en Organiseren Van Dagelijks Bestuur Afdeling Programmeren bijlage(n) 2 onderwerp Programmering investeringen

Nadere informatie

17 november 2015 Corr.nr , FC Nummer 82/2015 Zaaknr

17 november 2015 Corr.nr , FC Nummer 82/2015 Zaaknr 17 november 2015 Corr.nr. 2015-49.452, FC Nummer 82/2015 Zaaknr. 603304 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen inzake het optimaliseren van de huidige Planning & Controlcyclus

Nadere informatie

Water in Tiel. 1 Naast regionale wateren die in beheer zijn bij de waterschappen, zijn er rijkswateren (de hoofdwateren

Water in Tiel. 1 Naast regionale wateren die in beheer zijn bij de waterschappen, zijn er rijkswateren (de hoofdwateren Water in Tiel Waterbeleid Tiel en Waterschap Rivierenland Water en Nederland zijn onafscheidelijk. Eigenlijk geldt hetzelfde voor water en Tiel, met de ligging langs de Waal, het Amsterdam Rijnkanaal en

Nadere informatie

agendapunt 04.B.11 Aan Commissie Waterveiligheid AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL KERSTANJEWETERING (GEMEENTE DELFT)

agendapunt 04.B.11 Aan Commissie Waterveiligheid AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL KERSTANJEWETERING (GEMEENTE DELFT) agendapunt 04.B.11 1066160 Aan Commissie Waterveiligheid AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL KERSTANJEWETERING (GEMEENTE DELFT) Voorstel Commissie Waterveiligheid 04-06-2013 De VV te verzoeken:

Nadere informatie

12.1.1 Kwaliteit van de leefomgeving behouden en op punten verbeteren

12.1.1 Kwaliteit van de leefomgeving behouden en op punten verbeteren Programma 12 Milieu 12.1 Wat hebben we bereikt? 12.1.1 Kwaliteit van de leefomgeving behouden en op punten verbeteren Ruimtelijke ontwikkeling o Milieu aspecten worden vroegtijdig betrokken bij projecten/gebiedsontwikkelingen

Nadere informatie

Beste HRM Dienstverlener voor de Overheid

Beste HRM Dienstverlener voor de Overheid Ruimte en Vastgoed Ruimte en Vastgoed In het beleidsveld Ruimte en Vastgoed doen zich de komende jaren belangrijke uitdagingen voor in uitbreiding van infrastructuur, kwaliteit Beheer Openbare Ruimte,

Nadere informatie

Optimalisatie van onderhoud binnen een openbaar vervoerbedrijf. Agenda. Introductie RET. Reden voor verandering. Project beschrijving

Optimalisatie van onderhoud binnen een openbaar vervoerbedrijf. Agenda. Introductie RET. Reden voor verandering. Project beschrijving Optimalisatie van onderhoud binnen een openbaar vervoerbedrijf Door: V. Gabriëls Datum: 18-03-2011 Agenda Introductie RET Reden voor verandering Project beschrijving Opmaken van de balans Successen en

Nadere informatie

Waar komen Swung en assetmanagement elkaar tegen?

Waar komen Swung en assetmanagement elkaar tegen? M+P MBBM groep www.mp.nl Mensen met oplossingen Waar komen Swung en assetmanagement elkaar tegen? GTL 2016 Jan Hooghwerff Wout Schwanen M+P 2 Aanleiding 3 Onderwerpen Aanleiding Assetmanagement: wat is

Nadere informatie

Grip op beheer en MEER

Grip op beheer en MEER WOW bijeenkomst provincie Utrecht Grip op beheer en MEER Asset management in de gemeente Houten 8 december 2014 Voorstellen Wie zijn wij? Ewald Mauritz Richard Zwartenkot Arie Oskam Beleidsmedewerker BOR

Nadere informatie

opzet quick scan civiele kunstwerken Lansingerland

opzet quick scan civiele kunstwerken Lansingerland opzet quick scan civiele kunstwerken Lansingerland definitieve versie 1 inleiding inleiding Civiele kunstwerken is een verzamelnaam voor allerlei geconstrueerde objecten in de openbare ruimte. De gemeente

Nadere informatie

Benchmark Rioleringzorg. Samenvattend rapport Gelders Cluster 2006

Benchmark Rioleringzorg. Samenvattend rapport Gelders Cluster 2006 Benchmark Rioleringzorg Samenvattend rapport Gelders Cluster 2006 In opdracht van Stichting RIONED IOO bv Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven Postbus 985, 2300 AZ Leiden tel: 071 525 36 00 www.ioo.nl

Nadere informatie